Ramayana — Bala Kanda, Sarga 73, Shloka 16

त्रिसप्ततितमः सर्गः (Sarga 73): Mithilā Vivāha

Kanyādāna and the Fourfold Marriage Rites

Devanagari script

सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठित:।।।।अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थमवलम्बते।

Transliteration

sajjo 'haṃ tvatpratīkṣo 'smi vedyām asyāṃ pratiṣṭhitaḥ | avighnaṃ kurutāṃ rājā kim artham avalambate ||

Translation

Ako’y handa na at nakatindig sa altar na ito, naghihintay sa iyo, O Hari. Nawa’y maganap ang mga ritwal nang walang sagabal—bakit ka nagtatagal?

Word by Word

• सज्जः: ready
• सज्जः: विधेय (Predicate adjective of 'aham')
• Type: Adjective
• Root: सज्ज (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग — 'ready/prepared'

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन — 'I'

• त्वत्प्रतीक्षः: waiting for you
• त्वत्प्रतीक्षः: विधेय (Predicate adjective of 'aham')
• Type: Adjective
• Root: त्वद् (सर्वनाम) + प्रतीक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; समास: त्वां प्रतीक्षते इति / त्वत्-प्रतीक्ष (तत्पुरुष) — 'waiting for you'

• अस्मि: am
• अस्मि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद — 'am'

• वेद्याम्: on the altar
• वेद्याम्: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: वेदी (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी (7th/Locative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग — 'on/in the altar'

• अस्याम्: on this
• अस्याम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग — 'in/on this' (qualifying vedyām)

• प्रतिष्ठितः: stationed
• प्रतिष्ठितः: विधेय (Predicate participle of 'aham')
• Type: Adjective
• Root: प्रति + स्था (धातु) + प्रतिष्ठित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग — 'standing/remaining stationed'

• अविघ्नम्: without hindrance
• अविघ्नम्: क्रियाविशेषण (Adverbial accusative)
• Type: Adjective
• Root: अ + विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'without obstacle' (adverbial accusative)

• कुरुताम्: let (it) be done
• कुरुताम्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive use), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन/बहुवचन-रूप (here: 3rd plural imperative), परस्मैपद — 'let (them) do/let it be done'

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग — 'the king'

• किमर्थम्: why
• किमर्थम्: असम्बद्ध (Interrogative adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम) + अर्थम् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
• Form: अव्ययीभाव-समास (indeclinable compound) — 'for what reason/why'

• अवलम्बते: delays
• अवलम्बते: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अव + लम्ब् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद — 'delays/hesitates'

Context

Ready at the altar, I have been awaiting you, O King! Without hindrance proceed! Why delay?".

Characters & Entities

• Janaka
• Daśaratha
• vedi (altar)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is timely performance of prescribed duty: once readiness and auspicious conditions are present, righteous action should proceed without needless delay.

What is the narrative situation?

Janaka, ready at the altar, prompts Daśaratha to proceed so the marriage rites may begin smoothly.

Which character virtue is emphasized?

Janaka’s diligence and sense of ritual responsibility, coupled with practical leadership to ensure an unobstructed ceremony.