Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 57

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः

Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma-based persuasion of Kausalyā

Devanagari script

यस्मिंस्तु सर्वे स्युरसन्निविष्टा धर्मो यत स्स्यात्तदुपक्रमेत।द्वेष्यो भवत्यर्थपरो हि लोके कामात्मता खल्वपि न प्रशस्ता।।2.21.57।।

Transliteration

yasmiṃs tu sarve syur asanniviṣṭā

dharmo yataḥ syāt tad upakrameta |

dveṣyo bhavaty arthaparo hi loke

kāmātmatā khalv api na praśastā || 2.21.57 ||

Translation

Ngunit kapag hindi maisasabay na maitatag ang tatlong layunin, dapat tahakin ang landas na nagtitiyak sa dharma. Sapagkat sa mundong ito, hinahamak ang labis na nahuhumaling sa yaman, at ang pamumuhay na pinatatakbo ng pagnanasa ay hindi pinupuri ng marurunong.

Word by Word

• यस्मिन्: in which (person/situation)
• यस्मिन्: अधिकरण (Locative/Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), सप्तमी-विभक्तिः (locative, case 7), एकवचनम् (singular); सम्बन्धार्थे (relative pronoun: 'in which/where')

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)
• Form: निपातः (particle), विरोध/विशेषार्थकः (adversative/emphatic: 'but/indeed')

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative, case 1), बहुवचनम् (plural)

• स्युः: would be/should be
• स्युः: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम् (plural); धातुः—अस् (to be)

• असन्निविष्टाः: not properly united/settled
• असन्निविष्टाः: कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: असन् + निविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विश् (धातु) + नि- उपसर्ग; क्त-प्रत्ययः), नञ्-समासः (अ-)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative, case 1), बहुवचनम् (plural); क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle: 'entered/settled'), नञ्-पूर्वकः (negated: 'not properly settled/combined')

• धर्मः: righteousness/duty
• धर्मः: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative, case 1), एकवचनम् (singular)

• यतः: from which/whereby
• यतः: हेतु (Cause/Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (indeclinable), तसिल्-प्रत्ययान्तः (ablatival adverb: 'from which/whereby/for which reason')

• स्यात्: would be/should be
• स्यात्: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular); धातुः—अस् (to be)

• तत्: that (thing/act)
• तत्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative, case 2), एकवचनम् (singular); कर्मनिर्देशः ('that' as object)

• उपक्रमेत: should undertake/begin
• उपक्रमेत: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: उप + क्रम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular); परस्मैपदम्; उपसर्गः—उप (to undertake/begin)

• द्वेष्यः: hateful/one to be hated
• द्वेष्यः: कर्तृविशेषण (Predicate adjective to subject)
• Type: Adjective
• Root: द्वेष्य (प्रातिपदिक; √द्विष् (धातु) + यत्-प्रत्ययः)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative, case 1), एकवचनम् (singular); यत्-प्रत्ययान्तः (gerundive/fit-to-be: 'to be hated')

• भवति: becomes/is
• भवति: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present indicative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular); परस्मैपदम्

• अर्थपरः: wealth-oriented/intent on gain
• अर्थपरः: कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: अर्थ + पर (प्रातिपदिकौ) (समास-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative, case 1), एकवचनम् (singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpurusha: 'devoted to/intent on wealth')

• हि: indeed/for
• हि: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)
• Form: निपातः (particle), हेत्वर्थकः/निश्चयार्थकः ('for/indeed')

• लोके: in the world
• लोके: अधिकरण (Locative/Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), सप्तमी-विभक्तिः (locative, case 7), एकवचनम् (singular)

• कामात्मता: being desire-driven/sensuality
• कामात्मता: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: काम + आत्मन् + ता (प्रातिपदिकौ + तद्धित-प्रत्ययः) (समास-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे (feminine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative, case 1), एकवचनम् (singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpurusha: 'having desire as one’s nature' → 'sensuality'); तद्धितः—ता (abstract noun suffix -tā)

• खलु: certainly/indeed
• खलु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (निपात)
• Form: निपातः (particle), निश्चय/प्रसिद्ध्यर्थकः ('certainly/indeed')

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)
• Form: निपातः (particle), समुच्चय/अप्यर्थकः ('also/even')

• न: not
• न: सम्बन्ध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-निपात)
• Form: निषेधार्थकः अव्ययः (negation particle)

• प्रशस्ता: praiseworthy/approved
• प्रशस्ता: कर्तृविशेषण (Predicate adjective to subject)
• Type: Adjective
• Root: प्र + शस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शंस्/शस् (धातु) + क्त-प्रत्ययः)
• Form: स्त्रीलिङ्गे (feminine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative, case 1), एकवचनम् (singular); क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: 'praised/approved'), उपसर्गः—प्र

Context

If actions which combine these three (dharma, artha and kama), cannot be performed (which is likely), resort to righteousness. (For) one who seeks wealth is abhorred and one who seeks fulfilment of desires does not attract admiration in this world.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• dharma
• artha
• kāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

When values conflict, dharma has precedence; artha and kāma are ethically inferior if pursued as the ruling motive.

What is the narrative situation?

Rama concludes a moral argument to Lakshmana: if the three human aims cannot be harmonized, choose the path that preserves righteousness.

Which character virtue is emphasized?

Moral prioritization—Rama’s commitment to dharma as the supreme guide in decision-making.