Adhyaya 13: The Genealogy of the Pitṛs and the Determination of Śrāddha Times

Verse 1

धरण्युवाच । एतत् तन्महदाश्चर्यं दृष्ट्वा गौरमुखो मुनिः । ते चापि मणिजाः प्राप्ताः किं फलं तु वरं गुरोः ॥ १३.१ ॥

Sinabi ni Dharaṇī: Nang makita ang dakilang kababalaghan na iyon, natamo rin ng pantas na si Gauramukha ang mga nilalang na isinilang mula sa mga hiyas. O guro, ano ang bungang kinalabasan—anong biyaya (vara) ang nagmumula rito?

Verse 2

कोऽसौ गौरमुखः श्रीमान् मुनिः परमधार्मिकः । किं चकार हरेः कर्म दृष्ट्वाऽसौ मुनिपुङ्गवः ॥ १३.२ ॥

Sino ang maringal na muni na may maliwanag na mukha, na lubos na tapat sa dharma? At matapos makita ang gawa ni Hari, ano ang ginawa ng pinakadakila sa mga pantas na iyon?

Verse 3

श्रीवराह उवाच । निमिषेण कृतं कर्म दृष्ट्वा भगवतो मुनिः । आरिराधयिषुर्देवं तमेव प्रययौ वनम् । प्रभासं नाम सोमस्य तीर्थं परमदुर्लभम् ॥ १३.३ ॥

Wika ni Śrī Varāha: Nang makita ng muni ang gawa ng Bhagavān na natapos sa isang kisap-mata, at sa pagnanais na palugdan ang mismong diyos na iyon, siya’y nagtungo sa gubat, sa napakabihirang banal na tawiran ni Soma na tinatawag na Prabhāsa.

Verse 4

तत्र दैत्यान्तकृद् देवः प्रोच्यते तीर्थचिन्तकैः । आराधयामास हरिं दैत्यसूदनसंज्ञितम् ॥ १३.४ ॥

Doon, ang diyos na tinatawag na “Tagapagwakas ng mga Daitya” ay binabanggit ng mga nagmumuni sa mga tīrtha. Sa pook na iyon, sinamba niya si Hari na kilala bilang “Tagapuksa ng mga Daitya.”

Verse 5

तस्याराधयतो देवं हरिं नारायणं प्रभुम् । आजगाम महायोगी मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १३.५ ॥

Habang siya’y sumasamba sa Panginoon—kay Hari, Nārāyaṇa, ang Kataas-taasang Pinuno—dumating ang dakilang yogin na si Mārkaṇḍeya, ang bantog na muni.

Verse 6

तं दृष्ट्वाऽभ्यागतं दूरादर्घपाद्येन सो मुनिः । अर्चयामास तं भक्त्या मुदा परमया युतः ॥ १३.६ ॥

Nang makita niyang papalapit mula sa malayo, pinarangalan ng muni ang panauhin sa pamamagitan ng arghya at tubig na panghugas ng paa, at sinamba siya nang may debosyon, puspos ng pinakadakilang kagalakan.

Verse 7

कौश्यां वृष्यां तदासीनं पप्रच्छेदं मुनिस्तदा । शाधिं मां मुनिशार्दूल किं करोमि महाव्रत ॥ १३.७ ॥

Pagkaraan, tinanong siya ng pantas habang siya’y nakaupo roon sa Kauśyā sa Vṛṣyā: “Turuan mo ako, O tigre sa mga muni—ano ang dapat kong gawin, O may dakilang panata?”

Verse 8

एवमुक्तः स विप्रेन्द्रो मार्कण्डेयो महातपाः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा मुनिं गौरमुखं तदा ॥ १३.८ ॥

Nang masambit nang gayon, si Mārkaṇḍeya—pinakamataas sa mga brāhmaṇa, dakila sa pagtitika—ay nagsalita sa muni na si Gauramukha sa banayad na tinig.

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । एतदेव महत्कृत्यं यत्सतां सङ्गमो भवेत् । यत्तु सान्देहिकं कार्यं तत्पृच्छस्व महामुने ॥ १३.९ ॥

Wika ni Mārkaṇḍeya: “Ito nga ang dakila at mapagpala na gawain: ang makisalamuha sa mga banal. At anumang bagay na may pag-aalinlangan, O dakilang muni, iyon ang iyong itanong.”

Verse 10

गौरमुख उवाच । एते हि पितरो नाम प्रोच्यन्ते वेदवादिभिः । सर्ववर्णेषु सामान्याः उताहोस्मित् पृथक् पृथक् ॥ १३.१० ॥

Sinabi ni Gauramukha: “Sila nga ang tinatawag na ‘pitṛ’ (mga ninunong banal), ayon sa mga tagapagsalaysay ng Veda. Karaniwan ba sila sa lahat ng varṇa, o magkakahiwalay para sa bawat isa?”

Verse 11

मार्कण्डेयः । सर्वेषामेव देवानामाद्यो नारायणो गुरुः । तस्माद् ब्रह्मा समुत्पन्नः सोऽपि सप्तासृज्जन्मुनीन् ॥ १३.११ ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Para sa lahat ng mga deva, si Nārāyaṇa ang pinakapanguna at ang Guru. Mula sa Kanya ay sumilang si Brahmā; at si Brahmā naman ay lumikha ng pitong muni mula sa sarili niyang pagkatao.”

Verse 12

मां यजस्वेति तेनोक्तास्तदा ते परमेष्ठिना । आत्मनात्मानमेवाग्रे अयजन्त इति श्रुतिः ॥ १३.१२ ॥

Pagkaraan, kinausap sila ni Parameṣṭhin (ang Kataas-taasang Tagapag-ayos): “Maghandog kayo ng yajña sa Akin.” Tungkol dito, sinasabi ng śruti na sa pasimula, nagsagawa sila ng yajña na kung saan ang Sarili (Ātman) mismo ang inihandog ng Sarili.

Verse 13

तेषां वै ब्रह्मजातानां महावैकारिकर्मणाम् । आशपद् व्यभिचारो हि महान् एष कृतो यतः । प्रभ्रष्टज्ञानिनः सर्वे भविष्यथ न संशयः ॥ १३.१३ ॥

Tunay nga, para sa mga isinilang mula kay Brahmā—na ang mga gawa ay dakila at may kapangyarihang magbago—nagawa ang malaking paglihis na ito hinggil sa lugar ng kanlungan. Kaya kayong lahat ay magiging mga taong nalaglag ang kaalaman; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 14

एवं शप्तास्ततस्ते वै ब्रह्मणात्मसमुद्भवाः । सद्यो वंशकरान् पुत्रानुत्पाद्य त्रिदिवं ययुः ॥ १३.१४ ॥

Kaya, nang sila’y masumpa, ang mga nilalang na yaon—na isinilang mula sa sariling diwa ni Brahmā—ay agad na nagkaanak ng mga lalaking magpapatuloy ng angkan, at pagkaraan ay nagtungo sa Tridiva, ang makalangit na daigdig.

Verse 15

ततस्तेषु प्रयातेषु त्रिदिवं ब्रह्मवादिषु । तत्पुत्राः श्राद्धदानेन तर्पयामासुरञ्जसा ॥ १३.१५ ॥

Pagkaraan, nang ang mga Brahmavādin ay nakarating na sa Tridiva, ang kanilang mga anak na lalaki ay agad na nagbigay-kasiyahan sa kanila sa pamamagitan ng pag-aalay ng śrāddha.

Verse 16

ते च वैमानिकाः सर्वे ब्रह्मणः सप्त मानसाः । तत् पिण्डदानं मन्त्रोक्तं प्रपश्यन्तो व्यवस्थिताः ॥ १३.१६ ॥

At ang lahat ng mga nilalang na makalangit (vaimānika)—ang pitong anak na isinilang mula sa isip ni Brahmā—ay tumayong nakahanda, minamasdan ang pag-aalay ng piṇḍa na isinasagawa ayon sa mga mantra.

Verse 17

गौरमुख उवाच । ये च ते पितरो ब्रह्मन् यं च कालं समासते । किं यतो वै पितृगणास्तस्मिँल्लोके व्यवस्थिताः ॥ १३.१७ ॥

Sinabi ni Gauramukha: “O brāhmaṇa, yaong mga ninuno mo—sa anong panahon sila nagtitipon? At sa anong dahilan nga ba naitatatag sa daigdig na iyon ang mga pangkat ng Pitṛ (mga Ama-ninuno)?”

Verse 18

मार्कण्डेय उवाच । प्रवर्तन्ते वराः केचिद् देवानां सोमवर्द्धनाः । ते मरीच्यादयः सप्त स्वर्गे ते पितरः स्मृताः ॥ १३.१८ ॥

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “May ilang dakilang nilalang na itinalaga upang kumilos para sa mga deva bilang mga nagpapalago ng Soma. Ang pitong iyon—nangunguna si Marīci—ay inaalala sa langit bilang mga Pitṛ (mga Ama-ninuno).”

Verse 19

चत्वारो मूर्त्तिमन्तो वै त्रयस्त्वन्ये ह्यमूर्त्तयः । तेषां लोकनिसर्गं च कीर्त्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.१९ ॥

Apat, tunay nga, ang may anyo (nahahayag), samantalang ang tatlo pa ay walang anyo (di-nahahayag). Isasalaysay ko ang paglitaw ng kanilang mga daigdig—pakinggan mo iyon.

Verse 20

प्रभावं च महर्द्धिं च विस्तरेण निबोध मे । धर्ममूर्तिधरास्तेषां त्रयोऽन्ये परमा गणाः । तेषां नामानि लोकांश्च कीर्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.२० ॥

Matutuhan mo mula sa akin, nang masinsinan, ang kanilang kapangyarihan at dakilang kasaganaan. Sa kanila ay may tatlo pang kataas-taasang pangkat, mga tagapagdala ng Dharma na may anyo. Isasalaysay ko ang kanilang mga pangalan at mga daigdig—pakinggan mo.

Verse 21

लोकाः सन्तानकाः नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः । अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः ॥ १३.२१ ॥

May mga daigdig na tinatawag na “Santānakā,” na doo’y nananahan ang mga nagliliwanag. Ang mga pangkat ng Pitṛ na walang anyo ay tunay na mga anak ni Prajāpati.

Verse 22

विराजस्य प्रजाश्रेष्ठा वैराजा इति ते स्मृताः ॥ देवानां पितरस्ते हि तान् यजन्तीह देवताः ॥ १३.२२ ॥

Sila ay inaalala bilang pinakadakila sa mga supling ni Virāja, na tinatawag na Vairāja. Tunay, sila ang mga Pitṛ (ninunong ama) ng mga diyos; at dito, sinasamba sila ng mga diyos.

Verse 23

एते वै लोकविभ्रष्टा लोकान् प्राप्य सनातनान् । पुनर्युगशतान्तेषु जायन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ १३.२३ ॥

Tunay, ang mga ito—pagkalihis mula sa kanilang dating mga daigdig—ay nakakamit ang mga walang-hanggang daigdig. At muli, sa mga wakas ng daan-daang siklo ng yuga, sila’y isinisilang bilang mga Brahmavādin, mga tagapagturo ng Brahman at ng banal na aral.

Verse 24

ते प्राप्य तां स्मृतिं भूयः साध्य योगमनुत्तमम् । चिन्त्य योगगतिं शुद्धां पुनरावृत्तिदुर्लभाम् ॥ १३.२४ ॥

Pagkatapos mabawi muli ang gayong pag-alaala, nararapat nilang linangin ang walang kapantay na disiplina ng yoga, na pinagninilayan ang dalisay na landas ng pag-abot sa yoga—na mahirap makamtan ng mga nakagapos sa paulit-ulit na pagbabalik (muling pagsilang).

Verse 25

एते स्म पितरः श्राद्धे योगिनां योगवर्द्धनाः । आप्यायितास्तु ते पूर्वं योगं योगबले रतौ ॥ १३.२५ ॥

Sila nga ang mga Pitṛ sa ritwal na śrāddha, na nagpapalago ng yoga ng mga yogin. Kapag sila’y napasiyahan na noon pa man, sila naman ang nagpapalusog sa yoga para sa taong nagagalak sa lakas ng yoga.

Verse 26

तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगिनां योगिसत्तम । एष वै प्रथमः सर्गः सोमपानामनुत्तमः ॥ १३.२६ ॥

Kaya nga, O pinakadakilang yogin, ang mga handog na śrāddha ay dapat ibigay para sa (o alang-alang sa) mga yogin. Ito nga ang unang uri (o kategorya ng ritwal), na walang kapantay sa mga umiinom ng Soma.

Verse 27

एते त एकतनवो वर्तन्ते द्विजसत्तमाः । भूर्लोकवासिनां याज्याः स्वर्गलोकनिवासिनः ॥ ब्रह्मपुत्रा मरीच्याद्यास्तेषां याज्या महद्गताः ॥ १३.२७ ॥

O pinakamainam sa mga dvija, ang mga kaayusang ito, bagaman iba-iba ang anyo, ay iisang diwa at patuloy na gumaganap. Ang mga nananahan sa Svargaloka ay karapat-dapat tumanggap ng mga handog mula sa mga naninirahan sa Bhūrloka; at para sa kanila, ang mga anak ni Brahmā—na pinangungunahan ni Marīci—na nakamit ang kadakilaan, ay gayundin ang nararapat paghandugan.

Verse 28

कल्पवासिकसंज्ञानां तेषामपि जने गताः । सनकाद्यास्ततस्तेषां वैराजास्तपसि स्थिताः । तेषां सत्यगता मुक्ताः इत्येषा पितृसंततिः ॥ १३.२८ ॥

Ang mga kilala bilang Kalpavāsika ay napasa-daigdig din ng mga nilalang. Pagkaraan nito, sa kanila, sina Sanaka at iba pa—na tinatawag na Vairāja—ay nanatiling matatag sa tapas, ang disiplina ng pag-aayuno at pagninilay. Sa kanila, yaong nakaabot sa Satya, ang dako ng Katotohanan, ay napalaya. Ganito inilalarawan ang lahi ng mga Pitṛ, ang mga ninunong uri.

Verse 29

अग्निष्वात्तेति मारीच्या वैराजा बर्हिषंज्ञिताः । सुकालेयापि पितरो वसिष्ठस्य प्रजापतेः । तेऽपि याज्यास्त्रिभिर्वर्णैर्न शूद्रेण पृथक्कृतम् ॥ १३.२९ ॥

Ang mga Pitṛ na tinatawag na Agniṣvātta, na nagmula kay Marīci, at ang mga Vairāja na kilala bilang Barhiṣad, gayundin ang mga Sukāleya—sila rin ang mga ninunong ama ni Prajāpati Vasiṣṭha. Sila man ay dapat handugan ng tatlong varṇa, ngunit hindi upang isagawa nang hiwalay ng isang Śūdra.

Verse 30

वर्णत्रयाभ्यनुज्ञातः शूद्रः सर्वान् पितॄन् यजेत् । न तु तस्य पृथक् सन्ति पितरः शूद्रजातयः ॥ १३.३० ॥

Kapag pinahintulutan ng tatlong nakatataas na varṇa, ang isang Śūdra ay maaaring magsagawa ng mga handog para sa lahat ng Pitṛ. Ngunit para sa kanya, walang hiwalay na pangkat ng mga ninuno na itinatakdang partikular bilang “mga lahing Śūdra.”

Verse 31

मुक्तश्चेतनको ब्रह्मन् ननु विप्रेषु दृश्यते । विशेषशास्त्रदृष्ट्या तु पुराणानां च दर्शनात् ॥ १३.३१ ॥

O Brahmin, hindi ba napapansin sa mga vipra na marurunong na ang pinalaya (mukta) ay nananatiling may kamalayan (cetana)? Gayunman, ang pagkakaibang ito ay dapat maunawaan ayon sa pananaw ng mga tiyak na śāstra, at ayon din sa patotoong matatagpuan sa mga Purāṇa.

Verse 32

एवं ऋषिस्तुतैः शास्त्रं ज्ञात्वा याज्यकसम्भवान् । स्वयं सृष्ट्यां स्मृतिर्लब्धा पुत्राणां ब्रह्मणा ततः । परं निर्वाणमापन्नास्तेऽपि ज्ञानेन एव च ॥ १३.३२ ॥

Kaya nga, nang maunawaan ang aral na pinupuri ng mga ṛṣi—ang aral na nagmumula sa dapat ihandog sa yajña—nakamtan ang banal na pag-alaala sa loob mismo ng paglikha. Pagkaraan, sa pamamagitan ni Brahmā, ito’y napasa mga anak din; at sila man ay nakaabot sa kataas-taasang nirvāṇa sa pamamagitan ng kaalaman lamang.

Verse 33

वस्वादीनां कश्यपाद्या वर्णानां वसवोदयः । अविशेषेण विज्ञेया गन्धर्वाद्या अपि ध्रुवम् ॥ १३.३३ ॥

Sa mga pangkat na nagsisimula sa mga Vasu, at sa mga uri na nagsisimula kay Kaśyapa, ang mga Vasu at ang iba pa ay dapat maunawaan nang walang pagtatangi; gayundin ang mga Gandharva at mga kaugnay na nilalang—tunay nga.

Verse 34

एष ते पैतृकः सर्ग उद्देशेन महामुने । कथितो नान्त एवास्य वर्षकोट्या हि दृश्यते ॥ १३.३४ ॥

O dakilang muni, ang paglikhang ukol sa mga ninuno (paitṛka) na ito ay isinalaysay sa iyo sa pangkalahatang balangkas lamang; tunay, kahit sa loob ng sampu-sampung milyong taon ay hindi nakikita ang wakas nito.

Verse 35

श्राद्धस्य कालान् वक्ष्यामि तान् शृणुष्व द्विजोत्तम । श्राद्धार्हमागतं द्रव्यं विशिष्टमथवा द्विजम् ॥ १३.३५ ॥

“Ipapaliwanag ko ang mga wastong panahon para sa śrāddha; makinig ka, O pinakamainam sa mga dvija. (Isagawa ito) kapag nakamtan ang mga bagay o yaman na karapat-dapat sa śrāddha, o kapag dumating ang isang natatanging dvija (pinararangalan na panauhin).”

Verse 36

श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपातेऽयने तथा । विषुवे चैव सम्प्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः । समस्तेष्वेव विप्रेन्द्र राशिष्वर्केऽतिगच्छति ॥ १३.३६ ॥

Matapos matiyak ang angkop na pagkakataon, dapat isagawa ang śrāddha sa panahon ng Vyatīpāta, gayundin sa mga ayana (solstice); at kapag dumating ang viṣuva (equinox), at sa mga eklipse ng Buwan at Araw. O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, (isagawa rin) kapag dumaraan ang Araw sa lahat ng mga rasi ng zodiako.

Verse 37

नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने । इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा ॥ १३.३७ ॥

Kapag may pagdurusang dulot ng mga bituin at planeta, kapag nakakita ng masasamang panaginip, at gayundin sa pagdating ng bagong ani, maaaring magsagawa ng mga ritong śrāddha ayon sa sariling layon bilang kusang pagtalima.

Verse 38

अमावास्या यदा आर्द्राविशाखास्वातियोगिनो । श्राद्धैः पितृगणस्तृप्तिं तदाप्नोत्यष्टवार्षिकीम् ॥ १३.३८ ॥

Kapag ang araw ng amāvāsyā (bagong buwan) ay tumapat sa mga nakṣatra na Ārdrā, Viśākhā, o Svātī, kung gayon sa pamamagitan ng mga handog na śrāddha, ang kalipunan ng mga ninuno (pitṛ-gaṇa) ay nagkakamit ng kasiyahang tumatagal ng walong taon.

Verse 39

अमावस्या यदा पुष्ये रौद्रेऽथार्क्षे पुनर्वसौ । द्वादशाब्दं तथा तृप्तिं प्रयान्ति पितरोऽर्च्चिताः ॥ १३.३९ ॥

Kapag ang amāvāsyā ay tumapat sa Puṣya, sa Raudra, sa Ārkṣa, o sa Punarvasu, kung gayon ang mga Pitṛ (mga ninuno), kapag pinarangalan nang wasto, ay nagkakamit ng kasiyahang tumatagal ng labindalawang taon.

Verse 40

वासवाजैकपादर्क्षे पितॄणां तृप्तिमिच्छताम् । वारुणे चाप्यमावास्या देवानामपि दुर्लभा ॥ १३.४० ॥

Para sa mga naghahangad ng kasiyahan ng mga Pitṛ, ang panahong ang bahay-buwan ay Vāsava-Āja-Ekapād ay lalong mabisa. At ang amāvāsyā na nagaganap sa ilalim ng nakṣatra Vāruṇa ay bihira, maging para sa mga Deva.

Verse 41

नवस्वर्क्षेष्वमावास्या यदा तेषु द्विजोत्तम । तदा श्राद्धानि देयानि अक्षय्यफलमिच्छताम् । अपि कोटिसहस्रेण पुण्यस्यान्तो न विद्यते ॥ १३.४१ ॥

O pinakamainam sa mga dvija, kapag ang amāvāsyā ay tumapat sa siyam na bahay-buwan na iyon, kung gayon ang mga nagnanais ng di-nasisirang bunga (akṣayya) ay dapat magbigay ng mga handog na śrāddha. Kahit sa daan-daang libong koṭi, walang masusumpungang hangganan ng kabutihang-loob na iyon.

Verse 42

अथापरं पितरः श्राद्धकालं रहस्यमस्मत् प्रवदन्ति पुण्यम् । वैशाखमासस्य तु या तृतीया नवम्यसौ कार्त्तिकशुक्लपक्षे ॥ १३.४२ ॥

Pagkaraan nito, ipinahayag ng mga Pitṛ (mga espiritu ng ninuno) sa amin ang isang lihim na may dakilang bisa tungkol sa wastong panahon ng mga ritong śrāddha: ang ikatlong tithi ng buwang Vaiśākha, at gayundin ang ikasiyam na tithi sa maliwanag na kalahati ng buwang Kārttika.

Verse 43

नभस्यामासस्य तमिस्त्रपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माघे । उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च तथाष्टकास्वप्ययनद्वये च ॥ १३.४३ ॥

Sa madilim na kalahati ng buwang Nabhasya, sa ikalabintatlong tithi; at gayundin sa ikalabinlimang tithi ng buwang Māgha; at sa panahon ng pagtakip (eclipse) ng Buwan at ng Araw; at maging sa mga araw na Aṣṭakā at sa dalawang solstis—ito ang mga panahong tiyak na itinatangi.

Verse 44

पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितॄभ्यः प्रयतो मनुष्यः । श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यमेतत् पितरो वदन्ति ॥ १३.४४ ॥

Dito rin, ang taong may pagpipigil-sa-sarili ay dapat maghandog sa mga Pitṛ ng tubig na hinaluan ng linga (tila). Sinasabi ng mga Pitṛ na sa gawaing ito, ang śrāddha ay wari’y naisagawa sa loob ng isang libong taon—ito ang lihim na aral ng tradisyon.

Verse 45

माघासिते पञ्चदशी कदाचिदुपैति योगं यदि वारुणेन । ऋक्षेण कालः परमः पितॄणां न त्वल्पपुण्यैर्द्विज लभ्यतेऽसौ ॥ १३.४५ ॥

O brāhmaṇa, kapag ang ikalabinlimang tithi ng madilim na kalahati sa buwang Māgha ay minsang tumapat sa bituing Vāruṇa (asterismo), ang sandaling iyon ay itinuturing na pinakadakilang panahon para sa mga Pitṛ; hindi ito naaabot ng mga may kaunting kabutihang-loob (puṇya).

Verse 46

काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन् भवेत् तु विप्रेन्द्र सदा पितृभ्यः । दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर्मनुष्यैः ॥ १३.४६ ॥

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, kung sa panahong iyon ay lumitaw ang Dhaniṣṭhā (lunar mansion), kung gayon ang handog na tubig at pagkain para sa mga Pitṛ ay patuloy na magbibigay ng kasiyahan sa kanila sa loob ng sampung libong taon, sa pamamagitan ng mga inapo ng angkang iyon.

Verse 47

तत्रैव चेद् भाद्रपदास्तु पूर्वाः काले तदा यैः क्रियते पितृॄभ्यः । श्राद्धं परा तृप्तिमुपेत्य तेन युगं समग्रं पितरः स्वपन्ति ॥ श्राद्धं तु यत्पक्षमुदाहरन्ति तत्पैतृकं मुनिगणाः प्रवदन्ति तुष्टिम् ॥ १३.४७ ॥

Kung sa mismong panahong iyon ay dumating na ang unang kalahati (fortnight) ng Bhādrapada, kung gayon yaong mga nagsasagawa ng śrāddha para sa mga Pitṛ (mga ninuno)—sa pamamagitan ng ritong iyon, ganap na nasisiyahan ang mga Pitṛ at nagpapahinga sa loob ng isang buong yuga. At ang kalahating-buwan na tinatawag nilang panahon ng śrāddha ay tinatawag na ‘paitṛka’ na kalahating-buwan; sinasabi ng mga pangkat ng mga muni na ito’y nagdudulot ng kasiyahan.

Verse 48

गङ्गासरयूमतवा विपाशां सरस्वतीं नैमिषगोमतीं वा । ततोऽवगाह्यार्चनमादरेण कृत्वा पितॄणामहितानि हन्ति ॥ १३.४८ ॥

Pagkaraan, matapos lumusong at maligo sa Gaṅgā at Sarayū—o sa Vipāśā, o sa Sarasvatī, o sa mga tubig na kaugnay ng Naimiṣa at sa Gomatī—at magsagawa ng pagsamba nang may pag-iingat at paggalang, napapawi ng tao ang mga kapinsalaang tumatama sa mga Pitṛ (mga ninuno).

Verse 49

गायन्ति चैतत् पितरः कदा तु वर्षामघातृप्तिमवाप्य भूयः । माघासितान्ते शुभतीर्थतोयैर्यास्याम तृप्तिं तनयादिदत्तैः ॥ १३.४९ ॥

Inaawit ng mga Pitṛ ang ganito: “Kailan nga ba, matapos muling makamtan ang kasiyahan sa pamamagitan ng Varṣā at Agha (mga ritwal/pagsasagawa), sa dulo ng madilim na kalahating-buwan ng Māgha, sa pamamagitan ng tubig ng mapalad na mga tīrtha na inihandog ng aming mga anak at ng iba pa, kami makararating sa ganap na kapanatagan?”

Verse 50

चित्तं च वित्तं च नॄणां विशुद्धं शस्तश्च कालः कथितो विधिश्च | पात्रं यथोक्तं परमा च भक्तिर्नॄणां प्रयच्छन्त्यभिवाञ्छितानि || १३.५० ||

Kapag ang isipan (layon) at yaman ng tao ay nalinis, at kapag naipahayag ang wastong panahon at ang itinakdang pamamaraan, kung gayon—kasama ang angkop na tatanggap ayon sa sinabi at ang sukdulang bhakti (taimtim na debosyon)—ang mga salik na ito ang nagkakaloob sa tao ng ninanais na bunga.

Verse 51

पितृगीतास्तथैवात्र श्लोकास्तान् शृणु सत्तम । श्रुत्वा तथैव भविता भाव्यं तत्र विधात्मना ॥ १३.५१ ॥

Dito rin, pakinggan mo ang mga taludtod na inaawit ng mga Pitṛ, O pinakamainam sa mga mabubuti. Pagkarinig nito, ang tao’y nagiging ayon doon; sapagkat sa bagay na iyon, ang darating ay hinuhubog ng Tagapag-ayos ng tadhana (Vidhātṛ).

Verse 52

अपि धन्यः कुले जायादस्माकं मतिमान् नरः । अकुर्वन् वित्तशाठ्यं यः पिण्डान् यो निर्वपिष्यति ॥ १३.५२ ॥

Nawa’y may ipanganak sa aming angkan ang isang mapalad at may pag-unawa—yaong hindi nandaraya sa yaman, at tapat na mag-aalay ng piṇḍa (mga bolang handog na pagkain para sa mga ninuno).

Verse 53

रत्नवस्त्रमहायानं सर्वं भोगादिकं वसु । विभवे सति विप्रेभ्यो अस्मानुद्दिश्य दास्यति ॥ १३.५३ ॥

Kapag siya’y may kakayahan, magbibigay siya sa mga brāhmaṇa—na iniaalay sa aming pangalan—ng mga hiyas, kasuotan, malalaking sasakyan, at lahat ng yaman na kaugnay ng mga ginhawa at iba pang pag-aari.

Verse 54

अन्नेन वा यथाशक्त्या कालेऽस्मिन् भक्तिनम्रधीः । भोजयिष्यति विप्राग्र्यांस्तन्मात्रविभवो नरः ॥ १३.५४ ॥

Sa panahong ito, ang taong ang isip ay mapagpakumbaba dahil sa debosyon ay dapat, ayon sa kanyang kakayahan, magpakain sa mga pinakadakila sa mga brāhmaṇa—na nalilimitahan lamang ng sukat ng kanyang tinataglay na yaman.

Verse 55

असमर्थोऽन्नदानस्य वन्यशाकं स्वशक्तितः । प्रदास्यति द्विजाग्र्येभ्यः स्वल्पां यो वापि दक्षिणाम् ॥ १३.५५ ॥

Kung ang isang tao’y hindi makapagkaloob ng handog na pagkain, ayon sa kanyang lakas ay magbigay siya ng mga ligaw na gulay; o mag-alay kahit munting dakṣiṇā (kaloob na parangal) sa mga marangal na dvija (dalawang-ulit na isinilang).

Verse 56

तत्राप्यसामर्थ्ययुतः कराग्राग्रस्थितांस्तिलान् । प्रणम्य द्विजमुख्याय कस्मैचिद् द्विज दास्यति ॥ १३.५६ ॥

Kahit doon, kung siya’y napipigil ng kakulangan, at tanging mga butil ng linga (sesame) na nasa dulo ng mga daliri ang mayroon, dapat siyang yumukod sa isang pangunahing brāhmaṇa at ibigay iyon sa sinumang brāhmaṇa.

Verse 57

तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि समवेतां जलाञ्जलिम् । भक्तिनम्रः समुद्धिश्याप्यस्माकं सम्प्रदास्यति ॥ १३.५७ ॥

Sa pitó o walóng butil ng linga, ihanda niya ang tubig na nakasalo sa magkadugtong na palad bilang handog; yumukod nang may debosyon at, matapos ialay sa mga nararapat pag-ukulan, ihaharap niya ito bilang alay sa aming ngalan.

Verse 58

यतः कुतश्चित् सम्प्राप्य गोभ्यो वापि गवाह्निकम् । अभावे प्रीणयत्यस्मान् भक्त्या युक्तः प्रदास्यति ॥ १३.५८ ॥

Mula saanman at sa anumang paraang maaari, kapag nakakuha ng nararapat na pang-araw-araw na handog para sa mga baka—o kahit anuman para sa mga baka—sa oras ng kakulangan, ang taong may debosyon ay magpapasaya sa amin at mag-aalay ayon sa kaya.

Verse 59

सर्वाभावे वनं गत्वा कक्षामूलप्रदर्शकः । सूर्यादिलोकपालानामिदमुच्चैः पठिष्यति ॥ १३.५९ ॥

Kapag wala na ang lahat ng paraan, pumaroon sa gubat; ang taong magpapakita ng ugat ng halamang kakṣā ay bibigkas nang malakas nito para kay Sūrya at sa iba pang mga tagapangalaga ng daigdig (lokapāla).

Verse 60

न मेऽस्ति वित्तं न धनं न चान्यच्छ्राद्धस्य योग्यं स्वपितॄन् नतोऽस्मि । तृप्यन्तु भक्त्या पितरो मयैतौ भुजौ तौ ततो वर्त्मनि मारुतस्य ॥ १३.६० ॥

“Wala akong salapi, wala akong kayamanan, ni anumang bagay na karapat-dapat para sa handog na śrāddha; gayunman, yumuyuko ako sa aking mga ninuno. Nawa’y masiyahan ang mga Pitṛ dahil sa aking debosyon: ang dalawang bisig kong ito—pagkaraan, nawa’y magpatuloy sila sa landas ng Hangin (Māruta).”

Verse 61

इत्येतत् पितृभिर्गीतं भावाभावप्रयोजनम् । कृतं तेन भवेत् श्राद्धं य एवं कुरुते द्विज ॥ १३.६१ ॥

Kaya nito, ang layuning may kinalaman sa pagkakaroon o kawalan (ng wastong hangarin at kalagayan) ay ipinahayag ng mga Pitṛ. Para sa taong gumagawa nang ganito, O dvija (dalawang-ulit na isinilang), ang śrāddha ay itinuturing na ganap na naisagawa.