Sarga 73

Verse 1

यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान्।।।।

Sa mismong araw na ang hari ay naghandog ng dakilang kaloob na mga baka, dumating ang magiting na si Yudhājit.

Verse 2

पुत्र: केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुल:।दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत्।।।।

Si Yudhājit, anak ng hari ng Kekaya at tiyuhin sa ina ni Bharata, ay lumapit kay Haring Daśaratha; pagkakita sa kanya at matapos magtanong ng kanyang kalagayan, ay nagsalita siya ng ganito.

Verse 3

केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलमब्रवीत् ।येषां कुशलकामोऽसि तेषां सम्प्रत्यनामयम् ।।।।

Ang hari, panginoon ng Kekaya, ay magiliw na naghatid ng pagbati ng kagalingan: “Yaong mga ninanais mong mapabuti ay ngayon ay walang karamdaman at nasa kaligtasan.”

Verse 4

स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपति:।तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन।।।।

“O pinakamainam sa mga hari, ninais ng hari ng Kekaya na makita ang anak ng aking kapatid na babae; kaya ako’y naparito sa Ayodhyā, O ligaya ng angkan ni Raghu.”

Verse 5

श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् ।मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते।।।।त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकाम स्स्वसुस्सुतम्।

O hari, nang marinig ko sa Ayodhyā na ikaw ay dumating sa Mithilā kasama ang iyong mga anak para sa kanilang kasal, ako’y nagmadaling pumunta rito, na nagnanais makita ang anak ng aking kapatid na babae.

Verse 6

अथ राजा दशरथ: प्रियातिथिमुपस्थितम्।।।।दृष्ट्वा परमसत्कारै: पूजार्हं समपूजयत्।

Nang magkagayo’y si Haring Daśaratha, pagkakita sa minamahal na panauhing dumating, ay lubos na nagparangal sa kanya sa pinakadakilang paggalang na nararapat sa isang karapat-dapat sambahin.

Verse 7

ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभि:।।।।प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्।।।।

Pagkaraang magpalipas ng gabi kasama ang kaniyang mararangal na anak, ang hari—batid ang wastong gawi—ay muling bumangon sa bukang-liwayway, ginampanan ang mga itinakdang tungkulin, at saka nagtungo sa pook ng paghahandog, na pinangungunahan ng mga rishi.

Verse 8

ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभि:।।1.73.7।।प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्।।1.73.8।।

Pagkaraang magpalipas ng gabi kasama ang kaniyang mararangal na anak, ang hari—batid ang wastong gawi—ay bumangon sa bukang-liwayway, ginampanan ang mga itinakdang tungkulin, at nagtungo sa pook ng paghahandog, na sinusundan at pinangungunahan ng mga rishi.

Verse 9

युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितै:।भ्रातृभिस्सहितो राम: कृतकौतुकमंगल:।।।।वसिष्ठं पुरत: कृत्वा महर्षीनपरानपि।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृत:।।।।

Sa itinakdang mapalad na sandaling tinatawag na Vijaya, matapos ganapin ang mga paunang banal na ritwal ng kasal, si Rāma—pinalamutian ng lahat ng hiyas at kasama ang kaniyang mga kapatid—ay lumapit, inilalagay sa unahan si Vasiṣṭha at ang iba pang dakilang rishi; at pagdating sa harap ng kaniyang ama, tumindig siyang napalilibutan ng kaniyang mga kapatid.

Verse 10

युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितै:।भ्रातृभिस्सहितो राम: कृतकौतुकमंगल:।।1.73.9।।वसिष्ठं पुरत: कृत्वा महर्षीनपरानपि।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृत:।।1.73.10।।

Sa itinakdang mapalad na sandaling tinatawag na Vijaya, matapos ganapin ang mga paunang banal na ritwal ng kasal, si Rāma—pinalamutian ng lahat ng hiyas at kasama ang kaniyang mga kapatid—ay lumapit, inilalagay sa unahan si Vasiṣṭha at ang iba pang dakilang rishi; at pagdating sa harap ng kaniyang ama, tumindig siyang napalilibutan ng kaniyang mga kapatid.

Verse 11

वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत्।राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमङ्गलै:।।।।पुत्रैर्नरवर श्रेष्ठ दातारमभिकाङ्क्षते।

Pagkaraan, lumapit ang kagalang-galang na si Vasiṣṭha kay Janaka ng Videha at nagsabi: “O Hari, pinakamainam sa mga pinuno, si Haring Daśaratha—kasama ang kaniyang mga anak na nakatapos na ng mapalad na paunang ritwal—ay naghihintay sa magbibigay ng mga dalaga.”

Verse 12

दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्था: प्रभवन्ति हि।।।।स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम्।

Sapagkat ang lahat ng makatarungang layon ay tunay na nagmumula sa nagbibigay at sa tumatanggap. Kaya tuparin mo ang sarili mong dharma sa pagsasagawa ng ganitong dakilang ritwal ng kasal.

Verse 13

इत्युक्त: परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना।।।।प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित्।

Sa gayong pananalita ng dakilang-loob na si Vasiṣṭha, si Janaka—lubhang mapagbigay, maningning, at ganap na bihasa sa dharma—ay sumagot ng angkop na mga salita.

Verse 14

कस्स्थित: प्रतिहारो मे कस्याज्ञा सम्प्रतीक्ष्यते।।।।स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव।

Ano pa ang iyong hinihintay—may tagapagbantay ba na pumipigil sa iyo? Kaninong utos ang iyong inaabangan? Bakit mag-aatubili sa sarili mong tahanan? Ang kahariang ito’y wari’y iyo na rin.

Verse 15

कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागता:।।।।मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेरिवार्चिष:।

O pinakadakila sa mga muni, ang aking mga anak na babae—matapos ganapin ang lahat ng mapalad na paghahandang pangkasal—ay lumapit sa paanan ng altar, nagniningning na parang mga liyab ng banal na apoy.

Verse 16

सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठित:।।।।अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थमवलम्बते।

Ako’y handa na at nakatindig sa altar na ito, naghihintay sa iyo, O Hari. Nawa’y maganap ang mga ritwal nang walang sagabal—bakit ka nagtatagal?

Verse 17

तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा।प्रवेशयामास सुतान् सर्वानृषिगणानपि।।।।

Nang marinig ni Daśaratha ang mga salitang sinabi ni Janaka, saka niya ipinasok sa pavilion ang lahat niyang mga anak, pati ang buong kapulungan ng mga rishi.

Verse 18

ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।।।कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभि: सह धार्मिक।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो।।।।

Pagkaraan, si Janaka, hari ng Videha, ay nagsabi kay Vasiṣṭha: “O matuwid na rishi, O makapangyarihan—kasama ng iba pang mga seer, ipagawa mo ang lahat ng mga ritwal ng kasal para kay Rāma, ang ligaya ng daigdig.”

Verse 19

ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।1.73.18।।कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभि: सह धार्मिक।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो।।1.73.19।।

Pagkaraan nito, sinabi ni Haring Janaka ng mga Videha kay Vasiṣṭha: “O matuwid na ṛṣi, O makapangyarihan—kasama ng ibang mga muni, ipagawa mo ang lahat ng banal na ritong pangkasal para kay Rāma, ang kagalakan ng sanlibutan.”

Verse 20

तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।।।शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।।।

Nang masabi niyang “Gayon nga,” sa harap ni Janaka, si Vasiṣṭha—ang kagalang-galang na ṛṣi—na pinangungunahan sina Viśvāmitra at ang matuwid na Śatānanda, ay gumawa ayon sa batas ng isang altar sa gitna ng pabiliong pangkasal. Ang dakilang tapasvin ay pinalamutian ang altar sa lahat ng panig ng mababangong bulaklak, at ng mga kagamitang panghandog: mga sisidlang ginto, mga banga na may butas na may usbong, mga mangkok na hitik sa usbong, mga sisidlan ng insenso na may nasusunog na insenso, mga sisidlang hugis-kabibe, mga sandok at kutsarang panghandog, mga sisidlang punô para sa arghya at iba pang alay, at mga lalagyang punô ng piniritong butil at pinabanal na bigas.

Verse 21

तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।

Nang pumayag siya kay Janaka, si Vasiṣṭha—kagalang-galang sa mga ṛṣi—na kasama sa pangunguna sina Viśvāmitra at ang matuwid na Śatānanda, ay naghanda sa gitna ng pabiliong pangkasal ng altar ayon sa ritwal, at pinalamutian ito sa paligid ng mga bulaklak at ng buong hanay ng mga pinabanal na sisidlan at handog na kailangan sa mga sakripisyong pangkasal.

Verse 22

तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।

At higit pang inayos ni Vasiṣṭha ang banal na dako: mga mangkok na ginto, mga banga na may butas na may mga usbong, mga sisidlang putik na hitik sa usbong, at mga sisidlan ng insenso na may mabangong insenso—upang maging ganap ang altar sa lahat ng kailangan ng ritwal.

Verse 23

तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।

Inihanda rin niya ang mga sisidlang hugis-kabibe, mga sandok at mga mangkok ng handog; mga lalagyang punô para sa arghya, mga sisidlang hitik sa inihaw na butil, at mga banal na akṣata—di-nabasag na bigas—upang ganap na maging mapalad ang mga kailangan sa yajña.

Verse 24

दर्भैस्समैस्समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम्।अग्निमादाय वेद्यां तु विधिमन्त्रपुरस्कृतम्।।।।जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:।

Pagkatapos, pantay niyang inilatag ang damong darbha ayon sa tuntunin at may mga mantra; at ang kagalang-galang na rishi na si Vasiṣṭha, maningning sa dakilang ningning, ay itinatag ang apoy sa altar. Sa pangunguna ng mga itinakdang mantra, naghandog siya ng mga oblation sa apoy na iyon.

Verse 25

ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।।।।समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्।।।।

Pagkaraan, dinala ni Haring Janaka si Sītā, na pinalamutian ng lahat ng alahas; at inilagay niya siya sa harap ng sagradong apoy, nakaharap kay Rāghava. Noon ay nagsalita siya kay Rāma, tagapagpalago ng kagalakan ni Kauśalyā.

Verse 26

ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।।1.73.25।।समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्।।1.73.26।।

Pagkaraan, dinala ni Haring Janaka si Sītā, na pinalamutian ng lahat ng alahas; at inilagay niya siya sa harap ng sagradong apoy, nakaharap kay Rāghava. Noon ay nagsalita siya kay Rāma, tagapagpalago ng kagalakan ni Kauśalyā.

Verse 27

इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव।प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।।।।

“Ito si Sītā, ang aking anak na babae; siya ang magiging kasama mo sa dharma. Tanggapin mo siya—nawa’y maging mapalad ka. Hawakan mo ang kanyang kamay sa iyong kamay.”

Verse 28

पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा।इत्युक्त्वा प्राक्षिपद्राजा मन्त्रपूतं जलं तदा।।।।

“Isang pativrata, dakilang pinagpala, siya’y laging susunod sa iyo na parang anino.” Pagkasabi nito, winisikan ng hari ang tubig na pinabanal ng mga mantra.

Verse 29

साधु साध्विति देवाना मृषीणां वदतां तदा ।देवदुन्दुभिर्निर्घोष: पुष्पवर्षो महानभूत्।।।।

Noon ay sumigaw ang mga diyos at mga rishi, “Sadhu, sadhu—napakabuti!” Umalingawngaw ang mga tambol ng langit, at bumuhos ang dakilang ulan ng mga bulaklak.

Verse 30

एवं दत्त्वा तदा सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम् ।अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुत:।।।।

Sa gayon, matapos maibigay si Sītā sa pamamagitan ng ritwal na pinangungunahan ng tubig na pinabanal ng mga mantra, si Haring Janaka—lubog sa kagalakan—ay muling nagsalita.

Verse 31

लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया।प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व माभूत्कालस्य पर्यय:।।।।

“Lakṣmaṇa, lumapit ka—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan. Tanggapin mo si Urmilā, na inihanda kong ibigay sa iyo. Hawakan mo ang kanyang kamay; huwag nang magtagal pa.”

Verse 32

तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत।गृहाण पाणिं माण्डव्या: पाणिना रघुनन्दन ।।।।

Pagkasabi nito kay Lakṣmaṇa, kinausap naman ni Janaka si Bharata: “O ligaya ng angkan ni Raghu, kunin mo ang kamay ni Māṇḍavī sa sarili mong kamay.”

Verse 33

शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज्जनकेश्वर:।श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।।।।

At kinausap din ng matuwid na panginoong si Janaka si Śatrughna: “O makapangyarihang bisig, kunin mo ang kamay ni Śrutakīrti sa sarili mong kamay.”

Verse 34

सर्वे भवन्तस्सौम्याश्च सर्वे सुचरितव्रता:।पत्नीभिस्सन्तु काकुत्स्था माभूत्कालस्य पर्यय:।।।।

Kayong lahat ay maamo, at kayong lahat ay matatag sa mabuting asal at mga panata. Magsama kayo ng inyong mga asawa, O mga Kakutstha; nawa’y huwag magkaroon ng pagkaantala ng panahon.

Verse 35

जनकस्य वच श्शृत्वा पाणीन् पाणिभिरास्पृशन्।चत्वारस्ते चतसृ़णां वसिष्ठस्य मते स्थिता:।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Janaka, ang apat na prinsipe—na sumusunod sa payo ni Vasiṣṭha—ay hinipo ang mga kamay ng apat na magkakapatid na babae sa pamamagitan ng sarili nilang mga kamay, bilang pagtanggap.

Verse 36

अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य वेदिं राजानमेव च।ऋषींश्चैव महात्मानस्सभार्या रघुसत्तमा:।।।।यथोक्तेन तदा चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम्।

Pagkaraan, ang mga dakilang prinsipe ng angkan ni Raghu, kasama ang kanilang mga asawa, ay umikot nang pakanan sa banal na apoy, sa altar, sa hari, at sa mga kagalang-galang na rishi; at ayon sa itinuro, kanilang isinagawa ang kasal nang may wastong ritwal at alinsunod sa batas at kasulatan.

Verse 37

काकुत्स्थैश्च गृहीतेषु ललितेषु च पाणिषु।।।।पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात्सुभास्वरा।

Nang hawakan ng mga Kakutstha ang maririkit at maseselang mga kamay, nagkaroon ng isang dakila at maningning na pagbuhos ng mga bulaklak mula sa kalangitan.

Verse 38

दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिस्वनै:।।।।ननृतुश्चाप्सरस्सङ्घा गन्धर्वाश्च जगु: कलम्।विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमदृश्यत।।।।

Sa gitna ng dagundong ng mga makalangit na tambol at ng alingawngaw ng awit at mga tugtugin, nagsayaw ang mga pangkat ng Apsaras at umawit nang marikit ang mga Gandharva. Sa kasal ng mga pangunahing anak ni Raghu, isang kababalaghang tanawin ang nasilayan.

Verse 39

यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान्।।1.73.1।।

Sa mismong araw na ang hari ay naghandog ng dakilang kaloob na mga baka, sa araw ding iyon dumating ang magiting na si Yudhājit.

Verse 40

ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते।त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्यां महौजस:।।।।

Habang nagpapatuloy ang pagdiriwang sa malakas na tugtugin ng mga tambuli at iba pang instrumento, ang maningning na mga prinsipe ay umikot nang tatlong ulit sa banal na apoy kasama ang kanilang mga asawa, at sa gayon ay natupad ang ritwal ng kasal.

Verse 41

अथोपकार्यां जग्मुस्ते सभार्या रघुनन्दना:।राजाऽप्यनुययौ पश्यंत्सर्षिसंघ स्सबान्धव:।।।।

Pagkaraan, ang mga anak ni Raghu, kasama ang kanilang mga asawa, ay nagtungo sa kanilang itinakdang silid; at sumunod din ang hari, tumitingin habang kasama ang mga pulutong ng mga rishi at ang kanyang mga kamag-anak.