Shloka 92

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम्।।।।प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना।

Transliteration

śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām | pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā ||

Translation

Nang marinig ng diyosang ginang ang aking mga salita—na pinarangalan sa paggunita sa mga rajarsi—sumagot siya sa akin, habang ang kaniyang mga mata’y natatakpan ng luha.

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (indeed/but)

• गदिताम्: spoken
• गदिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वाचम्’ इत्यस्य विशेषण

• वाचम्: speech/words
• वाचम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• राजर्षिगणपूजिताम्: honoured by groups of royal seers
• राजर्षिगणपूजिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: राजर्षि + गण + पूजित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-षष्ठी-तत्पुरुषः (राजर्षिगणेन पूजिता)

• प्रत्यभाषत: replied
• प्रत्यभाषत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-भाष् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• माम्: to me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देवी: the lady/queen
• देवी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• बाष्पैः: with tears
• बाष्पैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: बाष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• पिहितलोचना: with eyes covered (by tears)
• पिहितलोचना: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पिहित + लोचना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (पिहिते लोचने यस्याः/यस्याḥ) — here as descriptive of देवी

Context

"The divine lady heard my enumeration, sanctifying the royal seers. She replied me, with her eyes blinded by tears:

Characters & Entities

• Sītā (Devī)
• rājarṣis (royal seers)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful testimony offered with reverence: speech becomes dhārmic when it is sincere, respectful, and anchored in venerable authority rather than deceit.

What is the narrative situation?

After Hanumān has spoken at length, Sītā—overwhelmed with emotion—responds, her tears showing both suffering and renewed hope.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s steadfastness and tenderness: even in distress she listens carefully and responds rather than collapsing into despair.