Sarga 58

Verse 1

ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः।हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम्।।।।

Pagkaraan, sa tuktok ng Bundok Mahendra, ang makapangyarihang mga mandirigmang Vānara—na pinangungunahan ni Hanumān—ay nagkamit ng pinakadakilang kagalakan.

Verse 2

तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम्।जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम्।।।।

Pagkaraan, si Jāmbavān, sa labis na galak, ay magiliw na nagtanong kay Hanumān—ang dakilang unggoy, anak ni Anila—tungkol sa buong salaysay ng naganap.

Verse 3

कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते।तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः।।।।

Paano mo nakita ang banal na ginang na si Sītā? Kumusta ang kanyang kalagayan doon? At paano naman kumikilos sa kanya ang sampung-ulong yaon, malupit sa gawa? Isalaysay mo sa amin ang nangyari.

Verse 4

तत्त्वतस्सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे।श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम्।।।।

“Ihayag mo sa amin nang tapat at ganap, O dakilang unggoy, ang lahat ng naganap. Pagkarinig sa bagay na ito, muli naming pag-iisipan at pagpapasyahan ang nararapat na gawin.”

Verse 5

यश्चार्थस्तत्त्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान्।रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः।।।।

Kapag kami’y nagbalik, ikaw na may maingat na pag-iisip ang magsabi sa amin kung ano ang nararapat iulat doon, at kung ano ang dapat ingatang hindi ibunyag.

Verse 6

स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः।प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत।।।।

Sa gayon, nang siya’y maatasan niya, siya—nangingilabot sa galak ang buong katawan—ay yumukod na may paggalang sa Reyna Sītā at nagsimulang magsalita.

Verse 7

प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात्खामाप्लुतः।उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाण स्समाहितः।।।।

Nasaksihan ninyo mismo: mula sa tuktok ng Mahendra ay tumalon ako sa himpapawid, at sa taimtim na pag-iisip, hinangad kong marating ang timog na pampang ng karagatan.

Verse 8

गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत्।काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम्।।।।

At habang ako’y nagpapatuloy, may lumitaw sa harap ko na kakila-kilabot, na wari’y isang hadlang na nagkatawang-tao: nakita ko ang isang banal na tuktok ng bundok na ginto, lubhang kaakit-akit.

Verse 9

स्थितं पन्धानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम्।उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम्।।।।कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च।

Sa aking daraanan, humarang ang bundok na iyon at inakala kong isang hadlang. Lumapit ako sa maringal, ginintuang pinakamainam sa mga bundok, at nagpasiya sa aking isipan: “Dapat ko itong butasin at lampasan.”

Verse 10

प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः।।।।शिखरं सूर्यसङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा।

Hinampas ko ng aking buntot ang tuktok ng dakilang bundok; ang taluktok na kasingliwanag ng araw ay nagkadurug-durog sa sanlibong piraso.

Verse 11

व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः।।।पुत्त्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव।

Nang maunawaan ang kanyang layon at matibay na pasya, nagsalita ang dakilang bundok sa matamis na tinig, na wari’y nagpapasaya sa puso, at tinawag siyang “anak.”

Verse 12

पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः।।।।मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ।

Kilalanin mo rin ako na parang isang tiyuhin sa ama para sa iyo—isang kaibigan ni Mātariśvan (ang Hangin). Ako’y tanyag bilang Maināka, na nananahan sa dakilang karagatan.

Verse 13

पक्षवन्तः पुरा पुत्त्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः।।।।छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः।

O anak, noong unang panahon ang mga pinakadakilang bundok ay may mga pakpak; ayon sa kanilang nais ay lumilibot sila sa daigdig sa lahat ng dako, na nagdudulot ng pagdurusa.

Verse 14

श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः।।।।चिच्छेद भगवान् पक्षान्वज्रेणैषां सहस्रशः।

Nang marinig ang mga gawa ng mga bundok, si Mahendra—ang banal na tagapagpabagsak kay Pāka—ay pinutol ang kanilang mga pakpak sa pamamagitan ng kanyang kulog na sandata, na winasak sila sa sanlibong piraso.

Verse 15

अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना।।।।मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तोऽस्मि महार्णवे।

Ngunit ako ay iniligtas mula sa panganib na iyon ng iyong dakilang amang si Maruta. Pagkatapos, mahal na anak, ako ay inihagis sa malawak na karagatan.

Verse 16

रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम।।।।रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः।

O manlulupig sa mga kaaway, nararapat kong pag-ukulan ng buong lakas ang paglilingkod at pagtulong kay Rāma; sapagkat si Rāma ang pinakadakila sa mga tagapagtangan ng dharma, at ang kanyang tapang ay kapantay ni Mahendra.

Verse 17

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः।।।।कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम।तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना।।।।

Nang marinig ko ang mga salita ng dakilang Maināka, ipinaalam ko sa bundok ang aking tungkulin at ang matatag kong pasyang magpatuloy; at ako’y pinahintulutan ng dakilang Maināka na lumisan.

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः।।5.58.17।।कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम।तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना।।5.58.18।।

Nang marinig ko ang mga salita ng dakilang Maināka, ipinaalam ko sa kanya ang aking tungkulin at ang aking matibay na pasyang magpatuloy; at ako’y pinahintulutan niyang umalis.

Verse 19

स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता।शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ।।।।

At ang bundok na iyon, matapos mag-anyong-tao, ay muling naglaho; kaya ang dakilang bundok ay nanatiling nakatago sa dakilang karagatan, sa sarili nitong anyong-bundok.

Verse 20

उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः।ततोऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यागमं पथि।।।।

Pagkatapos, tinipon ko ang aking pinakamainam na bilis at tinahak ang nalalabing daan; at sa mahabang panahon ay nagpatuloy akong mabilis sa landas.

Verse 21

ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम्।समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत।।।।

Pagkatapos ay nakita ko ang diyosang Surasā, ang ina ng mga nāga, sa gitna ng karagatan; at ang diyosang iyon ay nagsalita sa akin ng ganitong mga salita.

Verse 22

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम।अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे।।।।

“O pinakadakila sa mga unggoy, itinakda ka ng mga walang-kamatayan bilang aking pagkain; kaya kakainin kita—matagal ka nang inilaan para sa akin.”

Verse 23

एवमुक्त स्सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम्।।।।

Sa gayong pananalita ni Surasā, tumindig ako na magkadikit ang mga palad at nakayukod; namutla ang aking mukha, at winika ko ang mga salitang ito.

Verse 24

रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः।।।।

“Si Rāma, ang maringal na anak ni Daśaratha, ang tagapuksa ng mga kaaway, ay pumasok sa gubat ng Daṇḍaka kasama ang kapatid na si Lakṣmaṇa at si Sītā.”

Verse 25

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना।तस्या स्सङ्काशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।।।।

“Ang kanyang asawa na si Sītā ay inagaw ng masamang-loob na si Rāvaṇa. Sa utos ni Rāma, ako’y lalakbay bilang kanyang sugo upang makatagpo siya.”

Verse 26

कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती।अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।।।।आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते।

“Yamang nananahan ka sa nasasakupan ni Rāma, nararapat na tulungan mo ang gawain ni Rāma. Kung hindi, matapos kong makita si Maithilī at maibalita kay Rāma—na kumikilos nang di natitinag—babalik ako at papasok sa iyong bibig; ito’y ipinangangako ko sa iyo bilang katotohanan.”

Verse 27

एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी।5.58.27।।अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम।

Nang masabi ko ito, si Surasā na nakapag-aanyo ayon sa nais ay nagsalita: “Walang makalalampas sa akin; ito ang biyayang iginawad sa akin.”

Verse 28

एवमुक्तस्सुरसया दशयोजनमायतः।।।।ततोर्थगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु।

Nang gayon ang sinabi ni Surasā, ako—na may habang sampung yojana—ay agad, sa isang kisapmata, lumawak pa ayon sa aking layon.

Verse 29

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया।।।।तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः।तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।।।।

At ibinuka niya ang kanyang bibig, na tumutugma sa aking sukat, habang ako’y pinalaki ko ang aking sarili.

Verse 30

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया।।5.58.29।।तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः।तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।।5.58.30।।

Nang makita kong nakabuka nang gayon ang kanyang bibig, agad kong pinaliit ang aking katawan; at sa sandaling iyon ay muli akong naging kasinlaki lamang ng hinlalaki.

Verse 31

अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात्।अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः।।।।

Mabilis akong sumuong sa kanyang bibig at pagdaka’y lumabas sa isang kisapmata. Pagkaraan, ang diyosang Surasā, muling nag-anyong sarili, ay nagsalita sa akin muli.

Verse 32

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना।।।।सुखी भव महाबाहो प्रीताऽस्मि तव वानर।

“Upang magtagumpay ang iyong layon, O pinakadakila sa mga Vānara, humayo ka, mabait na isa, nang payapa at ayon sa iyong kaginhawaan. Ibalik mo si Vaidehī upang muling makapiling ang dakilang-loob na Rāghava. Maging masaya ka, O malakas ang bisig na Vānara—nalulugod ako sa iyo.”

Verse 33

ततोऽहं साधु साध्विति सर्वभूतैः प्रशंसितः।।।।ततोऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतोऽहं गरुडो यथा।

Pagkaraan, pinuri ako ng lahat ng nilalang, na nagsasabing, “Mabuti! Mabuti!” At saka ako lumundag sa malawak na himpapawid, na gaya ni Garuḍa.

Verse 34

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन।।।।सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन्।न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः।।।।

Pagkaraan, sinunggaban ang aking anino, at wala akong makita kahit ano man.

Verse 35

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन।।5.58.34।।सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन्।न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः।।5.58.35।।

Napatigil ang aking bilis, at tumingin ako sa sampung panig; ngunit wala akong nakita roon na makapagsasabi kung sino ang umagaw sa aking pag-usad.

Verse 36

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किन्नाम गगने मम।ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते।।5.58.36।।

Pagkaraan, sumibol sa akin ang isang pag-iisip: “Anong uri ng hadlang ang sumapit sa akin sa himpapawid—yaong ang anyo’y hindi man lamang makita?”

Verse 37

अधोभागेन मे दृष्टि श्शोचता पातिता मया।ततोऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम्।।।।

Sa gayong pag-iisip, ibinaba ko ang aking paningin; at doon ko nakita ang isang kakila-kilabot na rākṣasī na nananahan sa tubig.

Verse 38

प्रहस्य च महानादमुक्तोऽहं भीमया तया।अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम्।।।।

Humalakhak ang kakila-kilabot na iyon at sa malakas na tinig ay kinausap niya ako. Matatag at hindi natinag, sinabi niya sa akin ang mga salitang di-mapalad na ito:

Verse 39

क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः।भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम्।।।।

“Saan ka patutungo, O may dambuhalang katawan—ikaw na minimithing biktima ng aking gutom? Maging pagkain kita; busugin mo ang aking katawang matagal nang salat sa pagkain.”

Verse 40

बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः।अस्यप्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम्।।।।

Pagkatapos ay sinagot ko ang kanyang pahayag ng "Masusunod," at pinalaki ko ang aking katawan nang higit pa sa kaya niyang sukatin.

Verse 41

तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे।न च मां साधु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम्।।।।

Ang kanyang malaki at nakakatakot na bibig ay patuloy na lumalawak upang ako ay lamunin; gayunpaman, hindi niya napagtanto na kusa akong nag-anyo ng ganoong kalaki.

Verse 42

ततोऽहं विपुलं रूपं संक्षिप्य निमिषान्तरात्।तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभ:स्थलम्।।।।

Pagkatapos, sa isang kisap-mata, pinaliit ko ang aking malaking anyo, dinukot ang kanyang puso, at lumipad paitaas sa himpapawid.

Verse 43

सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि।मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती।।।।

Ang nakakatakot na nilalang na iyon, na ang mga braso ay nanghina, ay nahulog sa maalat na karagatan—siya na tila bundok—na ang puso ay dinukot ko.

Verse 44

शृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैस्सह।राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता।।।।

Narinig ko ang mga gumagalaw sa himpapawid—ang mga Siddha kasama ang mga Charana—na nagsasabing: "Ang nakakatakot na rākṣasī na si Siṁhikā ay mabilis na pinaslang ni Hanuman."

Verse 45

तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन्।गत्वा चाह महध्वानं पश्यामि नगमण्डितम्।।।।दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र च सा पुरी।

Matapos siyang paslangin at alalahanin ang aking mahalagang sadya, tinahak ko ang mahabang landas at nakita ang katimugang baybayin ng karagatan, na napapalamutian ng mga bundok, kung saan naroon ang lungsod ng Lanka.

Verse 46

अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम्।।5.58.46।।प्रविष्टोऽहमविज्ञातो रक्षोभिर्भीमविक्रमैः।

Nang lumubog na ang araw, pumasok ako sa lungsod na tahanan ng mga demonyo, nang hindi napapansin ng mga mababangis at matatapang na Rakshasa.

Verse 47

तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा।।5.58.47।।अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः।

Habang ako ay pumapasok, isang babae, na kasing-itim ng ulap sa katapusan ng panahon, ang tumindig sa aking harapan, na humahalakhak nang malakas at nakakatakot.

Verse 48

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम्।।।।सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम्।प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः।।।।

Pagkatapos, ang nakakatakot na iyon, na ang buhok ay nagliliyab na parang apoy, ay sumugod upang patayin ako. Tinalo ko siya gamit ang suntok ng aking kaliwang kamao, at pumasok ako sa takipsilim.

Verse 49

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम्।।5.58.48।।सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम्।प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः।।5.58.49।।

Siya ay lumapit upang patayin ako na ang buhok ay nagliliyab na parang apoy. Sinupil ko ang nakakatakot na anyong iyon gamit ang aking kaliwang kamao at pumasok sa lungsod noong dapit-hapon.

Verse 50

अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते।यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्वरक्षांस्यशेषतः।।।।

“O bayani, ako ang banal na tagapangalaga ng Lankā; napasuko ako ng iyong kagitingan. Kaya’t tiyak na madaraig mo ang lahat ng mga rākṣasa, walang maiiwan.”

Verse 51

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम्।रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम्।।।।

Doon, nang makapasok ako sa panloob na palasyo ni Rāvaṇa, buong magdamag kong hinanap ang anak ni Janaka, ngunit hindi ko nasilayan ang marikit na may payat na baywang.

Verse 52

तत स्सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने।शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये।।।।

Pagkaraan, nang hindi ko matagpuan si Sītā sa tahanan ni Rāvaṇa, nahulog ako sa dagat ng dalamhati at hindi ko matanaw ang pampang sa dulo—wari’y walang wakas.

Verse 53

शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम्।काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम्।।।।

Habang ako’y nagdadalamhati, nakita ko ang isang napakainam na harding lihim ng palasyo, napaliligiran ng mahabang pader na ginto.

Verse 54

स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम्।अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान्।।।।तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम्।

Paglampas ko sa pader, nasilayan ko ang isang kakahuyang hitik sa sari-saring punò. Sa gitna ng hardin ng Aśoka ay nakatindig ang dakilang punong śiṃśupā; pag-akyat ko roon, nakita ko ang kumikislap na tila ginto na taniman ng mga punong saging.

Verse 55

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम्।।।।श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्।तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम्।।।।शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्।राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम्।।।।मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव।

Hindi kalayuan sa punong śiṃśupā, nakita ko si Sītā, ang marikit sa likás na ganda—maitim ang kutis, matang gaya ng talulot ng lotus, at ang mukha’y payat dahil sa pag-aayuno. Nakabalot siya sa iisang kasuotan, at ang buhok niya’y nadungisan ng alikabok. Nanghihina ang katawan sa dalamhati at pagdurusa, gayunma’y nananatiling tapat sa kapakanan ng kanyang asawa. Ngunit napaliligiran siya ng mga rākṣasī na pangit at malulupit, kumakain ng laman at dugo—gaya ng isang usa na napapalibutan ng mga tigresang babae.

Verse 56

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम्।।5.58.55।।श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्।तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम्।।5.58.56।।शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्।राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम्।।5.58.57।।मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव।

Nakita ko siya—maitim ang kutis, matang gaya ng talulot ng lotus; ang mukha’y payat dahil sa pag-aayuno; nakabalot sa iisang kasuotan, at ang buhok ay gusot at nababalutan ng alikabok.

Verse 57

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम्।।5.58.55।।श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्।तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम्।।5.58.56।।शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्।राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम्।।5.58.57।।मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव।

Si Sītā—nanghihina ang mga bisig at katawan dahil sa lungkot at pighati—ay nanatiling matatag sa hangaring ikabuti ng kanyang asawa. Ngunit siya’y napaliligiran ng mga rākṣasī na pangit at malulupit, kumakain ng laman at dugo, gaya ng isang usa na napapalibutan ng mga tigresang babae.

Verse 58

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

Naroon siya, sa gitna ng mga rākṣasī, paulit-ulit na tinatakot at tinutuligsa—habang ako’y nagmamasid.

Verse 59

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

May iisang tirintas ang buhok, lugmok at lubos na nalulunod sa pag-alaala sa kanyang asawa; sa hubad na lupa siya nahimlay—namumutla ang katawan, gaya ng lotus sa pagdating ng taglamig.

Verse 60

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

Tinalikuran na niya ang anumang pag-asang sumuko kay Rāvaṇa, at nagpasya na sa kamatayan; ang babaeng may matang gaya ng batang usa ay—sa kung paanong paraan—agad kong natagpuan sa wakas.

Verse 61

तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम्।तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः।।।।

Nang makita ko ang gayong kalagayan ng marangal at bantog na babae—ang asawa ni Rāma—nanatili ako roon mismo, nagmamasid mula sa punong śiṃśupā.

Verse 62

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम्।शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने।।।।

Pagkaraan, mula sa loob ng tahanan ni Rāvaṇa ay narinig ko ang malalim at mabigat na ingay, na may halong kalansing ng mga sinturon at mga pulseras sa bukung-bukong.

Verse 63

ततोऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रत्यसंहरम्।अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः।।।।

Pagkaraan, lubhang nabagabag ako; aking pinigil at pinaliit ang sariling anyo, at nagkubli sa masinsing dahon ng punong śiṃśupā, na wari’y ibong nakasilong sa gubat.

Verse 64

ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः।तं देशं समनुप्राप्ता यत्र सीताऽभवत् स्थिता।।।।

Pagkaraan, dumating sa pook na yaon ang makapangyarihang si Rāvaṇa, kasama ang kaniyang mga babae, sa mismong lugar na kinaroroonan ni Sītā.

Verse 65

तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम्।सङ्कुच्योरूस्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च।।।।

Nang makita ng marikit ang balakang na si Sītā ang pinuno ng mga rākṣasa, si Rāvaṇa, siya’y umurong sa takot; idinikit ang mga hita at tinakpan ang kaniyang masaganang dibdib sa pagyakap ng mga bisig.

Verse 66

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः।त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम्।।।।तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम्।अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति।।।।

Si Sītā—takot na takot at lubhang nanginginig, lumilinga sa bawat panig, walang makita ni katiting na kanlungan, at nangingatal, ang banal na mapagtiis—ay kinausap ni Daśagrīva. Yumukod ang ulo, nagsalita si Rāvaṇa sa nagdadalamhating Sītā: “Magtiwala ka sa akin; igalang mo ako.”

Verse 67

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः।त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम्।।5.58.66।।तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम्।अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति।।5.58.67।।

(Ulit sa ibang bilang) Si Sītā—takot na takot at lubhang nanginginig, lumilinga sa bawat panig, walang makita ni katiting na kanlungan, at nangingatal, ang banal na mapagtiis—ay kinausap ni Daśagrīva. Yumukod ang ulo, sinabi ni Rāvaṇa sa nagdadalamhating Sītā: “Magtiwala ka sa akin; igalang mo ako.”

Verse 68

यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते।द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव।।।।

Kung dahil sa iyong pagmamataas ay hindi mo ako tatanggapin, O mapagmataas na babae, sa loob ng dalawang buwan, O Sītā, masisilayan ko ang iyong dugo.

Verse 69

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः।उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम्।।।।

Nang marinig ni Sītā ang mga salitang iyon ni Rāvaṇa na masama ang loob, siya’y nag-alab sa galit at sumagot ng marangal at nararapat na pananalita.

Verse 70

राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः।इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च।।।।अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव।

O pinakamasahol sa mga rākṣasa! Ako ang asawa ni Rāma na di-masukat ang ningning, manugang ni Daśaratha, panginoon ng angkan ng Ikṣvāku. Paano hindi nalaglag ang iyong dila sa pagsambit ng salitang di dapat bigkasin?

Verse 71

किञ्चिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ।।।।अपहृत्याऽऽगतः पाप ते नादृष्टो महात्मना।

Wala kang kahit munting kagitingan, O di-mararangal na makasalanan—ako’y iyong dinukot nang wala ang aking asawa, at nakalayo ka nang hindi man nakita ng dakilang-loob na si Rāma.

Verse 72

न त्वं रामस्य सदृशो दास्येऽप्यस्य न युज्यसे।।।।यज्ञीय स्सत्यवादी च रणश्लाघी च राघवः।

Hindi ka kapantay ni Rāma; ni hindi ka nararapat maging alipin man lamang niya. Si Rāghava ay karapat-dapat sa handog na yajña, tapat sa salita, at bantog sa tapang sa digmaan.

Verse 73

जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः।।।।जज्वाल सहसा कोपाच्चितास्थ इव पावकः।

Nang masabihan nang gayon ng mabagsik na salita ni Jānakī, ang sampung-ulong iyon ay biglang nag-alab sa poot, na wari’y apoy na sumisiklab sa punerarya.

Verse 74

विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम्।।।।मैथिलीं हन्तुमारब्ध: स्त्रीभिर्हाहाकृतं तदा।

Idinilat niya ang malulupit na mata at itinaas ang kanang kamao; sinimulan niyang hampasin si Maithilī. Noon ay napasigaw ang mga babae, “Ay! Ay!”

Verse 75

स्त्रीणां मध्यात्समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः।।।।वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः।

Noon, mula sa gitna ng mga babae ay tumindig ang marangal na si Mandodarī, asawa ng masamang-loob na iyon, at pinigil siya.

Verse 76

उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः।।।।सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रमः।

At siya, bagaman pinahihirapan ng pagnanasa, ay kinausap ni Mandodarī sa matatamis na salita: “Ikaw na ang lakas ay kapantay ni Mahendra, ano pa ang kailangan mo kay Sītā?”

Verse 77

देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च।।।।सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि।

“O Panginoon, magsaya ka rito kasama ang mga anak na dalaga ng mga deva at Gandharva, at gayundin ng mga dalagang Yaksha. Ano pa ang gagawin mo kay Sītā?”

Verse 78

ततस्ताभिस्समेताभिर्नारीभिस्स महाबलः।।।।प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः।

Pagkaraan, nang magkakasama ang mga babaeng iyon, kanilang pinalubag ang makapangyarihang gumagala sa gabi, at dali-dali siyang inihatid pabalik sa sarili niyang palasyo.

Verse 79

याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः।।5.58.79।।सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैस्सुदारुणैः।

Nang makaalis na ang Sampung-Leeg (si Rāvaṇa), ang mga rākṣasī na pangit ang mukha ay nagsimulang manakot at manlait kay Sītā sa malulupit at nakapangingilabot na salita.

Verse 80

तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी।।।।गर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम्।

Ngunit si Jānakī ay itinuring na parang damo lamang ang kanilang mga salita; at ang kanilang pag-ungal at pagbabanta laban kay Sītā ay nauwi sa wala.

Verse 81

वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः।।।।रावणाय शशंसुस्ताः सीताध्यवसितं महत्।

Nang makita nilang walang saysay ang kanilang pag-ungal at pagbabanta, ang mga rākṣasī na kumakain ng laman ay nagsumbong kay Rāvaṇa tungkol sa dakilang katatagan ng pasya ni Sītā.

Verse 82

ततस्तास्सहितास्सर्वा निहताशा निरुद्यमाः।।।।परिक्षिप्य समन्तात्तां निद्रावशमुपागताः।

Pagkaraan, silang lahat na magkakasama—wasak ang pag-asa at iniwan ang pagsisikap—ay pumaligid sa kaniya sa lahat ng panig at napasailalim sa kapangyarihan ng antok.

Verse 83

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता।।5.58.83।।विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता।

Nang makatulog na ang mga rākṣasī na iyon, si Sītā—laging nakatuon sa kapakanan ng kaniyang asawa—ay humagulgol nang kaawa-awa; dukha at labis na nagdurusa, patuloy siyang nanaghoy.

Verse 84

तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत्।।।।आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति।जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च।।।।

Bumangon mula sa gitna nila, sinabi ni Trijaṭā: “Kainin ninyo ako agad, kung ibig ninyo—hindi mapapahamak si Sītā. Siya ang banal na anak ni Janaka at manugang ni Daśaratha.”

Verse 85

तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत्।।5.58.84।।आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति।जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च।।5.58.85।।

Muli, bumangon si Trijaṭā sa gitna nila at nagpahayag: “Kainin ninyo ako agad kung nais ninyo—hindi mawawasak si Sītā. Siya ang banal na anak ni Janaka at manugang ni Daśaratha.”

Verse 86

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः।रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च।।।।

Ngayong araw, nakakita ako ng panaginip—kakila-kilabot at nakapangingilabot sa balahibo—na naghuhudyat ng pagkalipol ng mga rākṣasa at ng tagumpay ng kaniyang asawa.

Verse 87

अलमस्मात्परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम्।अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते।।।।

Upang mailigtas ang angkan ng mga rākṣasī mula kay Rāghava, sapat na ang manikluhod at magmakaawa tayo kay Vaidehī—ito ang wari’y nararapat sa akin.

Verse 88

यस्या ह्येवंविधस्स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते।सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम्।।।।प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा।

Sa isang nagdadalamhati, kapag nakita ang ganitong panaginip, siya’y napapalaya sa sari-saring pighati at nakakamtan ang walang kapantay na ligaya. Si Maithilī, anak ni Janaka, ay nagiging mahabagin kapag may nagpapatirapa at nagsusumamo.

Verse 89

ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता।।।।अवोचद्यदि तत्तथ्यं भवेयं शरणं हि वः।

Pagkaraan, ang mahinhing dalagang Sītā, nagalak sa pag-asang magwawagi ang kaniyang asawa, ay nagsabi: “Kung iyon ay tunay, ako nga’y magiging kanlungan ninyo.”

Verse 90

तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम्।चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः।।।।

Nang makita ko si Sītā sa gayong kakila-kilabot na kalagayan, ako man na matapang ay napaisip nang malalim, at ang aking puso’y hindi nakatagpo ng kapayapaan.

Verse 91

सम्भाषणार्थं च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः।।।।इक्ष्वाकूणां हि वंशस्तु ततो मम पुरस्कृतः।

At nag-isip ako ng paraan upang makapagsalita kay Jānakī; kaya’t una kong pinuri ang marangal na angkan ng mga Ikṣvāku.

Verse 92

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम्।।।।प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना।

Nang marinig ng diyosang ginang ang aking mga salita—na pinarangalan sa paggunita sa mga rajarsi—sumagot siya sa akin, habang ang kaniyang mga mata’y natatakpan ng luha.

Verse 93

कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गवः।।।।का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि।

“Sino ka, O pinakamainam sa mga Vānara? Sa anong dahilan at sa anong paraan ka nakarating dito? At anong ugnayan ng pagkakaibigan ang mayroon ka kay Rāma? Ipagpaliwanag mo sa akin nang lubos.”

Verse 94

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः।।।।देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः।सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः।।।।

Nang marinig ko ang kaniyang mga salita, ako’y sumagot din: “O Devi, ang iyong panginoong si Rāma ay may kakamping kakila-kilabot ang tapang—si Sugrīva ang pangalan, ang makapangyarihang hari ng mga Vānara.”

Verse 95

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः।।5.58.94।।देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः।सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः।।5.58.95।।

Nang marinig ko ang kanyang mga salita, ako man ay nagsalita: “O Devi, ang kakampi ng iyong panginoong si Rāma ay si Sugrīva—ang matapang na hari ng mga Vānara, dakila ang lakas at kakilakilabot ang pagkamandirigma.”

Verse 96

तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम्।भर्त्राहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।।।

Kilalanin mo ako bilang kanyang lingkod—si Hanumān—na dumating dito. Ako’y isinugo sa iyo ng iyong asawa, ni Rāma na di-napapagod sa gawa.

Verse 97

इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम्।अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि।।।।

At ang singsing na ito—bilang tanda ng pagkakakilanlan—ay ibinigay mismo sa iyo ng maringal na Dāśarathi, yaong tigre sa mga tao, O bantog na ginang.

Verse 98

तदिच्छामि त्वयाऽऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम्।रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम्।।।।

O Devi, nais kong malaman ang iyong utos—ano ang dapat kong gawin? Dadalhin ba kita sa piling nina Rāma at Lakṣmaṇa? Ano ang iyong pasya?

Verse 99

एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी।आहरावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति।।।।

Nang marinig ito at mapagnilayan, si Sītā—minamahal na anak ni Janaka—ay nagsabi: “Wasakin muna ni Rāghava si Rāvaṇa, saka niya ako iligtas at iuwi.”

Verse 100

प्रणम्य शिरसा देवीं महमार्यामनिन्दिताम्।राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम्।।।।

Yumukod ako nang may ulo sa paanan ng marangal at walang kapintasang reyna, at humiling ng isang tanda ng pagkakakilanlan na magpapasaya sa puso ni Rāghava.

Verse 101

अथ मामब्रवीत्सीता गृह्यतामयमुत्तमः।मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते।।।।

At sinabi sa akin ni Sītā, “Tanggapin mo ang pinakamainam na hiyas na ito; sa pamamagitan nito makikilala ka ng mahabang bisig na si Rāma at ituturing kang mahalaga.”

Verse 102

इत्युक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम्।प्रायच्छत्परमोद्विग्ना वाचा मां सन्दिदेशह।।।।

Pagkasabi nito, ang magandang balakang na ginang, lubhang nababalisa, ay ibinigay sa akin ang kamangha-manghang pangunahing hiyas at ipinahatid sa salita ang kanyang mensahe.

Verse 103

ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः।प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः।।।।

Pagkatapos, nang may payapang diwa, yumukod ako sa prinsesang iyon at nag-ikot sa kanya nang pakanan bilang paggalang, habang ang aking puso’y itinaas para sa gawaing nasa unahan.

Verse 104

उक्तोऽहं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया।हनुमन्मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे।।5.58.104।।

Muli niya itong sinabi sa akin, matapos pagpasiyahan sa kanyang puso: “Hanumān, nararapat mong isalaysay kay Rāghava ang buong pangyayari tungkol sa akin.”

Verse 105

यथा श्रुत्वैव न चिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ।सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु।।।।

“Magsalita ka nang gayon, upang pagkarinig pa lamang nila, ang dalawang bayani—si Rāma at si Lakṣmaṇa—ay makaparito agad, kasama si Sugrīva; gawin mo itong mangyari.”

Verse 106

यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम।न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत्।।।।

“Kung mangyari ito nang iba, dalawang buwan na lamang ang buhay ko. Hindi na ako muling makikita ni Kākutstha; mamamatay akong gaya ng isang walang kanlungan.”

Verse 107

तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत।उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम्।।।।

Nang marinig ko ang kanyang kaawa-awang pananalita, sumiklab sa akin ang galit; at agad kong nakita kung ano pa ang dapat kong gawin—ang sagot ko sa gawa, sa sandaling iyon.

Verse 108

ततोऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः।युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे।।।।

Pagkaraan, lumaki ang aking katawan, mistulang bundok ang tindig. Uhaw sa pakikipagdigma, sinimulan kong wasakin ang gubat na iyon.

Verse 109

तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम्।प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः।।।।

Nagising ang mga rākṣasī na pangit ang mukha, at nakita nilang wasak ang masukal na gubat—ang mga hayop at ibon ay nagtatakbuhan sa takot at pagkalito.

Verse 110

मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः।ता स्समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे।।5.58.110।।

Nang makita nila ako sa gubat na iyon, nagtipon sila mula rito at roon, at dali-daling nagtungo upang isumbong ang pangyayari kay Rāvaṇa.

Verse 111

राजस्वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना।वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल।।।।

O makapangyarihang hari! Ang iyong di-malalapitan na gubat na ito ay winasak ng isang masamang-isip na vanara, na hindi kinikilala ang iyong kagitingan, O dakilang malakas.

Verse 112

दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः।वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथासौ विलयं व्रजेत्।।।।

O panginoon ng mga hari, ipag-utos mo agad ang pagpatay sa masamang-isip na iyon na sumalungat sa iyong kapakanan, upang siya’y mabilis na mapahamak.

Verse 113

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः।राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः।।।।

Nang marinig ito, ang hari ng mga rākṣasa ay nagpadala ng mga rākṣasang tinatawag na Kiṅkara—mabangis at halos di-mapagtagumpayan—na sumusunod sa kalooban ni Rāvaṇa.

Verse 114

तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम्।मया तस्मिन्वनोद्देशे परिघेण निषूदितम्।।।।

Sa bahaging iyon ng halamanan, pinaslang ko ang walumpung libo sa kanila—may hawak na trishula at pamukpok—sa pamamagitan ng isang bakal na pamalo bilang sandata.

Verse 115

तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः।निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे।।।।

Ngunit yaong mga nakaligtas—ang mahihinang mandirigma—ay umalis at ipinaalam kay Rāvaṇa na ang malaking hukbo ay napatay.

Verse 116

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम्।तत्रस्थान्राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः।।।।ललामभूतो लङ्कायास्स वै विध्वंसितो मया।

Pagkaraan, sumibol sa aking isip ang isang balak: sinalakay ko ang mataas na dambanang-palasyong banal; at sa haliging aking hinugot, muli kong pinaslang ang sandaang rākṣasa na naroon. Yaong gusali—palamuti ng Laṅkā—ay winasak ko.

Verse 117

ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत्।।5.58.117।।राक्षसैर्बहुभिस्सार्धं घोररूपैर्भयानकैः।

Pagkatapos, iniutos ni (Rāvaṇa) si Jambumālin, anak ni Prahasta, na humayo kasama ang maraming rākṣasa—kakila-kilabot ang anyo at nakapangingilabot sa sindak.

Verse 118

तं महाबलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम्।।।।परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम्।

Ang rākṣasang yaon—makapangyarihan at bihasa sa digmaan—ay aking pinaslang sa pamamagitan ng lubhang kakila-kilabot na pamalong bakal, kasama ang kaniyang mga kasamahan.

Verse 119

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्त्रान्महाबलान्।।।।पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः।

Nang marinig ito, si Rāvaṇa—ang panginoon ng mga rākṣasa—ay nagsugo ng mga anak ng mga ministro, mga makapangyarihan at puspos ng lakas ng hukbong lakad.

Verse 120

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम्।।।।मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान्।पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः।।।।

Sa pamalong bakal lamang, silang lahat ay aking dinala sa tahanan ni Yama. Nang marinig ni Rāvaṇa na ang mga anak ng mga ministro—na hindi maliit ang tapang sa labanan—ay napatay, nagsugo siya ng limang bayani, mga pinunò ng unahang hanay ng hukbo.

Verse 121

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम्।।5.58.120।।मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान्।पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः।।5.58.121।।

Sa pamalong bakal lamang, silang lahat ay aking dinala sa tahanan ni Yama. Nang marinig na ang mga anak ng mga ministro—nakapanghihilakbot sa labanan—ay napatay, nagsugo si Rāvaṇa ng limang bayani, mga pinunò ng unahang hanay.

Verse 122

तानहं सहसैन्यान्वै सर्वानेवाभ्यसूदयम्।ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम्।।।।बहुभी राक्षसैस्सार्धं प्रेषयामास रावणः।

Pinuksa ko silang lahat, tunay, kasama ang kanilang mga hukbo. Pagkaraan, muling ipinadala ni Daśagrīva—si Rāvaṇa—ang kanyang makapangyarihang anak na si Akṣa, kasama ang maraming rākṣasa.

Verse 123

तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम्।।।।सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान्।चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम्।।।।

Ngunit ang binatang iyon—anak ni Mandodarī, bihasa sa digmaan—nang bigla siyang pumaimbulog sa himpapawid, sinunggaban ko siya sa magkabilang paa; at matapos siyang paikutin nang sandaang ulit, ibinagsak ko at dinurog.

Verse 124

तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम्।।5.58.123।।सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान्।चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम्।।5.58.124।।

Nang bigla siyang lumundag paitaas sa himpapawid, sinunggaban ko siya sa magkabilang paa; saka ko ang mandirigmang iyon ay pinaikot nang sandaang ulit at ibinagsak ko nang marahas.

Verse 125

तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः।तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणस्सुतम्।।।।व्यादिदेश सुसंकृद्धो बलिनम् युद्धदुर्मदम्।

Nang mabalitaan ni Daśānana na si Akṣa ay dumating sa kapahamakan, nag-alab siya sa matinding poot; at saka niya iniutos sa kanyang ikalawang anak na nagngangalang Indrajit—makapangyarihan at lasing sa pagmamataas ng digmaan.

Verse 126

तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम्।।।।नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागमम्।

At nang aking wasakin sa labanan ang buong lakas na iyon—pati ang pinunong rākṣasa, na napawi ang kanyang kapangyarihan—nakadama ako ng dakilang kagalakan.

Verse 127

महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः।।।।प्रेषितो रावणेनैव सह वीरैर्मदोत्कटैः।

Kaya ang makapangyarihang, mahahabang bisig na bayani—sa matibay na pananalig—ay isinugo ni Rāvaṇa, kasama ang mga mandirigmang namimintog sa pagmamataas.

Verse 128

सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वं बलं चावमर्दितम्।।।।ब्राह्मणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्छातिवेगितः।

Nang malaman niyang ako’y di madaling madaig at napigil ang sarili niyang lakas, agad niya akong iginapos sa Brahmā-astra, ang sandatang banal ni Brahmā.

Verse 129

रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः।।।।रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपानयन्।

Pagkaraan, iginapos pa ako roon ng mga rākṣasa sa mga lubid; ako’y sinunggaban at dinala sa harapan ni Rāvaṇa.

Verse 130

दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना।।।।पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम्।

Nang makita niya ako, ang masamang-loob na si Rāvaṇa ay nakipag-usap sa akin at nagtanong tungkol sa aking pagdating sa Laṅkā at sa pagpatay sa mga rākṣasa roon.

Verse 131

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम्।।।।अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो।मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्।।।।

O anak, noong unang panahon ang mga pinakadakilang bundok ay may mga pakpak; ayon sa kanilang nais ay lumilibot sila sa daigdig sa lahat ng dako, na nagdudulot ng pagdurusa.

Verse 132

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम्।।5.58.131।।अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो।मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्।।5.58.132।।

Doon ay sinabi ko ang lahat nang malinaw: “Para kay Sītā ito. Nais ko siyang makita kaya ako’y dumating sa iyong palasyo, O panginoon. Ako si Hanumān, isang vāṇara—ang tunay na anak ni Māruta.”

Verse 133

रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम्।सोऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः।।।।

Kilalanin mo ako bilang isang vānara—sugo ni Rāma at tagapayo ni Sugrīva. Ako nga ang dumating dito sa iyo, dala ang atas ni Rāma bilang kanyang mensahero.

Verse 134

सुग्रीवश्च महातेजास्सत्वां कुशलमब्रवीत्।धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च।।।।

Si Sugrīva, na may dakilang ningning, ay nagtatanong sa iyong kalagayan; at naghatid siya ng payong kapaki-pakinabang at nakabubuti—na kaayon ng dharma, artha, at kāma.

Verse 135

वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे।राघवो रणविक्रान्तो मित्त्रत्वं समुपागतः।।।।

Habang ako’y naninirahan sa bundok na Ṛśyamūka, na hitik sa malalaking punò, si Rāghava—matapang sa digmaan—ay pumasok sa pakikipagkaibigan sa amin.

Verse 136

तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता।तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया।।।।

Kaya sinabi sa akin ng hari: ‘Ang aking asawa’y dinukot ng isang rākṣasa. Sa bagay na iyon, buong puso at buong lakas mo kaming tulungan.’

Verse 137

मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति।तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि।।।।

At ako nama’y nagsalaysay sa kanya tungkol kay Vālin at sa usapin ng kanyang pagpaslang; at alang-alang sa pagtutulungan, nararapat kang makipagtipan sa amin.

Verse 138

वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः।चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवस्सह लक्ष्मणः।।।।

Kasama ni Sugrīva—na inagawan ng kaharian ni Vālin—ang dakilang Panginoong Rāghava, kasama si Lakṣmaṇa, ay nagtatag ng pagkakaibigang sinumpaan, na si Apoy ang saksi.

Verse 139

तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे।वानराणां महाराजः कृतस्स प्लवतां प्रभुः।।।।

Pagkaraan, sa labanan, ibinagsak niya si Vālin sa iisang palaso, at ginawa niyang dakilang hari si Sugrīva—panginoon ng mga hukbo ng vānara.

Verse 140

तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह।तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः।।।।

Kaya nararapat na tulungan namin siya rito, nang buong lakas at buong puso. Dahil dito, ako’y isinugo sa iyo—ayon sa dharma at sa matuwid na kaayusan—upang humarap sa iyong harapan.

Verse 141

क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च।यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव।।।।

Agad na dalhin si Sītā at ibigay kay Rāghava, bago pa wasakin ng mga bayaning mandirigmang Vānara ang iyong hukbo.

Verse 142

वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा।देवतानां सङ्काशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः।।।।

Sino ba noong una ang hindi nakakabatid sa kapangyarihan ng mga hukbong Vānara? Kapag tinawag, lumalakad silang tila kapantay ng mga diyos, handang magbigay-tulong.

Verse 143

इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया।मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव।।।।

“Ganyan,” wika ko, “ang ipinapasabi sa iyo ng hari ng mga Vānara, para sa iyong ikabubuti.” Pagkaraan, tinitigan niya ako nang may poot, na wari’y sinusunog ako ng kanyang mga mata.

Verse 144

तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा।मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना।।।।

Kaya’t iniutos ng masamang-loob na si Rāvaṇa, ang malupit na rākṣasa, na ako’y patayin—hindi niya nalalaman ang aking tunay na kapangyarihan.

Verse 145

ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः।तेन राक्षसराजोऽसौ याचितो मम कारणात्।।।।

Pagkaraan, ang kaniyang kapatid na si Vibhīṣaṇa, ang dakila ang pag-iisip, ay nakiusap sa haring Rākṣasa dahil sa akin.

Verse 146

नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः।राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया।।।।

“Hindi ganyan, O tigre sa mga Rākṣasa—talikdan mo ang pasyang ito. Ang landas na tinatahak mo’y lumilihis sa mga batas ng hari at di dapat sundin.”

Verse 147

दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस।दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना।।।।

“O Rākṣasa, sa mga aral ng pamamahala’y hindi pinahihintulutan ang pagpatay sa sugo. At ang mensaherong nagsasalita para sa kapakanan ng iba ay dapat pahintulutang magsabi ng katotohanan ayon sa tunay na nangyari.”

Verse 148

सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रमः।विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्तीति शास्त्रतः।।।।

“O may di-masukat na tapang: kahit ang sugo’y nagkasala nang mabigat, ayon sa mga śāstra, ang pinahihintulutan ay paglapastangan o pagpapapangit lamang—hindi pagpatay.”

Verse 149

विभीषणेनैवमुक्तो रावणस्सन्दिदेश तान्।राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति।।।।

Nang masabihan nang gayon ni Vibhīṣaṇa, iniutos ni Rāvaṇa sa mga Rākṣasa: “Sunugin ang kaniyang buntot—iyon lamang.”

Verse 150

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः।वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः।।।।

Nang marinig ang kanyang utos, binalot nila ang aking buntot ng mga piraso ng telang hibla at mga lumang basahan na bulak.

Verse 151

राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः।तदाऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्त: काष्ठमुष्टिभिः।।।।बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः।

Pagkatapos, ang mga rākṣasa—na ganap na armado at mababangis—ay pinaghahampas ako ng mga kahoy at ng kanilang mga kamao. Matapos akong gapusin ng maraming lubid at hawakan nang mahigpit, sinindihan nila ang aking buntot.

Verse 152

ततस्ते राक्षसाश्शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम्।।।।अघोषयन्राजमार्गे नगरद्वारमागताः।

Pagkatapos, ang matatapang na rākṣasa, habang ako'y nakagapos at nababalot ng apoy, ay ipinarada ako sa maharlikang daan, at isinigaw ito nang malakas pagdating nila sa tarangkahan ng lungsod.

Verse 153

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।।।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।।।

Pagkatapos ay pinaliit ko ang aking malaking anyo, kumawala sa pagkakagapos, at muling tumayo sa aking likas na lakas. Kumuha ako ng isang bakal na pamalo at pinabagsak ang mga rākṣasa.

Verse 154

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।5.58.153।।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।5.58.154।।

Pagkatapos ay pinaliit ko ang aking dambuhalang anyo, kumawala sa mga gapos, at bumalik sa aking likas na lakas; dumampot ako ng bakal na pamalo at pinuksa ang mga rākṣasa.

Verse 155

ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम्।पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम्।।।।दहाम्यहमसंभ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः।

Pagkatapos ay mabilis akong tumalon sa tarangkahan ng lungsod; at gamit ang aking nagliliyab na buntot, sinimulan kong sunugin ang lungsod pati ang mga pader at malalaking lagusan nito—kalmado at hindi natataranta, tulad ng apoy sa katapusan ng mundo.

Verse 156

विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते।।5.58.156।।लङ्कायां कश्चिदुद्धेशः सर्वा भस्मीकृता पुरी।

Tiyak na napahamak na si Janaki—walang lugar sa Lanka ang mukhang hindi nasunog; ang buong lungsod ay naging abo na.

Verse 157

दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः।।।।रामस्य हि महत्कार्यं मयेदं वितथीकृतम्।

Habang sinusunog ko ang Lanka, tiyak na nasunog din si Sita—walang duda. Dahil sa sarili kong kagagawan, ang dakilang layunin ni Rama ay nawalan ng saysay.

Verse 158

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः।।।।अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम्।जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम्।।।।

Kaya, dahil sa labis na pighati, ako ay nalugmok sa balisang pag-iisip. Pagkatapos ay narinig ko ang mapalad na mga salita ng mga Cāraṇa, na nagpapahayag ng kamangha-manghang balita: "Hindi nasunog si Janaki."

Verse 159

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः।।5.58.158।।अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम्।जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम्।।5.58.159।।

Sa pagkalugmok sa dalamhati, napasok ako sa matinding pag-aalala; saka ko narinig ang mapalad na pananalita ng mga Cāraṇa, na nagbalita nang kagila-gilalas: “Hindi nasunog si Jānakī.”

Verse 160

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम्।अदग्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता।।।।

Kaya’t nang marinig ko ang kagila-gilalas na tinig na iyon, sumilang sa akin ang pagkaunawa: “Hindi nasunog si Jānakī.” At sa gayong mga palatandaan, natanto kong ito’y mapalad na pahiwatig ng kanyang pag-iingat.

Verse 161

दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः।हृदयं च प्रहृष्टं मे वातास्सुरभिगन्धिनः।।।।

Bagaman nagliliyab ang aking buntot, hindi ako tinupok ng apoy. Napuno ng galak ang aking puso, at ang mga hangin ay naghatid ng mabangong samyo.

Verse 162

तैर्निमित्तैश्च दृष्टाथै: कारणैश्च महागुणैः।ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः।।।।

Dahil sa mga mapalad na palatandaang napatunayang totoo, dahil sa mga dakilang dahilan na puspos ng kabutihan, at dahil sa mga ganap na salita ng mga ṛṣi, ang aking isipan ay lubhang nagalak.

Verse 163

पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः।ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः।।5.58.163।।प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्धर्शनकांक्षया।

Muling nasilayan ko si Vaidehī, at muli rin niya akong pinahintulutang lumisan. Pagkaraan, narating ko ang bundok na Ariṣṭa; at sa pananabik na makita kayong lahat, sinimulan ko ang aking pagtalon sa pagbabalik.

Verse 164

ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम्।।।।पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह।

Pagkaraan, tinahak ko ang landas na dinadalaw ng Diyos ng Hangin, ng Buwan at ng Araw, at ng mga Siddha at Gandharva; at narito ako ngayon upang makita kayo.

Verse 165

राघवस्य प्रभावेण भवतां चैव तेजसा।।।।सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्ठितम्।

Sa bisa ni Rāghava, sa ningning ninyong lahat, at alang-alang sa layunin ni Sugrīva, natupad ko ang lahat ng dapat gawin.

Verse 166

एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम्।।।।अत्र यन्न कृतं शेषं तत्सर्वं क्रियतामिति।

Ang lahat ng ito ay maayos kong naisagawa roon ayon sa nararapat. Kung may anumang natitira pang di nagagawa mula ngayon, gawin nawa ninyo ang lahat iyon.