Adhyaya 45

Verse 1

। नारद उवाच । तथा बहूदकस्थाने कथामाकर्णयाद्भुताम् । यस्माद्बहूदकं कामरूपे यदस्ति च

Sinabi ni Nārada: “Sa gayong paraan, sa banal na pook na tinatawag na Bahūdaka, pakinggan ang isang kamangha-manghang salaysay—sapagkat sa Kāmarūpa ay may isang tīrtha na kilala bilang Bahūdaka.”

Verse 2

तदस्ति चात्र संक्रांतं तस्मात्प्रोक्तं बहूदकम् । कपिलेनात्र तप्त्वा च वर्षाणि सुबहून्यपि

Narito rin ang isang banal na “saṅkrānti” (mapalad na paglipat/pagtatagpo ng panahon); kaya ito’y tinawag na Bahūdaka. At dito rin, si Kapila ay nagsagawa ng matinding tapasya sa napakaraming taon.

Verse 3

स्थापितं शोभनं लिंगं कपिलश्वरसंज्ञितम् । तच्च लिगं सदा पार्थ नन्दभद्र इति समृतः

Doon ay itinatag ang isang maringal na liṅga, na tinatawag na Kapileśvara. At ang liṅgang iyon, O Pārtha, ay laging inaalaala sa pangalang Nandabhadra.

Verse 4

वाणिक्संपूजयामास त्रिकालं च कृतादरः । सर्वधर्प्रविशेवज्ञः साक्षाद्धर्म इवापरः

Isang mangangalakal ang sumamba (sa liṅga) nang may paggalang, tatlong ulit sa isang araw. Siya’y bihasa sa pagpasok at pagtupad sa bawat tungkulin—na wari’y si Dharma mismo sa ibang anyo.

Verse 5

नाज्ञातं तस्य किंचिच्च यद्धर्मेषु प्रकीर्त्यते । सर्वेषां च सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः

Walang aral tungkol sa dharma na hindi niya nalalaman. Siya’y laging kaibigan ng lahat, at nakatuon sa kapakanan ng lahat.

Verse 6

कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेनमुपाश्रितः । न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन

Sa gawa, sa isip, at sa salita, siya’y kumupkop sa dharma. Walang tungkulin—sa nakaraan man o sa hinaharap—na hindi niya naisakatawan sa anumang paraan.

Verse 7

विदोषो यो हि सर्वत्र निश्चित्यैवं व्यवस्थितः । अस्य धर्मसमुद्रस्य संप्रवृद्धस्य सर्वतः

Tunay nga, matapos matiyak ang walang kapintasan sa bawat kalagayan, nanatili siyang matatag sa gayong pagkakatindig. Masdan: ang karagatan ng dharma ay lumawak at sumagana sa lahat ng panig.

Verse 8

निर्मथ्य नन्दभद्रेण आहृतं तन्निशामय । वाणिज्यं मन्यते श्रेष्ठं जीवनाय तदा स्थितः

Ngayon, dinggin ang dinala ni Nandabhadra na nalikha sa masidhing pagsisikap, na wari’y pag-ikot at pag-uga. Noong panahong iyon, itinuring niyang ang pangangalakal ang pinakamainam na paraan upang mabuhay, at nanatili siyang abala rito.

Verse 9

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम् । मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा

Sa mga piraso ng kahoy at damong natipon, gumawa siya ng payak na silungan. Umiwas siya sa alak, umiwas sa pagkakabahagi, umiwas sa panlilinlang, at nanatiling pantay ang loob.

Verse 10

सर्वभूतेषु वाणिज्यमल्पलाभेन सोऽचरत् । अमायया परेभ्योऽसौ गृहीत्वैव क्रयाणकम्

Nakipagkalakalan siya sa lahat ng nilalang, na kaunting tubo lamang ang kinukuha. Walang daya, tinatanggap niya mula sa iba ang wastong halaga ng pagbili lamang.

Verse 11

अमाययैव भूतेभ्यो विक्रीणात्यस्य सद्व्रतम् । केचिद्यज्ञं प्रशंसंति नन्दभद्रो न मन्यते

Sa ganap na kawalang-daya, “binibili” (napapanalo) niya ang mga nilalang sa pamamagitan ng habag—ito ang tunay niyang mabuting panata. May ilan na pumupuri sa paghahandog na yajña, ngunit hindi ito tinatanggap ni Nandabhadra bilang pinakamataas.

Verse 12

दोषमेनं विनिश्चत्य श्रृमु तं पांडुनन्दन । लुब्धोऽनृती दांभीकश्च स्वप्रशंसापरायणः

Matapos matiyak ang kamaliang ito, pakinggan mo, O anak ni Pāṇḍu: siya’y sakim, sinungaling, mapagkunwari, at nakatuon sa pagpupuri sa sarili.

Verse 13

यजन्यज्ञैर्जगद्धं ति स्वं चांधतमसं नयेत् । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते

Sa pagsasagawa ng mga yajña, naitataguyod ang daigdig at hindi nahuhulog sa bulag na kadiliman. Ang āhuti na inihahandog nang wasto sa apoy ay marapat na nakararating sa Araw, si Āditya.

Verse 14

आदित्याज्जायते वृष्टिर्वष्टेरन्नं ततः प्रजाः । यद्यदा यजमानस्य ऋत्विजो द्रव्यमेव च

Mula sa Araw nagmumula ang ulan; mula sa ulan ang pagkain; at mula roon, ang mga nilalang ay umuunlad. At sa tuwing ang nagsasagawa ng yajña, ang mga pari (ṛtvij), at ang mga handog na sangkap (ay kasangkot)…

Verse 15

चौरप्रायस्य कलुषाज्जन्म जायेज्जनस्य हि । अदक्षिणे वृथा यज्ञे कृते चाप्यविधानतः

Tunay nga, mula sa karumihan ng yajña na halos tulad ng pagnanakaw, sumisibol ang muling kapanganakan ng tao sa pagbagsak. Kapag ang yajña ay ginawa nang walang dakṣiṇā (handog na bayad), sa walang saysay, at laban sa wastong tuntunin, ito’y nadudungisan.

Verse 16

पशवो लकुटैर्हन्युर्यजमानं मृतं हताः । तस्माच्छुद्धैर्यवद्रव्यैर्यजमानः शुभः स्मृतः

Ang mga hayop na inihahandog—na pinatay sa pagpalo ng pamalo—ay waring papalo rin sa nagsasagawa ng yajña pagkamatay niya. Kaya’t ang nagsasagawa ng yajña ay itinuturing na mapalad kapag ang mga handog at sangkap (gaya ng sebada) ay dalisay.

Verse 17

यज्ञ एवं विचार्यासौ यज्ञसारं समास्थितः । श्रद्धया देवपूजा या नमस्कारः स्तुतिः शुभा

Matapos pagnilayan ang yajña sa ganitong paraan, nananatili siya sa pinakadiwa ng handog: pagsamba sa mga diyos nang may pananampalataya, mapitagang pagyukod at pagpupugay, at mapalad na pagpuri.

Verse 18

नैवेद्यं हविषश्चैव यज्ञोऽयं हि विकल्मषः । स एव यज्ञः प्रोक्तो वै येन तुष्यन्ति देवताः

Kasama rin ang naivedya (handog na pagkain) at havis (alay sa apoy)—ang yajña na ito ay tunay na walang dungis. Yaon lamang ang tinatawag na “sakripisyo” na siyang tunay na nakalulugod sa mga diyos.

Verse 19

केचिच्छंसन्ति संन्यासं नन्दभद्रो न मन्यते । यो हि संन्यस्य विषयान्मनसा गृह्यते पुनः

May ilan ang pumupuri sa pagtalikod (sannyāsa), ngunit hindi ito tinatanggap ni Nandabhadra bilang tunay kapag—tinalikuran na ang mga bagay ng pandama—ngunit muling kinakapitan sa isip.

Verse 20

उभयभ्रष्ट एवासौ भिन्ना भूमिर्विनश्यति । संन्यासस्य तु यत्सारं तत्तेनावृतमुत्तमम्

Ang gayong tao ay naliligaw at nahuhulog sa dalawang landas; gaya ng lupang nabiyak, siya’y napapahamak. Ngunit ang tunay na diwa ng sannyāsa—ang pinakadakilang diwa—ay natatakpan para sa kanya.

Verse 21

कस्यचिन्नैव कर्माणि शपते वा प्रशंसति । नानामार्गस्थितांल्लोकांश्चन्द्रवल्लीयते क्षितौ

Hindi niya sinisisi ni pinupuri ang gawa ng sinuman. Sa paglalakad sa gitna ng mga taong nasa iba’t ibang landas, nananatili siya sa daigdig na parang buwan—malayo, malamig ang loob, at di nadudungisan.

Verse 22

न द्वेष्टि नो कामयते न विरुद्धोऽनुरुध्यते । समाश्मकांचनो धीरस्तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिः

Hindi siya napopoot ni naghahangad; kahit salungatin, hindi siya nanunuyo upang humingi ng pagsang-ayon. Matatag at mahinahon ang pantas, itinuturing na magkapantay ang bato at ginto, at nananatiling iisa sa harap ng paninisi at ng sariling papuri.

Verse 23

अभयः सर्वभूतेभ्यो यथांधबधिराकृतिः । न कर्मणां फलाकांक्षा शिवस्याराधनं हि तत्

Ipinagkakaloob niya ang kawalang-takot sa lahat ng nilalang, na wari’y bulag at bingi sa mga pang-uudyok. Hindi siya naghahangad ng bunga ng mga gawa—ito mismo ang tunay na pagsamba kay Śiva.

Verse 24

कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोभं च ततश्चरन्

Hinahanap niya ang Dharma ayon sa tunay na sanhi at layon nito, at saka kumikilos nang walang kasakiman—ganyan ang kanyang asal.

Verse 25

विविच्य नंदभद्रस्तत्सारं मोक्षेषु जगृहे । कृषिं केचित्प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

Matapos ang wastong paghimay, tinanggap ni Nandabhadra ang diwa bilang mokṣa, ang paglaya. Bagaman may ilang pumupuri sa pagsasaka, hindi ito itinuturing ni Nandabhadra na pinakamataas na kabutihan.

Verse 26

यस्यां छिंदंति वृषाणां चैव नासिकाम् । कर्षयंति महाभारान्बध्नंति दमयंति च

Sa hanapbuhay na iyon, pinuputol pa maging ang ilong ng mga toro; pinahihila sila ng mabibigat na karga, iginagapos, at binabasag ang loob upang sumunod.

Verse 27

बहुदंशमयान्देशान्नयंति बहुकर्दमान् । वाहसंपीडिता धुर्याः सीदंत्यविधिना परे

Pinapadaan nila sila sa mga lupang hitik sa mga insektong kumakagat at sa malalim na putik. Nadadaganan ng pasan, bumabagsak ang mga hayop na panghila—samantalang ang iba’y gumagawa nito nang walang tuntunin at walang habag.

Verse 28

मन्यंते भ्रूणहत्यापि विशिष्टा नास्य कर्मणः । अघ्न्या इति गवां नाम श्रुतौ ताः पीडयेत्कथम्

Iniisip nila na maging ang pagpatay sa sanggol sa sinapupunan ay mas magaan pa kaysa sa gawang ito. Sapagkat sa Veda, ang mga baka’y tinatawag na “aghnyā”—“hindi dapat saktan”; paano nga sila pahihirapan?

Verse 29

भूमिं भूमिशयांश्चैव हंति काष्ठमयोमुखम् । पंचेंद्रियेषु जीवेषु सर्वं वसति दैवतम्

Sa ararong may mukhang kahoy, tinatamaan ang lupa at ang mga nilalang na nakahimlay sa loob ng lupa. Sa lahat ng may buhay na may limang pandama, nananahan nang ganap ang Banal na Diyos.

Verse 30

आदित्यश्चंद्रमा वायुः प्रभूत्यैव च तांस्तु यः । विक्रीणाति सुमूढस्य तस्य का नु विचारणा

Ang Araw, ang Buwan, ang Hangin, at iba pang makapangyarihang lakas ang nagtataguyod ng buhay; ngunit ang nag-aakalang maaari niyang “ipagbili” ang mga ito na parang sariling kalakal ay lubhang naliligaw—anong paghatol pa ang maaasahan sa kanya?

Verse 31

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्यश्च पृथिवी विराट् । धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतान्न सिध्यति

Ang kambing, ang Apoy, si Varuṇa, ang lalaking tupa, ang Araw, ang Daigdig, ang Kosmikong Pagkatao (Virāṭ), ang baka at guya, at si Soma—sa pagbebenta ng mga banal na nilalang at simulain na ito, hindi kailanman makakamit ang tunay na tagumpay.

Verse 32

एवंविधसहस्रैश्च युता दोषैः कृषिः सदा । अष्टगवं स्याद्धि हलं त्रिंशद्भागं त्यजेत्कृषेः

Ang pagsasaka ay laging nasasangkot sa libu-libong ganitong pagkukulang. Tunay, ang araro ay wari’y hinihila ng walong baka; kaya dapat isuko ang ikatatlumpung bahagi ng ani bilang makadharmang pagtalikod.

Verse 33

धर्मे दद्यात्पशून्वृद्धान्पुष्यादेषा कृषिः कुतः । सारमेतत्कृषेस्तेन नंदभद्रेण चादृतम्

Para sa dharma, dapat ipagkaloob ang matatandang baka; kung gayon, paano tunay na uunlad ang pagsasaka nang walang pasaning kasalanan? Ito ang pinakadiwa tungkol sa pag-aararo, at ito’y iginalang at itinaguyod ni Nandabhadra.

Verse 34

विसाधितव्यान्यन्नानि स्वशक्त्या देवपितृषु । मनुष्य द्विजभूतेषु नियुज्याश्नीत सर्वदा

Ihanda ang pagkain ayon sa sariling kakayahan at ialay nang wasto sa mga deva at sa mga ninuno. Pagkaraan, ipamahagi sa mga tao, sa mga panauhing dvija, at sa lahat ng may buhay; saka lamang dapat kumain, sa lahat ng panahon.

Verse 35

केचिच्छंसंति चैश्वर्यं नंदभद्रो न मन्यते । मानुषा मानुषानेव दासभावेन भुंजते

May ilan ang pumupuri sa kapangyarihan at paghahari, ngunit hindi ito sinasang-ayunan ni Nandabhadra. Sapagkat ang tao na ginagawang alipin ang kapwa tao upang “magpakasaya” ay kasiyahang nag-uugat sa pagkagapos.

Verse 36

वधबंधनिरोधेन पीडयंति दिवानिशम् । देहं किमेतद्धातुः स्वं मातुर्वा जनकस्य वा

Sa pamamagitan ng pagpatay, paggapus, at pagkakulong, pinahihirapan nila ang iba araw at gabi. Ngunit kanino ba ang katawang ito—sa sarili ba, sa ina, o sa ama?

Verse 37

मातुः पितुर्वा बलिनः क्रेतुरग्नेः शुनोऽपि वा । इति संचिंत्य व्यहरन्नमरा इव ईश्वराः

Sa pag-iisip na, “(Ang katawang ito’y sa) ina, o ama, o sa malakas na tao, o sa bumili, o sa Apoy, o maging sa aso,” matapos ang gayong pangangatwiran, ang mga ‘panginoon’ ay kumikilos na parang mga walang-kamatayan, na wari’y lampas sa pananagutan.

Verse 38

ऐश्वर्यमदपापिष्ठा महामद्यमदादयः । ऐश्वर्यमदमत्तो हि ना पतित्वा हि माद्यति

Ang pagkalasing sa kapangyarihan ang pinakamasamang kasalanang pagkalasing; maging ang malalaking pagkalasing—tulad ng pagkalango sa alak at iba pa—ay mas magaan. Sapagkat ang nababaliw sa paghahari ay hindi nagigising sa katinuan kahit matapos bumagsak sa kapahamakan.

Verse 39

आत्मवत्सर्वभृत्येषु श्रिया नैव च माद्यति

Ang tumitingin sa lahat ng umaasa at mga lingkod na parang sarili niya, ay hindi nalalasing sa yaman at karangyaan.

Verse 40

आत्मप्रत्ययवान्देही क्वेश्वरश्चेदृशोऽस्ति हि । ऐश्वर्यस्यापि सारं स जग्राहैतन्निशामय

Saan nga ba may pinunong ganito—may katawan ngunit matatag sa pagtitiwala sa sarili (linaw ng loob)? Nahawakan niya maging ang diwa ng paghahari; pakinggan mo itong mabuti.

Verse 41

स्वशक्त्या सर्व भूतेषु यदसौ न पराङ्मुखः । तीर्थायेके प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

Sapagkat sa sariling lakas ng loob ay hindi siya tumatalikod sa alinmang nilalang, kaya may ilang pumupuri sa kanya bilang isang “tīrtha” (banal na pook ng paglalakbay-dasalin). Ngunit si Nandabhadra mismo ay hindi tumatanggap ng gayong papuri.

Verse 42

श्रमेण संकरात्तापशीतवातक्षुधा तृषा । क्रोधेन धर्मगेहस्य नापि नाशमवाप्नुयात्

Sa pagod, sa hirap, sa init at lamig, sa hangin, sa gutom at uhaw—ni maging sa galit—hindi guguho ang “bahay ng dharma.”

Verse 43

सौख्येन वा धनस्यापि श्रद्धया स्वल्पगोर्थवान् । समर्थो हि महत्पुण्यं शक्त आप्तुं क्व वास्ति सः

Kahit may ginhawa at yaman, kahit may pananampalataya—sino ang naroon na, bagama’t kaunti lamang ang taglay, ay tunay na may kakayahang makamit ang dakilang kabutihan?

Verse 44

सदा शुचिर्देवयाजी तीर्थसारं गृहेगृह । नापः पुनंति पापानि न शैला न महाश्रमाः

Laging dalisay at deboto sa pagsamba sa mga diyos, siya’y nagiging pinakadiwa ng mga tīrtha sa bawat tahanan. Hindi tubig lamang ang nakapaglilinis ng kasalanan—hindi rin mga bundok, ni malalaking ermitanyo.

Verse 45

आत्मा पुनाति पापानि यदि पापान्निवर्तते । एवमेव समाचारं प्रादुर्भूतं ततस्ततः

Nililinis ng Sarili (Ātman) ang mga kasalanan kapag tumatalikod ang tao sa gawaing makasalanan. Sa ganyang paraan, ang wastong asal ay muling nahayag, sa iba’t ibang dako, nang paulit-ulit.

Verse 46

एकीकृत्य सदा धीमान्नंदभद्रः समास्थितः । तस्यैवं वर्ततः साधोः स्पृहयंत्यपि देवताः

Kaya nito, si Nandabhadra, ang marunong, ay laging nakapangalap ang isip at nanatiling matatag. Sa pagkakita sa ganyang asal ng banal na tao, maging ang mga diyos ay naghangad din nito.

Verse 47

वासवप्रमुखाः सर्वे विस्मयं च परं ययुः । अत्रैव स्थानके चापि शूद्रोऽभूत्प्रतिवेश्मकः

Ang lahat ng mga diyos na pinangungunahan ni Vāsava (Indra) ay lubhang namangha. Sa mismong lugar na iyon ay may isang Śūdra ring naninirahan bilang kapitbahay.

Verse 48

स नंदभद्रं धर्मिष्ठं पुनः पुनरसूयत । नास्तिकः स दुराचारः सत्यव्रत इति श्रुतः

Paulit-ulit niyang kinainggitan si Nandabhadra, ang pinakamatwid sa dharma. Siya’y isang di-mananampalataya at masamang-asal—bagaman kilala sa pangalang “Satyavrata,” yaong nanata sa katotohanan.

Verse 49

स सदा नंदभद्रस्य विलोकयति चांतरम् । छिद्रं चेदस्य पश्यामि ततो धर्मान्निवर्तये

Palagi niyang binabantayan si Nandabhadra upang makakita ng kapintasan. “Kapag nakita ko kahit isang siwang sa kanya, ipapatalikod ko siya sa dharma,” wika niya sa sarili.

Verse 50

स्वभाव एव क्रूराणां नास्तिकानां दुरात्मनाम् । आत्मानं पातयंत्येव पातयंत्यपरं च यत्

Ganyan ang likas na ugali ng malulupit—ng mga di-mananampalataya at masasamang-loob—na ibinabagsak nila ang sarili, at hinihila rin pababa ang iba.

Verse 51

ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नंदभद्रस्य धीमतः । एकोऽभूत्तयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत

Pagkaraan, habang namumuhay nang gayon ang marunong na si Nandabhadra, nagkaroon siya ng iisang anak na lalaki; ngunit sa kasawian, ang sanggol na iyon ay namatay rin sa murang edad.

Verse 52

तच्च दैवकृतं मत्वा न शुशोच महामतिः । देवो वा मानवो वापि को हि दवाद्विमुच्यते

Nang malaman niyang ito’y gawa ng tadhana (daiva), hindi nagluksa ang taong may dakilang loob. Maging diyos man o tao—sino nga ba ang makatatakas sa itinakda ng kapalaran?

Verse 53

ततोऽस्य सुप्रिया भार्या सर्वैः साध्वीगुणैर्युता । गृहधर्मस्य मूर्तिर्या साक्षादिव अरुंधती

Pagkaraan, ang kaniyang minamahal na asawa—taglay ang lahat ng birtud ng isang dalisay at marangal na babae—ay wari’y mismong anyo ng dharma ng tahanan (gṛha-dharma), na parang si Arundhatī na nahayag.

Verse 54

विनाशमागता पार्थ कनकानाम नामतः । ततो यतेंद्रियोऽप्येष गृहधर्मविनाशतः

O Pārtha, ang babaeng nagngangalang Kanakānāmā ay napahamak. Pagkaraan, maging ang lalaking ito na may pagpipigil sa mga pandama ay nayanig, sapagkat ang kaayusan ng dharma ng tahanan (gṛha-dharma) ay nagiba.

Verse 55

शुशोच हा कष्टमिति पापोहमिति चासकृत् । तत्तस्य चांतरं दृष्ट्वाऽहृष्यत्यव्रतश्चिरात्

Paulit-ulit siyang tumangis, sumisigaw, “Ay, napakasaklap! Ako’y makasalanan!” Nang makita ang siwang sa kaniyang puso, ang walang disiplina—matapos ang mahabang paghihintay—ay nagalak.

Verse 56

उपाव्रज्य च हा कष्टं ब्रुवंस्तं नंदभद्रकम् । दधिकर्ण इवासाद्य नंदभद्रमुवाच सः

Lumapit siya habang ito’y sumisigaw, “Ay, napakasaklap!”, at ang lalaking iyon—gaya ni Dadhikarṇa—ay dumulog kay Nandabhadra at nagsalita sa kaniya.

Verse 57

हा नंदभद्र यद्येवं तवाप्येवंविधं फलम् । एतेन मन्ये मनसि धर्मोप्येष वृथैव यत्

“Ay, Nandabhadra! Kung kahit ikaw ay tumanggap ng ganitong bunga, sa gayon ay napagpasyahan ko sa aking puso na ang dharma mismo ay tila walang saysay.”

Verse 58

इत्यादि बहुधा प्रोच्य तत्तद्वाक्यं ततस्ततः । सत्यव्रतस्ततः प्राह नंदभद्रं कृपान्वितः

Sa pagbigkas ng maraming ganitong paraan, inuulit-ulit ang mga pangangatwiran, si Satyavrata ay saka—naantig ng habag—nagsalita kay Nandabhadra.

Verse 59

नंदभद्र सदा तुभ्यं वक्तुकामोस्मि किंचन । प्रस्तावस्याप्यभावाच्च नोदितं च मया क्वचित्

“Nandabhadra, matagal ko nang nais magsabi sa iyo ng isang bagay. Ngunit dahil walang angkop na pagkakataon, hindi ko ito kailanman nasabi sa iyo.”

Verse 60

अप्रस्तावं ब्रुवन्वाक्यं बृहस्पतिरपिध्रुवम् । लभते बुद्ध्यवज्ञानमवमानं च हीनवत्

“Tunay nga, kahit si Bṛhaspati, kapag nagsalita nang wala sa panahon, tiyak na haharap sa pagwawalang-halaga sa kanyang karunungan at sa paghamak—gaya ng isang hamak na tao.”

Verse 61

नन्दभद्र उवाच । ब्रूहिब्रूहि न मे किंचित्साधु गोप्यं प्रियं परम् । वचोभिः शुद्धसत्त्वानां न मोक्षोऽप्युपमीयते

Sinabi ni Nandabhadra: “Magsalita ka, magsalita ka—huwag mong ipagkait sa akin ang anumang mabuti, O minamahal at kataas-taasan. Sapagkat ang mga salita ng may dalisay na pagkatao ay hindi maihahambing kahit sa moksha.”

Verse 62

सत्यव्रत उवाच । नवभिर्नवभिश्चैव विमुक्तं वाग्विदूषणैः । नवभिर्बुद्धिदोषैश्च वाक्यं वक्ष्याम्यदोषवत्

Wika ni Satyavrata: Magsasalita ako ng pahayag na walang kapintasan—pinalaya mula sa siyam na dungis ng pananalita at sa siyam na depekto ng isip.

Verse 63

सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चापि निर्णयः सप्रयोजनः । पंचैतान्यर्थजातानि यत्र तद्वाक्यमुच्यते

Kaselanan, wastong pagbibilang, maayos na pagkakasunod, malinaw na paghatol, at hayag na layunin—kung naroroon ang limang kahulugang ito, iyon ang tinatawag na ganap na pahayag.

Verse 64

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं चोद्दिश्य चोच्यते । प्रयोजनमिति प्रोक्तं प्रथमं वाक्यलक्षणम्

Kapag ang isang salita ay binibigkas na may dharma, artha, kāma, o mokṣa sa isip, iyon ang tinatawag na “layunin”—ang unang tanda ng isang pahayag.

Verse 65

धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः । इदं तदिति वाक्यांते प्रोच्यते स विनिर्णयः

Matapos magpahayag ng tiyak na paninindigan hinggil sa dharma, artha, kāma, o mokṣa, at sa dulo ay sabihing, “Ito yaon,” iyon ang tinatawag na paghatol o vinirṇaya.

Verse 66

इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यत्क्रमेण हि । क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यतत्तविदो बुधाः

Ang dapat sabihin muna at ang dapat sabihin pagkatapos—kapag naipahayag sa wastong ayos—ito ang tinatawag ng marurunong na nakaaalam sa katotohanan ng pananalita na “pagkakasunod” (kramayoga).

Verse 67

दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः । उभयार्थमपि प्रेक्ष्य सा संख्येत्युपधार्यताम्

Ang sukat ng mga kapintasan at mga kabutihan, na itinakda sa wastong paghahati—sa pagtanaw sa magkabilang panig—ay dapat maunawaan bilang “saṃkhyā” (pagbibilang o pag-uuri).

Verse 68

वाक्यज्ञेयेषु भिन्नेषु यत्राभेदः प्रदृश्यते । तत्रातिशयहेतुत्वं तत्सौक्ष्म्यमिति निर्दिशेत्

Kapag ang mga bagay na dapat maunawaan mula sa isang pahayag ay magkakaiba, ngunit may nakikitang pagkakaisa sa ilalim nito, ang kakayahang maghayag ng ugnayang nagdudulot ng kahusayan ay tinatawag na “saukṣmya” (kasubtilan).

Verse 69

इति वाक्यगुणानां च वाग्दोषान्द्विनव श्रृणु । अपेतार्थमभिन्नार्थमपवृत्तं तथाधिकम्

Sa gayon ay naipahayag na ang mga katangian ng pahayag; ngayon ay dinggin ang labingwalong kapintasan ng pananalita: “walang kahulugan,” “walang malinaw na kahulugan,” “lumihis sa paksa,” at “labis,” at iba pa.

Verse 70

अश्लक्ष्णं चापि संदिग्धं पदांते गुरु चाक्षरम् । पराङ्मुखमुखं यच्च अनृतं चाप्यसंस्कृतम्

Kabilang din sa kapintasan ang pananalitang magaspang, ang may alinlangan, at ang may mabibigat na pantig sa dulo ng mga salita; ang may di-mabuting o di-angkop na pagbubukas; ang di-totoo, at ang di-napino ayon sa wika.

Verse 71

विरुद्धं यत्त्रिवर्गेण न्यूनं कष्टातिशब्दकम् । व्युत्क्रमाभिहृतं यच् सशेषं चाप्यहेतुकम्

May kapintasan ang pananalita kapag sumasalungat ito sa tatlong layunin ng buhay (dharma, artha, kāma), kapag kulang, kapag magaspang o pinalabis, kapag magulo ang ayos ng pagbigkas, kapag hindi buo, at kapag sinabi nang walang wastong dahilan.

Verse 72

निष्कारणं च वाग्दोषान्बुद्धिजाञ्छृणु त्वं च यान् । कामात्क्रोधाद्भयाच्चैव लोभाद्दैन्यादनार्यकात्

Ngayon, pakinggan mo ang mga kapintasan ng pananalita na nagmumula sa isip at binibigkas nang walang nararapat na dahilan—isinilang sa pagnanasa, poot, takot, kasakiman, kahabag-habag na kalagayan, at di-marangal na asal.

Verse 73

हीनानुक्रोशतो मानान्न च वक्ष्यामि किंचन । वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं भवेत्

Dahil sa habag sa mga mababa at dahil sa paggalang sa mga karapat-dapat, hindi ako magsasalita nang basta-basta. Kapag ang nagsasalita, ang nakikinig, at ang pahayag ay pawang walang kapinsalaan, saka lamang nararapat bigkasin ang salita.

Verse 74

सममेति विवक्षायां तदा सोऽर्थः प्रकाशते । वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते

Kapag ang layon at ang pagbigkas ay nagkakatugma, saka nagliliwanag ang kahulugan. Ngunit kapag may dapat sabihin at ang nagsasalita ay minamaliit ang nakikinig,

Verse 75

श्रोता चाप्यथ वक्तारं तदा वाक्यं न रोहति । अथ यः स्वप्रियं ब्रूयाच्छ्रोतुर्वोत्सृज्ययदृतम्

At kung ang nakikinig naman ay walang-galang sa nagsasalita, hindi uusbong ang mga salita. Gayundin, ang nagsasabi ng nakalulugod lamang sa sarili, at iniiwan ang tunay na kapakinabangan para sa nakikinig,

Verse 76

विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् । तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्

Sa gayong pahayag ay sumisibol ang pagdududa, at maging ang pananalita ay nadudungisan. Kaya’t dapat talikdan ang nakalulugod lamang sa sarili, at isaalang-alang din ang nakalulugod sa nakikinig—

Verse 77

सत्यमेव प्रभाषेत स वक्ता नेतरो भुवि । मिथ्यावादाञ्छास्त्रजालसंभवान्यद्विहाय च

Tanging ang nagsasalita ng katotohanan ang tunay na “tagapagsalita” sa mundong ito—wala nang iba. Itakwil ang kasinungalingan, kahit yaong hinabi mula sa lambat ng tusong pangangatwiran na nagkukunwaring “kasulatan.”

Verse 78

सत्यमेव व्रतं यस्मात्तस्मात्सत्यव्रतस्त्वहम् । सत्यं ते संप्रवक्ष्यामि मंतुमर्हसि तत्तथा

Sapagkat ang katotohanan lamang ang siyang panata (vrata), kaya ako’y may panatang katotohanan. Ipapahayag ko sa iyo ang katotohanan; tanggapin mo at unawain ito ayon sa tunay nitong anyo.

Verse 79

यदाप्रभृति भद्र त्वं पाषाणस्यार्चने रतः । तदाप्रभृति किंचिच्च न हि पश्यामि शोभनम्

O mabuting tao, mula nang ikaw ay naging masugid sa pagsamba sa isang karaniwang bato, mula noon ay wala na akong nakikitang anumang mabuting palatandaan o pagpapala para sa iyo.

Verse 80

एकः सोऽपि सुतो नष्टो भार्या चार्याऽप्यनश्यत । कूटानां कर्मणां साधो फलमेवंविधं भवेत्

Ang iyong kaisa-isang anak na lalaki ay nawala, at ang iyong asawa at mga ari-arian ay napariwara rin. O marangal na tao, ganyan ang bunga ng mga gawaing mapanlinlang.

Verse 81

क्व देवाः संति मिथ्यैतद्दृश्यंते चेद्भवंत्यपि । सर्वा च कूटविप्राणां द्रव्यायैषा विकल्पना

“Nasaan ang mga diyos? Kasinungalingan ito. Kahit sabihin pang sila’y ‘nakikita’ kaya umiiral, ang lahat ay isa lamang gawang-isip na pakana—binuo ng mapanlinlang na mga brahmin para sa kayamanan.”

Verse 82

पितॄनुद्दिश्य यच्छंति मम हासः प्रजायते । अन्नस्योपद्रवं यच्च मृतो हि किमशिष्यत

Kapag ang mga tao’y nagbibigay ng handog na “iniukol sa mga ninuno,” napapatawa ako. Pati pagkain ay nasisira—sapagkat ano nga ba ang makakain o malalasap ng patay?

Verse 83

यत्त्विदं बहुधा मूढा वर्णयंति द्विजाधमाः । विश्वनिर्माणमखिलं तथापि श्रृणु सत्यतः

Tungkol naman dito na inilalarawan ng mga naliligaw—ang pinakababa sa mga dalawang-ulit-na-isinilang—sa sari-saring paraan, ang ganap na paglikha ng sansinukob: gayunman, pakinggan mo ang katotohanan.

Verse 84

उत्पत्तिश्चापि भंगश्च विश्वस्यैतद्द्वयं मृषा । एवमेव हि सर्वं च सदिदं वर्तते जगत्

Ang “paglitaw” at “pagkawasak” ng sansinukob—ang dalawang ito ay huwad. Sa ganitong paraan nga, ang lahat ay umiiral; ang daigdig na ito’y nananatili bilang tunay na pag-iral.

Verse 85

स्वभावतो विश्वमिदं हि वर्तते स्वभावतः सूर्यमुखा भ्रमंत्यमी । स्वभावतो वायवो वांति नित्यं स्वभावतो वर्षति चांबुदोऽयम्

Ang sansinukob na ito’y umuusad ayon sa sariling likas na katangian; ayon din sa likas na katangian, ang mga katawang-langit na ito’y umiikot, na ang araw ang nangunguna. Ayon sa likas na katangian, ang mga hangin ay patuloy na humihihip, at ayon sa likas na katangian, ang ulap na ito’y umuulan.

Verse 86

स्वभावतो रोहति धान्यजातं स्वभावतो वर्षशीतातपत्वम् । स्वभावतः संस्थिता मेदिनी च स्वभावतः सरितः संस्रवंति

Ayon sa likas na katangian, tumutubo ang mga pananim na butil; ayon sa likas na katangian dumarating ang ulan, lamig, at init. Ayon sa likas na katangian, matatag ang lupa, at ayon sa likas na katangian, ang mga ilog ay patuloy na umaagos.

Verse 87

स्वभावतः पर्वता भांति नित्यं स्वभावतो वारिधिरेष संस्थितः । स्वभावतो गर्भिणी संप्रसूते स्वभावतोऽमी बहवश्च जीवाः

Ayon sa likas na kalikasan, ang mga bundok ay laging nakatindig at nahahayag; ayon sa likas nito, ang karagatang ito’y nananatili sa kinalalagyan. Ayon sa likas, ang babaeng nagdadalang-tao ay nagsisilang; ayon sa likas, ang maraming nilalang na ito’y nabubuhay.

Verse 88

यथा स्वभावेन भवंति वक्रा ऋतुस्वबावाद्बदरीषु कण्टकाः । तथा स्वभावेन हि सर्वमेतत्प्रकाशते कोऽपि कर्ता न दृश्यः

Gaya ng ayon sa likas—ayon sa likas ng panahon—sumisibol ang mga tinik sa punong badarī (jujube), gayon din ayon sa likas nahahayag ang lahat ng ito; walang nakikitang sinumang tagagawa.

Verse 89

तदेवं संस्थिते लोके मूढो मुह्यति मत्तवत् । मानुष्यमपि यद्धूर्ता वदंत्यग्र्यं श्रृणुष्वतत्

Kaya nga, kapag ang daigdig ay nananatiling ganyan, ang mangmang ay nalilito na parang lasing. At tungkol sa ipinahahayag ng mga mapanlinlang bilang ‘pinakamataas’—maging ang ‘buhay-tao’—pakinggan mo iyon.

Verse 90

मानुष्यान्न परं कष्टं वैरिणां नो भवेद्धि तत् । शोकस्थानसहस्राणि मनुष्यस्य क्षणेक्षणे

Walang pagdurusang hihigit pa sa pagiging tao; maging ang kaaway ay hindi nanaisin iyon sa sinuman. Sapagkat sa tao ay may libo-libong pagkakataon ng dalamhati, sandali sa sandali.

Verse 91

मानुष्यं हि स्मृताकारं सभाग्योऽस्माद्विमुच्यते । पशवः पक्षिणः कीटाः कृमयश्च यथासुखम्

Sapagkat ang kalagayang tao ay may alaala at kakayahang magpasya, ang mapalad ay napapalaya mula sa pagkakagapos na ito. Ngunit ang mga hayop, ibon, insekto at uod ay nabubuhay ayon sa sariling ginhawa.

Verse 92

अबद्धा विहरंत्येते योनिरेषां सुदुर्लभा । निश्चिंताः स्थावरा ह्येते सौख्यमेषां महद्भुवि

Walang gapos, sila’y malayang gumagala; para sa kanila, ang gayong anyo ng kapanganakan ay napakahirap makamtan. Walang pangamba, tila nakapirmi—dakila ang kanilang ginhawa sa ibabaw ng lupa.

Verse 93

बहुना किं मनुष्येभ्यः सर्वो धन्योऽन्ययोनिजः । स्वभावमेव जानीहि पुण्यापुण्यादिकल्पना

Bakit pa maghahaba ng salita tungkol sa tao? Ang isinilang sa ibang sinapupunan ay sa lahat ng paraan ay mapalad. Alamin na ito’y likas na kalikasan lamang—ang mga guniguni ng ‘kabutihan at kasalanan’ at iba pa’y likhang-isip lamang.

Verse 94

यदेके स्थावराः कीटाः पतंगा मानुषादिकाः । तस्मान्मित्या परित्यज्य नंदभद्र यथासुखम् । पिब क्रीडनकैः सार्धं भोगान्सत्यमिदं भुवि

Sapagkat may ilan na mga nilikhang di gumagalaw, may ilan na mga insekto, may ilan na mga ibon, at may ilan na mga tao at iba pa—kaya, O Nandabhadra, talikdan ang mga ‘maling guniguni’ na ito, at ayon sa iyong nais ay uminom at magtamasa ng ligaya kasama ng iyong mga kalaro. Ito lamang ang katotohanan sa lupa.

Verse 95

नारद उवाच । इत्येतैरमुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमंजसैः

Sinabi ni Nārada: Kaya nga, sa pamamagitan ng gayong mga pananalita—walang saligan, salat sa katuwiran, at magulo—

Verse 96

सत्यव्रतस्य नाकम्पन्नंदभद्रो महामनाः । प्रहसन्निव तं प्राह स्वक्षोभ्यः सागरो यथा

Si Nandabhadra, na may dakilang loob, ay hindi nanginig sa mga salita ni Satyavrata. Nakangiting tila nanunukso, siya’y nagsalita sa kanya—gaya ng karagatang di nayayanig ng sariling pag-alon.

Verse 97

यद्भवानाह धर्मिष्ठाः सदा दुःखस्य भागिनः । तन्मिथ्या दुःखजालानि पश्यामः पापिनामपि

Ang sinasabi mo na “ang pinakamatwid ay laging tagapagmana ng dalamhati” ay hindi totoo. Sapagkat nakikita namin ang mga lambat ng pagdurusa maging sa mga makasalanan din.

Verse 98

वधबंधपरिक्लेशाः पुत्रदारादि पंचता । पापिनामपि दृश्यंते तस्माद्धर्मो गुरुर्मतः

Ang pagpatay, pagkabilanggo, at mga pighati—gayundin ang “limang uri” ng kapahamakan na kaugnay ng anak, asawa, at iba pa—ay nakikita rin sa mga makasalanan. Kaya ang dharma ang itinuturing na tunay na guro at gabay.

Verse 99

अयं साधुरहो कष्टं कष्टमस्य महाजनाः । साधोर्वदंत्येतदपि पापिनां दुर्लभं त्विदम्

“Ay, ang mabuting taong ito’y nagdurusa—kay hirap!”—ganyan magsalita ang mga dakilang tao tungkol sa banal. Ngunit maging ito (ang mabuting pangalan) ay bihira sa mga makasalanan.

Verse 100

दारादिद्रव्यलोभार्यं विशतः पापिनो गृहे । भवानपि बिभेत्यस्माद्द्वेष्टि कुप्यति तद्वृथा

Kapag pinasok ang bahay ng makasalanan, ito’y napupuno ng pagnanasa sa asawa, yaman, at mga katulad. Maging ikaw ay natatakot dito, kinamumuhian at nagagalit—kaya (ang pagsasabing walang kabuluhan ang mga ito) ay walang saysay.

Verse 101

यथास्य जगतो ब्रूषे नास्ति हेतुर्महेश्वरः । तद्बालभाषितं तुभ्यं किं राजानं विना प्रजाः

Kung sinasabi mo na ang sanlibutang ito’y walang sanhi—walang Maheśvara—iyan ay pananalitang pambata. Sabihin mo sa akin: may mga nasasakupan ba kung walang hari?

Verse 102

यच्च ब्रवीषि पाषाणं मिथ्या लिंगं समर्चसि । तद्भवांल्लिंगमाहात्म्यं वेत्ति नांधो यथा रविम्

Kapag sinabi mo, “Bato lamang iyan—isang huwad na liṅga ang sinasamba mo,” ipinakikita mong hindi mo nalalaman ang kadakilaan ng liṅga—gaya ng bulag na di makakita sa araw.

Verse 103

ब्रह्मादायः सुरा सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च

Si Brahmā at ang lahat ng mga diyos, ang mga haring makapangyarihan, ang mga tao at ang mga muni—tunay na lahat—ay sumasamba sa Śiva-liṅga.

Verse 104

स्वनामकानि चिह्नानि तेषां लिंगानि संति च । एते किं त्वभवत्मूर्खास्त्वं तु सत्यव्रतः सुधीः

Mayroon din silang mga tandang may sariling pangalan; ang mga iyon ang kanilang mga liṅga. Lahat ba sila’y mangmang, at ikaw lamang ang marunong na tapat sa katotohanan?

Verse 105

प्रतिष्ठाप्य पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितम् । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं ससर्जेमाः प्रजाः प्रभुः

Noong unang panahon, matapos itatag ni Brahmā si Nīlalohita sa Puṣkara, natamo niya ang sukdulang siddhi; saka nilikha ng Panginoon ang mga nilalang na ito.

Verse 106

विष्णुनापि निहत्याजौ रावणं पयसांनिधेः । तीरे रामेश्वरं लिंगं स्थापितं चास्ति किं मुधा

Maging si Viṣṇu—matapos mapatay si Rāvaṇa sa labanan—ay nagtatag ng liṅga ni Rāmeśvara sa pampang ng karagatan. Ginawa ba iyon nang walang kabuluhan?

Verse 107

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो महेंद्रे स्थाप्य शंकरम् । लिंगं विमुक्तपापोऽथ त्रिदिवेद्यापि मोदते

Noong unang panahon, matapos patayin ni Śakra si Vṛtra, itinatag niya si Śaṅkara bilang liṅga sa Mahendra; napalaya sa kasalanan, nagagalak siya hanggang ngayon sa kalangitan.

Verse 108

स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधौ

Itinatag ni Sūrya si Śiva sa tagpuan ng Ilog Gaṅgā at ng karagatan; at si Soma nama’y gumaling at naging walang karamdaman sa Prabhāsa, sa kanlurang dagat.

Verse 109

काश्यां यमश्च धनदः सह्ये गरुडकश्यपौ । नैमिषे वायुवरुणौ स्थाप्य लिंगं प्रमोदिताः

Sa Kāśī, sina Yama at Dhanada (Kubera); sa kabundukang Sahya, sina Garuḍa at Kaśyapa; sa Naimiṣa, sina Vāyu at Varuṇa—nang maitatag ang liṅga, silang lahat ay nagalak at natupad.

Verse 110

अस्मिन्नेव स्तंभतीर्थे कुमारेणं गुहो विभुः । लिंगं संस्थापयामास सर्वपापहरं न किम्

Dito mismo, sa Stambha-tīrtha, itinatag ng makapangyarihang Guha (Skanda) ang liṅga na Kumāreśa, tagapag-alis ng lahat ng kasalanan—hindi ba gayon?

Verse 111

एवमन्यैः सुरैर्यानि पार्थिवैर्मुनिभिस्तथा । संस्तापितानि लिंगानि तन्न संख्यातुमुत्सहे

Gayundin, ang mga liṅga na itinatag ng iba pang mga deva, ng mga hari sa lupa, at ng mga muni—hindi ko kayang bilangin ang mga iyon.

Verse 112

पृथिवीवासिनः सर्वे ये च स्वर्गनिवासिनः । पातालवासिनस्तृप्ता जायंते लिंगपूजया

Lahat ng naninirahan sa lupa, yaong nasa langit, at maging ang mga taga-ilalim na daigdig—sa pagsamba sa Liṅga, sila’y nagiging lubos na nasisiyahan at natutupad.

Verse 113

यच्च ब्रवीषि गीर्वाणा न संति सन्ति चेत्कुतः । कुत्रापि नैव दृश्यंते तेन मे विस्मयो महान्

At ang sinasabi mo, O tagapagsalita sa gitna ng mga diyos—na ‘wala sila’; ngunit kung mayroon, saan sila nagmula? Hindi sila nakikita saanman; kaya’t napakalaki ng aking pagkamangha.

Verse 114

रंकवत्किं स्म ते देवा याचंतां त्वां कुलत्थवत् । यमिच्छिसि महाप्राज्ञ साधको हि गुरुस्तव

Bakit hihingi sa iyo ang mga diyos na iyon na parang mga pulubi—na wari’y humihingi lamang ng kulattha (horse-gram) na mumunti? O dakilang marunong, ang tunay na tumutupad sa iyong ninanais ay ang iyong guru.

Verse 115

स्वबावान्नैव सर्वार्थाः संसिद्धा यदि ते मते । भोजनादि कथं सिध्येद्वद कर्तारमंतरा

Kung sa iyong palagay ay hindi natatamo ang lahat ng bunga sa pamamagitan lamang ng likas na kalikasan, sabihin mo sa akin: paano magtatagumpay ang pagkain at iba pang tulad nito kung walang gumagawa (tagaganap)?

Verse 116

बदरीमंतरेणापि दृश्यंते कण्टका न हि । तस्मात्कस्यास्ति निर्माणं यस्य यावत्तथैव तत्

Kahit wala ang punong badarī (jujube), nakikita pa rin ang mga tinik. Kaya kaninong ‘paglikha’ yaong nananatiling gaya ng dati—sa lawak ng pag-iral nito, gayon pa rin?

Verse 117

यच्च ब्रवीषि पश्वाद्याः सुखिनो धन्यकास्त्वमी । त्वदृते नेदमुक्तं च केनापि श्रुतमेव वा

Ang sinasabi mo—na ang mga hayop at mga tulad nila ay masaya at mapalad—maliban sa iyo, hindi ito sinabi ninuman, ni narinig man mula sa alinmang may awtoridad.

Verse 118

तामसा विकला ये च कष्टं तेषां च श्लाघ्यताम् । सर्वेंद्रिययुताः श्रेष्ठाः कुतो धन्या न मानुषाः

Yaong mga nasa kadiliman ng tamas at salat—paano sila mapupuri bilang “mapalad”? Ang tao, na may ganap na mga pandama at higit sa kakayahan—paanong hindi sila ang tunay na pinagpala?

Verse 119

सत्यं तव व्रतं मन्ये नरकाय त्वयाऽदृतम् । अत्यनर्थे न भीः कार्या कामोयं भविताचिरात्

Inaakala kong ang iyong panata ay tunay na tinanggap para sa impiyerno mismo. Sa ganitong sukdulang kapahamakan, huwag nang magtanim ng takot—ang iyong pagnanasa ay malapit nang magkatotoo.

Verse 120

आदावाडंबरेणैव ध्रुवतोऽज्ञानमेव मे । इत्थं निःसारता व्यक्तमादावाडंबारात्तु यत्

Mula pa lamang, ang pawang pagpapakitang-tao ang nagpatibay sa aking kamangmangan. Kaya nahahayag ang kawalang-laman—kapag sa simula pa’y pawang pagpaparangya lamang.

Verse 121

मायाविनां हि ब्रुवतां वाक्यं चांडबरावृतम् । कुनाणकमिवोद्दीप्तं परीक्षेयं सदा सताम्

Ang pananalita ng mapanlinlang ay nababalutan ng makinang na pagpapakitang-tao; gaya ng huwad na barya na kumikislap, dapat itong laging subukin ng mga matuwid.

Verse 122

आदौ मध्ये तथा चांते येषां वाक्यमदोषवत् । कषदाहैः स्वर्णमिव च्छेदेऽपि स्याच्छुभं शुभम्

Yaong ang mga salita ay walang kapintasan sa simula, sa gitna, at sa wakas—gaya ng ginto na sinusubok sa batong-subok at sa apoy—nanatiling mapalad at banal kahit putulin at siyasatin.

Verse 123

त्वयान्यथा प्रतिज्ञातमुक्तं चैवान्यथा पुनः । त्वद्दोषो नायमस्माकं तद्वचः श्रृणुमो हि ये

Nangako ka sa isang paraan, ngunit muli kang nagsalita nang iba; ang pagkukulang na ito ay sa iyo, hindi sa amin, sapagkat kami’y yaong mga nakinig lamang sa iyong mga salita.

Verse 125

आपो वस्त्रं तिलास्तैलं गंधो वा स यथा तथा । पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः

Kung paanong ang tubig, tela, linga, langis, o pabango ay nagiging ganito o ganoon ayon sa kung ano ang ibinabad o ipinahid dito, gayon din ang mga katangian ay sumisibol mula sa pakikisama at pakikihalubilo.

Verse 126

मोहजालस्य यो योनिर्मूढैरिह समागमः । अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः

Ang pakikisama sa mga nalilinlang at mangmang ang siyang sinapupunan ng lambat ng pagkalito; araw-araw, ang pakikisama sa mga banal ang siyang sinapupunan ng dharma.

Verse 127

तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च शुद्धभावैस्तपस्विभिः । सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः

Kaya nga, ang mga nakatuon sa kapayapaang-loob ay dapat maglinang ng pakikisama sa mga marurunong at matatanda—mga ascetic na dalisay ang puso at mga tunay na mabubuting tao.

Verse 128

न नीचैर्नाप्यविद्वद्भिर्नानात्मज्ञैर्विशेषतः । येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च

Huwag makihalubilo sa hamak ni sa mangmang—lalo na sa walang pagkakilala sa sarili. Hanapin ang mga taong may tatlong dalisay: angkan, kaalaman, at asal.

Verse 129

तांश्च सेवेद्विशेषेण शास्त्रं येषां हि विद्यते । असतां दर्शनस्पर्शसंजल्पासनभोजनैः

Paglingkuran sila nang higit—yaong tunay na nagtataglay ng mga śāstra. Sapagkat sa pagtingin, paghipo, pakikipag-usap, pakikisalo sa upuan, at pakikisalo sa pagkain sa masasama, nadudungisan ang tao.

Verse 130

धर्माचारात्प्रहीयंते न च सिध्यंति मानवाः । बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्

Nalilihis ang tao sa asal na dharmiko at hindi nagtatagumpay; at humihina ang talino ng tao dahil sa pakikisama sa hamak.

Verse 131

मध्यैश्च मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः । इति धर्मं स्मरन्नाहं संगमार्थी पुनस्तव । यन्निन्दसि द्विजानेव यैरपेयोऽर्णवः कृतः

Sa karaniwan, nagiging karaniwan; sa marangal, umaangat sa karangalan. Sa pag-alaala sa dharmang ito, muli kong hinahangad ang iyong pakikisama; ngunit nilalait mo ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang), na sa kanila’y maging ang karagatan ay ginawang hindi mainom.

Verse 132

वेदाः प्रमाणं स्मृतयः प्रमाणं धर्मार्थयुक्तं वचनं प्रमाणम् । नैतत्त्रयं यस्य भवेत्प्रमाणं कस्तस्य कुर्याद्वचनं प्रमाणम्

Ang mga Veda ay pamantayan; ang mga Smṛti ay pamantayan; at ang pananalitang nakaayon sa dharma at wastong layon ay pamantayan din. Ngunit yaong hindi kumikilala sa tatlong ito bilang pamantayan—sino ang magtuturing sa kanyang salita bilang pamantayan?

Verse 133

इतिरयित्वा वचनं महात्मा स नंदभद्रः सहसा तदैव । गृहाद्विनिःसृत्य जगाम पुण्यं बहूदकं भट्टरवेस्तु कुंडम्

Pagkasabi niya nang gayon, ang dakilang-loob na si Nandabhadra ay agad na nagmadaling lumabas ng bahay at nagtungo sa banal na Bahūdaka—ang sagradong lawa (kuṇḍa) ni Bhaṭṭaravi na tanyag sa dakilang gantimpalang-pananampalataya.

Verse 45124

नास्तिकानां च सर्पाणां विषस्य च गुणस्त्वयम् । मोहयंति परं यच्च दोषो नैषपरस्य तु

Ito ang tinatawag na ‘kabutihan’ ng mga walang pananampalataya, ng mga ahas, at ng lason: nililinlang nila ang iba. Ngunit ang kasalanang iyon ay tunay na sa kanila, hindi sa taong nalinlang.