Gaṅgā-māhātmya: Bāhu’s Envy, Defeat, Forest Exile, and Aurva’s Dharmic Consolation

Verse 1

नारद उवाच । कोऽसौ राक्षसभावाद्धि मोचितः सगरान्वये । सगरः को मुनिश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि 1. ॥ १ ॥

Sinabi ni Nārada: “Sino yaong sa angkan ni Sagara na tunay na napalaya mula sa asal-rākṣasa? At sino si Sagara, O pinakadakila sa mga pantas? Ipakipaliwanag mo sa akin.”

Verse 2

सनक उवाच । शृणुष्व मुनिशार्दूल गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । यज्जलस्पर्शमात्रेण पावितं सागरं कुलम् । गतं विष्णुपदं विप्र सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥

Sinabi ni Sanaka: “O tigre sa mga pantas, pakinggan mo ang kataas-taasang kadakilaan ng Gaṅgā. Sa paghipo lamang sa kanyang tubig, ang angkan ni Sagara ay nalinis at nakarating sa Viṣṇu-pada—ang pinakadakila sa lahat ng daigdig, O brāhmaṇa.”

Verse 3

आसीद्र विकुले जातो बाहुर्नाम वृकात्मजः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां धर्मतो धर्मतत्परः ॥ ३ ॥

Sa angkan ni Viku ay isinilang si Bāhu, anak ni Vṛka. Taimtim sa Dharma, pinamahalaan at tinamasa niya ang buong daigdig ayon sa katuwiran.

Verse 4

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा श्चान्ये च जन्तवः । स्थापिताःस्वस्वधर्मेषु तेन बाहुर्विशांपतिः ॥ ४ ॥

Siya, ang Panginoon ng mga tao na may makapangyarihang bisig, ang nagtatag sa mga Brahmana, Kshatriya, Vaishya, at Shudra—at maging sa iba pang nilalang—sa kani-kanilang dharma o banal na tungkulin.

Verse 5

अश्वमेधैरियाजासौ सप्तद्वीपेषु सप्तभिः । अतर्प्पयद्भूमिदेवान् गोभूस्वर्णांशुकादिभिः ॥ ५ ॥

Isinagawa niya ang pitong Aśvamedha na paghahandog sa pitong kontinente, at pinasaya niya ang “mga diyos sa lupa,” ang mga Brahmana, sa pamamagitan ng mga kaloob na gaya ng baka, lupa, ginto, kasuotan, at iba pa.

Verse 6

अशासन्नीतिशास्त्रेण यथेष्टं परिपन्थिनः । मेने कृतार्थमात्मानमन्यातपनिवारणम् ॥ ६ ॥

Sa pamamagitan ng isang mapilit na kasulatang nīti (pamamahala), ginabayan niya ang mga naglalakbay ayon sa nais niya; at inakala niyang siya’y nagtagumpay, na para bang siya ang tagapag-alis ng paghihirap ng iba.

Verse 7

चन्दनानि मनोज्ञानि बलि यत्सर्वदा जनाः । भूषिता भूषणैर्दिव्यैस्तद्रा ष्ट्रे सुखिनो मुने ॥ ७ ॥

O Muni, sa kahariang iyon ang mga tao’y laging nag-aalay ng mabangong sandalwood at ng handog na buwis (bali); at pinalamutian ng mga palamuting tila makalangit, sila’y namumuhay nang masaya.

Verse 8

अकृष्टपच्या पृथिवी फलपुष्पसमन्विता ॥ ८ ॥

Ang lupa’y nagbunga ng hinog na ani kahit hindi inaararo, at sagana sa mga prutas at mga bulaklak.

Verse 9

ववर्ष भूमौ देवेन्द्र ः काले काले मुनीश्वर । अधर्मनिरतापाये प्रजा धर्मेण रक्षिताः ॥ ९ ॥

O pinakadakilang muni, si Indra ay nagpadala ng ulan sa tamang panahon sa lupa; at nang maalis ang mga nalulugmok sa adharma, ang mga tao ay napangalagaan sa pamamagitan ng Dharma.

Verse 10

एकदा तस्य भूपस्य सर्वसम्पद्विनाशकृत् । अहंकारो महाञ्जज्ञे सासूयो लोपहेतुकः ॥ १० ॥

Minsan, sa haring iyon ay sumibol ang isang dakilang ahamkara—kasama ang inggit—na naging sanhi ng pagbagsak at sumira sa lahat ng kasaganaan.

Verse 11

अहं राजा समस्तानां लोकानां पालको बली । कर्त्ता महाक्रतूनां च मत्तः पूज्योऽस्ति कोऽपरः ॥ ११ ॥

“Ako ang hari ng lahat ng daigdig, ang makapangyarihang tagapangalaga; ako rin ang nagsasagawa ng mga dakilang handog na banal. Bukod sa akin, sino pa ang karapat-dapat sambahin?”

Verse 12

अहं विचक्षणः श्रीमाञ्जिताः सर्वे मयारयः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ॥ १२ ॥

“Ako’y may matalas na pag-unawa at masagana; napasuko ko na ang lahat ng kaaway. Batid ko ang tunay na diwa ng Veda at Vedāṅga, at bihasa ako sa nīti-śāstra—agham ng pamamahala at asal.”

Verse 13

अजेयोऽव्याहतैश्वर्यो मत्तः कोऽन्योऽधिको भुवि । अहंकारपरस्यैवं जातासूया परेष्वपि ॥ १३ ॥

“Ako’y di matatalo; ang aking kapangyarihan ay di napipigil. Sa lupa, sino ang hihigit pa sa akin?” Kaya para sa taong alipin ng ahamkara, sumisibol din ang inggit sa kapwa.

Verse 14

असूयातोऽभवत्कामस्तस्य राज्ञो मुनीश्वर । एषु स्थितेषु तु नरो विनाशं यात्यसंशयम् ॥ १४ ॥

O panginoon sa mga muni! Mula sa inggit ng haring iyon ay sumibol ang pagnanasa; at kapag ang mga dungis na ito’y nanahan, ang tao’y walang alinlangang hahantong sa kapahamakan.

Verse 15

यौवनं धनसंपत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता । एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ॥ १५ ॥

Kabataan, kayamanan, kapangyarihan, at kawalan ng pag-unawa—bawat isa’y maaari nang maghatid ng kapinsalaan; paano pa kung sabay na naroroon ang apat?

Verse 16

तस्यासूया नु महती जाता लोकविरोधिनी । स्वदेहनाशिनी विप्र सर्वसम्पद्विनाशिनी ॥ १६ ॥

Mula roon ay sumibol ang malaking paninibugho, na nagbabangon ng daigdig laban sa tao; O brāhmaṇa, winawasak nito ang sariling katawan at nilulugmok ang lahat ng kasaganaan.

Verse 17

असूयाविष्टमनसि यदि संपत्प्रवर्त्तते । तुषाग्निं वायुसंयोगमिव जानीहि सुव्रत ॥ १७ ॥

O may mabuting panata! Kapag ang kasaganaan ay umusbong sa pusong sinapian ng inggit, alamin mong ito’y gaya ng apoy na nakatago sa dayami na kapag sinabayan ng hangin ay biglang sisiklab at magdadala ng kapahamakan.

Verse 18

असूयोपेतमनसां दम्भाचारवतां तथा । परुषोक्तिरतानां च सुखं नेह परत्र च ॥ १८ ॥

Para sa mga pusong punô ng inggit, namumuhay sa pagkukunwari at pagpapanggap, at nalulugod sa mabagsik na pananalita—walang ligaya rito sa daigdig, ni sa kabilang-buhay.

Verse 19

असूयाविष्टचित्तानां सदा निष्ठुरभाषिणाम् । प्रिया वा तनया वापि बान्धवा अप्यरातयः ॥ १९ ॥

Sa mga taong ang isip ay sinaklot ng inggit at laging nagsasalita nang mabagsik, maging ang minamahal na asawa, ang anak, at pati sariling kamag-anak ay nagiging parang kaaway.

Verse 20

मनोभिलाषं कुरुते यः समीक्ष्य परस्त्रियम् । स स्वसंपद्विनाशाय कुठारो नात्र संशयः ॥ २० ॥

Ang sinumang tumingin sa asawa ng iba at nagpausbong ng pagnanasa sa isip, siya ang palakol sa pagwasak ng sariling kasaganaan—walang pag-aalinlangan.

Verse 21

यः स्वश्रेयोविनाशाय कुर्याद्यत्नं नरो मुने । सर्वेषां श्रेयसं दृष्ट्वा स कुर्यान्मत्सरं कुधीः ॥ २१ ॥

O pantas, ang taong nagsisikap sa pagwasak ng sariling tunay na kapakanan—kapag nakita ang kaginhawaan at kasaganaan ng iba—ay nagiging mainggit; siya’y may baluktot na pag-unawa.

Verse 22

मित्रापत्यगृहक्षेत्रधनधान्यपशुष्वपि । हानिमिच्छन्नरः कुर्यादसूयां सततं द्विज ॥ २२ ॥

O dalawang-ulit na isinilang, ang taong nagnanais ng pagkalugi ng iba ay laging magpapasasa sa inggit—maging sa kaibigan, anak, bahay, lupa, yaman, butil, at mga alagang hayop.

Verse 23

अथ तस्याविनीतस्य ह्यसूयाविष्टचेतसः । हैहयास्तालजङ्घाश्च बलिनोऽरातयोऽभवन् ॥ २३ ॥

Pagkaraan, dahil siya’y walang pagpipigil at sinaklot ng inggit ang kanyang diwa, ang makapangyarihang mga Haihaya at mga Tālajaṅgha ay naging kanyang mga kaaway.

Verse 24

यस्यानुकूलो लक्ष्मीशः सौभाग्यं तस्य वर्द्धते । सएव विमुखो यस्य सौभाग्यं तस्य हीयते ॥ २४ ॥

Ang sinumang kinalulugdan ng Panginoon ni Lakṣmī, si Viṣṇu, ay lalo pang dumarami ang pagpapala at kapalaran. Ngunit ang sinumang tinalikuran ng Panginoong iyon, ang kanyang magandang kapalaran ay humihina at lumiliit.

Verse 25

तावत्पुत्राश्च पौत्राश्च धनधान्यगृहादयः । यावदीक्षेत लक्ष्मीशः कृपापाङ्गेन नारद ॥ २५ ॥

O Nārada, ang mga anak at apo, kayamanan, ani, mga bahay at iba pa ay nananatili lamang hangga’t ang Panginoon ni Lakṣmī (Viṣṇu) ay tumitingin sa atin sa isang sulyap ng habag at biyaya.

Verse 26

अपि मूर्खान्धबधिरजडाः शूरा विवेकिनः । श्लाघ्या भवन्ति विप्रेन्द्र प्रेक्षिता माधवेन ये ॥ २६ ॥

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, maging ang mangmang, bulag, bingi, at mapurol ang isip ay nagiging karapat-dapat purihin—nagiging magiting at may wastong pag-unawa—kapag sila’y napagmasdan ni Mādhava (Viṣṇu).

Verse 27

सौभाग्यं तस्य हीयेत यस्यासूयादिलाञ्छनम् । जायते नात्र संदेहो जन्तुद्वेषो विशेषतः ॥ २७ ॥

Ang magandang kapalaran ng taong pinanganganiban ng inggit at mga kapintasan na tulad nito ay tiyak na hihina. Walang pag-aalinlangan dito—lalo na kapag may poot sa mga nilalang na may buhay.

Verse 28

सततं यस्य कस्यापि यो द्वेषं कुरुते नरः । तस्य सर्वाणि नश्यन्ति श्रेयांसि मुनिसत्तम ॥ २८ ॥

O pinakadakila sa mga muni, ang taong patuloy na nagkikimkim ng poot laban kaninuman—sinuman siya—ay mawawasak ang lahat ng kanyang mabubuting bunga at higit na kapakanan.

Verse 29

असूया वर्द्धते यस्य तस्य विष्णुः पराङ्मुखः । धनं धान्यं मही संपद्विनश्यति ततो ध्रुवम् ॥ २९ ॥

Ang sinumang patuloy na lumalago ang inggit (asūyā), sa kanya’y tumatalikod si Panginoong Viṣṇu. Pagkaraan nito, tiyak na mawawasak ang kanyang yaman, ani ng butil, at kasaganaan ng lupain.

Verse 30

विवेकं हन्त्यहंकारस्त्वविवेकात्तु जीविनाम् । आपदः संभवन्त्येवेत्यहंकारं त्यजेत्ततः ॥ ३० ॥

Sinisira ng ahaṅkāra (pagkamakasarili/ego) ang viveka (matalinong pag-unawa). At mula sa kawalan ng viveka sa mga nilalang, tiyak na sumisibol ang mga kapahamakan; kaya’t talikdan ang ego.

Verse 31

अहंकारो भवेद्यस्य तस्य नाशोऽतिवेगतः । असूयाविष्टमनसस्तस्य राज्ञः परैः सह ॥ ३१ ॥

Ang haring pinangyayarihan ng ahaṅkāra, ang kapahamakan ay dumarating nang napakabilis. At ang haring ang isip ay sinakmal ng inggit, ang pagkalipol ay dumarating kasama pa ng kanyang mga kaaway.

Verse 32

आयोधनमभूद् घोरं मासमेकं निरन्तरम् । हैहयैस्तालजङ्घैश्च रिपुभिः स पराजितः ॥ ३२ ॥

Isang kakila-kilabot na labanan ang nagpatuloy nang walang tigil sa loob ng isang buong buwan. At siya’y natalo ng mga kaaway na Haihaya at Tālajaṅgha.

Verse 33

वनं गतस्ततो बाहुरन्तर्वत्न्या स्वभार्यया । अवाप परमां तुष्टिं तत्र दृष्ट्वा महत्सरः ॥ ३३ ॥

Pagkatapos, si Bāhu ay nagtungo sa gubat kasama ang kanyang sariling asawa na nagdadalang-tao. Doon, nang makita niya ang dakilang lawa, nakamtan niya ang sukdulang kapanatagan.

Verse 34

असूयोपेतमनसस्तस्य भावं निरीक्ष्य च । सरोगतविहंगास्ते लीनाश्चित्रमिदं महत् ॥ ३४ ॥

Nang makita ang kalagayan ng kanyang isip na punô ng inggit, ang mga ibong naninirahan sa lawa ay naglaho—isang tanawing tunay na kagila-gilalas at pambihira.

Verse 35

अहो कष्टमहो रूपं घोरमत्र समागतम् । विशन्तस्त्वरया वासमित्यूचुस्ते विहंगमाः ॥ ३५ ॥

“Ay, napakasaklap! Ay, isang anyong kakila-kilabot ang dumating dito!” sigaw ng mga ibon; at dali-dali silang pumasok sa kanilang tirahan.

Verse 36

सोऽवगाह्य सरो भूपः पत्नीभ्यां सहितो मुदा । पीत्वा जलं च सुखदं वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ३६ ॥

Pagkaligo sa lawa, ang hari—masayang kasama ang dalawa niyang asawa—uminom ng kaaya-ayang tubig at saka nagpahinga sa paanan ng isang puno.

Verse 37

तस्मिन्बाहौ वनं याते तेनैव परिरक्षिताः । दुर्गुणान्विगणय्यास्य धिग्धिगित्यब्रुवन्प्रजाः ॥ ३७ ॥

Nang ang makapangyarihang iyon ay pumasok sa gubat, ang mga tao—bagaman siya pa rin ang tanging nagtatanggol sa kanila—ay nagsimulang isa-isahin ang kanyang mga kapintasan at paulit-ulit na sumigaw, “Nakakahiya! Nakakahiya!”

Verse 38

यो वा को या गुणी मर्त्यः सर्वश्लाघ्यतरो द्विज । सर्वसंपत्समायुक्तोऽप्यगुणी निन्दितो जनैः ॥ ३८ ॥

O ikaw na dalawang-ulit na isinilang, sinuman—lalaki man o babae—na may kabutihang-asal ang siyang pinakakarapat-dapat purihin; ngunit kahit sagana sa yaman at ginhawa, kung salat sa kabutihan, hinahamak ng mga tao.

Verse 39

अपकीर्तिसमो मृत्युर्लोकेष्वन्यो न विद्यते । यदा बाहुर्वनं यातस्तदा तद्रा ज्यगा जनाः । सन्तुष्टिं परमां याता दवथौ विगते यथा ॥ ३९ ॥

Sa mga daigdig, walang kamatayang katulad ng kahihiyan. Nang si Bāhu ay pumasok sa gubat, ang mga tao ng kahariang iyon ay umabot sa sukdulang kapanatagan—gaya ng ginhawang dumarating kapag humupa ang naglalagablab na lagnat.

Verse 40

निन्दितो बहुशो बाहुर्मृतवत्कानने स्थितः । निहत्य कर्म च यशो लोके द्विजवरोत्तम ॥ ४० ॥

Madalas siyang nilait, si Bāhu ay nanatili sa gubat na tila patay; at winasak niya ang sariling karma (kabutihan) at ang kanyang dangal sa daigdig, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 41

नास्त्यकीर्तिसमो मृत्युर्नास्ति क्रोधसमो रिपुः । नास्ति निंदासमं पापं नास्ति मोहसमासवः ॥ ४१ ॥

Walang kamatayang gaya ng kahihiyan; walang kaaway na gaya ng galit. Walang kasalanang gaya ng paninirang-puri; walang nakalalasing na gaya ng pagkalito ng isip.

Verse 42

नास्त्यसूयासमाकीर्तिर्नास्ति कामसमोऽनलः । नास्ति रागसमः पाशो नास्ति संगसमं विषम् ॥ ४२ ॥

Walang paninirang-dangal na gaya ng inggit; walang apoy na gaya ng pagnanasa. Walang tali-silo na gaya ng pagkakapit (rāga); at walang lason na gaya ng pakikisama sa makamundong pagkakapit.

Verse 43

एवं विलप्य बहुधा बाहुरत्यन्तदुःखितः । जीर्णाङ्गो मनसस्तापाद् वृद्धभावादभूदसौ ॥ ४३ ॥

Sa gayong maraming paraan ng pagdaing, si Bāhu ay lubhang nilamon ng dalamhati. Dahil sa naglalagablab na hapdi ng isipan, nanghina at nalanta ang kanyang katawan, at siya’y napasa kalagayan ng katandaan.

Verse 44

गते बहुतिथे काले और्वाश्रमसमीपतः । स बाहुर्व्याधिना ग्रस्तो ममार मुनिसत्तम ॥ ४४ ॥

Pagkaraan ng mahabang panahon, malapit sa ashram ni Aurva, ang haring Bāhu—dinapuan ng karamdaman—ay pumanaw, O pinakamainam sa mga muni.

Verse 45

तस्य भार्या च दुःखार्ता कनिष्ठा गर्भिणी तदा । चिरं विलप्य बहुधा सह गन्तुं मनो दधे ॥ ४५ ॥

Ang nakababatang asawa niya, na noon ay nagdadalang-tao at nilamon ng dalamhati, ay matagal na nanaghoy sa maraming paraan, at sa puso’y nagpasiyang sumama sa kanya.

Verse 46

समानीय च सैधांसि चितां कृत्वातिदुःखिता । समारोप्य तमारूढं स्वयं समुपचक्रमे ॥ ४६ ॥

Tinipon niya ang panggatong at gumawa ng puneraryong siga; sa matinding dalamhati, inilagay niya roon ang bangkay ng hari, at saka siya man ay umakyat, sinimulan ang pagpasok sa siga.

Verse 47

एतस्मिन्नन्तरे धीमानौर्वस्तेजोनिधिर्मुनिः । एतद्विज्ञातवान्सर्वं परमेण समाधिना ॥ ४७ ॥

Samantala, ang marunong na muni na si Aurva—taglay ang kayamanang liwanag espirituwal—ay nalaman ang lahat ng ito sa pamamagitan ng kataas-taasang samādhi.

Verse 48

भूतं भव्यं वर्त्तमानं त्रिकालज्ञा मुनीश्वराः । गतासूया महात्मानः पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ॥ ४८ ॥

Ang mga panginoong muni, na nakakabatid ng tatlong panahon, ay nakikita ang nakaraan, hinaharap, at kasalukuyan sa mata ng karunungan; ang mga dakilang kaluluwang iyon ay malaya sa inggit.

Verse 49

तपोभिस्तेजसां राशिरौर्वपुण्यसमो मुनिः । संप्राप्तस्तत्र साध्वी च यत्र बाहुप्रिया स्थिता ॥ ४९ ॥

Ang pantas na muni—isang naipong bugso ng banal na liwanag mula sa mga pag-aayuno at pagninilay, at kapantay sa kabutihang-loob ni Aurva—ay dumating sa pook na tinitirhan ng mabuting ginang na si Bāhupriyā.

Verse 50

चितामारोढुमुद्युक्तां तां दृष्ट्वा मुनिसत्तमः । प्रोवाच धर्ममूलानि वाक्यानि मुनिसत्तमः ॥ ५० ॥

Nang makita niyang handa na siyang umakyat sa puneraryong siga, ang pinakadakilang muni ay nagsalita ng mga salitang tumatagos sa pinakaugat ng dharma.

Verse 51

और्व उवाच । राजवर्यप्रिये साध्वि मा कुरुष्वातिसाहसम् । तवोदरे चक्रवर्ती शत्रुहन्ता हि तिष्ठति ॥ ५१ ॥

Wika ni Aurva: “O banal na ginang, minamahal ng pinakadakilang hari, huwag kang gumawa ng padalus-dalos na kabayanihan. Sa iyong sinapupunan ay nananahan ang magiging Cakravartin, tagapagpuksa ng mga kaaway.”

Verse 52

बालापत्याश्च गर्भिण्यो ह्यदृष्टऋतवस्तथा । रजस्वला राजसुते नारोहन्ति चितां शुभे ॥ ५२ ॥

O mapalad na prinsesa, ang mga babaeng may munting anak, ang mga nagdadalang-tao, yaong hindi pa dinadatnan ng buwanang dalaw, at yaong dinadatnan nito ay hindi umaakyat sa puneraryong siga.

Verse 53

ब्रह्महत्यादिपापानां प्रोक्ता निष्कृतिरुत्तमैः । दम्भिनो निंदकस्यापि भ्रूणघ्नस्य न निष्कृतिः ॥ ५३ ॥

Para sa mga kasalanang gaya ng pagpatay sa brahmana at iba pa, itinuro ng pinakadakilang mga awtoridad ang mga paraan ng pagtubos; ngunit para sa mapagkunwari, mapanlait, at maging sa pumatay ng sanggol sa sinapupunan, walang pagtubos.

Verse 54

नास्तिकस्य कृतघ्नस्य धर्मोपेक्षाकरस्य च । विश्वासघातकस्यापि निष्कृतिर्नास्ति स्रुवते ॥ ५४ ॥

O Sruvate, walang pagtubos-sala para sa taong nāstika (di-sumasampalataya), sa walang utang-na-loob, sa nagpapabaya sa Dharma, at maging sa nagtataksil sa tiwala.

Verse 55

तस्मादेतन्महत्पापं कर्त्तुं नार्हसि शोभने । यदेतद्दुःखमुत्पन्नं तत्सर्वं शांतिमेष्यति ॥ ५५ ॥

Kaya nga, O marikit, hindi mo nararapat gawin ang malaking kasalanang ito. Anumang dalamhating sumibol dito ay lubos na mapapawi at magiging kapayapaan.

Verse 56

इत्युक्ता मुनिना साध्वी विश्वस्य तदनुग्रहम् । विललापातिदुःखार्ता समुह्यधवपत्कजौ ॥ ५६ ॥

Nang siya’y masabihan ng pantas—na nagsalita para sa kapakanan ng buong daigdig—ang mabuting babae, nilamon ng matinding dalamhati, ay humagulgol at nawalan ng ulirat, saka bumagsak sa pagdadalamhati.

Verse 57

और्वोऽपि तां पुनः प्राह सर्वशास्त्रार्थकोविदः । मा रोदी राजतनये श्रियमग्र्ये गमिष्यसि ॥ ५७ ॥

Muling nagsalita si Aurva—ang nakaaalam sa diwa ng lahat ng śāstra: “Huwag kang lumuha, O anak ng hari; mararating mo ang pinakadakilang kasaganaan.”

Verse 58

मा मुंचास्रं महाभागे प्रेतो दाह्योऽद्य सज्जनैः । तस्माच्छोकं परित्यज्य कुरु कालोचितां क्रियाम् ॥ ५८ ॥

O marangal na ginang, huwag kang lumuha. Ngayon, ang yumao ay nararapat sunugin sa huling ritwal ng mga mabubuti. Kaya iwan ang pagdadalamhati at isagawa ang gawaing angkop sa takdang panahon.

Verse 59

पंडिते वापि मूर्खे वा दरिद्रे वा श्रियान्विते । दुर्वृत्ते वा सुवृत्ते वा मृत्योः सर्वत्र तुल्यता ॥ ५९ ॥

Maging pantas man o mangmang, dukha man o sagana, masamang asal man o mabuting asal—ang Kamatayan ay pantay sa lahat, saanman.

Verse 60

नगरे वा तथारण्ये दैवमत्रातिरिच्यते ॥ ६० ॥

Maging sa lungsod o gayundin sa gubat—sa bagay na ito, ang daiva (tadhana) ang sinasabing nangingibabaw.

Verse 61

यद्यत्पुरातनं कर्म तत्तदेवेह युज्यते । कारणं दैवमेवात्र मन्ये सोपाधिका जनाः ॥ ६१ ॥

Anumang sinaunang gawa (karma) na nagawa noon, ang bunga niyon din ang nararanasan dito. Sa bagay na ito, pinaniniwalaan kong ang daiva (tadhana) lamang ang sanhi—ngunit ang karaniwang tao, na nabibigkis ng mga hangganan, ay nag-aakala ng iba.

Verse 62

गर्भे वा बाल्यभावे वा यौवने वापि वार्द्धके । मृत्योर्वशं प्रयातव्यं जन्तुभिः कमलानने ॥ ६२ ॥

Maging nasa sinapupunan, sa pagkabata, sa kabataan, o maging sa katandaan—O may mukhang gaya ng lotus—ang mga nilalang ay di maiiwasang mapailalim sa kapangyarihan ng Kamatayan.

Verse 63

हन्ति पाति च गोविन्दो जन्तून्कर्मवशे स्थितान् । प्रवादं रोपयन्त्यज्ञा हेतुमात्रेषु जन्तुषु ॥ ६३ ॥

Si Govinda ay kapwa nagpapabagsak at nag-iingat sa mga nilalang na nasa ilalim ng paghahari ng sarili nilang karma. Ngunit ang mangmang ay nagtatanim ng sisi at paninirang-puri sa mga pangalawang sanhi lamang—sa mga nilalang at kasangkapan lang.

Verse 64

तस्माद्दुःखं परित्यज्य सुखिनी भव सुव्रते । कुरु पत्युश्च कर्माणि विवेकेन स्थिरा भव ॥ ६४ ॥

Kaya nga, talikdan mo ang dalamhati at maging masaya, O babaeng may marangal na panata. Gampanan mo ang mga tungkuling ukol sa iyong asawa, at sa pamamagitan ng wastong pag-unawa ay manatiling matatag at payapa.

Verse 65

एतच्छरीरं दुःखानां व्याधीनामयुतैर्वृतम् । सुखाभासं बहुक्लेशं कर्मपाशेन यन्त्रितम् ॥ ६५ ॥

Ang katawang ito ay napalilibutan ng di-mabilang na pagdurusa at karamdaman; nagbibigay lamang ito ng anyo ng kaligayahan, punô ng maraming pighati, at ginagapos ng tali ng karma.

Verse 66

इत्याश्वास्य महाबुद्धिस्तया कार्याण्यकारयत् । त्यक्तशोका च सा तन्वी नता प्राह मुनीश्वरम् ॥ ६६ ॥

Matapos siyang aliwin nang gayon, ipinagawa ng pantas na may dakilang talino ang mga kinakailangang ritwal at tungkulin sa pamamagitan niya. Nang mapawi ang dalamhati, ang payat na ginang ay yumukod at saka nagsalita sa kagalang-galang na muni.

Verse 67

किमत्र चित्रं यत्सन्तः परार्थफलकांक्षिणः । नहि द्रुमाश्च भोगार्थं फलन्ति जगतीतले ॥ ६७ ॥

Ano ang nakapagtataka rito—na ang mga banal ay naghahangad ng bunga ng kanilang gawa para sa kapakanan ng iba? Sapagkat ang mga punò sa ibabaw ng lupa ay hindi namumunga para sa sariling pag-enjoy.

Verse 68

योऽन्यदुःखानि विज्ञाय साधुवाक्यैः प्रबोधयेत् । स एव विष्णुस्तत्त्वस्थो यतः परहिते स्थितः ॥ ६८ ॥

Ang sinumang nakakabatid sa pagdurusa ng iba at gumigising sa kanila sa pamamagitan ng mararangal na salita—siya nga ang tunay na Viṣṇu, nakatindig sa katotohanan, sapagkat nakatuon siya sa kapakanan ng kapwa.

Verse 69

अन्यदुःखेन यो दुःखी योऽन्य हर्षेण हर्षितः । स एव जगतामीशो नररूपधरो हरिः ॥ ६९ ॥

Ang sinumang nalulungkot sa lungkot ng iba at nagagalak sa galak ng iba—siya lamang ang si Hari, Panginoon ng mga daigdig, na nag-anyong tao.

Verse 70

सद्भिः श्रुतानि शास्त्राणि परदुःखविमुक्तये । सर्वेषां दुःखनाशाय इति सन्तो वदन्ति हि ॥ ७० ॥

Ang mga banal ay nakikinig at nag-aaral ng śāstra upang mapalaya mula sa pagdurusa ng kapwa; tunay ngang sinasabi ng mabubuti na ang tunay na layon ng śāstra ay ang pag-alis ng dalamhati ng lahat ng nilalang.

Verse 71

यत्र सन्तः प्रवर्त्तन्ते तत्र दुःखं न बाधते । वर्तते यत्र मार्तण्डः कथं तत्र तमो भवेत् ॥ ७१ ॥

Kung saan nananahan at kumikilos ayon sa dharma ang mga banal, hindi makapananaig ang dalamhati. Kung saan nagliliwanag si Mārtaṇḍa, ang Araw, paano pa magkakaroon ng dilim?

Verse 72

इत्येवं वादिनी सा तु स्वपत्युश्चापराः क्रियाः । चकार तत्सरस्तीरे मुनिप्रोक्तविधानतः ॥ ७२ ॥

Pagkasabi niya nang gayon, isinagawa niya sa pampang ng lawa ang mga ritwal para sa sarili niyang asawa at ang iba pang itinakdang gawain, ayon mismo sa paraang itinuro ng muni.

Verse 73

स्थिते तत्र मुनौ राजा देवराडिव संज्वलन् । चितामध्याद्विनिष्क्रम्य विमानवरमास्थितः ॥ ७३ ॥

Habang naroon ang muni, ang hari—nagniningas na tila panginoon ng mga deva—ay lumabas mula sa gitna ng pira at umupo sa isang maringal na vimāna, sasakyang makalangit.

Verse 74

प्रपेदे परमं धाम नत्वा चौर्वं मुनीश्वरम् । महापातकयुक्ता वा युक्ता वा चोपपातकैः । परं पदं प्रयान्त्येव महद्भिरवलोकिताः ॥ ७४ ॥

Pagkaraang yumuk at sumamba sa panginoon sa gitna ng mga muni, si Caurva ay nakamtan ang kataas-taasang Dhāma. Kahit yaong nabibigatan ng malalaking kasalanan o nasasangkot sa mga munting paglabag, tiyak na makararating sa pinakamataas na kalagayan kapag sila’y pinagpala ng sulyap ng mga dakila.

Verse 75

कलेवरं वा तद्भस्म तद्धूमं वापि सत्तम । यदि पश्यति पुण्यात्मा स प्रयाति परां गतिम् ॥ ७५ ॥

O pinakamainam sa mga banal, kung ang isang matuwid ay makakita sa katawang iyon—o sa abo nito, o kahit sa usok nito—makakamtan niya ang kataas-taasang hantungan.

Verse 76

पत्युः कृतक्रिया सा तु गत्वाश्रमपदं मुनेः । चकार तस्य शुश्रूषां सपत्न्या सह नारद ॥ ७६ ॥

Matapos maisagawa ang mga huling ritwal para sa kanyang asawa, nagtungo siya sa āśrama ng muni; at doon, O Nārada, buong debosyon niyang pinaglingkuran ang muni, kasama ang kanyang kapwa-asawa.

Verse 77

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥

Sa gayon nagwakas ang ikapitong kabanata, na tinatawag na “Kadakilaan ng Gaṅgā,” sa Unang Bahagi (Pūrva-bhāga), Unang Seksiyon (Prathama-pāda) ng banal na Bṛhannāradīya Purāṇa.