Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 21›Shloka 58
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 58

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः

Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma-based persuasion of Kausalyā

Devanagari script

गुरुश्च राजा च पिता च वृद्धःक्रोधात्प्रहर्षाद्यदि वाऽपि कामात्।यद्व्यादिशेत्कार्यमवेक्ष्य धर्मंकस्तन्न कुर्यादनृशंसवृत्तिः।2.21.58।।

Transliteration

guruś ca rājā ca pitā ca vṛddhaḥ krodhāt praharṣād yadi vā 'pi kāmāt | yad vyādiśet kāryam avekṣya dharmaṁ kas tan na kuryād anṛśaṁsavṛttiḥ || 2.21.58 ||

Translation

Anumang gawain na iutos ng guro, ng hari, ng ama, o ng nakatatanda—maging mula sa galit, sa tuwa, o kahit sa pagnanasa—dapat itong isagawa, na tinitingnan bilang dharma. Sino ang hindi susunod, maliban na lamang kung siya’y may pusong malupit?

Word by Word
गुरुःteacher, preceptor
गुरुः:
कर्ता (आज्ञादाता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; विशेष्यः (आज्ञादाता-समूहस्य सदस्यः)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')
राजाking
राजा:
कर्ता (आज्ञादाता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेष्यः (आज्ञादाता-समूहस्य सदस्यः)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
पिताfather
पिता:
कर्ता (आज्ञादाता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेष्यः (आज्ञादाता-समूहस्य सदस्यः)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
वृद्धःan elder, old man
वृद्धः:
कर्ता (आज्ञादाता)
TypeNoun
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (वृद्धः = वृद्धपुरुषः) विशेष्यः (आज्ञादाता-समूहस्य सदस्यः)
क्रोधात्from anger; due to anger
क्रोधात्:
हेतु (cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादानम्/हेतौ), एकवचनम्
प्रहर्षात्from joy; due to elation
प्रहर्षात्:
हेतु (cause)
TypeNoun
Rootप्रहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादानम्/हेतौ), एकवचनम्
यदिif
यदि:
सम्बन्ध (condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्ययम् (conditional particle: 'if')
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प (disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्ययम् (disjunctive particle: 'or')
अपिeven, also
अपि:
सम्बन्ध (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-शब्दः (particle: 'even/also')
कामात्from desire; due to passion
कामात्:
हेतु (cause)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादानम्/हेतौ), एकवचनम्
यत्what(ever) which
यत्:
कर्म (object of व्यादिशेत् / कुर्यात्)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; सम्बन्धः—यत् ... तत् (correlative)
व्यादिशेत्should command, should order
व्यादिशेत्:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootआ√दिश् (धातु) (वि-आ-उपसर्गः + दिश्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
कार्यम्a task/duty to be done
कार्यम्:
कर्म (object; 'a thing to be done')
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक; √कृ-धातोः यत्-प्रत्ययान्तः भाव/कर्तव्यार्थः)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; यत्-शब्दस्य विशेषणम्
अवेक्ष्यhaving considered, having examined
अवेक्ष्य:
क्रियाविशेषण (prior action modifying व्यादिशेत्)
TypeVerb
Rootअव√ईक्ष् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया: 'having considered/seen'
धर्मम्dharma; righteousness; rightful duty
धर्मम्:
कर्म (object of अवेक्ष्य)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अवेक्ष्य-क्रियायाः कर्म
कःwho?
कः:
कर्ता (agent of कुर्यात्)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्नवाचकः
तत्that (thing)
तत्:
कर्म (object of कुर्यात्)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; यत्-शब्दस्य प्रत्यनुयोगी (correlative 'that')
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
अनृशंसवृत्तिःone of non-cruel conduct; a compassionate person
अनृशंसवृत्तिः:
कर्ता (agent; qualified by nature)
TypeNoun
Rootअनृशंस + वृत्ति (प्रातिपदिके; अनृशंस = अ- + ऋशंस; वृत्ति = √वृत्-धातोः क्तिन्-प्रत्ययान्तः) (समासः)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनृशंसस्य वृत्तिः = non-cruel disposition); कः-शब्दस्य विशेषणरूपेण प्रयुक्तम्
Context

Grant me permission O mother, to depart for the forest. Bless me and perform ceremonies for my well-being so that I shall return (to the city) after completion (of my exile) like Yayati (who came back to heaven) with the strength of truth.

Characters & Entities
G
guru (preceptor)
K
king (rājā)
F
father (pitā)

FAQs

Dharma here is disciplined obedience to legitimate authority figures (guru, king, father, elder), treating their instruction as a binding moral duty rather than a matter of personal preference.

Rāma explains to his mother why he must accept and enact the command that results in his forest exile, grounding his decision in dharma.

Rāma’s steadfast adherence to duty (dharma-niṣṭhā) and refusal to act from resentment, even under painful circumstances.

←Previous Verse
Next Verse→