Adhyaya 5

Verse 1

नारद उवाच । ततोऽहं धर्मवर्माणं प्रोच्य तिष्ठेद्धनं त्वयि । कृत्यकाले ग्रहीष्यामीत्यागमं रैवतं गिरिम्

Sinabi ni Nārada: “Pagkaraan, pinayuhan ko si Dharmavarmā at sinabi, ‘Iwan muna sa iyo ang yaman; kukunin ko ito sa tamang panahon ng pangangailangan.’ Sa gayon kong wika, nagtungo ako sa Bundok Raivata.”

Verse 2

आसं प्रमुदितश्चाहं पश्यंस्तं गिरिसत्तमम् । आह्वयानं नरान्साधून्भूमेर्भुजमिवोच्छ्रितम्

Napuspos ako ng galak habang minamasdan ang pinakadakilang bundok na iyon—sumisilang na parang nakataas na bisig ng lupa, na wari’y tumatawag sa mga mararangal na tao upang lumapit.

Verse 3

यस्मिन्नानाविधा वृक्षाः प्रकाशंते समंततः । साधुं गृहपतिं प्राप्य पुत्रभार्यादयो यथा

Doon, sari-saring punò ang umuusbong at kumikislap sa lahat ng dako—gaya ng mga anak, asawa, at iba pang umaasa na umuunlad kapag napasa ilalim ng isang mabuting maybahay na marangal.

Verse 4

मुदिता यत्र संतृप्ता वाशंते कोकिलादयः । सद्गुरोर्ज्ञानसंपन्ना यथा शिष्यगणा भुवि

Doon, ang mga kukú at iba pang ibon ay umaawit na masaya at busog ang loob—gaya ng mga pangkat ng alagad sa daigdig na napupuno ng kaalaman sa pamamagitan ng tunay na guro.

Verse 5

यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या यथेप्सितमवाप्नुयुः । श्रीमहादेवमासाद्य भक्तो यद्वन्मनोरथम्

Doon, ang mga mortal na nagsasagawa ng matinding pagninilay at pagtitika ay nakakamtan ang ninanais—gaya ng debotong lumalapit kay Śrī Mahādeva at natatamo ang minimithing hangarin ng puso.

Verse 6

तस्याहं च गिरेः पार्थ समासाद्य महाशिलाम् । शीतसौरभ्यमंदेन प्रीणीतोऽचिंतयं हृदि

Pagkaraan, O anak ni Pṛthā, narating ko ang isang malaking lapad na batuhan sa bundok na iyon. Pinanariwa ako ng malamig at banayad na mabangong simoy, kaya’t nagmuni-muni ako sa kaibuturan ng puso.

Verse 7

तावन्मया स्थानमाप्तं यदतीव सुदुर्लभम् । इदानीं ब्राह्मणार्थेऽहं कुर्वे तावदुपक्रमम्

Sa gayon, nakamtan ko ang isang kalagayang napakahirap makuha. Ngayon, alang-alang sa mga brāhmaṇa, sisimulan ko ang kinakailangang gawain.

Verse 8

ब्राह्मणाश्च विलोक्य मे ये हि पात्रतमा मताः । तथा हि चात्र श्रूयंते वचांसि श्रुतिवादिनाम्

Pagkatapos kong pagmasdan, itinuring ko ang mga brāhmaṇa na yaon bilang pinakakarapat-dapat na tatanggap. Tunay nga, sa bagay na ito ay naririnig din ang mga salita ng mga guro ng Veda.

Verse 9

न जलोत्तरणे शक्ता यद्वन्नौः कर्णवर्जिता । तद्वच्छ्रेष्ठोऽप्यनाचारो विप्रो नोद्धरणक्षमः

Gaya ng bangkang walang timon na di makatawid sa tubig, gayon din—kahit dakila—ang brāhmaṇa na salat sa wastong asal ay hindi makapagliligtas ng iba.

Verse 10

ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति । तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते

Ang brāhmaṇa na hindi nag-aaral ng Veda ay namamatay ang ningas na parang apoy sa damo. Kaya hindi dapat bigyan ng havya (handog sa yajña), sapagkat ang alay ay hindi ibinubuhos sa abo.

Verse 11

दानपात्रमतिक्रम्य यदपात्रे प्रदीयते । तद्दत्तं गामतिक्रम्य गर्दभस्य गवाह्निकम्

Ang anumang ibinigay sa di-karapat-dapat, na nilalampasan ang tunay na sisidlan ng dāna, ay tulad ng pagpapakain sa asno habang pinababayaan ang bakang nagbibigay ng gatas.

Verse 12

ऊषरे वापितं बीजं भिन्नभांडे च गोदुहम् । भस्मनीव हुतं हव्यं मूर्खे दानमशाश्वतम्

Gaya ng binhing inihasik sa lupang tigang, gatas na ibinuhos sa sisidlang basag, at handog na inialay sa abo—gayon din ang kawanggawang ibinigay sa mangmang: walang pangmatagalang bunga ng kabutihan.

Verse 13

विधिहीने तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं पुण्यं प्रणश्यति

Ang sinumang magbigay ng handog sa taong walang wastong tuntunin (vidhi) at di-karapat-dapat (apātra), hindi lamang nawawala ang bisa ng handog na iyon; pati ang natitirang ipon ng kabutihan ay napaparam.

Verse 14

भूराप्ता गौस्तथा भोगाः सुवर्णं देहमेव च । अश्वश्चक्षुस्तथा वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

Lupa, tubig, mga baka, mga kaluguran; ginto, maging ang sariling katawan; kabayo, paningin, kasuotan; ghee (ghṛta), ningning na tejas, linga, at mga supling—lahat ng ito’y nalalagay sa kapahamakan sa maling pagtanggap at pagbibigay.

Verse 15

घ्नंति तस्मादविद्वांस्तु बिभियाच्च प्रतिग्रहात् । स्वल्पक केनाप्यविद्वांस्तु पंके गौरिव सीदति

Kaya’t ang taong walang kaalaman ay dapat matakot sa pagtanggap ng mga handog, sapagkat maaari siyang mapahamak nito. Kahit sa munting kaloob, ang mangmang ay lumulubog—gaya ng bakang lumulubog sa putik.

Verse 16

तस्माद्ये गूढतपसो गूढस्वाध्यायसाधकाः । स्वदारनिरताः शांतास्तेषु दत्तं सदाऽक्षयम्

Kaya’t anumang ibigay sa mga nagsasagawa ng lihim na tapas at tahimik na svādhyāya—yaong nasisiyahan sa sariling kabiyak na ayon sa dharma at may payapang loob—ay nagiging handog na di-nauubos, at hindi kumukupas ang bisa ng kabutihan.

Verse 17

देशे काल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्

Ang anumang inihahandog bilang kaloob—sa tamang lugar at panahon, sa wastong paraan, na may pananampalataya, at sa karapat-dapat na tatanggap—ay ganap na nagtataglay ng tanda ng Dharma.

Verse 18

न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता । यत्र वृत्तिमिमे चोभे तद्वि पात्रं प्रचक्षते

Ang pagiging karapat-dapat tumanggap ng kaloob ay hindi nagmumula sa pagkatuto lamang, ni sa pag-aayuno at pagpapakasakit lamang. Ang tinatawag na tunay na tatanggap (pātra) ay yaong pinagsasama ang wastong asal at ang mga katangiang ito.

Verse 19

तेषां त्रयाणां मध्ये च विद्या मुख्यो महागुणः । विद्यां विनांधवद्विप्राश्चक्षुष्मंतो हि ते मताः

Sa tatlong iyon, ang vidyā (kaalaman) ang pangunahing dakilang kabutihan. Kung walang kaalaman, kahit ang mga brāhmaṇa ay itinuturing na parang bulag—bagaman sa pangalan ay tinatawag na ‘may mga mata’.

Verse 20

तस्माच्चक्षुष्मतो विद्वान्देशे देशे परीक्षयेत् । प्रश्रान्ये मम वक्ष्यंति तेभ्यो दास्याम्यहं ततः

Kaya nga, ang marunong na may tunay na pag-unawa ay dapat magsiyasat (ng mga tatanggap) mula sa pook hanggang pook. Yaong sasagot sa aking mga tanong—sa kanila ko lamang ibibigay pagkatapos nito.

Verse 21

इति संचिंत्य मनसा तस्माद्देशात्समुत्थितः । आश्रमेषु महर्षीणां विचराम्यस्मि फाल्गुन

Pagkaraang pagnilayan ito sa isip, tumindig siya mula roon. Sa buwan ng Phālguna, naglakbay siya sa mga āśrama ng mga dakilang ṛṣi.

Verse 22

इमाञ्छ्लोकान्गायमानः प्रश्ररूपाञ्छृणुष्व तान् । मातृकां को विजानाति कतिधा कीदृशाक्षराम्

Pakinggan ang mga taludtod na ito na inaawit ko bilang mga tanong: sino ang tunay na nakaaalam sa Mātṛkā (banal na alpabeto)—gaano karami ito, at anong uri ng mga titik ang taglay nito?

Verse 23

पंचपंचाद्भुतं गेहं को विजानाति वा द्विजः । बहुरूपां स्त्रियं कर्तुमेकरूपां च वत्ति कः

Aling dvija (dalawang ulit na isinilang) ang tunay na nakaaalam sa kamangha-manghang ‘bahay’ ng lima-at-lima? At sino ang nakaaalam kung paano gawing iisang anyo ang babaeng maraming anyo (matatag at iisa)?

Verse 24

को वा चित्रकथाबंधं वेत्ति संसारगोचरः । को वार्णवमहाग्राहं वेत्ति विद्यापरायणः

Sino, na gumagalaw sa saklaw ng samsara, ang nakauunawa sa masalimuot na paghahabi ng mga salaysay? At sino, na nakatuon sa kaalaman, ang nakaaalam sa makapangyarihang ‘tagasakmal’ sa loob ng karagatan?

Verse 25

को वाष्टविधं ब्राह्मण्यं वेत्ति ब्राह्मणसत्तमः । युगानां च चतुर्णां वा को मूलदिवसान्वदेत्

Aling pinakadakilang brahmana ang nakaaalam sa walong-anyo ng brāhmaṇya (pagkabrahmana)? At sino ang makapagsasabi ng mga saligang araw (ugat na sukat) ng apat na yuga?

Verse 26

चतुर्दशमनूनां वा मूलवासरं वेत्ति कः । कस्मिंश्चैव दिने प्राप पूर्वं वा भास्करो रथम्

Sino ang tunay na nakaaalam sa unang araw ng labing-apat na Manu? O sa anong araw unang natamo ng Araw (Surya) ang kaniyang karwahe?

Verse 27

उद्वेजयति भूतानि कृष्णाहिरिववेत्ति कः । को वास्मिन्घोरसंसारे दक्षदक्षतमो भवेत्

Sino ang makaaalam sa bagay na nagpapanginig sa mga nilalang—gaya ng itim na ahas? At sa kakila-kilabot na ikot ng samsara, sino ang maaaring maging pinakadakila sa kakayahan?

Verse 28

पंथानावपि द्वौ कश्चिद्वेत्ति वक्ति च ब्राह्मणः । इति मे द्वादश प्रश्रान्ये विदुर्ब्राह्मणोत्तमाः

Kahit tungkol sa dalawang landas, may isang Brahmin na nakaaalam at nakapagsasaysay. Ang labindalawang tanong kong ito ay nauunawaan ng mga pinakadakilang Brahmin.

Verse 29

ते मे पूज्यतमास्तेषामहामाराधकश्चिरम् । इत्यहं गायमानो वै भ्रमितः सकलां महीम्

Sila ang pinakakarapat-dapat kong sambahin; sa mahabang panahon ako’y naging tapat na mananamba nila. Sa pagsasabi at pag-awit nito, naglakbay ako sa buong daigdig.

Verse 30

ते चाहुर्दुःखदाः ख्याताः प्रश्रास्ते कुर्महे नमः । इत्यहं सकलां पृथ्वीं विचिंत्यालब्धब्राह्मणः

At sinabi nila: “Ang mga tanong na ito’y tanyag na nagdudulot ng dalamhati; sa mga tanong na iyon kami’y yumuyuko.” Kaya, matapos pagnilayan ang buong daigdig, wala akong natagpuang Brahmin (na makasasagot).

Verse 31

हिमाद्रिशिखरासीनो भूयश्चिंतामवाप्तवान् । सर्वे विलोकिता विप्राः किमतः कर्तुमुत्सहे

Nakaupo sa tuktok ng Himalaya, muli akong nabalot ng pangamba: “Nakita ko na ang lahat ng Brahmin—ano pa ang maaari kong tangkaing gawin ngayon?”

Verse 32

ततो मे चिंतयानस्य पुनर्जातामतिस्त्वियम् । अद्यापि न गतश्चाहं कलापग्राममुत्तमम्

Pagkaraan, habang ako’y nagmumuni, muling sumibol sa aking loob ang ganitong diwa: “Hanggang ngayon, hindi pa ako nakararating sa dakilang nayon na tinatawag na Kalāpa.”

Verse 33

यस्मिन्विप्राः संवसंति मूर्तानीव तपांसि च । चतुराशीतिसाहस्राः श्रुताध्ययनशालिनः

Sa pook na yaon nananahan ang mga Brahmana—wari’y ang mismong tapas (pagpapakabanal) na nagkatawang-tao—walumpu’t apat na libo, hitik sa banal na śruti at sa pag-aaral ng Veda.

Verse 34

स्थाने तस्मिन्गमिष्यामीत्युक्त्वाहं चलितस्तदा । खेचरो हिममाक्रम्य परं पारं गतस्ततः

Sa pagsasabing, “Tutungo ako sa pook na yaon,” ako’y umalis noon; lumilipad sa himpapawid, tinawid ko ang mga kabundukang nababalutan ng niyebe at narating ang malayong pampang sa kabila.

Verse 35

अद्राक्षं पुण्यभूमिस्थं ग्रामरत्नमहं महत् । शतयोजनविस्तीर्णं नानावृक्षसमाकुलम्

Nasdan ko, sa lupang banal, ang isang dakilang nayon—hiyas sa mga nayon—na lumalawak nang sandaang yojana, at siksik sa sari-saring punongkahoy.

Verse 36

यत्र पुण्यवतां संति शतशः प्रवराश्रमाः । सर्वेषामपि जीवानां यत्रान्योन्यं न दुष्टता

Doon ay may daan-daang mararangal na āśrama ng mga may kabutihang-loob; at sa lahat ng nilalang, doon ay walang anumang masamang loob sa isa’t isa.

Verse 37

यज्ञभाजां मुनीनां यदुपकारकरं सदा । सतां धर्मवतां यद्वदुपकारो न शाम्यति

Yaong laging kapaki-pakinabang sa mga muni na tumatanggap ng bahagi sa yajña; gayundin, ang pagtulong ng mga matuwid at dharmiko ay hindi kailanman humuhupa.

Verse 38

मुनीनां यत्र परमं स्थानं चाप्यविनाशकृत् । स्वाहास्वधावषट्कारहन्तकारो न नश्यति

Doon naroon ang kataas-taasang tahanan ng mga muni, pook na nagtataboy ng kapahamakan; doon ang mga banal na bigkas—“svāhā”, “svadhā”, at “vaṣaṭ”—kasama ang tagapagwasak ng mga hadlang, ay hindi kailanman nawawala.

Verse 39

यत्र कृतयुगस्तार्थं बीजं पार्थावशिष्यते । सूर्यस्य सोमवंशस्य ब्राह्मणानां तथैव च

Doon nananatili sa lupa ang binhi ng tunay na layon ng Kṛta-yuga; gayundin ang binhi ng lahing Araw, lahing Buwan, at ng mga Brāhmaṇa rin.

Verse 40

स्थानकं तत्समासाद्य प्रविष्टोऽहं द्विजाश्रमान् । तत्र ते विविधान्वादान्विवदंते द्विजोत्तमाः

Nang marating ko ang banal na pook na iyon, pumasok ako sa mga āśrama ng mga dvija. Doon, ang pinakamahuhusay na Brāhmaṇa ay nagtatagisan ng pangangatwiran sa sari-saring doktrina.

Verse 41

परस्परं चिंतयाना वेदा मूर्तिधरा यथा । तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैः प्रपूरितम्

Nagmuni-muni sila sa isa’t isa, na wari’y ang mga Veda mismo ay nagkatawang-tao. Doon, may ilang matatalas ang isip na pumupuno sa kahulugang iniwang hindi ganap ng iba.

Verse 42

विचिक्षिपुर्महात्मानो नभोगतमिवामिषम् । तत्रा हं करमुद्यम्य प्रावोचं पूर्यतां द्विजाः

Ang mga dakilang kaluluwa ay nagpalipad ng mga pagtatalo na wari’y karne na inihagis sa langit. Pagkaraan, itinaas ko ang aking kamay at sinabi, “Ipasiya nawa ito, O mga dwija, ang dalawang-ulit na isinilang!”

Verse 43

काकारावैः किमतैर्वो यद्यस्ति ज्ञानशालिता । व्याकुरुध्वं ततः प्रश्रान्मम दुर्विषहान्बहून्

Kung may tunay na karunungan sa inyo, ano ang silbi ng mga sigaw na parang uwak at ng pagtatalong ito? Kaya ipaliwanag ninyo ang marami kong katanungan—bagama’t mahirap pagtiisan at masalimuot.

Verse 44

ब्राह्मणा ऊचुः । वद ब्राह्मण प्रश्रान्स्वाञ्छ्रुत्वाऽधास्यामहे वयम् । परमो ह्येष नो लाभः प्रक्षान्पृच्छति यद्भवान्

Nagsalita ang mga Brāhmaṇa: “Magsalita ka, O Brāhmaṇa, ng iyong mga tanong; pagkarinig namin, sasagutin namin. Ito ang aming pinakadakilang pakinabang—na ikaw ay nagtatanong.”

Verse 45

अहं पूर्विकया ते वै न्यषेधंत परस्परम् । अहं पूर्वमहं पूर्वमिति वीरा यथा रणे

Pagkaraan, dahil sa pagmamataas na “ako muna,” pinigil nila ang isa’t isa—bawat isa’y nagsasabing, “Ako ang unang magsasalita, ako muna!” na parang mga bayani sa larangan ng digmaan.

Verse 46

ततस्तान्ब्रवं प्रश्रानहं द्वादश पूर्वकान् । श्रुत्वा ते मामवो चंत लीलायंतो मुनीश्वराः

Pagkatapos, hinarap ko ang labindalawang matatandang iyon at inihayag ang aking mga tanong. Nang marinig nila ako, ang pinakadakilang mga muni ay sumagot—na wari’y magaan at halos parang paglalaro sa kanila.

Verse 47

किं ते द्विज बालप्रश्नैरमीभिः स्वल्पकैरपि । अस्माकं यन्निहीनं त्वं मन्यसे स ब्रवीत्वमून्

O brāhmaṇa, ano ang silbi ng mga tanong na parang pambata, kahit pa tila mumunti? Kung inaakala mong may kakulangan sa amin, sabihin mo nang malinaw kung ano iyon.

Verse 48

ततोति विस्मितश्चाहं मन्यमानः कृतार्थताम् । तेषां निहीनं संचिंत्य प्रावोचं प्रब्रवीत्वयम्

Pagkaraan, ako’y namangha, iniisip na natupad na ang aking layon. Sa pagninilay kung ano ang maaaring kulang sa kanila, ako’y nagsalita at inihayag ang aking palagay.

Verse 49

ततः सुतनुनामा स बालोऽबालोऽभ्युवाच माम् । मम मंदायते वाणी प्रश्नैः स्वल्पैस्तव द्विज । तथापि वच्मि मां यस्मान्निहीनं मन्यते भवान्

Pagkatapos, ang batang nagngangalang Sutanū ay nagsalita sa akin—bagaman bata, hindi siya hamak na musmos: “O brāhmaṇa, ang mumunti mong mga tanong ay nagpapautal sa aking pananalita. Gayunman, magsasalita ako, sapagkat inaakala mong ako’y may kakulangan.”

Verse 50

सुतनुरुवाच । अक्षरास्तु द्विपं चाशन्मातृकायाः प्रकीर्तिताः

Sinabi ni Sutanū: “Ang mga titik ng Mātr̥kā ay ipinahahayag na limampu’t dalawa ang bilang.”

Verse 51

ओंकारः प्रथमस्तत्र चतुर्दश स्वरास्तथा । स्पर्शाश्चैव त्रयस्त्रिं शदनुस्वारस्तथैव च

“Doon, ang Oṃkāra ang una; kasunod ang labing-apat na patinig; at ang mga katinig ng pangkat na ‘sparśa’ ay tatlumpu’t tatlo—kasama rin ang anusvāra.”

Verse 52

विसर्ज्जनीयश्च परो जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय एवापि द्विपंचाशदमी स्मृताः

At ang visarga, ang tunog na “para”, ang jihvāmūlīya, at ang upadhmānīya—ganyan sila inaalala, na bumubuo sa limampu’t dalawa.

Verse 53

इति ते कथिता संख्या अर्थं चैषां श्रृणु द्विज । अस्मिन्नर्थे चेति हासं तव वक्ष्यामि यः पुरा

Ganyan ko naipahayag sa iyo ang bilang nila; ngayon pakinggan mo ang kahulugan nito, O brāhmaṇa. At tungkol sa kahulugang ito rin, isasalaysay ko sa iyo ang isang sinaunang kuwentong nagtuturo, na minsang nagdulot ng halakhak.

Verse 54

मिथिलायां प्रवृत्तोऽभूद्ब्राह्मणस्य निवेशने । मिथिलायां पुरा पुर्यां ब्राह्मणः कौथुमाभिधः

Noong unang panahon, sa lungsod ng Mithilā, may isang brāhmaṇa na nagngangalang Kauthuma, na nanirahan nang matatag sa sarili niyang tahanan.

Verse 55

येन विद्याः प्रपठिता वर्तंते भुवि या द्विज । एकत्रिंशत्सहस्राणि वर्षाणां स कृतादरः

O brāhmaṇa, sa kanya ay lubusang napag-aralan ang mga agham na umiiral sa daigdig. Sa taimtim na paggalang at pagsisikap, pinag-ukulan niya ito sa loob ng tatlumpu’t isang libong taon.

Verse 56

क्षणमप्यनवच्छिन्नं पठित्वा गेहवानभूत् । ततः केनापि कालेन कौथुमस्याभवत्सुतः

Matapos mag-aral nang walang patid kahit isang saglit, siya’y naging isang maybahay (gṛhastha); at pagkaraan ng ilang panahon, nagkaroon si Kauthuma ng isang anak na lalaki.

Verse 57

जडवद्वर्त्तमानः स मातृकां प्रत्यपद्यत । पठित्वा मातृकामन्यन्नाध्येति स कथंचन

Namuhay siyang parang mangmang at sa pag-aaral ay sa alpabeto (mātrikā) lamang kumapit; kahit natutuhan na ang mga titik, hindi pa rin siya nakapagpatuloy sa anumang mas mataas na pag-aaral.

Verse 58

ततः पिता खिन्नरूपी जडं तं समभाषत । अधीष्व पुत्रकाधीष्व तव दास्यामि मोदकान्

Pagkaraan, ang ama na may anyong balisa ay nagsalita sa anak na mangmang: “Anak ko, mag-aral ka—mag-aral! Bibigyan kita ng matatamis na modaka.”

Verse 59

अथान्यस्मै प्रदास्यामि कर्णावुत्पाटयामि ते

“Kung hindi, ibibigay ko iyon sa iba—at pupunitin ko ang iyong mga tainga!”

Verse 60

पुत्र उवाच । तात किं मोदकार्थाय पठ्यते लोभहेतवे । पठनंनाम यत्पुंसां परामार्थं हि तत्स्मृतम्

Sumagot ang anak: “Ama, nag-aaral ba para sa modaka, dahil sa kasakiman? Ang pag-aaral ng tao ay inaalala bilang para sa pinakamataas na layon.”

Verse 61

कौथुम उवाच । एवं ते वदमानस्य आयुर्भवतु ब्रह्मणः । साध्वी बुद्धिरियं तेऽस्तु कुतो नाध्येष्यतः परम्

Sinabi ni Kauthuma: “Sa pagsasalita mo nang ganyan, nawa’y magkaroon ka ng habang-buhay na tulad ni Brahmā. Nawa’y mapasaiyo ang marangal na pag-unawang ito—paanong hindi ka pa magpapatuloy sa mas mataas na pag-aaral?”

Verse 62

पुत्र उवाच । तात सर्वं परिज्ञेयं ज्ञानमत्रैव वै यतः । ततः परं कंठशोषः किमर्थं क्रियते वद

Wika ng anak: “Ama, kung narito na ang lahat ng kaalamang dapat malaman, bakit pa magpapatuloy sa pagbigkas na nakatutuyo ng lalamunan? Sabihin mo—ano ang layunin nito?”

Verse 63

पितोवाच । विचित्रं भाषसे बाल ज्ञातोऽत्रार्थश्च कस्त्वया । ब्रूहि ब्रूहि पुनर्वत्स श्रोतुमिच्छामि ते गिरम्

Sabi ng ama: “Anak, kahanga-hanga ang iyong pananalita. Anong kahulugan ang iyong naunawaan dito? Magsalita—magsalita muli, mahal kong anak; nais kong marinig ang iyong mga salita.”

Verse 64

पुत्र उवाच । एकत्रिंशत्सहस्राणि पठित्वापि त्वया पितः । नानातर्कान्भ्रांतिरेव संधिता मनसिस्वके

Wika ng anak: “Ama, kahit nabasa mo na ang tatlumpu’t isang libo, sa sari-saring pangangatwiran ay pagkalito lamang ang iyong tinahi sa sarili mong isip.”

Verse 65

अयमयं चायमिति धर्मो यो दर्शनोदितः । तेषु वातायते चेतस्तव तन्नाशयामि ते

“Ito, iyon, at yaon”—ang ‘dharma’ na ipinahahayag ng magkakatunggaling pananaw; sa gitna nila, ang iyong isip ay tinatangay na parang hangin. Iyan ang wawasakin ko para sa iyo.

Verse 66

उपदेशं पठस्येव नैवार्थज्ञोऽसि तत्त्वतः । पाठमात्रा हि ये विप्रा द्विपदाः पशवो हि ते

Binibigkas mo lamang ang aral, ngunit sa katotohanan ay hindi mo nalalaman ang tunay na diwa. Ang mga Brahmin na tanging pagbasa at pagsasaulo lamang ang taglay ay mga hayop na may dalawang paa nga.

Verse 67

तत्ते ब्रवीमि तद्वाक्यं मोहमार्तंडमद्भुतम्

Kaya sasabihin ko sa iyo ang pahayag na iyon—kamangha-mangha na parang araw na pumupuksa sa pagkalito at kamangmangan.

Verse 68

अकारः कथितो ब्रह्मा उकारो विष्णुरुच्यते । मकारश्च स्मृतो रुद्रस्त्रयश्चैते गुणाः स्मृताः

Ang tunog na “A” ay ipinahahayag na si Brahmā; ang tunog na “U” ay sinasabing si Viṣṇu; ang tunog na “M” ay inaalala bilang si Rudra. Ang tatlong ito’y inaalala rin bilang tatlong guṇa.

Verse 69

अर्धमात्रा च या मूर्ध्नि परमः स सदाशिवः । एवमोंकारमाहात्म्यं श्रुतिरेषा सनातनी

At ang kalahating pantig (ardhamātrā) na nananahan sa tuktok ng ulo ay ang Kataas-taasan—Sadāśiva. Ganito ang kadakilaan ng Oṃkāra: ito ang walang hanggang aral ng Śruti.

Verse 70

ओंकारस्य च माहात्म्यं याथात्म्येन न शक्यते । वर्षाणामयुतेनापि ग्रंथकोटिभिरेव वा

Ang kadakilaan ng Oṃkāra ay hindi kayang maipahayag nang ganap ayon sa tunay nitong kalikasan—kahit sa loob ng sampung libong taon, o kahit sa sampung milyong aklat.

Verse 71

पुनर्यत्सारसर्वस्वं प्रोक्तं तच्छ्रूयतां परम् । अःकारांता अकाराद्या मनवस्ते चतुर्दश

Ngayon pakinggan pa ang kataas-taasang diwa ng mga naipahayag. Ang labing-apat na Manu—nagsisimula sa “A” at nagtatapos sa “Aḥ”—ay ang mga ito.

Verse 72

स्वायंभुवश्च स्वारोचिरौत्तमो रैवतस्तथा । तामसश्चाक्षुषः षष्ठस्तथा वैवस्वतोऽधुना

Si Svāyaṃbhuva, Svārociṣa, Uttama, at gayundin si Raivata; sumunod si Tāmasa at si Cākṣuṣa bilang ikaanim na Manu; at ngayon ay si Vaivasvata.

Verse 73

सावर्णिर्ब्रह्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च । दक्षसावर्णिरेवापि धर्मसावर्णिरेव च

Si Sāvarṇi, Brahma-sāvarṇi, at Rudra-sāvarṇi; gayundin si Dakṣa-sāvarṇi, at si Dharma-sāvarṇi rin.

Verse 74

रौच्यो भौत्यस्तथा चापि मनवोऽमी चतुर्दश । श्वेतः पांडुस्तथा रक्तस्ताम्रः पीतश्च कापिलः

Si Raucya at si Bhautyā rin—sila ang labing-apat na Manu. (Sila) ay Puti, Maputla, Pula, Kulay-tanso, Dilaw, at Kayumangging-dilaw.

Verse 75

कृष्णः श्यामस्तथा धूम्रः सुपिशंगः पिशंगकः । त्रिवर्णः शबलो वर्णैः कर्कंधुर इति क्रमात्

(Kasunod) Itim, Maitim, Kulay-usok, Matingkad na kayumanggi, Kayumanggi; saka Tatlong-kulay at Makulay na sari-sari—ayon sa pagkakasunod, (hanggang sa) Karkaṃdhura.

Verse 76

वैवस्वतः क्षकारश्च तात कृष्णः प्रदृश्यते । ककाराद्य हकारांतास्त्रयस्त्रिंशच्च देवताः

Ang “Vaivasvata” ay ipinahihiwatig ng pantig na “kṣa”; at, minamahal, si “Kṛṣṇa” ay nakikitang tinutukoy rin. Mula “ka” na una hanggang “ha” na huli, nauunawaang yaon ang tatlumpu’t tatlong deva.

Verse 77

ककाराद्याष्ठकारांता आदित्या द्वादश स्मृताः । धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणाश्चांशुरेव च

Mula sa “ka” bilang una hanggang “ṭha” bilang huli, inaalala ang labindalawang Āditya: Dhātā, Mitra, Aryamā, Śakra, Varuṇa, at gayundin si Aṃśu.

Verse 78

भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

Si Bhaga, si Vivasvān, at si Pūṣan; si Savitṛ ang ikasampu; si Tvaṣṭṛ ang ikalabing-isa; at si Viṣṇu ang ipinahahayag na ikalabindalawa (sa mga Āditya).

Verse 79

जघन्यजः स सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः । डकाराद्या बकारांता रुद्राश्चैकादशैव तु

Ang huling isinilang ay nakahihigit sa mga katangian sa lahat ng Āditya. Mula “ḍa” bilang una hanggang “ba” bilang huli, tunay ngang ang labing-isang Rudra iyon.

Verse 80

कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः । अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चण्डो भवस्तथा

Kapālī, Piṅgala, Bhīma, Virūpākṣa, Vilohita, Ajaka, Śāsana, Śāstā, Śambhu, Caṇḍa, at gayundin si Bhava—sila ang mga Rudra.

Verse 81

भकाराद्याः षकारांता अष्टौ हि वसवो मताः । ध्रुवो घोरश्च सोमश्च आपश्चैव नलोऽनिलः

Mula “bha” bilang una hanggang “ṣa” bilang huli, itinuturing na walong Vasu: Dhruva, Ghora, Soma, Āpa, Nala, at Anila.

Verse 82

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च अष्टौ ते वसवः स्मृताः । सौ हश्चेत्यश्विनौ ख्यातौ त्रयस्त्रिंशदिमे स्मृताः

Si Pratyūṣa at si Prabhāsa—ganyan ang walong ito na inaalala bilang mga Vasu. Ang ‘Sau’ at ‘Ha’ ay bantog bilang dalawang Aśvin. Sa ganitong paraan, sila’y inaalala bilang tatlumpu’t tatlong diyos.

Verse 83

अनुस्वारो विसर्गश्च जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय इत्येते जरायुजास्तथांडजाः

Ang Anusvāra, Visarga, Jihvāmūlīya, at Upadhmānīya—ito ang mga tandang binanggit; at dito’y tumutugma sa mga nilikhang isinilang sa sinapupunan at sa mga napisa mula sa itlog.

Verse 84

स्वेदजाश्चोद्भिजाश्चेति तत जीवाः प्रकीर्तिताः । भावार्थः कथितश्चायं तत्त्वार्थं श्रृणु सांप्रतम्

At yaong mga isinilang mula sa pawis at yaong sumisibol mula sa lupa—ganyan ipinahahayag ang mga nilalang na may buhay. Ito ang kahulugang panlabas na nasabi; ngayo’y pakinggan ang mas malalim na katotohanang diwa.

Verse 85

ये पुमांसस्त्वमून्देवान्समाश्रित्य क्रियापराः । अर्धमात्रात्मके नित्ये पदे लीनास्त एव हि

Yaong mga taong kumakalinga sa mga diyos na ito at masigasig sa banal na gawain, ay nalulubog sa walang hanggang kalagayan na ang diwa ay ang ‘kalahating-mātrā’—sila lamang ang tunay na nakikiisa sa kataas-taasang tahanan.

Verse 86

चतुर्णां जीवयोनीनां तदैव परिमुच्यते । यदाभून्मनसा वाचा कर्मणा च यजेत्सुरान्

Agad na napapalaya ang tao mula sa pagkagapos ng apat na uri ng pagsilang ng mga nilalang, kapag sinasamba niya ang mga diyos sa isip, sa salita, at sa matuwid na gawa—na lubos na nakatuon sa debosyon.

Verse 87

यस्मिञ्छास्त्रे त्वमी देवा मानिता नैव पापिभिः । तच्छास्त्रं हि न मंतव्यं यदि ब्रह्मा स्वयं वदेत्

Ang aral na hindi nagbibigay-galang sa mga diyos na ito at itinataguyod ng mga makasalanan ay hindi dapat tanggapin bilang kasulatan, kahit si Brahmā mismo ang magpahayag nito.

Verse 88

अमी च देवाः सर्वत्र श्रौते मार्गे प्रतिष्ठिताः । पाषण्डशास्त्रे सर्वत्र निषिद्धाः पापकर्मभिः

Ang mga diyos na ito ay itinatag sa lahat ng dako sa landas na Vedic (śrauta); ngunit sa mga aral na erehe, sila’y itinatakwil sa lahat ng dako sa pamamagitan ng makasalanang gawain.

Verse 89

तदमून्ये व्यतिक्रम्य तपो दानमथो जपम् । प्रकुर्वंति दुरात्मानो वेपते मरुतः पथि

Ang mga may masamang loob, lumalabag sa wastong paggalang sa mga diyos na iyon, ay nagsasagawa ng pag-aayuno at pagtitika, pag-aalay ng limos, at japa; ngunit ang landas ng Hangin—ang kaayusang kosmiko—ay nanginginig dahil sa kanila.

Verse 90

अहो मोहस्य माहात्म्यं पश्यताविजितात्मनाम् । पठंति मातृकां पापा मन्यंते न सुरानिह

O, pagmasdan ang kapangyarihan ng pagkalito sa mga hindi nagwawagi sa sarili: ang mga makasalanan ay bumibigkas ng ‘mātṛkā’ (mga titik/mantra), ngunit dito’y hindi man lamang nila kinikilala ang mga diyos.

Verse 91

सुतनुरुवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा पिताभूदतिविस्मितः । पप्रच्छ च बहून्प्रश्रान्सोप्य वादीत्तथातथा

Sinabi ni Sutanu: Nang marinig ang kanyang mga salita, labis na namangha ang ama. Marami siyang itinanong, at ang isa naman ay sumagot sa bawat isa ayon sa nararapat.

Verse 92

मयापि तव प्रोक्तोऽयं मातृकाप्रश्र उत्तमः । द्वितीयं श्रृणु तं प्रश्नं पंचपंचाद्भुतं गृहम्

Ipinaliwanag ko na rin sa iyo ang dakilang tanong tungkol sa mātṛkā. Ngayon pakinggan mo ang ikalawang tanong—tungkol sa kamangha-manghang “bahay” na nabubuo sa limang at limang bahagi.

Verse 93

पंचभूतानि पञ्चैव कर्मज्ञानेंद्रियाणि च । पंच पंचापि विषया मनोबुद्ध्यहमेव च

May limang elemento; at may limang pandamang-kilos at limang pandamang-kaalaman; gayundin ang limang bagay ng pandama, kasama ang isip (manas), talino (buddhi), at pagkamakasarili (ahaṃkāra).

Verse 94

प्रकृतिः पुरुषश्चैव पञ्चविंशः सदाशिवः । पञ्चपञ्चभिरेततैस्तु निष्पन्नं गृहमुच्यते

Ang Prakṛti at Puruṣa, at bilang ikadalawampu’t lima si Sadāśiva. Sa mga pangkat na limang-at-lima na ito, sinasabing nalilikha ang “bahay” (ang anyong may katawan).

Verse 95

देहमेतदिदं वेद तत्त्वतो यात्यसौ शिवम् । बहुरूपां स्त्रियं प्राहुर्बुद्धिं वेदांतवादिनः

Ang nakakakilala sa katawang ito ayon sa katotohanan ay tumutungo kay Śiva. Tinatawag ng mga guro ng Vedānta ang buddhi (talino) na isang “babae” na maraming anyo—laging nag-iiba ng anyo.

Verse 96

सा हि नानार्थभजनान्नानारूपं प्रपद्यते । धर्मस्यैकस्य संयोगाद्बहुधाप्येकिकैव सा

Bagaman nilalapitan ito para sa sari-saring layunin, nagkakamit ito ng maraming anyong panlabas; ngunit dahil sa ugnay nito sa iisang Dharma, nananatili itong iisa sa diwa—kahit magpakita sa maraming paraan.

Verse 97

इति यो वेदे तत्त्वार्थं नासौ नरकमाप्नुयात् । मुनिभिर्यश्च न प्रोक्तं यन्न मन्येत दैवतान्

Ang sinumang nakaunawa sa tunay na diwa nito ay hindi mahuhulog sa impiyerno. At huwag ituring na banal ang hindi ipinahayag ng mga pantas na muni.

Verse 98

वचनं तद्बुधाः प्रहुर्बंधं चित्रकथं त्विति । यच्च कामान्वितं वाक्यं पंचमं वाप्यतः श्रुणु

Tinatawag ng mga pantas ang gayong pananalita na isang pagkagapos—pawang makukulay na salaysay lamang. At ngayon pakinggan din ang ikalimang uri ng pahayag: ang salitang inuudyok ng pagnanasa.

Verse 99

एको लोभो महान्ग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते । लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते

Ang kasakiman lamang ay isang makapangyarihang mandaragit. Mula sa kasakiman sumisibol ang kasalanan; mula sa kasakiman umuusbong ang poot; mula sa kasakiman dumarami ang pagnanasa.

Verse 100

लोभान्मोहश्च माया च मानः स्तम्भः परेष्सुता । अविद्याऽप्रज्ञता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते

Mula sa kasakiman dumarating ang pagkalito at panlilinlang, pagmamataas at matigas na kayabangan, pagkapoot sa kapwa; kamangmangan at kawalan ng pag-unawa—tunay na lahat ng ito ay nagmumula sa kasakiman.

Verse 101

हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम् । साहसानां च सर्वेषामकार्याणआं क्रियास्तथा

Ang pagnanakaw ng yaman ng iba, ang paglapastangan sa asawa ng iba, at lahat ng uri ng marahas na kasamaan—ang mga ipinagbabawal na gawang ito ay sumisibol din mula sa bisyong iyon.

Verse 102

स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना । दम्भो द्रोहश्च निंदा च पैशुन्यं मत्सरस्तथा

Ang kasakiman—kasama ng pagkalito ng isip—ay dapat daigin ng taong nagtagumpay sa sarili. Mula rito sumusunod ang pagkukunwari, pagtataksil, paninirang-puri, paninira sa likuran, at inggit.

Verse 103

भवन्त्येतानि सर्वाणि लुब्धानामकृतात्मनाम् । सुमहां त्यपि सास्त्राणि धारयंति बहुश्रुताः

Ang lahat ng kapintasan na ito ay lumilitaw sa sakim na hindi pa nahuhubog ang sarili. Kahit yaong maraming napakinggan at nakapagtataglay ng malalawak na kasulatan, nalalaglag pa rin dito.

Verse 104

छेत्तारः संशयानां च लोभग्रस्ता व्रजंत्यधः । लोभक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः

Kahit yaong pumuputol sa pag-aalinlangan ay bumabagsak kapag sinakmal ng kasakiman. Ang nalululong sa kasakiman at poot ay itinataboy mula sa asal ng mga mararangal.

Verse 105

अन्तःक्षुरा वाङ्मधुराः कूपाश्धन्नास्तृणौरिव । कुर्वते ये बहून्मार्गांस्तांस्तान्हेतुबलन्विताः

Sa loob ay parang labaha, ngunit matamis ang pananalita; parang balong natatakpan ng damo. Yaong lumilikha ng maraming (mapanlinlang) landas ay ginagawa ito nang sunod-sunod, tangan ang pangangatwiran at lakas bilang sandata.

Verse 106

सर्वमार्गं विलुंमपंति लोभाज्जातिषु निष्ठुराः । धर्मावतंसकाः क्षुद्रा मुष्णंति ध्वजिनो जगत्

Dahil sa kasakiman, ang mga pusong malupit—lumilitaw sa iba’t ibang pangkat—ay nanloloob sa bawat landas. Ang mumunting tao, ginagawang palamuti ang “dharma,” ay ninanakawan ang daigdig habang nagmamartsa sa ilalim ng mga watawat.

Verse 107

एतेऽतिपापिनो ज्ञेया नित्यं लोभसमन्विताः । जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित्

Ang mga ito ay dapat makilalang lubhang makasalanan, laging nakakabit sa kasakiman—sina Janaka, Yuvanāśva, Vṛṣādarbhi, at Prasenajit.

Verse 108

लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः । तस्मात्त्यजंति ये लोभं तेऽतिक्रामंति सागरम्

Sa pagkapawi ng kasakiman, ang mga hari ay nakaabot sa langit—gayundin ang iba. Kaya ang sinumang tumatalikod sa kasakiman ay nakakatawid sa karagatan (ng saṃsāra).

Verse 109

संसाराख्यमतोऽनये ये ग्राहग्रस्ता न संशयः । अथ ब्राह्मणभेदांस्त्वमष्टो विप्रावधारय

Kaya yaong mga nasasakmal ng tinatawag na “saṃsāra” ay gaya ng biktimang sinunggaban ng buwaya—walang alinlangan. Ngayon, O brāhmaṇa, unawain mo mula sa akin ang walong pag-uuri ng mga brāhmaṇa.

Verse 110

मात्रश्च ब्राह्मणश्चैव श्रोत्रियश्च ततः परम् । अनूचानस्तथा भ्रूण ऋषिकल्प ऋषिर्मुनिः

Sila ay: ang mātra (yaong ipinanganak lamang), ang brāhmaṇa, ang śrotriya; kasunod ang anūcāna; gayundin ang bhrūṇa, ang ṛṣikalpa, ang ṛṣi, at ang muni.

Verse 111

एते ह्यष्टौ समुद्दिष्टा ब्राह्मणाः प्रथमं श्रुतौ । तेषां परः परः श्रेष्ठो विद्यावृत्तविशेषतः

Ang walong uri ng brāhmaṇa na ito ay unang ipinahayag sa tradisyon. Sa kanila, ang bawat kasunod ay higit na dakila kaysa nauna, dahil sa pagkakaiba ng kaalaman at asal na banal.

Verse 112

ब्राह्मणानां कुले जातो जातिमात्रो यदा भवेत् । अनुपेतः क्रियाहीनो मात्र इत्यभिधीयते

Kung ang isang tao’y isinilang sa angkan ng brāhmaṇa ngunit brāhmaṇa lamang sa kapanganakan—hindi pa napapasailalim sa upanayana at salat sa mga itinakdang tungkulin—siya’y tinatawag na “mātra,” brāhmaṇa sa pangalan lamang.

Verse 113

एकोद्देश्यमतिक्रम्य वेदस्याचारवानृजुः । स ब्राह्मण इति प्रोक्तो निभृतः सत्यवाग्घृणी

Ang lumalampas sa pagkatuto ng iisang aralin lamang ng Veda, may disiplina sa asal at tuwid—mahinahon, tapat sa pananalita, at mahabagin—ay ipinahahayag na “brāhmaṇa”.

Verse 114

एकां शाखां सकल्पां च षड्भिरंगैरधीत्य च । षट्कर्मनिरतो विप्रः श्रोत्रियोनाम धर्मवित्

Ang vipra na nag-aral ng isang śākhā ng Veda kasama ang Kalpa at ang anim na Vedāṅga, at masigasig sa anim na tungkulin, ay tinatawag na “śrotriya,” ang nakaaalam ng dharma.

Verse 115

वेदवेदांगतत्त्वज्ञः शुद्धात्मा पापवर्जितः । श्रेष्ठः श्रोत्रियवान्प्राज्ञः सोऽनूचान इति स्मृतः

Ang nakaaalam ng tunay na diwa ng Veda at ng Vedāṅga, may dalisay na loob at malaya sa kasalanan—dakila, may pagkatutong śrotriya at marunong—ay inaalala bilang “anūcāna”.

Verse 116

अनूचानगुणोपेतो यज्ञस्वाध्याययंत्रितः । भ्रूण इत्युच्यते शिष्टैः शेषभोजी जितेंद्रियः

Ang may taglay na mga katangian ng disiplinadong pagkatuto, napipigil ng yajña at ng svādhyāya ng Veda, kumakain lamang ng natira matapos ang handog, at nagwawagi sa mga pandama—siya’y tinatawag ng mga pantas na “bhrūṇa,” isang pinong at ganap na brāhmaṇa.

Verse 117

वैदिकं लौकिकं चैव सर्वज्ञानमवाप्य यः । आश्रमस्थो वशी नित्यमृषिकल्प इति स्मृतः

Ang sinumang nagkamit ng lahat ng kaalaman—Vedic at makamundo—at nananatiling matatag sa sariling āśrama na may palagiang pagpipigil-sa-sarili, ay inaalala bilang “katulad ng ṛṣi” (ṛṣikalpa).

Verse 118

ऊर्ध्वरेता भवत्यग्र्यो नियताशी नसंश यी । शापानुग्रहयोः शक्तः सत्यसंधो भवेदृषिः

Siya’y nagiging pinakadakila—iniangat at pinadalisay ang lakas-buhay, kumakain nang may pagpipigil, walang alinlangan; may kapangyarihang manumpa o magpala, at matatag sa panatang katotohanan—ang gayon ay nagiging isang ṛṣi (tagakita).

Verse 119

निवृत्तः सर्वतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः । ध्यानस्थानिष्क्रियो दांतस्तुल्यमृत्कांचनो मुनिः

Umatras sa mga hangaring makamundo, batid ang katotohanan ng lahat ng tattva, walang pagnanasa at poot; nananatili sa pagninilay, walang pagkilos, disiplinado—tinitingnang magkapantay ang luwad at ginto—siya’y isang muni (tahimik na pantas).

Verse 120

एवमन्वयविद्याभ्यां वृत्तेन च समुच्छ्रिताः । त्रिशुक्लानाम विप्रेंद्राः पूज्यन्ते सवनादिषु

Kaya nito, dahil sa marangal na angkan at pagkatuto, at sa huwarang asal, ang mga pangunahing Brāhmaṇa ng pangkat Triśukla ay pinararangalan sa mga ritwal gaya ng savana (mga paglilingkod na handog).

Verse 121

इत्येवंविधविप्रत्वमुक्तं श्रृणु युगादयः । नवमी कार्तिके शुक्ला कृतादिः परिकीर्तिता

Sa ganito, naipahayag na ang ganitong uri ng kahusayan ng Brāhmaṇa. Ngayon pakinggan ang tungkol sa Yugādi (mga pasimula ng panahon): ang maliwanag na ikasiyam na araw sa buwan ng Kārttika ay ipinahahayag na simula ng Kṛta Yuga.

Verse 122

वैशाखस्य तृतीया या शुक्ला त्रेतादिरुच्यते । माघे पञ्चदशीनाम द्वापरादिः स्मृता बुधैः

Ang maliwanag na ikatlong tithi ng buwan ng Vaiśākha ay tinatawag na pasimula ng Tretā Yuga; at inaalala ng mga pantas ang araw ng kabilugan ng buwan sa Māgha bilang pasimula ng Dvāpara Yuga.

Verse 123

त्रयोदशी नभस्ये च कृष्णा सा हि कलेः स्मृता । युगादयः स्मृता ह्येता दत्तस्याक्षयकारकाः

Ang madilim na ikalabintatlong tithi sa buwan ng Nabhasya ay inaalala bilang pasimula ng Kali Yuga. Ang mga ito’y tinatawag na Yugādi, at ginagawang di-mauubos ang bunga ng dāna (pagkakaloob).

Verse 124

एताश्चतस्रस्तिथयो युगाद्या दत्तं हुतं चाक्षयमाशु विद्यात् । युगेयुगे वर्षशतेन दानं युगादिकाले दिवसेन तत्फलम्

Alamin agad na ang apat na tithing ito ang Yugādi: anumang dāna o handog sa sakripisyo (huta) na gawin sa mga araw na ito ay nagiging bungaing di-nauubos. Ang pagbibigay sa loob ng sandaang taon sa bawat yuga ay kapantay ng bunga ng pagbibigay sa iisang araw sa panahon ng Yugādi.

Verse 125

युगाद्याः कथिता ह्येता मन्वाद्याः श्रृणु सांप्रतम् । अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिके तथा

Naipahayag na ang mga Yugādi; ngayon pakinggan ang mga Manvādi: ang maliwanag na ikasiyam na tithi ng Aśvayuj, at gayundin ang ikalabindalawang tithi sa Kārttika.

Verse 126

तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च । फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी तथा

Ang ikatlong tithi ng buwan ng Caitra, at gayundin ang ikatlong tithi ng Bhādrapada; ang Amāvāsyā (bagong buwan) ng Phālguna; at ang Ekādaśī ng Pauṣa—ang mga banal na tithing ito ay lalo pang pinupuri para sa pagbibigay na maka-dharma.

Verse 127

आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा

Pinupuri rin ang ikasampung araw ng Āṣāḍha, ang ikapitong araw ng buwang Māgha, ang ikawalong araw sa madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa) ng Śrāvaṇa, at gayundin ang kabilugan ng buwan ng Āṣāḍha—mga panahong makapangyarihan para sa gantimpalang dharmiko, lalo na sa pagbibigay (dāna).

Verse 128

कार्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्येष्ठे पञ्चदशी सिता । मन्वंतरादयश्चैता दत्तस्याक्षयकारकाः

Ang kabilugan ng buwan ng Kārttika, ng Phālguna, at ng Caitra; at sa Jyeṣṭha, ang ikalabinlimang araw ng maliwanag na kalahati (śukla-pakṣa)—gayundin ang mga araw ng Manvantara at mga katulad nito—ay ipinahahayag na nagpapaging di-nauubos ang bunga ng pagbibigay.

Verse 129

यस्यां तिथौ रथं पूर्वं प्राप देवो दिवाकरः । सा तिथिः कथिता विप्रैर्माघे या रथसप्तमी

Ang tithi na noong unang panahon ay tinanggap ng diyos na Divākara (Araw) ang kanyang karwahe—ipinahayag ng mga brāhmaṇa na ang mismong araw na iyon sa buwang Māgha ang tinatawag na Ratha-saptamī.

Verse 130

तस्यां दत्तं हुतं चेष्टं सर्वमेवाक्षयं मतम् । सर्वदारिद्र्यशमनं भास्करप्रीतये मतम्

Sa araw na iyon, anumang ibinigay, inihandog sa banal na apoy (homa), o isinagawa bilang gawaing panrelihiyon ay itinuturing na may bungang di-nauubos. Pinaniniwalaang pinapawi nito ang lahat ng anyo ng karalitaan, sapagkat ginagawa ito upang ikalugod ni Bhāskara (Araw).

Verse 131

नित्योद्वेजकमाहुर्यं बुधास्तं श्रृणु तत्त्वतः । यश्च याचनिको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम्

Tinatawag siya ng mga pantas na “palagiang manggugulo”—pakinggan ang katotohanang ito nang wasto: ang taong laging namamalimos at walang tigil na nanghihingi sa iba ay hindi karapat-dapat sa langit.

Verse 132

उद्वेजयति भूतानि यथा चौरास्तथैव सः । नरकं याति पापात्मा नित्योद्वेगकरस्त्वसौ

Tinatakot niya ang mga nilalang na may buhay gaya ng mga magnanakaw; kaya ang taong may pusong makasalanan—ang laging nagdudulot ng pangamba—ay mapupunta sa impiyerno.

Verse 133

इहोपपत्तिर्मम केन कर्मणा क्व च प्रयातव्यमितो मयेति । विचार्य चैवं प्रतिकारकारी बुधैः स चोक्तो द्विज दक्षदक्षः

“Sa anong karma ko natamo ang kalagayang ito, at saan ako dapat tumungo mula rito?”—ang nagmumuni nang ganito at gumagawa ng lunas na nararapat ay tinatawag ng mga pantas na tunay na dalawahang-ipinanganak, bihasa sa dapat gawin.

Verse 134

मासैरष्टभिरह्ना च पूर्वेण वयसायुषा । तत्कर्म पुरुषः कुर्याद्येनांते सुखमेधते

Sa unang bahagi ng buhay—maging sa mga buwan, sa mga araw, at sa unang yugto ng kabataan—dapat gawin ng tao ang mga gawaing magpaparami ng kaligayahan sa wakas ng buhay.

Verse 135

अर्चिर्धूमश्च मार्गौ द्वावाहुर्वेदांतवादिनः । अर्चिषा याति मोक्षं च धूमेनावर्तते पुनः

Sinasabi ng mga guro ng Vedānta na may dalawang landas: ang landas ng liwanag (arci) at ang landas ng usok (dhūma). Sa liwanag, nararating ang moksha; sa usok, muling bumabalik (sa kapanganakan).

Verse 136

यज्ञैरासाद्यते धूमो नैष्कर्म्येणार्चिराप्यते । एतयोरपरो मार्गः पाखंड इति कीर्त्यते

Sa mga paghahandog na yajña, “usok” lamang ang nararating; sa naiṣkarmya—disiplin na walang pagkakabit sa karma—nararating ang “liyab.” Anumang landas bukod sa dalawang ito ay ipinahahayag na pākhaṇḍa (lihis, erehe).

Verse 137

यो देवान्मन्यते नैव धर्मांश्च मनुसूचितान् । नैतौ स याति पंथानौ तत्त्वार्थोऽयं निरूपितः

Ang sinumang hindi kumikilala sa mga diyos, ni sa mga dharma na itinuro ni Manu, ay hindi makasusulong sa alinman sa dalawang landas na iyon. Ito ang katotohanang malinaw na itinakda.

Verse 138

इते ते कीर्तिताः प्रश्राः शक्त्या ब्राह्मणसत्तम । साधु वाऽसाधु वा ब्रूही ख्यापयात्मानमेव च

Kaya nito, O pinakadakila sa mga brahmana, naipahayag ko ang mga tanong na ito ayon sa aking makakaya. Sabihin mo sa akin—kung ito’y nararapat o di-nararapat—at ihayag mo rin ang iyong sariling pagkakakilanlan.