Adhyaya 7

Verse 1

अर्जुन उवाच । महीसागरमाहात्म्यमद्भुतं कीर्तितं त्वया । विस्मयः परमो मह्यं प्रहर्षश्चोपजायते

Wika ni Arjuna: “Ipinahayag mo ang kamangha-manghang kadakilaan ng Mahīsāgara. Sa akin ay sumisibol ang malalim na pagkamangha, at kasabay nito’y isinilang ang galak.”

Verse 2

तदहं विस्तराच्छ्रोतुमिदमिच्छामि नारद । कस्य यज्ञे मही ग्लाना वह्नितापाभितापिता

Kaya nga, O Nārada, nais kong marinig ito nang ganap at masinsin: sa aling yajña (handog na sakripisyo) nagdalamhati ang Daigdig, pinahirapan ng nakapapasong init ng apoy?

Verse 3

नारद उवाच । महादाख्यानमाख्यास्ये यथा जाता महीनदी । श्रृण्वन्नेतां कथां पुण्यां पुण्यमाप्स्यसि पांडव

Sinabi ni Nārada: “Isasalaysay ko ang dakilang salaysay—kung paanong sumilang ang ilog na tinatawag na Mahī. O Pāṇḍava, sa pakikinig sa banal na kuwentong ito, makakamtan mo ang kabutihang-loob na gantimpala.”

Verse 4

पुराभूद्भूपतिर्भूमाविन्द्रद्युम्न इति श्रुतः । वदान्यः सर्वधर्मज्ञो मान्यो मानयिता प्रभुः

Noong unang panahon, may isang hari sa daigdig na tanyag sa pangalang Indradyumna. Siya’y mapagbigay, batid ang lahat ng dharma, karapat-dapat parangalan, marunong magparangal sa iba, at tunay na panginoon.

Verse 5

उचितज्ञो विवेकस्य निवासो गुणसागरः । न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं ग्रामपत्तनम्

Batid niya ang nararapat, tahanan ng pag-unawa at paghiwatig, at parang karagatan ng mga kabutihan. Sa ibabaw ng lupa, walang lungsod, nayon, o bayang-pamilihan na…

Verse 6

तदीयपूर्तधर्मस्य चिह्नेन न यदंकितम् । कन्यादानानि बहुधा ब्राह्मेण विधिना व्यधात्

Walang pook na naiwan na hindi natatakan ng mga tanda ng kaniyang mga gawaing pangmadla na dharmiko. Sa maraming paraan ay isinagawa niya ang kanyādāna—ang pag-aalay ng dalaga sa pag-aasawa—ayon sa ritong Brāhma.

Verse 7

भूपालोऽसौ ददौ दानमासहस्राद्धनार्थिनाम् । दशमीदिवसे रात्रौ गजपृष्ठेन दुन्दुभिः

Ang haring iyon ay nagkaloob ng mga handog sa mga namamalimos—hanggang isang libo sa mga naghahangad ng yaman. Sa gabi ng ikasampung araw (Daśamī), tumunog ang tambol na dundubhi mula sa likod ng elepante…

Verse 8

ताड्यते तत्पुरे प्रातः कार्यमेकादशीव्रतम् । यज्वना तेन भूपेन विच्छिन्नं सोमपायिनाम्

Sa lungsod na iyon, pagsikat ng bukang-liwayway, pinukpok ang tambol upang ipahayag: “Dapat tuparin ang panatang Ekādaśī.” Dahil sa haring iyon na tagapaghandog ng yajña, napigil (naputol) ang kaugalian ng mga umiinom ng Soma.

Verse 9

स्वरणैरास्तृता दर्भैर्द्व्यंगुलोत्सेधिता मही । गंगायां सिकता धारा वर्षतो दिवि तारकाः

Ang lupa ay nilatagan ng ginintuang damong darbha, nakataas nang dalawang lapad ng daliri; sa Gaṅgā ay may agos ng buhangin, at sa langit ang mga bituin ay bumubuhos na parang ulan.

Verse 10

शक्या गणयितुं प्राज्ञैस्तदीयं सुकृतं न तु । ईदृशैः सुकृतैरेष तेनैव वपुषा नृपः

Maraming bagay ang kayang bilangin ng marurunong, ngunit hindi masukat ang lawak ng kaniyang mga sukṛta, ang mga gawang may bisa ng kabutihan. Sa gayong pambihirang merito, ang haring iyon ay umabot sa kalagayang dibino sa mismong katawan ding ito.

Verse 11

धाम प्रजापतेः प्राप्तो विमानेन कुरूद्वह । बुभुजे स तदा भोगान्दुर्लभानमरैरपि

O pinakamainam sa angkan ng Kuru, dumating siya sa tahanan ni Prajāpati sakay ng makalangit na sasakyan, at noon ay tinamasa niya ang mga ligayang bihirang makamtan, maging ng mga imortal na deva.

Verse 12

अथ कल्पशतस्यांते व्यतीते तं महीपतिम् । प्राह प्रजापतिः सेवावसरायातमात्मनः

Pagkaraan, nang lumipas ang isang daang kalpa, nagsalita si Prajāpati sa haring iyon na dumating sa takdang oras ng paglilingkod sa kanya.

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इंद्रद्युम्न द्रुतं गच्छ धरापृष्ठं नृपोत्तम । न स्तातव्यं मदीयेद्य लोके क्षणमपि त्वया

Wika ni Brahmā: “Indradyumna, O pinakadakila sa mga hari, magmadali kang bumaba sa ibabaw ng daigdig. Ngayon, hindi ka dapat manatili sa aking daigdig kahit isang sandali.”

Verse 14

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माद्ब्रह्मन्नितो भूमौ मां प्रेषयसि सम्प्रति । सति पुण्ये मदीये तु बहुले वद कारणम्

Sinabi ni Indradyumna: “O Brahmā, bakit mo ako ngayon ipinadadala mula rito pababa sa lupa? Kung sagana pa ang aking kabutihang-loob at gantimpala, sabihin mo ang dahilan.”

Verse 15

ब्रह्मोवाच । न पुण्यं केवलं राजन्गुप्तं स्वर्गस्य साधकम् । विना निष्कल्मषां कीर्ति त्रिलोकीतलविस्तृताम्

Wika ni Brahmā: “O hari, ang kabutihan lamang—lalo na kung ito’y nakatago—ay hindi sapat na mag-isa upang makamit ang langit, kung wala ang malinis at walang dungis na karangalang lumalaganap sa tatlong daigdig.”

Verse 16

तव कीर्तिसमुच्छेदः सांप्रतं वसुधातले । संजातश्चिरकालेन गत्वा तां कुरु नूतनाम्

Ngayon sa ibabaw ng lupa, sa paglipas ng mahabang panahon, naputol ang iyong katanyagan. Pumaroon ka at gawin mong bago muli ang iyong dangal at pangalan.

Verse 17

यदि वांछा महीपाल मम धामनि संस्थितौ

O hari, kung ninanais mong manatiling matatag na nakalagay sa aking tahanan (dhamā)…

Verse 18

इन्द्रद्युम्न उवाच । मदीयं सुकृतं ब्रह्मन्कथं भूमौ भवेदिति । किं कर्तव्यं मया नैतन्मम चेतसि तिष्ठति

Wika ni Indradyumna: «O Brahmā, paano mangyayari na ang aking kabutihang-gawa (pala) ay mawala o magbago sa lupa? Ano ang dapat kong gawin? Hindi ito matahimik sa aking isipan.»

Verse 19

ब्रह्मोवाच । बलवानेष भूपाल कालः कलयति स्वयम्

Wika ni Brahmā: «O hari, makapangyarihan ang Panahon; ang Panahon mismo ang nagdadala sa lahat sa sukat at sa wakas.»

Verse 20

ब्रह्मांडान्यपि मां चैव गणना का भवादृशाम् । तदेतदेव मन्येऽहं तव भूपाल सांप्रतम्

Maging ang di-mabilang na mga “itlog ng sansinukob” (mga uniberso)—at maging ako mismo—ay lampas sa pagbibilang ng tulad mo. Kaya, O hari, ito ang aking palagay sa iyong kalagayan sa ngayon.

Verse 21

यत्कीर्तिमात्मनो व्यक्तिं नीत्वाभ्येहि पुनर्दिवम् । शुश्रुवानिति वाचं स ब्रह्मणः पृथिवीपतिः

“Dalhin mo ang sariling karangalan at hayag mong pagkakakilanlan, at bumalik kang muli sa langit.” Nang marinig ng hari, panginoon ng lupa, ang mga salitang ito ni Brahmā, siya’y nakinig na may pagkamangha at pagpipitagan.

Verse 22

पश्यतिस्म तथात्मानं महीतलमुपागतम् । कांपिल्यनगरे भूयः पप्रच्छात्मानमात्मना

Pagkaraan, namasdan niya ang sarili niyang bumaba sa ibabaw ng lupa. Pagdating muli sa lungsod ng Kāmpilya, tinanong niya ang tungkol sa sarili—nagbubulay sa loob ng sariling isipan.

Verse 23

नगरं स तदा देशमप्राक्षीदिति विस्मितः । जना ऊचुः । न जानीमो वयं भूपमिंद्रद्युम्नं न तत्पुरम्

Sa pagkamangha, nagtanong siya tungkol sa lungsod at sa lupain. Sumagot ang mga tao: “Hindi namin kilala ang haring Indradyumna, ni ang kanyang lungsod.”

Verse 24

यत्त्वं पृच्छसि भो भद्र कञ्चित्पृच्छ चिरायुषम् । इन्द्रद्युम्न उवाच । कः संप्रति धरापृष्ठे चिरायुः प्रथितो जनाः

Sabi nila: “Mabuting ginoo, kung ito ang iyong itinatanong, magtanong ka sa isang bantog sa mahabang buhay.” Wika ni Indradyumna: “Sino ngayon sa ibabaw ng daigdig ang kilala ng mga tao bilang ‘ang mahabang-buhay’?”

Verse 25

पृथिवीजयराज्येस्मिन्यत्र प्रबूत मा चिरम् । जना ऊचुः । श्रूयते नैमिषारण्ये सप्तकल्पस्मरो मुनिः

Sa kahariang ito ng pagwawagi sa daigdig, na inaakala mong hindi pa katagalan kang naghari, sinabi ng mga tao: “Nabalitaan na sa Naimiṣāraṇya ay may isang muni na nakaaalaala ng pitong kalpa.”

Verse 26

मार्कंडेय इति ख्यातस्तं गत्वा पृच्छ संशयम् । तथोपदिष्टस्तैर्गत्वा तत्र तं मुनिपुंगवम्

Siya’y tanyag bilang Mārkaṇḍeya—pumaroon ka sa kanya at itanong ang iyong alinlangan. Sa gayong tagubilin nila, nagtungo siya roon, sa dakilang muni, na parang toro sa hanay ng mga pantas.

Verse 27

निशम्य प्रणिपत्याह नृपः स्वहृदयस्थितम् । इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवान्भूमौ विश्रुतः सांप्रतं ततः

Pagkarinig, yumukod at nagpatirapa ang hari at sinabi ang bagay na nakatatag sa kanyang puso. Si Indradyumna ay nagsalita: “Kaya nga, ang kagalang-galang na ‘Ang Mahabang-Buhay’ ay ngayo’y bantog sa ibabaw ng daigdig.”

Verse 28

पृच्छाम्यहं भवान्वेत्ति इंद्रद्युम्नं नृपं न वा

Itinatanong ko sa iyo: kilala mo ba si Haring Indradyumna—o hindi?

Verse 29

श्रीमार्कंडेय उवाच । सप्तकल्पान्तरे नाभूत्कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः । भूपाल किमहं वच्मि तवान्यत्पृच्छ संशयम्

Wika ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Sa pagwawakas ng pitong kalpa, wala ni isa mang tinatawag na Indradyumna. O hari, ano pa ang masasabi ko? Itanong mo ang iba pang alinlangang nasa iyo.”

Verse 30

स निराशस्तदाकर्ण्य वचो भूपोग्निसाधने । समुद्योगं तदा चक्रे तं दृष्ट्वाह तदा मुनिः

Nang marinig ang mga salitang iyon tungkol sa pasya ng hari na pumasok sa apoy, siya’y nalugmok sa kawalang-pag-asa; ngunit pagkaraan ay nagpunyagi siyang kumilos. Nang makita siyang naghahanda nang gayon, agad nagsalita ang muni.

Verse 31

मार्कंडेय उवाच । मा साहसमिदं कार्षीर्भद्र वाचं श्रृणुष्व मे । एति जीवंतमानंदो नरं वर्षशतादपि

Wika ni Mārkaṇḍeya: “O marangal, huwag gawin ang padalus-dalos na gawaing ito; pakinggan mo ang aking mga salita. Maaaring mabuhay ang tao kahit isang daang taon, ngunit maaari pa ring masadlak sa dalamhati.”

Verse 32

तत्करोमि प्रतीकारं तव दुःखोपशांतये । श्रृणु भद्र ममास्तीह बको मित्रं चिरंतनः

“Gagawa ako ng lunas upang mapawi ang iyong pagdurusa. Makinig ka, O marangal: narito ang aking matandang kaibigan—si Baka.”

Verse 33

नाडीजंघ इति ख्यातः स त्वा ज्ञास्यत्यसंशयम् । तस्मादेहि द्रुतं यावदावां तत्र व्रजावहे

“Siya’y tanyag sa pangalang Nāḍījaṅgha; walang alinlangan na makikilala ka niya. Kaya halika agad—tayo’y kapwa magtungo roon ngayon din.”

Verse 34

परोपकारैकफलं जीवितं हि महात्मनाम् । यदि ज्ञास्यत्यसंदिग्धमिंद्रद्युम्नं स वक्ष्यति

“Tunay, sa mga dakilang kaluluwa, iisa ang bunga ng buhay—ang paglilingkod sa kapwa. Kung tiyak niyang kilala si Indradyumna, sasabihin niya sa atin.”

Verse 35

तौ प्रस्थिताविति तदा विप्रेंद्रनृपपुंगवौ । हिमाचलं प्रति प्रीतौ नाडीजंघालयं प्रति

Pagkaraan, silang dalawa—ang pinakamainam sa mga brāhmaṇa at ang pinakadakila sa mga hari—ay naglakbay nang may galak patungo sa Himācala, sa tahanan ni Nāḍījaṅgha.

Verse 36

बकोऽथ मित्रं स्वं वीक्ष्य चिरकालादुपागतम् । मार्कंडेयं ययौ प्रीत्युत्कंठितः सम्मुखं द्विजैः

Pagkaraan, si Baka, nang makita ang sariling kaibigang nagbalik matapos ang mahabang panahon, ay lumabas na may pag-ibig at pananabik, upang salubungin si Mārkaṇḍeya kasama ng mga brāhmaṇa.

Verse 37

कृतसंविदभूत्पूर्वं कुशलस्वागतादिना । पप्रच्छानंतरं कार्यं वदागमनकारणम्

Matapos munang magpalitan ng pagbati—magtanong ng kalagayan at maghandog ng pagtanggap—saka niya itinanong ang mahalagang bagay: “Isalaysay mo ang dahilan ng iyong pagparito.”

Verse 38

मार्कंडेयोथ तं प्राह बकं प्रस्तुतमीप्सितम् । इंद्रद्युम्नं भवान्वेत्ति भूपालं पृथिवीतले

Pagkatapos ay sinabi ni Mārkaṇḍeya kay Baka, na inilalahad ang pakay: “Kilala mo ba si Indradyumna, ang hari sa ibabaw ng lupa?”

Verse 39

एतस्य मम मित्रस्य तेन ज्ञातेन कारणम् । नो वायं त्यजति प्राणान्पुरा वह्निप्रवेशनात्

“Para sa kaibigang ito, batid mo na ang dahilan: ang taong ito’y hindi magpapakawala ng buhay—matatag ang loob na pumasok sa apoy, gaya ng naunang pasiya.”

Verse 40

एतस्य प्राणरक्षार्थं ब्रूहि जानासि चेन्नृपम्

Kung nalalaman mo, O hari, ipahayag mo sa akin ang paraan upang mapangalagaan ang buhay ng taong ito.

Verse 41

नडीजंघ उवाच । चतुर्दश स्मराम्यस्मि कल्पान्विप्रेंद्र सांप्रतम् । आस्तां तद्दर्शनं वार्तामपि वा न स्मराम्यहम्

Wika ni Nāḍījaṃgha: “O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, ngayon ay naaalala ko ang labing-apat na kalpa. Ngunit tungkol doon—huwag nang banggitin ang makita—ni balita man lamang tungkol dito ay hindi ko maalala.”

Verse 42

इंद्रद्युम्नो महीपालः कोऽपि नासीन्महीतले । एतावन्मात्रमेवाहं जानामि द्विजपुंगव

Walang haring nagngangalang Indradyumna na umiral saanman sa lupa. Ito lamang ang nalalaman ko, O pinakadakila sa mga dalawang-besing isinilang.

Verse 43

नारद उवाच । ततः स विस्मयाविष्टस्तस्यायुरिति शुश्रुवान् । पप्रच्छ राजा को हेतुर्दानस्य तपसोऽथ वा । यदायुरीदृशं दीर्घं संजातमिति विस्मितः

Sinabi ni Nārada: Nang marinig ang tungkol sa haba ng kanyang buhay, namangha ang hari at nagtanong: “Ano ang sanhi—kawanggawa (dāna) ba, pag-aayuno at pagninilay (tapas) ba, o iba pa—na nagbunga ng ganitong kahabang buhay?”

Verse 44

नाडीजंघ उवाच । घृतकंबलमाहात्म्यान्मम देवस्य शूलिनः । दीर्घमायुरिदं विप्र शापाद्बकवपुः श्रृणु

Wika ni Nāḍījaṃgha: “O brāhmaṇa, dahil sa kadakilaan ng Ghṛtakaṃbala—ng aking Panginoon, si Śiva na may tangan ng trisula—dumating sa akin ang mahabang buhay na ito. At dahil sa isang sumpa, taglay ko ang anyo ng tagak. Makinig ka.”

Verse 45

पुरा जन्मन्यहं बालो ब्राह्मणस्याभवं भुवि । पाराशर्यसगोत्रस्य विश्वरूपस्य सन्मुनेः

Noong isang dating kapanganakan sa lupa, ako ay isang batang lalaki sa sambahayan ng isang brāhmaṇa—mula sa angkan ni Parāśarya—ng marangal na pantas na nagngangalang Viśvarūpa.

Verse 46

बालको बक इत्येवं प्रतीतोऽतिप्रियः पितुः । चपलोऽतीव बालत्वे निसर्गादेव भद्रक

Noong ako’y musmos, tinawag akong “Baka,” at labis akong minahal ng aking ama; sa aking pagkabata, likas akong napakabalisa at di mapakali, O mabuting ginoo.

Verse 47

अथ मारकतं लिंगं देवतावसरात्पितुः । चापल्याद्वालभावाच्चापहृत्य निहितं मया

Pagkaraan, sinamantala ko ang oras ng pagsamba ng aking ama at ninakaw ko ang kaniyang Śiva-liṅga na mala-kristal (parang esmeralda); dahil sa kapritso ng pagkabata, itinago ko iyon.

Verse 48

घृतस्य कुंभे संक्रांतौ मकरस्योत्तरायणे । अथ प्रातर्व्यतीतायां निशि यावत्पिता मम

Sa panahon ng Makara-saṅkrānti, sa yugto ng Uttarāyaṇa, nang may nakahandang banga ng ghee (dalisay na mantikilya), at nang ang gabi’y lumipas tungo sa umaga—hanggang sa sandaling iyon, ang aking ama…

Verse 49

निर्माल्यापनयं चक्रे तावच्छून्यं शिवालयम् । निशम्य कांदिशीको मां पप्रच्छ मधुरस्वरम्

Sinimulan niyang alisin ang nirmālya, ang mga handog ng nagdaang araw; hanggang sa sandaling iyon, walang laman ang templo ni Śiva. Nang marinig niya (ang isang tunog), si Kāṃdiśīka ay tumawag sa akin sa matamis na tinig at nagtanong.

Verse 50

वत्स क्व नु त्वया लिंगं नूनं विनिहितं वद । दास्यामि वांछितं यत्ते भक्ष्यमन्यत्तवेप्सितम्

“Anak ko, saan mo nga ba inilagay ang liṅga? Sabihin mo! Ibibigay ko ang anumang nais mo—pagkaing makakain, at anumang iba pang minimithi mo.”

Verse 51

ततो मया बालभावाद्भक्ष्यलुब्धेन तत्पितुः । घृतकुंभांतराकृष्य भद्रलिंगं समर्पितम्

Pagkaraan, ako—dahil sa pagiging musmos at sakim sa pagkain—ay hinila iyon mula sa loob ng banga ng ghee ng kanyang ama at inihandog ang mapalad na liṅga.

Verse 52

अथ काले तु संप्राप्ते प्रमीतोऽहं नृपालये । जातो जातिस्मारस्तावदानर्ताधिपतेः सुतः

Nang dumating ang takdang panahon, namatay ako sa palasyo ng hari; at pagkaraan, isinilang akong anak ng panginoon ng Ānarta, taglay ang alaala ng nakaraang buhay.

Verse 53

घृतकंबलमाहात्म्यान्मकरस्थे दिवाकरे । अपि बाल्यादवज्ञानात्संयोगाद्घृतलिंगयोः

Sa kadakilaan ng ‘ghṛta-kambala’ (pagsamba sa pagbalot ng liṅga sa ghee), nang ang Araw ay nasa Makara (Capricorn), kahit dahil sa musmos na kawalang-ingat, sa pagdikit lamang ng ghee at ng liṅga…

Verse 54

ततः संस्थापितं लिंगं प्राग्जन्म स्मरता मया । ततः प्रभृति लिंगानि घृतेनाच्छादयाम्यहम्

Kaya nga, sa pag-alaala ko sa dating kapanganakan, itinatag ko ang liṅga; at mula noon, tinatakpan ko ng ghee ang mga liṅga bilang pagsamba.

Verse 55

पितृपैतामहं प्राप्य राज्यं शक्त्यनुरूपतः । ततः प्रसन्नो भगवान्पार्वतीपतिराह माम्

Nang matamo ko ang kahariang minana sa ama at mga ninuno ayon sa aking kakayahan, noon ang Mapalad na Panginoon—ang Kabiyak ni Pārvatī—na nalugod, ay nagsalita sa akin.

Verse 56

पूर्वजन्मनि तुष्टोऽहं घृतकंबलपूजया । प्रयच्छाम्यस्मि त राज्यमधुनाभिमतं वृणु

Sa iyong nakaraang kapanganakan, ako’y nalugod sa iyong pagsamba sa pamamagitan ng ritong ghṛta-kambala. Kaya ipinagkakaloob ko sa iyo ang paghahari; ngayon, piliin mo ang biyayang ninanais mo.

Verse 57

ततो मया वृतः प्रादाद्गाणपत्यं मदीप्सितम् । कैलासे मां शिवो नित्यं संतुष्टः प्राह चेति च

Pagkaraan, nang ako’y pumili, ipinagkaloob niya sa akin ang ninanais kong pagkapanginoon sa mga Gaṇa. Sa Kailāsa, si Śiva—na laging nalulugod—ay nagsalita rin sa akin nang gayon.

Verse 58

तेनैव हि शरिरेण प्रणतं पुरतः स्थितम् । अद्यप्रभृति संक्रांतौ मकरस्यापरोपि यः

Sa mismong katawan ding iyon, ang deboto’y tatayo sa harap (ni Śiva), nakayukod sa pagpupugay. Mula ngayon, sa Makara-saṅkrānti, sinumang iba pa (na gagawa nito)…

Verse 59

घृतेन पूजां कर्तासौ भावी मम गणः स्फुटम् । इत्युक्त्वा मां शिवो भद्र गणकोटीश्वरं व्यधात्

“Sasamba siya gamit ang ghee (ghṛta); tunay na magiging isa siya sa aking mga Gaṇa.” Pagkasabi nito, ang mapalad na Śiva ay itinalaga ako bilang Gaṇakoṭīśvara—panginoon ng isang koṭi ng mga Gaṇa.

Verse 60

प्रतीपपालकंनाम संस्थितं शिवशासनम् । ततः कामादिभिः षड्भिः पदैश्चंक्रमणात्मिकाम्

Pagkaraan, naitatag ang isang kautusang Śaiva na tinatawag na “Pratīpapālaka.” Pagkatapos, dahil sa anim na udyok na nagsisimula sa pagnanasa, ang aking buhay ay naging paglalagalag na di-mapalagay—hakbang sa bawat hakbang.

Verse 61

निसर्गचपलां प्राप्य भ्रमरीमिव तां श्रियम् । नैवालमभवं तस्या धारणे दैवयोगतः

Nang makamtan ko ang kapalarang yaon—likas na pabagu-bago na parang bubuyog na pagala-gala—hindi ko pa rin siya napanatili, dahil sa pag-ikot ng tadhana.

Verse 62

विचचार तदा मत्तः किलाहं वारणो यथा । कृत्याकृत्यविचारेण विमुक्तोऽतीव गर्वितः

Pagkaraan, gumala ako na parang elepanteng ulol—napalaya sa paghatol kung alin ang dapat at di dapat gawin, at lubhang namamaga sa pagmamataas.

Verse 63

विद्यामभिजनं लक्ष्मीं प्राप्य नीचनरो यथा । आपदां पात्रतामेति सिंधूनामिव सागरः

Gaya ng taong hamak na kapag nagkamit ng karunungan, marangal na angkan, at kayamanan, nagiging sisidlang karapat-dapat sa mga kapahamakan—gayon din ang dagat: sa pagtanggap ng mga ilog, nagiging sisidlan nila.

Verse 64

अथ काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे यदृच्छया । विचरन्नगमं शैलं हिमानीरुद्धकंदरम्

Pagkaraan, nang lumipas ang kaunting panahon, sa aking paglalagalag nang di sinasadya, narating ko ang isang bundok na ang mga yungib ay nababarahan ng mga sapin ng niyebe.

Verse 65

तपस्यति मुनिस्तत्र गालवो भार्यया सह । सदैव तीव्रतपसा कृशो धमनिसंततः

Doon, ang pantas na si Gālava ay nagsasagawa ng matinding pag-aayuno at pagninilay kasama ang kanyang asawa—laging payat dahil sa masidhing tapas, at litaw ang mga ugat.

Verse 66

ब्राह्मणस्य हि देहोयं नैवैहिकफलप्रियः । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानंतसुखाय च

Sapagkat ang katawang ito ng isang brāhmaṇa ay hindi upang mahalin ang gantimpalang makamundo. Ito’y para sa mahirap na pag-aayuno at pagkamapagtapa rito, at pagkamatay, para sa walang-hanggang kaligayahan.

Verse 67

तस्य भार्याऽतिरूपेण विजिग्ये विश्ववर्णिनी । तन्वी श्यामा मृगाक्षी सा पीनोन्नतपयोधरा

Ang kanyang asawa, pinalamutian ng kagandahan, ay waring humihigit sa lahat ng babae: payat at banayad ang katawan, maitim ang kutis, matang-usa, at may dibdib na hitik at mataas.

Verse 68

हंसगद्गदसंभाषा मत्तमातंगगामिनी । विस्तीर्णजघना मध्ये क्षामा दीर्घशिरोरुहा

Ang kanyang pananalita’y malambot at nanginginig na parang sa gansa; ang kanyang lakad ay gaya ng lasing na babaeng elepante. Malapad ang balakang, payat ang baywang, at mahaba ang buhok na umaagos.

Verse 69

निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्

May malalim na pusod, waring nilikha siya ng Maylikha na nagnanais masdan ang sariling gawa—ang ganda’y tila nagkalat sa lahat ng dako, ngunit nagtipon sa iisang sisidlan.

Verse 70

ततोऽविनीतस्तां वीक्ष्य भद्र गालववल्लभाम् । अहमासं शरव्रातैस्ताडितः पुष्पधन्विना । विवेकिनोऽपि मुनयस्तावदेव विवेकिनः

Pagkaraan, dahil sa pusong di-disiplinado, nang makita ko ang mapalad na dalagang yaon—minamahal ni Gālava—tinamaan ako ng sunod-sunod na palaso ng May Busog na Bulaklak, si Kāma. Maging ang mga pantas na may pag-unawa ay nananatiling mapagkilatis hanggang doon lamang.

Verse 71

यावन्न हरिणाक्षीणामपांगविवरेक्षिताः । मया व्यवसितं चित्ते तदानीं तां जिहीर्षुणा

Hangga’t hindi pa ako tinutusok ng mga sulyap sa sulok ng mata ng mga dalagang may matang gaya ng usa, nanatiling matatag ang pasya ng aking isip; ngunit nang sumiklab ang pagnanais na tangayin siya, ang pasyang iyon ay nanginig at nag-alinlangan.

Verse 72

इति चेति हरिष्यामि तपसा रक्षितां मुनेः । अस्याः कृते यदि शपेन्मुनिस्तत्र पराभवः

“Kung gayon, kukunin ko siya—kahit siya’y binabantayan ng kapangyarihan ng pag-aayuno at pagninilay ng pantas.” Ngunit kung dahil sa kanya’y sumpain ako ng pantas, kapahamakan ang sasapit sa akin.

Verse 73

मम भावी भवेदेषा भार्या मृत्युरुतापि मे । तस्माच्छिष्यो भवाम्यस्य शुश्रूषानिरतो मुनेः

Maaaring siya ang maging magiging asawa ko—o maging kamatayan ko rin. Kaya’t magiging alagad ako ng pantas na ito, masigasig at tapat sa paglilingkod.

Verse 74

प्राप्यांतरं हरिष्यामि नास्य योग्येयमंगना । इति व्यवस्य विद्यार्थिमूर्तिमास्थाय गालवम्

“Kapag nagkaroon ng pagkakataon, tatangayin ko siya; hindi karapat-dapat sa kanya ang babaeng ito.” Sa gayong pasya, lumapit siya kay Gālava, taglay ang anyo ng isang mag-aaral na naghahangad ng kaalaman.

Verse 75

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

Pagkatapos yumukod at magbigay-galang, nagsalita ako—na inuudyukan ng layuning nasa isip. Sapagkat sa tao, ganyan ang isip, ganyan ang pinipiling kasama, at ganyan ang pinapasukang gawain.

Verse 76

भवेदवश्यं तद्भावि यथा पुंभिः पुरा कृतम् । विवेकवैराग्ययुतो भगवंस्त्वासमुपस्थितः

Ang nakatakda ay tiyak na mangyayari, gaya ng bunga ng ginawa ng mga tao noong una. O Mapalad na Panginoon, taglay ang pag-unawa at paglayo sa pagnanasa, lumapit ako sa iyo.

Verse 77

शिष्योऽहं भवता पाठ्यं कर्णधारं महामुनिम् । अपारपारदं विष्णुं विप्रमूर्तिमुपाश्रितम्

Ako ang iyong alagad—turuan mo ako, O dakilang muni, ikaw na timonel na magtatawid sa akin sa dagat na walang pampang: si Viṣṇu, na nagdadala sa mga nilalang sa kabilang ibayo, at dito’y nilalapitan sa anyo ng isang brāhmaṇa.

Verse 78

नमस्ये चेतनं ब्रह्मा प्रत्यक्षं गालवाख्यया । अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम्

Sumasamba ako sa May-malay na Brahman, ang Kataas-taasang Katotohanan, na hayag sa harap ko sa pangalang Gālava. Nakagat ng itim na ahas ng kamangmangan, ako’y pinahihirapan ng lason nito.

Verse 79

उपदेशमहामंत्रैर्मां जांगुलिक जीवय । महामोहमहा वृक्षो हृद्यावापसमुत्थितः

O mang-aakit ng ahas, buhayin mo ako sa pamamagitan ng dakilang mga mantra ng pagtuturo. Isang napakalaking punò ng matinding pagkalito ang sumibol mula sa punlaan sa aking puso.

Verse 80

त्वद्वाक्यतीक्ष्णधारेण कुठारेण क्षयं व्रजेत् । अपवर्गपथव्यापी मूढसंसर्गसेचनः

Nawa’y ang pagdidilig sa aking kamangmangan—na bunga ng pakikisama sa mga naliligaw—ay maputol at magunaw sa palakol na matalim ang talim, ang iyong aral, upang luminaw at mabuksan sa harap ko ang landas tungo sa kalayaan (mokṣa).

Verse 81

छिद्यतां सूत्रधारेण विद्यापरशुनाधुना । भजामि तव शिष्योऽहं वरिवस्यापरश्चिरम्

Nawa’y maputol ngayon sa pamamagitan ng gabay na sinulid at ng palakol ng tunay na kaalaman. Sa Iyo ako kumakanlong bilang Iyong alagad; sa mahabang panahon, panlabas na pagsamba lamang ang aking pinaglingkuran, hindi ang mas mataas na disiplina.

Verse 82

समिद्दर्भान्मूलफलं दारूणि जलमेव च । आहरिष्येऽनुगृह्णीष्व विनीतं मामुपस्थितम्

Magdadala ako ng panggatong, damong darbha, mga ugat at bunga, mga troso, at pati tubig. Ipagkaloob mo sana ang iyong habag sa akin—na mapagpakumbaba at nakatindig na handang maglingkod sa iyong piling.

Verse 83

इत्थं पुरा बकाभिख्यं बकवृत्तिमुपाश्रितम् । तदाऽर्जवे कृतमतिरनुजग्राह मां मुनिः

Ganyan noong unang panahon, ako—na tinawag na “Baka” at namuhay ayon sa asal ng tagak—ay pinagkalooban ng biyaya ng pantas nang ang aking pasya’y tumungo sa tuwid na katapatan.

Verse 84

ततोऽतीव विनीतोऽहं भूत्वा तं ब्राह्मणीयुतम् । विश्वासनाय सुदृढं तोषयामि दिनेदिने

Pagkaraan nito, ako’y naging lubhang mapagpakumbaba, at araw-araw ko siyang pinalulugod—siya na may kasamang asawang brāhmaṇī—upang maitatag ang matibay na pagtitiwala.

Verse 85

स च जानन्मुनिः पत्नीं पात्रभूतामविश्वसन् । स्त्रीचरित्रविदंके तां विधाय स्वपिति द्विजः

Ngunit ang pantas—bagaman batid na karapat-dapat ang kanyang asawa—ay hindi lubos na nagtiwala; batid ang mga gawi ng daigdig, inilagay ng dwija ang babae sa kanyang kandungan at saka natulog.

Verse 86

अथान्यस्मिन्दिने साभूद्ब्राह्मण्यथ रजस्वला । तद्दूरशायिनी रात्रौ विश्वासान्मे तपस्विनी

Pagkaraan, sa ibang araw, ang babaeng brāhmaṇī ay dinatnan ng buwanang dalaw; at sa gabi, dahil sa pagtitiwala niya sa akin, ang babaeng asceta ay nahiga sa malayo (hiwalay).

Verse 87

इदमन्तरमित्यंतर्विचिंत्याहं प्रहर्षितः । मलिम्लुचाकृतिर्भूत्वा निशीथे तामथाहरम्

Sa loob-loob ko’y naisip, “Ito na ang pagkakataon ko,” at ako’y nagalak; nag-anyong malimluca (hamak na palaboy/mandarambong), at sa hatinggabi ay saka ko siya tinangay.

Verse 88

विललाप तदा बाला ह्रियमाणा मयोच्चकैः । मैवं मैवमिति ज्ञात्वा मां स्वरेणाब्रवीन्मुनिम्

Noon, ang dalaga’y humagulgol habang siya’y tinatangay ko nang sapilitan. Nang makilala niya ako, sumigaw siyang nanginginig, “Huwag! Huwag!” at tinawag ang muni sa kanyang tinig.

Verse 89

बकवृत्तिरयं दुष्टो धर्मकंचुकमाश्रितः । हरते मां दुराचारस्तस्मात्त्वं त्राहि गालव

Wika niya, “Ang masamang ito’y may ‘asal-tagak’—isang mapagkunwari na nakabalabal sa anyo ng dharma. Inaagaw niya ako; kaya, O Gālava, iligtas mo ako!”

Verse 90

तव शिष्यः पुरा भूत्वा कोप्वेषोद्य मलिम्लुचः । मां जिहीर्षति तद्रक्ष शरण्य शरणं भव

“Noon ay naging alagad mo siya; ngayon, ang hamak na malimluca na ito, nababalot ng poot, ay nais akong agawin. Iligtas mo ako mula sa kanya; O kanlungan ng mga walang magawa, maging silungan ko!”

Verse 91

तद्वाक्यसमकालं स प्रबुद्धो गालवो मुनिः । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा गतिस्तम्भं व्यधान्मम

Sa mismong sandaling iyon, nagising ang pantas na si Gālava; sinabi niya sa akin, “Tumigil, tumigil!”, at pinigil niya ang aking pagkilos at pinawalang-lakas ang aking paglakad.

Verse 92

ततश्चित्राकृतिरहं स्तम्भितो मुनिनाऽभवम् । व्रीडितं प्रविशामीव स्वांगानि किल लज्जया

Pagkaraan, ginawa akong may anyong kakaiba at baluktot, at pinatigil ng pantas; dahil sa hiya, wari’y nais kong lumiit at pumasok sa sarili kong mga sangkap ng katawan.

Verse 93

ततः प्रकुपितः प्राह मामभ्येत्याथ गालवः । तद्वज्रदुःसहं वाक्यं येनाहमभवं बकः

Pagkatapos, lumapit sa akin si Gālava na nagngangalit at nagsalita ng mga salitang tila kidlat, di-matiis—sa mga salitang iyon ako’y naging isang tagak.

Verse 94

गालव उवाच । बकवृत्तिमुपाश्रित्य वंचितोऽहं यतस्त्वया । तस्माद्बकस्त्वं भविता चिरकालं नराधम

Wika ni Gālava: “Dahil sa pag-asa mo sa asal ng tagak at sa panlilinlang mo sa akin, kaya magiging tagak ka sa mahabang panahon, O pinakamasamang tao.”

Verse 95

इति शप्तोऽहमभवं मुनिनाऽधर्ममाश्रितः । परदारोपसेवार्थमनर्थमिममागतः

Kaya’t nang masumpa ng pantas, ako’y naging taong kumakapit sa kawalang-dharma; sa paghahangad na makipagsiping sa asawa ng iba, napasok ako sa kapahamakan na ito.

Verse 96

न हीदृशमनायुष्यं लोके किंचन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्

Sa mundong ito, walang bagay na kasingwasak sa buhay at kapakanan ng lalaki gaya ng pakikiapid sa asawa ng iba.

Verse 97

ततः सती सा मत्स्पर्शदूषितांगी तपस्विनी । मया विमुक्ता स्नात्वा मां तथैवानुशशाप ह

Pagkaraan, ang banal na babaeng asceta—na nadungisan ang katawan sa aking paghipo—nang ako’y makapagpalaya sa kanya, siya’y naligo at sa gayon ding paraan ay nagwika ng sumpa laban sa akin.

Verse 98

एवं ताभ्यामहं शप्तो ह्यश्वत्थपर्णवद्भयात् । कंपमानः प्रणम्योभाववोचं तत्र दम्पती

Sa gayon, ako’y isinumpa ng dalawa; nanginginig sa takot na parang dahon ng punong aśvattha, ako’y yumukod at nagsalita roon sa mag-asawa.

Verse 99

गणोऽहमीश्वरस्यैव दुर्विनीततरो युवाम् । निरोधमेवं कुरुतं भगवंतावनुग्रहम्

“Ako’y tunay na isang gaṇa ni Īśvara, subalit ako’y naging labis na walang disiplina. O kagalang-galang na mag-asawa, mahabag kayo—pigilin ninyo ang kamaliang ito sa ganitong paraan.”

Verse 100

वाचि क्षुरो नावनीतं हृदयं हि द्विजन्मनाम् । प्रकुप्यंति प्रसीदंति क्षणेनापि प्रसादिताः

Sa pananalita, ang mga “dalawang-beses na isinilang” ay maaaring matalim na parang labaha; ngunit ang kanilang puso’y may lambot na gaya ng mantikilya. Maaari silang mag-alab sa galit at maaari ring mapayapa; kapag napahinuhod, kahit saglit, muli silang nagiging mapagpala.

Verse 101

त्वयि विप्रतिपन्नस्य त्वमेव शरणं मम । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्

Ako na nalilito at nawawala, Ikaw lamang ang aking kanlungan. Gaya ng taong nadudulas sa lupa, ang lupa rin ang nagiging sandigan upang muling makatindig.

Verse 102

गणाधिपत्यमपि मे जातं परिभवास्पदम् । विषदंता हि जायन्ते दुर्विनीतस्य सम्पदः

Kahit ang pagiging panginoon ng mga Gaṇa ay naging dahilan ng aking kahihiyan. Sapagkat sa taong walang disiplina, ang kasaganaan ay sumisibol na may pangil na lason.

Verse 103

विदुरेष्यद्धियाऽपायं परतोऽन्ये विवेकिनः । नैवोभयं विदुर्नीचा विनाऽनुभवमात्मनः

Nakikilala ng may pag-unawa ang panganib kahit papalapit pa lamang; ang iba’y nauunawaan ito matapos mangyari. Ngunit ang hamak ay di alam ang alinman, maliban kung siya mismo ang makaranas.

Verse 104

दुर्वीनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव वा । न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः

Ang taong walang disiplina, kahit makamtan ang kayamanan, kaalaman, o kapangyarihan, ay hindi mananatiling matagal sa matatag na kalagayan—gaya ko na nalasing sa pagmamataas.

Verse 105

विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः । एते मदा मदांधानामेत एव सतां दमाः

Pagmamataas sa kaalaman, pagmamataas sa yaman, at ikatlo, pagmamataas sa marangal na angkan—ito ang mga pagkalasing na bumubulag sa nalalasing. Ngunit ang mga ito rin ang nagiging pagpipigil-sa-sarili para sa mga banal.

Verse 106

नोदर्कशालिनी बुद्धिर्येषामविजितात्मनाम् । तैः श्रियश्चपला वाच्यं नीयंते मादृशैर्जनैः

Ang mga hindi pa nagwawagi sa sarili ay walang malinaw at malayong-tanaw na pag-iisip. Sa gayong mga tao, ang pabagu-bagong kasaganaan ay di-maiiwasang nahihila palayo—gaya ng nangyari sa mga tulad ko.

Verse 107

तत्प्रसीद मुनिश्रेष्ठ शापांतं मेऽधुना कुरु । दुर्विनीतेष्वपि सदा क्षमाचारा हि साधवः

Kaya nga, mahabag ka, O pinakadakilang muni—wakasán mo na ngayon ang aking sumpa. Sapagkat ang mga banal ay laging namumuhay sa pagpapatawad, kahit sa mga walang disiplina.

Verse 108

इत्थं वचसि विज्ञप्ते विनीतेनापि वै मया । प्रसादप्रवणो भूत्वा शापांतं मे तदा व्यधात्

Nang sa gayon ay nagsalita ako—na ngayo’y naging mapagpakumbaba—siya, na nakahilig sa habag, ay noon din nagtakda ng pagwawakas ng aking sumpa.

Verse 109

गालव उवाच । छन्नकीर्तिसमुद्धारसहायस्त्वं भविष्यसि । यदेन्द्रद्युम्नभूपस्य तदा मोक्षमवाप्स्यसि

Wika ni Gālava: Ikaw ay magiging katuwang sa pagpapanumbalik ng dangal at katanyagan ni Channakīrti. At kapag tinulungan mo si Haring Indradyumna, saka mo makakamtan ang kalayaan (moksha).

Verse 110

इत्यहं मुनिशापेन तदाप्रभृति पर्वते । हिमाचले बको भूत्वा काश्यपेयो वसामि च

“Kaya nga, dahil sa sumpa ng isang muni, mula noon ay nanahan ako sa bundok na Himācala. Naging isang tagak, ako—si Kāśyapeya—ay patuloy na nabubuhay dito.”

Verse 111

राज्यं चिरायुरिति मे घृतकम्बलस्य जातिस्मरत्वमधुनापि तथानु भावान् । शापाद्बकत्वमभवन्मुनिगालवस्य तद्भद्र सर्वमुदितं भवताद्य पृष्टम्

“Pagkahari” at “mahabang buhay”—iyan ang aking mga karanasan bilang si Ghṛtakambala; hanggang ngayon ay naaalala ko pa ang mga kapanganakang iyon at ang mga bunga nito. Dahil sa sumpa ng pantas na si Gālava, ako’y naging tagak. O marangal na ginoo, nasabi ko na ngayon ang lahat ng iyong itinanong.”