Adhyaya 79

Verse 1

ऑफ क्रा एकोनाशीतितमो< ध्याय: अर्जुनका कौरव-सेनाको विनाश 848 नदी बहा देना और अपना रथ कर्णके पास ले लिये भगवान्‌ श्रीकृष्णसे कहना तथा श्रीकृष्ण और अर्जुनको आते देख शल्य और कर्णकी बातचीत तथा अर्जुनद्वारा कौरव- सेनाका विध्वंस संजय उवाच अर्जुनस्तु महाराज हत्वा सैन्यं चतुर्विधम्‌ । सूतपुत्रं च संक्रुद्धं दृष्टया चैव महारणे

Sinabi ni Sañjaya: O dakilang hari, si Arjuna—matapos lipulin ang apat na sangay ng hukbo—ay nakita ang anak ng tagapaghatid-karwahe (si Karna) na nakatindig na nagngangalit sa malawak na larangan; at ibinaling niya ang isip sa sagupaan na magpapasya sa kapalaran.

Verse 2

शोणितोदां महीं कृत्वा मांसमज्जास्थिपड्किलाम्‌ | मनुष्यशीर्षपाषाणां हस्त्यश्वकृतरोधसम्‌

Sañjaya said: “The battlefield was turned into a land flooded with blood, churned into mire of flesh, marrow, and bones—its channels and obstructions formed by heaps of human heads like stones, and by the bodies of elephants and horses.” The verse underscores the moral horror and dehumanizing cost of war, presenting the carnage as a stark consequence of adharma-driven conflict and unchecked wrath.

Verse 3

शूरास्थिचयसंकीर्णा काकगृध्रानुनादिताम्‌ । छत्रहंसप्लवोपेतां वीरवृक्षापहारिणीम्‌

Sañjaya said: “The battlefield was strewn with heaps of heroes’ bones, resounding with the cries of crows and vultures; it was marked by fallen parasols, likened to swans and waterfowl, and it carried off the ‘trees’ of warriors—an image of war’s pitiless harvest, where valor ends in ruin and the righteous are reminded of life’s fragility amid slaughter.”

Verse 4

हारपद्माकरवतीमुष्णीषवरफेनिलाम्‌ । धनु:शरध्वजोपेतां नरक्षुद्रकपालिनीम्‌

Sañjaya said: “(That army/host) appeared like a lake of lotuses and garlands, its splendid turbans foaming like white crests; furnished with bows, arrows, and banners, it seemed to bear the skulls of men—small and crushed—(as if) a grim garland of death.”

Verse 5

चर्मवर्म भ्रमोपेतां रथोडुपसमाकुलाम्‌ । जयैषिणां च सुतरां भीरूणां च सुदुस्तराम्‌

Sañjaya said: “That battlefield was choked with chariots moving like boats, and filled with the whirling confusion of shields and armor. For those intent on victory it offered a passage—yet for the fearful it was exceedingly hard to cross.”

Verse 6

नदीं प्रवर्तयित्वा च बीभत्सु: परवीरहा । वासुदेवमिदं वाक्यमब्रवीत्‌ पुरुषर्षभ:

Sañjaya said: Having set the river in motion—Arjuna, the slayer of enemy heroes—then addressed Vāsudeva with these words, he who is foremost among men. The moment frames Arjuna’s martial prowess as disciplined action, immediately followed by counsel-seeking speech to Kṛṣṇa, suggesting that power in war is to be guided by right judgment and alignment with dharma.

Verse 7

संजय कहते हैं--महाराज! उस महासमरमें शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले अर्जुनने क्रोधमें भरे हुए सूतपुत्रको देखकर कौरवोंकी चतुरंगिणी सेनाका विनाश करके वहाँ रक्तकी नदी बहा दी। जिसमें जलके स्थानमें इस पृथ्वीपर रक्त ही बह रहा था; मांस-मज्जा और हड्डियाँ कीचड़का काम दे रही थीं। मनुष्योंके कटे हुए मस्तक पत्थरोंके टुकड़ोंके समान जान पड़ते थे, हाथी और घोड़ोंकी लाशें कगार बनी हुई थीं, शूरवीरोंकी हड्डियोंके ढेर वहाँ सब ओर बिखरे हुए थे, कौए और गीध वहाँ अपनी बोली बोल रहे थे, छत्र ही हंस और छोटी नौकाका काम देते थे, वीरोंके शरीररूपी वृक्षको वह नदी बहाये लिये जाती थी, उसमें हार ही कमलवन और सफेद पगड़ी ही फेन थी, धनुष और बाण वहाँ मछलीके समान जान पड़ते थे, मनुष्योंकी छोटी-छोटी खोपड़ियाँ वहाँ बिखरी पड़ी थीं, ढाल और कवच ही उसमें भँवरके समान प्रतीत होते थे, रथरूपी छोटी नौकासे व्याप्त वह नदी विजयाभिलाषी वीरोंके लिये सुगमतापूर्वक पार होनेयोग्य और कायरोंके लिये अत्यन्त दुस्तर थी। उस नदीको बहाकर पुरुषप्रवर अर्जुनने वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णसे इस प्रकार कहा-- ।। अजुन उवाच एष केतू रणे कृष्ण सूतपुत्रस्य दृश्यते । भीमसेनादयश्नैते योधयन्ति महारथम्‌,अर्जुन बोले--श्रीकृष्ण! रणभूमिमें यह सूतपुत्र कर्णकी ध्वजा दिखायी देती है। ये भीमसेन आदि वीर महारथी कर्णसे युद्ध करते हैं

Sinabi ni Arjuna: “Kṛṣṇa, sa larangang ito ng digmaan, malinaw na nakikita ang watawat ni Karṇa, ang anak ng tagapagmaneho ng karwahe. At narito si Bhīmasena at ang iba pang mga bayani, nakikipaglaban sa dakilang mandirigmang-karwahe na iyon.”

Verse 8

एते द्रवन्ति पठ्चाला: कर्णत्रस्ता जनार्दन | एष दुर्योधनो राजा श्वेतच्छत्रेण धार्यता

Sinabi ni Arjuna: “O Janārdana, tumatakas ang mga Pāñcāla, nanginginig sa takot kay Karṇa. Naroon si Haring Duryodhana—makikilala siya sa puting payong ng pagkahari.”

Verse 9

कर्णेन भग्नान्‌ पञ्चालान्‌ द्रावयन्‌ बहु शोभते । जनार्दन! ये पांचालयोद्धा कर्णसे डरकर भाग रहे हैं, यह राजा दुर्योधन है, जिसके ऊपर श्वेत छत्र तना हुआ है और कर्णने जिनके पाँव उखाड़ दिये हैं उन पांचालोंको खदेड़ता हुआ यह बड़ी शोभा पा रहा है ।। कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्वेव महारथ:,कृपाचार्य, कृतवर्मा और महारथी अभश्व॒त्थामा-ये सूतपुत्रसे सुरक्षित हो राजा दुर्योधनकी रक्षा करते हैं। यदि हम इन तीनोंको नहीं मारते हैं तो ये सोमकोंका संहार कर डालेंगे

Sinabi ni Arjuna: “Janārdana, masdan—nagniningning si Duryodhana habang itinataboy niya ang mga Pāñcāla na winasak na ni Karṇa. Sa ilalim ng puting payong ng pagkahari, hinahabol niya ang mga mandirigmang Pāñcāla na tumatakas sa takot sa anak ng Sūta, at nagkakamit ng dakilang karangalan sa pag-uusig sa mga yaong ang tindig ay winasak ni Karṇa. At sina Kṛpa, Kṛtavarmā, at ang dakilang mandirigmang-karwahe na si Aśvatthāmā—na pinangangalagaan ni Karṇa—ay nakatindig na nagbabantay kay Haring Duryodhana. Kung hindi natin mapabagsak ang tatlong ito, magdadala sila ng pagkalipol sa ating mga hukbo.”

Verse 10

एते रक्षन्ति राजानं सूतपुत्रेण रक्षिता: | अवध्यमानास्ते<स्माभिर्घातयिष्यन्ति सोमकान्‌,कृपाचार्य, कृतवर्मा और महारथी अभश्व॒त्थामा-ये सूतपुत्रसे सुरक्षित हो राजा दुर्योधनकी रक्षा करते हैं। यदि हम इन तीनोंको नहीं मारते हैं तो ये सोमकोंका संहार कर डालेंगे

Sinabi ni Arjuna: “Ang mga mandirigmang ito, na pinangangalagaan ng anak ng tagapagmaneho ng karwahe (Karṇa), ay nagbabantay sa hari (Duryodhana). Kung hindi natin sila mapabagsak, sila—na hindi natin masasalakay—ay papatay sa mga Somaka. Kaya dapat silang harapin at patayin upang mapangalagaan ang ating mga kapanalig at ang takbo ng labanan.”

Verse 11

एष शल्यो रथोपस्थे रश्मिसंचारकोविद: । सूतपुत्ररर्ं कृष्ण वाहयन्‌ बहु शोभते,श्रीकृष्ण! घोड़ोंकी बागडोरका संचालन करनेकी कलामें कुशल ये राजा शल्य रथके निचले भागमें बैठकर सूतपुत्रका रथ हाँकते हुए बड़ी शोभा पाते हैं

Sinabi ni Arjuna: “Masdan si Haring Śalya—dalubhasa sa paghawak ng renda—na nakaupo sa mababang bahagi ng karwahe. O Kṛṣṇa, habang minamaneho niya ang karwahe ng anak ng tagapagmaneho (Karṇa), siya’y lubhang maringal.”

Verse 12

तत्र मे बुद्धिरुत्पन्ना वाहयात्र महारथम्‌ | नाहत्वा समरे कर्ण निवर्तिष्ये कथठ्चन,जनार्दन! यहाँ मेरा ऐसा विचार हो रहा है कि आप मेरे इस विशाल रथको वहीं हाँक ले चलें (जहाँ कर्ण खड़ा है)। मैं समरांगणमें कर्णका वध किये बिना किसी प्रकार पीछे नहीं लौटूँगा। अन्यथा राधापुत्र हमारे देखते-देखते पाण्डव तथा सूंजय महारथियोंको समरभूमिमें निःशेष कर देगा--किसीको जीवित नहीं छोड़ेगा

Sinabi ni Arjuna: “Sa sandaling ito, may pasyang sumibol sa aking loob: ihatid mo ang dakilang karwaheng ito roon, sa kinaroroonan ni Karṇa. O Janārdana, hindi ako uurong mula sa larangan ng digmaan sa anumang paraan hangga’t hindi ko napapatay si Karṇa. Kung hindi, ang anak ni Rādhā, sa harap mismo ng ating mga mata, ay wawasakin nang lubos ang mga Pāṇḍava at ang mga dakilang mandirigmang karwahe ng angkan ni Sūñjaya sa digmaan—walang iiwan na buhay.”

Verse 13

राधेयो ह्ान्यथा पार्थान्‌ सृञ्जयांश्व महारथान्‌ । निःशेषान्‌ समरे कुर्यात्‌ पश्यतां नो जनार्दन,जनार्दन! यहाँ मेरा ऐसा विचार हो रहा है कि आप मेरे इस विशाल रथको वहीं हाँक ले चलें (जहाँ कर्ण खड़ा है)। मैं समरांगणमें कर्णका वध किये बिना किसी प्रकार पीछे नहीं लौटूँगा। अन्यथा राधापुत्र हमारे देखते-देखते पाण्डव तथा सूंजय महारथियोंको समरभूमिमें निःशेष कर देगा--किसीको जीवित नहीं छोड़ेगा

Sinabi ni Arjuna: “O Janārdana, kung mangyari ang kabaligtaran—kung hindi tayo kikilos ayon sa nararapat—si Rādheya (Karna) ay sa harap mismo ng ating mga mata lilipulin ang mga Pārtha at ang mga Sṛñjaya, ang mga dakilang mandirigmang karwahe, sa larangan ng digmaan—walang iiwan na buhay.”

Verse 14

ततः प्रायाद्‌ रथेनाशु केशवस्तव वाहिनीम्‌ । कर्ण प्रति महेष्वासं द्वैरथे सव्यसाचिना,तदनन्तर भगवान्‌ श्रीकृष्ण रथके द्वारा शीघ्र ही सव्यसाची अर्जुनके साथ कर्णका द्वैरथ-युद्ध करानेके लिये आपकी सेनामें महाधनुर्धर कर्णकी ओर चले

Pagkaraan, mabilis na inihatid ni Keśava ang karwahe sa loob ng iyong hukbo, patungo sa dakilang mamamana na si Karṇa, upang si Savyasācin (Arjuna) ay makipagsagupa sa kanya sa tuwirang tunggaliang karwahe laban sa karwahe.

Verse 15

प्रयातश्न॒ महाबाहु: पाण्डवानुज्ञया हरि: । आश्वासयन्‌ रथेनैव पाण्डुसैन्यानि सर्वश:,अर्जुनकी अनुमतिसे महाबाहु श्रीकृष्ण रथके द्वारा ही पाण्डव-सेनाओंको सब ओरसे आश्वासन देते हुए आगे बढ़े

Sa pahintulot ng mga Pāṇḍava, si Hari—makapangyarihan ang mga bisig—ay umusad. Mula mismo sa karwahe, nagpatuloy siya sa unahan, nagbibigay ng pag-aliw at katiyakan sa mga hukbo ng mga anak ni Pāṇḍu sa lahat ng panig.

Verse 16

रथघोष: स संग्रामे पाण्डवेयस्य सम्बभौ । वासवाशनितुल्यस्य मेघौघस्येव मारिष,मान्यवर नरेश! संग्राममें पाण्डुपुत्र अर्जुनके रथका वह यर्घरघोष इन्द्रके वज्ञकी गड़गड़ाहट तथा मेघसमूहोंकी गर्जनाके समान प्रतीत होता था

Sa gitna ng labanan, umalingawngaw ang ugong ng karwahe ng Pāṇḍava—gaya ng kulog ng sandatang kidlat ni Vāsava (Indra), gaya ng dagundong ng nagkakapal na ulap ng bagyo.

Verse 17

महता रथघोषेण पाण्डव: सत्यविक्रम: । अभ्ययादप्रमेयात्मा निर्जयंस्तव वाहिनीम्‌,सत्यपराक्रमी पाण्डव अर्जुन अप्रमेय आत्मबलसे सम्पन्न थे। वे महान्‌ रथघोषके द्वारा आपकी सेनाको परास्त करते हुए आगे बढ़े

Sa malakas na ugong na tila kulog ng kanyang karwaheng pandigma, sumulong si Arjuna—ang Pāṇḍava na di nagkukulang sa tapang. Taglay ang di masukat na diwa at lakas, patuloy siyang umabante, dinaraig ang iyong hukbo; at sa gitna ng mabagsik na batas ng dharma-yuddha, napatunayang tapat ang kanyang giting sa salita at layon.

Verse 18

तमायान्तं समीक्ष्यैव श्वेताश्वंं कृष्णसारथिम्‌ । मद्रराजोब्रवीत्‌ कर्ण केतुं दृष्टवा महात्मन:,श्रीकृष्ण जिनके सारथि हैं, उन श्वेतवाहन अर्जुनको आते देख और उन महात्माकी ध्वजापर दृष्टिपात करके मद्रराज शल्यने कर्णसे कहा--

Nang makita si Arjuna na papalapit—sakay ng karwaheng hinihila ng mapuputing kabayo at si Krishna ang kanyang tagapagmaneho—at nang masulyapan ang watawat ng dakilang mandirigma, nagsalita si Shalya, hari ng Madra, kay Karna. Ipinahihiwatig ng tagpong ito na ang mga tanda gaya ng bandila ng bayani at ang presensya ng matuwid na gabay (Krishna) ay humuhubog sa loob at paghatol sa digmaan.

Verse 19

अयं स रथ आयाति श्वेताश्वः कृष्णसारथि: । निषघ्नन्नमित्रान्‌ समरे यं कर्ण परिपृच्छसि,“कर्ण! तुम जिसके विषयमें पूछ रहे थे, वही यह श्वेत घोड़ोंवाला रथ, जिसके सारथि श्रीकृष्ण हैं, समरांगणमें शत्रुओंका संहार करता हुआ इधर ही आ रहा है

“O Karna! Iyan na ang karwaheng papalapit—hinihila ng mapuputing kabayo at si Krishna ang nagmamaneho. Iyan ang karwaheng itinatanong mo: dumaraan ito sa larangan, pumuputol sa mga kaaway sa gitna ng sagupaan, at ngayo’y patungo rito.”

Verse 20

एष तिष्ठति कौन्तेय: संस्पृशन्‌ गाण्डिवं धनु: । त॑ हनिष्यसि चेदद्य तन्न: श्रेयो भविष्यति,'ये कुन्तीकुमार अर्जुन हाथमें गाण्डीव धनुष लिये हुए खड़े हैं। यदि तुम आज उनको मार डालोगे तो वह हमलोगोंके लिये श्रेयस्कर होगा

“O anak ni Kuntī, narito si Arjuna, nakatindig at nakapatong ang kamay sa busog na Gāṇḍīva. Kung mapapatay mo siya ngayon, iyon ang magiging pinakamabuting kapalaran para sa amin.”

Verse 21

धनुर्ज्या चन्द्रताराड़का पताकाकिड्किणीयुता । पश्य कर्णार्जुनस्यैषा सौदामन्यम्बरे यथा,“कर्ण! देखो, अर्जुनके धनुषकी यह प्रत्यंचा तथा चन्द्रमा और तारोंसे चिह्नित यह रथकी पताका है, जिसमें छोटी-छोटी घंटियाँ लगी हैं, वह आकाशमें बिजलीके समान चमक रही है

“O Karna, masdan—ang bagting ng busog na ito at ang watawat ng karwahe ni Arjuna na may tanda ng buwan at mga bituin, na may maliliit na kampanilya; kumikislap ito sa langit na parang kidlat.”

Verse 22

एष ध्वजाग्रे पार्थस्य प्रेक्षमाण: समन्ततः । दृश्यते वानरो भीमो वीराणां भयवर्धन:,“कुन्तीकुमार अर्जुनकी ध्वजाके अग्रभागमें एक भयंकर वानर दिखायी देता है, जो सब ओर देखता हुआ कौरववीरोंका भय बढ़ा रहा है

Masdan—sa pinakaharap ng watawat ni Pārtha (Arjuna) ay nakikita ang isang mabagsik na unggoy, tumitingin sa lahat ng dako, at lalo pang nagpapalakas ng takot sa mga mandirigmang Kaurava.

Verse 23

एतच्चक्रं गदा शड्ख: शार्ड्र कृष्णस्य च प्रभो । दृश्यते पाण्डवरथे वाहयानस्य वाजिन:,'पाण्डुपुत्रके रथपर बैठकर घोड़े हाँकते हुए भगवान्‌ श्रीकृष्णके ये चक्र, गदा, शंख तथा शार््रधनुष दृष्टिगोचर हो रहे हैं

O panginoon—habang si Kṛṣṇa ay nakaupo sa karwaheng Pandava at pinapatakbo ang mga kabayo, malinaw na nakikita ang kaniyang mga banal na sagisag—ang diskong chakrá, ang pamalo (gada), ang kabibe (shankha), at ang busog na Śārṅga. Ang mismong pagtanaw sa mga ito’y nagbabadya ng kaniyang kapangyarihang naghahari at ng matuwid na pasyang gumagabay sa ating panig sa digmaang ito.

Verse 24

एतत्‌ कूजति गाण्डीवं विसृष्टं सव्यसाचिना । एते हस्तवता मुक्ता घ्नन्त्यमित्रान्‌ शिता: शरा:,“यह सव्यसाचीके द्वारा खींचा गया गाण्डीव धनुष टंकार रहा है, सिद्धहस्त अर्जुनके छोड़े हुए ये पैने बाण शत्रुओंका विनाश कर रहे हैं

Ang busog na Gāṇḍīva na ito—na pinakawalan ng mamamanang bihasa sa dalawang kamay (Savyasācī)—ay umuugong. At ang matatalim na palasong ito, pinakawalan ng dalubhasa sa kamay, ay tumatama at nagpapabagsak sa mga kaaway.

Verse 25

विशालायतताम्राक्षै: पूर्णचन्द्रनिभाननै: । एषा भू: कीर्यते राज्ञां शिरोभिरपलायिनाम्‌,'जो युद्धसे कभी पीछे नहीं हटते, उन राजाओंके कटे हुए मस्तकोंसे यह रणभूमि पटी जा रही है। उन मस्तकोंके नेत्र बड़े-बड़े और लाल हैं तथा मुख पूर्ण चन्द्रमाके समान मनोहर है

Ang larangang ito ay nalalatagan ng mga pugot na ulo ng mga haring hindi tumakas sa labanan. Malalaki at mapupula ang kanilang mga mata, at ang kanilang mga mukha’y marikit na gaya ng kabilugan ng buwan—ngunit ngayo’y nagkalat sa lupa, isang matinding patotoo sa kakila-kilabot na halaga ng di-umatras na kagitingan sa digmaan.

Verse 26

एते परिघसंकाशा: पुण्यगन्धानुलेपना: । उद्धता रणशूराणां पात्यन्ते सायुधा भुजा:,“रणवीरोंकी ये अस्त्र-शस्त्रोंसहित उठी हुई भुजाएँ, जो परिघोंके समान मोटी तथा पवित्र सुगन्धयुक्त चन्दनसे चर्चित हैं, काटकर गिरायी जा रही हैं

Ang mga bisig ng mga bayani—nakataas sa gitna ng labanan, makapal na parang pamalong bakal, at pinahiran ng banal na samyo ng sandalwood—ay pinuputol at pinabubuwal, tangan pa rin ang kanilang mga sandata.

Verse 27

निरस्तजिद्दानेत्रान्ता वाजिन: सह सादिभि: | पतिता: पात्यमानाश्ष क्षितौ क्षीणा विशेरते,'ये कौरवपक्षके सवारोंसहित घोड़े क्षत-विक्षत हो, अर्जुनके द्वारा गिराये जा रहे हैं। इनकी जीभें और आँखें बाहर निकल आयी हैं। ये गिरकर पृथ्वीपर सो रहे हैं

Wika ni Arjuna: “Ang mga kabayo, kasama ang kanilang mga sakay, ay napabagsak—nakalawit ang dila at nakausli ang mga sulok ng mata. Ibinuwal sa lupa at patuloy pang pinababagsak, nakahandusay silang lupaypay sa ibabaw ng daigdig.”

Verse 28

एते पर्वतशृज्ञाणां तुल्या हैमवता गजा: । संछिन्नकुम्भा: पार्थेन प्रपतन्त्यद्रयो यथा,'ये हिमाचलप्रदेशके हाथी, जो पर्वत-शिखरोंके समान जान पड़ते हैं, पर्वतोंक समान धराशायी हो रहे हैं। अर्जुनने इनके कुम्भस्थल काट डाले हैं

Wika ni Arjuna: “Ang mga elepanteng ito mula sa lupain ng Himalaya, na tila mga tuktok ng bundok sa taas, ngayo’y gumuho na parang mga batong bangin na nahuhulog mula sa kabundukan—sapagkat pinutol ni Pārtha (Arjuna) ang mga umbok sa noo nila.”

Verse 29

गन्धर्वनगराकारा रथा वा ते नरेश्वरा: । विमानादिदव पुण्यान्ते स्वर्गिणो निपतन्त्यमी,'ये गन्धर्व-नगरके समान विशाल रथ हैं, जिनसे ये मारे गये राजालोग उसी प्रकार नीचे गिर रहे हैं, जैसे पुण्य समाप्त होनेपर स्वर्गवासी प्राणी विमानसे नीचे गिर जाते हैं

Wika ni Arjuna: “O mga hari, ang inyong mga karwahe—malalawak at kahanga-hanga na parang mga lungsod ng Gandharva—ngayo’y siya ring sanhi ng inyong pagbagsak. Masdan ang mga pinaslang na pinunong ito na bumabagsak, gaya ng mga naninirahan sa langit na, kapag naubos ang kanilang kabutihang-gawa, ay nahuhulog mula sa kanilang sasakyang makalangit.”

Verse 30

व्याकुलीकृतमत्यर्थ परसैन्यं किरीटिना । नानामृगसहस््राणां यूथं केसरिणां यथा,“किरीटथधारी अर्जुनने शत्रुसेनाको उसी प्रकार अत्यन्त व्याकुल कर दिया है, जैसे सिंह नाना जातिके सहसौरों मृगोंके झुंडको व्याकुल कर देता है

Si Arjuna, ang mandirigmang may putong, ay naghasik ng matinding kaguluhan sa hukbo ng kaaway—gaya ng leon na nagpapangamba at nagpapagulo sa kawan ng libo-libong usa na sari-saring uri.

Verse 31

त्वामभिप्रेप्सुरायाति कर्ण निध्नन्‌ वरान्‌ रथान्‌ | असहामानो राधेय तं याहि प्रति भारत,'राधापुत्र कर्ण! अर्जुन बड़े-बड़े रथियोंका संहार करते हुए तुम्हें ही प्राप्त करनेके लिये इधर आ रहे हैं। ये शत्रुओंके लिये असहा हैं। तुम इन भरतवंशी वीरका सामना करनेके लिये आगे बढ़ो

“Karna, anak ni Rādhā! Paparito si Arjuna na iisa ang hangarin: maabot ka, matapos niyang lipulin ang maraming pangunahing mandirigmang nakakarwahe. Siya’y di-matiis para sa kanyang mga kaaway. O Rādheya, humayo at salubungin ang bayaning Bharata na iyon!”

Verse 32

(घृणां त्यक्त्वा प्रमादं च भूगोरस्त्रं च संस्मर | दृष्टिं मुष्टिं च संधानं स्मृत्वा रामोपदेशजम्‌ । धनंजयं जयप्रेप्सु: प्रत्युदूग॒च्छ महारथम्‌ ।।) “कर्ण! तुम दया और प्रमाद छोड़कर भृगुवंशी परशुरामजीके दिये हुए अस्त्रका स्मरण करो, उनके उपदेशके अनुसार लक्ष्यकी ओर दृष्टि रखना, धनुषको अपनी मुटद्ठीसे दृढ़तापूर्वक पकड़े रहना और बाणोंका संधान करना आदि बातें याद करके मनमें विजय पानेकी इच्छा लिये महारथी अर्जुनका सामना करनेके लिये आगे बढ़ो। एषा विदीर्यते सेना धार्तराष्ट्री समन्ततः । अर्जुनस्य भयात्‌ तूर्ण निध्नतः शात्रवान्‌ बहूनू,“अर्जुन थोड़ी ही देरमें बहुत-से शत्रुओंका संहार कर डालते हैं, इसलिये उनके भयसे दुर्योधनकी यह सेना चारों ओरसे छिन्न-भिन्न होकर भागी जा रही है

Wika ni Arjuna: “Isantabi ang maling awa at kapabayaan; alalahanin ang sandatang itinuro ng inapo ni Bhṛgu (Paraśurāma). Gunitain, ayon sa aral ni Rāma: ituon ang tingin sa puntirya, higpitan ang hawak sa busog, at itakda ang palaso sa matatag na pagtudla. Sa pagnanais ng tagumpay, sumulong upang salubungin si Dhanañjaya, ang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe. Sapagkat ang hukbo ng mga Dhārtarāṣṭra ay napupunit sa lahat ng panig—sa takot kay Arjuna, na mabilis na pumupuksa sa maraming kaaway.”

Verse 33

वर्जयन्‌ सर्वसैन्यानि त्वरते हि धनंजय: । त्वदर्थमिति मन्ये5हं यथास्योदीर्यते वपु:,“इस समय अर्जुनका शरीर जैसा उत्तेजित हो रहा है उससे मैं समझता हूँ कि वे सारी सेनाओंको छोड़कर तुम्हारे पास पहुँचनेके लिये जल्दी कर रहे हैं

“Si Dhanañjaya (Arjuna), nilalampasan ang lahat ng hukbo, ay tunay na nagmamadali. Sa pag-alab ng sigla sa kanyang katawan, nauunawaan kong siya’y rumaragasa upang marating ka—para sa iyo lamang.”

Verse 34

न हावस्थास्यते पार्थो युयुत्सु: केनचित्‌ सह । त्वामृते क्रोधदीप्तो हि पीड्यमाने वृकोदरे,'भीमसेनके पीड़ित होनेसे अर्जुन क्रोधसे तमतमा उठे हैं, इसलिये आज तुम्हारे सिवा और किसीसे युद्ध करनेके लिये वे नहीं रुक सकेंगे

Wika ni Arjuna: “Hindi hihinto si Pārtha upang makipaglaban sa sinumang iba. Sapagkat habang pinahihirapan si Vṛkodara (Bhīma), nag-alab ang kanyang poot; kaya ngayong araw, maliban sa iyo, hindi siya mapipigil na makipagsagupa sa iba.”

Verse 35

विरथं धर्मराजं तु दृष्टवा सुदृढविक्षतम्‌ | शिखण्डिनं सात्यकिं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम्‌,“तुमने धर्मराज युधिष्ठिरको अत्यन्त घायल करके रथहीन कर दिया है। शिखण्डी, द्रपदकुमार धृष्टद्युम्न, सात्यकि, द्रौपदीके पुत्रों, उत्तमौजा, युधामन्यु तथा दोनों भाई नकुल- सहदेवको भी तुम्हारे हाथों बहुत चोट पहुँची है। यह सब देखकर शत्रुओंको संताप देनेवाले कुन्तीकुमार अर्जुन अत्यन्त कुपित हो उठे हैं। उनके नेत्र रोषसे रक्तवर्ण हो गये हैं, अतः वे समस्त राजाओंका संहार करनेकी इच्छासे एकमात्र रथके साथ सहसा तुम्हारे ऊपर चढ़े आ रहे हैं

Wika ni Arjuna: “Nang makita kong si Haring Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) ay naalisan ng karwahe at malubhang nasugatan—at masdan din si Śikhaṇḍin, si Sātyaki, at si Dhṛṣṭadyumna, anak ni Pṛṣata, na nabuwal—nagliyab ang aking poot. Ang gayong tanawin ay di matitiis; ang kahihiyan at sugat na ipinataw sa matuwid na hari at sa kanyang mga kapanalig ay dapat tumbasan sa digmaan.”

Verse 36

द्रौपदेयान्‌ युधामन्युमुत्तमौजसमेव च । नकुलं सहदेवं च भ्रातरौ द्वौ समीक्ष्य च,“तुमने धर्मराज युधिष्ठिरको अत्यन्त घायल करके रथहीन कर दिया है। शिखण्डी, द्रपदकुमार धृष्टद्युम्न, सात्यकि, द्रौपदीके पुत्रों, उत्तमौजा, युधामन्यु तथा दोनों भाई नकुल- सहदेवको भी तुम्हारे हाथों बहुत चोट पहुँची है। यह सब देखकर शत्रुओंको संताप देनेवाले कुन्तीकुमार अर्जुन अत्यन्त कुपित हो उठे हैं। उनके नेत्र रोषसे रक्तवर्ण हो गये हैं, अतः वे समस्त राजाओंका संहार करनेकी इच्छासे एकमात्र रथके साथ सहसा तुम्हारे ऊपर चढ़े आ रहे हैं

Wika ni Arjuna: “Nang makita ko ang mga anak ni Draupadī, si Yudhāmanyu, si Uttamaujas, at ang magkapatid na sina Nakula at Sahadeva—(na pawang nabuwal at napinsala sa labanan)—…”

Verse 37

सहसैकरथ: पार्थस्त्वामभ्येति परंतप: । क्रोधरक्तेक्षण: क्रुद्धों जिघांसु: सर्वपार्थिवान्‌,“तुमने धर्मराज युधिष्ठिरको अत्यन्त घायल करके रथहीन कर दिया है। शिखण्डी, द्रपदकुमार धृष्टद्युम्न, सात्यकि, द्रौपदीके पुत्रों, उत्तमौजा, युधामन्यु तथा दोनों भाई नकुल- सहदेवको भी तुम्हारे हाथों बहुत चोट पहुँची है। यह सब देखकर शत्रुओंको संताप देनेवाले कुन्तीकुमार अर्जुन अत्यन्त कुपित हो उठे हैं। उनके नेत्र रोषसे रक्तवर्ण हो गये हैं, अतः वे समस्त राजाओंका संहार करनेकी इच्छासे एकमात्र रथके साथ सहसा तुम्हारे ऊपर चढ़े आ रहे हैं

Wika ni Arjuna: “Si Pārtha, ang tagasunog ng mga kaaway, ay sumasalakay nang tuwiran sa iyo sakay ng iisang karwaheng pandigma, sa biglang pagputok ng poot. Namumula ang kaniyang mga mata sa galit; sa matinding pagkagalit, ninanais niyang lipulin ang lahat ng mga hari.”

Verse 38

त्वरितो$भिपतत्यस्मांस्त्यक्त्वा सैन्यान्यसंशयम्‌ | त्वं कर्ण प्रतियाहोनं नास्त्यन्यो हि धनुर्धर:,“इसमें संदेह नहीं कि वे सारी सेनाओंको छोड़कर बड़ी उतावलीके साथ हमलोगोंपर टूट पड़े हैं; अत: कर्ण! अब तुम भी इनका सामना करनेके लिये आगे बढ़ो, क्योंकि तुम्हारे सिवा दूसरा कोई धनुर्धर ऐसा करनेमें समर्थ नहीं है

Wika ni Arjuna: “Walang alinlangan, iniwan niya ang iba pang mga pangkat ng hukbo at nagmamadaling sumugod nang tuwiran sa atin. Kaya, O Karṇa, humakbang ka upang salubungin siya sa labanan—sapagkat wala nang ibang mamamanang kayang humarap sa kaniya gaya mo.”

Verse 39

न तं पश्यामि लोके<स्मिंस्त्वत्तो हान्यं धनुर्धरम्‌ । अर्जुन समरे क़रुद्धं यो वेलामिव धारयेत्‌,“इस संसारमें मैं तुम्हारे सिवा दूसरे किसी धनुर्धरको ऐसा नहीं देखता जो समुद्रमें उठे हुए ज्वारके समान समरांगणमें कुपित हुए अर्जुनको रोक सके

Wika ni Arjuna: “Sa mundong ito, wala akong nakikitang ibang mamamana kundi ikaw na makatatagal at makapipigil kay Arjuna kapag siya’y nagngangalit sa larangan—gaya ng pampang na humahadlang sa rumaragasang dagat.”

Verse 40

न चास्य रक्षां पश्यामि पार्श्वतो न च पृष्ठत: । एक एवाभियाति त्वां पश्य साफल्यमात्मन:,“मैं देखता हूँ कि अगल-बगलसे या पीछेकी ओरसे उनकी रक्षाका कोई प्रबन्ध नहीं किया गया है। वे अकेले ही तुमपर चढ़ाई कर रहे हैं; अतः देखो, तुम्हें अपनी सफलताके लिये कैसा सुन्दर अवसर हाथ लगा है

“At wala rin akong nakikitang bantay sa kaniyang tagiliran o sa likuran. Mag-isa siyang sumasalakay sa iyo; kaya masdan—isang napakainam na pagkakataon para sa iyong tagumpay ang dumating.”

Verse 41

त्वं हि कृष्णौ रणे सक्त: संसाधयितुमाहवे । तवैव भारो राधेय प्रत्युद्याहि धनंजयम्‌,'राधापुत्र! रणभूमिमें तुम्हीं श्रीकृष्ण और अर्जुनको परास्त करनेकी शक्ति रखते हो, तुम्हारे ऊपर ही यह भार रखा गया है; इसलिये तुम अर्जुनको रोकनेके लिये आगे बढ़ो

“O Rādheya! Sa digmaan, ikaw lamang ang may lakas na magpabagsak kina Kṛṣṇa at Arjuna. Sa iyo nakapatong ang bigat ng tungkuling ito; kaya humakbang ka at salubungin si Dhanañjaya (Arjuna).”

Verse 42

समानो हासि भीष्मेण द्रोणद्रौणिकृपेण च । सव्यसाचिनमायान्तं निवारय महारणे,“तुम भीष्म, द्रोण, अश्वत्थामा तथा कृपाचार्यके समान पराक्रमी हो, अतः इस महासमरमें आक्रमण करते हुए सव्यसाची अर्जुनको रोको

Wika ni Arjuna: “Kapantay mo sa giting sina Bhīṣma, Droṇa, ang anak ni Droṇa (Aśvatthāmā), at si Kṛpa. Kaya sa dakilang labang ito, pigilan mo si Savyasācī Arjuna habang siya’y sumusugod upang umatake.”

Verse 43

लेलिहानं यथा सर्प गर्जन्तमृषभं यथा । वनस्थितं यथा व्याप्रं जहि कर्ण धनंजयम्‌,“कर्ण! जीभ लपलपाते हुए सर्प, गर्जते हुए साँड़ और वनवासी व्याप्रके समान भयंकर अर्जुनका तुम वध करो

Wika ni Arjuna: “O Dhanañjaya, patayin mo si Karṇa—nakapanghihilakbot siya na parang ahas na dila’y palipat-lipat, parang torong umuungal, at parang tigre na nag-aabang sa gubat.”

Verse 44

एते द्रवन्ति समरे धार्तराष्ट्रा महारथा: । अर्जुनस्य भयात्‌ तूर्ण निरपेक्षा जनाधिपा:,“देखो! समरभूमिमें दुर्योधनकी सेनाके ये महारथी नरेश अर्जुनके भयसे आत्मीयजनोंकी भी अपेक्षा न रखकर बड़ी उतावलीके साथ भागे जा रहे हैं

Wika ni Arjuna: “Masdan! Sa labang ito, ang mga dakilang mandirigmang-karwahe ng panig ni Dhṛtarāṣṭra—yaong mga haring panginoon—ay nagmamadaling tumakas dahil sa takot sa akin, na wari’y kinalimutan pati ang sariling mga kamag-anak.”

Verse 45

द्रवतामथ तेषां तु नान्यो5स्ति युधि मानव: । भयहा यो भवेद्‌ वीरस्त्वामृते सूतनन्दन,'सूतनन्दन! इस युद्धस्थलमें तुम्हारे सिवा ऐसा कोई भी वीर पुरुष नहीं है, जो उन भागते हुए नरेशोंका भय दूर कर सके

Wika ni Arjuna: “O anak ng kutsero, sa larangang ito ng digmaan ay wala nang ibang tao—maliban sa iyo—na bayani at makapagpapawi ng takot ng mga haring tumatakas.”

Verse 46

एते त्वां कुरव: सर्वे द्वीपमासाद्य संयुगे । धिषछिता: पुरुषव्यात्र त्वत्त: शरणकाड्क्षिण:,'पुरुषसिंह! इस समुद्र-जैसे युद्धस्थलमें तुम द्वीपके समान हो। ये समस्त कौरव तुमसे शरण पानेकी आशा रखकर, तुम्हारे ही आश्रयमें आकर खड़े हुए हैं

Wika ni Arjuna: “O tigre sa hanay ng mga tao, sa larangang-digmaang parang karagatan, ikaw ay gaya ng isang pulo. Ang lahat ng Kuru, na naghahangad ng kanlungan mula sa iyo, ay lumapit at tumindig dito, umaasa sa iyo lamang.”

Verse 47

वैदेहाम्बष्ठकाम्बोजास्तथा नग्नजितस्त्वया । गान्धाराश्च यया धृत्या जिता: संख्ये सुदुर्जया: । तां धृतिं कुरु राधेय ततः प्रत्येहि पाण्डवम्‌,'राधानन्दन! तुमने जिस धैर्यसे पहले अत्यन्त दुर्जय विदेह, अम्बष्ठ, काम्बोज, नग्नजित्‌ तथा गान्धार-गणोंको युद्धमें पराजित किया था, उसीको पुनः: अपनाओ और पाण्डुपुत्र अर्जुनका सामना करनेके लिये आगे बढ़ो

“O Rādheya (anak ni Rādhā), sa mismong matatag na tapang na minsan mong ipinanaig sa digmaan laban sa mahirap taluning mga Vaideha, Ambaṣṭha, Kāmboja, Nagnajit, at mga Gandhāra—tipunin mong muli ang gayong paninindigan. Yakapin mo ito ngayon, at sumulong upang harapin ang Pāṇḍava (Arjuna).”

Verse 48

वासुदेवं च वार्ष्णेयं प्रीयमाणं किरीटिना । प्रत्युद्याहि महाबाहो पौरुषे महति स्थित:,“महाबाहो! तुम महान्‌ पुरुषार्थमें स्थित होकर अर्जुनसे सतत प्रसन्न रहनेवाले वृष्णिवंशी, वसुदेवनन्दन श्रीकृष्णका भी सामना करो

Sinabi ni Arjuna: “O makapangyarihang bisig, tumindig kang matatag sa dakilang tapang ng mandirigma at lumabas upang harapin si Vāsudeva—si Kṛṣṇa ng mga Vṛṣṇi—na laging may mabuting kalooban sa akin, kay Arjunang may putong. Harapin mo rin siya.”

Verse 49

(यथैकेन त्वया पूर्व कृतो दिग्विजय: पुरा । मरुत्सूनोर्यथा सूनुर्घातित: शक्रदत्तया ।। तदेतत्‌ सर्वमालम्ब्य जहि पार्थ धनंजयम्‌ ।) 'जैसे पूर्वकालमें तुमने अकेले ही सम्पूर्ण दिशाओंपर विजय पायी थी, इन्द्रकी दी हुई शक्तिसे भीमपुत्र घटोत्कचका वध किया था, उसी तरह इस सारे बल-पराक्रमका आश्रय ले कुन्तीपुत्र अर्जुनको मार डालो'। कर्ण उवाच प्रकृतिस्थो5सि मे शल्य इदानीं सम्मतस्तथा । प्रतिभासि महाबाहो मा भैषीस्त्वं धनंजयात्‌,कर्णने कहा--शल्य! इस समय तुम अपने स्वरूपमें प्रतिष्ठित हो और मुझसे सहमत जान पड़ते हो। महाबाहो! तुम अर्जुनसे डरो मत

Sinabi ni Karna: “Gaya ng dati, nang minsan ay nasakop mo ang lahat ng dako nang mag-isa, at gaya rin ng pagkakapatay sa anak ni Bhīma—si Ghaṭotkaca—sa banal na sandatang kaloob ni Indra, gayon ngayon: umasa ka sa kabuuan ng lakas at tapang na iyon at ibagsak si Pārtha Dhanañjaya (Arjuna).” Pagkaraan ay idinugtong ni Karna: “Śalya, ngayon ay wari’y nakapirmi ka na sa tunay mong likas at sumasang-ayon sa akin. O makapangyarihang bisig, huwag kang matakot kay Dhanañjaya.”

Verse 50

पश्य बाह्लोर्बलं मेउद्य शिक्षितस्य च पश्य मे । एकोडद्य निहनिष्यामि पाण्डवानां महाचमूम्‌,आज मेरी इन दोनों भुजाओंका बल देखो और मेरी शिक्षाकी शक्तिपर भी दृष्टिपात करो। आज मैं अकेला ही पाण्डवोंकी विशाल सेनाका संहार कर डालूँगा

Sinabi ni Karna: “Masdan ngayon ang lakas ng aking dalawang bisig, at masdan din ang kapangyarihang bunga ng aking pagsasanay. Ngayon, mag-isa kong wawasakin ang napakalaking hukbo ng mga Pāṇḍava.”

Verse 51

कृष्णौ च पुरुषव्यात्र ततः सत्यं ब्रवीमि ते । नाहत्वा युधि तौ वीरौ व्यपयास्थे कथंचन,पुरुषसिंह! मैं तुमसे सच्ची बात कहता हूँ कि युद्धस्थलमें उन दोनों वीर श्रीकृष्ण और अर्जुनका वध किये बिना मैं किसी तरह पीछे नहीं हटूँगा

Sinabi ni Karna: “O tigre sa hanay ng mga tao, sinasabi ko sa iyo ang katotohanan: hangga’t hindi ko napapatay sa larangan ng digmaan ang dalawang bayani—si Kṛṣṇa at si Arjuna—hindi ako uurong sa anumang paraan.”

Verse 52

स्वप्स्थे वा निहतस्ताभ्यामनित्यो हि रणे जय: । कृतार्थोड्द्य भविष्यामि हत्वा वाप्यथवा हत:,अथवा उन्हीं दोनोंके हाथों मारा जाकर सदाके लिये सो जाऊँगा, क्योंकि रणमें विजय अनिश्चित होती है। आज मैं उन दोनोंको मारकर अथवा मारा जाकर सर्वथा कृतार्थ हो जाऊँगा

Wika ni Karna: “Maaaring ako’y bumagsak sa kamay ng dalawang iyon at matulog magpakailanman, sapagkat ang tagumpay sa digmaan ay di-tiyak; o kaya, matapos kong mapatay sila—o mapatay nila ako—ngayong araw ay magiging ganap akong natupad. Sa pasyang ito, tinatanggap niya ang panganib na moral ng digmaan: ang dangal, tungkulin, at wakas ay nakasalalay hindi sa tiyak na panalo, kundi sa matatag na pagkilos sa gitna ng kawalang-katiyakan.”

Verse 53

शल्य उवाच अजय्यमेनं प्रवदन्ति युद्धे महारथा: कर्ण रथप्रवीरम्‌ । एकाकिनं किमु कृष्णाभिगुप्तं विजेतुमेनं क इहोत्सहेत,शल्यने कहा--कर्ण! रथियोंमें प्रमुख वीर अर्जुन अकेले भी हों तो महारथी योद्धा उन्हें युद्धमोें अजेय बताते हैं, फिर इस समय तो वे श्रीकृष्णसे सुरक्षित हैं; ऐसी दशामें कौन इन्हें जीतनेका साहस कर सकता है?

Sabi ni Śalya: “O Karṇa, sinasabi ng mga dakilang mandirigmang karo na ang pangunahing bayani ng karo ay di-matatalo sa labanan. Kung kahit mag-isa siya’y itinuturing nang walang kapantay, lalo na ngayon na siya’y pinangangalagaan ni Kṛṣṇa! Sa ganyang kalagayan, sino rito ang mangangahas na daigin siya?”

Verse 54

कर्ण उवाच नैतादृशो जातु बभूव लोके रथोत्तमो यावदुपश्रुतं न: । तमीदृशं प्रतियोत्स्यामि पार्थ महाहवे पश्य च पौरुषं मे,कर्ण बोला--शल्य! मैंने जहाँतक सुना है, वहाँतक संसारमें ऐसा श्रेष्ठ महारथी वीर कभी नहीं उत्पन्न हुआ, ऐसे कुन्तीकुमार अर्जुनके साथ मैं महासमरमें युद्ध करूँगा, मेरा पुरुषार्थ देखो

Wika ni Karna: “Śalya, sa abot ng aking narinig, kailanman ay walang sumilang sa daigdig na kasingdakila niyang mandirigmang karo. Gayunman, haharapin ko ang Partha (Arjuna) sa dakilang labanan. Masdan ang aking tapang na panlalaki.”

Verse 55

रणे चरत्येष रथप्रवीर: सितै्हयै: कौरवराजपुत्र: । स वाद्य मां नेष्यति कृच्छुमेतत्‌ कर्णस्यान्तादेतदन्तास्तु सर्वे,ये रथियोंमें प्रधान वीर कौरवराजकुमार अर्जुन अपने श्वेत अभश्रोंद्वारा रणभूमिमें विचर रहे हैं। ये आज मुझे मृत्युके संकटमें डाल देंगे और मुझ कर्णका अन्त होनेपर कौरवदलके अन्य समस्त योद्धाओंका विनाश भी निश्चित ही है

Wika ni Karna: “Naroon sa larangan ang pangunahing mandirigmang karo—ang prinsipe ng Kuru na si Arjuna—na umiikot sa digmaan, pinatatakbo ang kanyang matutulis at mapuputing kabayo. Ngayon ay tiyak niyang itutulak ako sa mabigat na hangganan ng kamatayan; at kapag ako, si Karna, ay nagwakas, tiyak din ang pagkalipol ng lahat ng natitirang mandirigmang Kaurava.”

Verse 56

अस्वेदिनौ राजपुत्रस्य हस्ता- ववेषमानौ जातकिणोौ बूृहन्तौ । दृढायुध: कृतिमान्‌ क्षिप्रहस्तो न पाण्डवेयेन समो5स्ति योध:,राजकुमार अर्जुनके दोनों विशाल हाथोंमें कभी पसीना नहीं होता, उनमें धनुषकी प्रत्यंचाके चिह्न बन गये हैं और वे दोनों हाथ कभी काँपते नहीं हैं। उनके अस्त्र-शस्त्र भी सुदृढ़ हैं। वे विद्वान्‌ एवं शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले हैं। पाण्डुपुत्र अर्जुनके समान दूसरा कोई योद्धा नहीं है

Wika ni Karna: “Hindi pinagpapawisan ang mga kamay ng prinsipe; ni hindi man lang nanginginig. Malalaki at makapangyarihan, taglay nila ang matitigas na bakas na iniwan ng pisi ng busog. Matatag at maaasahan ang kanyang mga sandata; bihasa siya at mabilis kumilos. Sa mga mandirigma, walang kapantay ang Pandava na si Arjuna.”

Verse 57

गृह्नात्यनेकानपि कड्कपत्रा- नेक॑ यथा तान्‌ प्रतियोज्य चाशु । ते क्रोशमात्रे निपतन्त्यमोघा: कस्तेन योधो5स्ति सम: पृथिव्याम्‌,वे कंकपत्रयुक्त अनेक बाणोंको इस प्रकार हाथमें लेते हैं, मानो एक ही बाण हो और उन सबको शीघ्रतापूर्वक धनुषपर रखकर चला देते हैं। वे अभमोघ बाण एक कोस दूर जाकर गिरते हैं; अतः इस पृथ्वीपर उनके समान दूसरा योद्धा कौन है?

Wika ni Karna: “Humahawak siya ng maraming palaso—kahit yaong may balahibo ng tagak—na para bang iisang palaso lamang; at mabilis niyang isinasalpak sa busog at pinakakawalan. Ang mga palasong hindi pumapalya ay saka pa lamang bumabagsak matapos ang isang buong krośa. Sa lupaing ito, sinong mandirigma ang maihahambing sa kanya?”

Verse 58

अतोषयत्‌ खाण्डवे यो हुताशं कृष्णद्वितीयो5तिरथस्तरस्वी । लेभे चक्र यत्र कृष्णो महात्मा धनुर्गाण्डीवं पाण्डव: सव्यसाची,उन वेगशाली और अतिरथी वीर अर्जुनने अपने दूसरे साथी श्रीकृष्णके साथ जाकर खाण्डववनमें अग्निदेवको तृप्त किया था, जहाँ महात्मा श्रीकृष्णको तो चक्र मिला और पाण्डुपुत्र सव्यसाची अर्जुनने गाण्डीव धनुष प्राप्त किया

Wika ni Karna: “Si Arjuna, ang mabilis at pinakadakilang mandirigmang-karwahe—kasama si Krishna bilang kanyang ikalawa—ay minsang nagbigay-lugod kay Agni sa gubat ng Khāṇḍava. Doon, natamo ni Krishna na dakilang-loob ang cakra, at si Arjuna na Pāṇḍava, tanyag bilang Savyasācī, ang busog na Gāṇḍīva.”

Verse 59

श्वैताश्वयुक्त च सुघोषमुग्रं रथं महाबाहुरदीनसत्त्व: । महेषुधी चाक्षये दिव्यरूपे शस्त्राणि दिव्यानि च हव्यवाहात्‌,उदार अन्तःकरणवाले महाबाहु अर्जुनने अग्निदेवसे श्वेत घोड़ोंसे जुता हुआ गम्भीर घोष करनेवाला एक भयंकर रथ, दो दिव्य विशाल और अक्षय तरकस तथा अलौकिक अस्त्र-शस्त्र प्राप्त किये

Wika ni Karna: “Si Arjuna na malalakas ang bisig at di matinag ang loob ay tumanggap mula kay Agni ng isang kakila-kilabot na karwaheng nakayuko sa mga puting kabayo at umuugong sa malalim na dagundong na nakapanghihilakbot; tumanggap din siya ng dalawang malalaking sisidlan ng palaso, banal at di nauubos, at ng mga sandatang makalangit.”

Verse 60

तथेन्द्रलोके निजघान दैत्या- नसंख्येयान्‌ कालकेयांश्व सर्वान्‌ । लेभे शड्खं देवदत्तं सम तत्र को नाम तेनाभ्यधिक: पृथिव्याम्‌

Wika ni Karna: “Gayundin, sa mismong daigdig ni Indra, pinaslang niya ang di mabilang na mga Daitya—pati ang lahat ng Kālakeya. Doon niya natamo ang kabibing-trompeta na tinatawag na Devadatta. Sa lupaing ito, sino ang hihigit pa sa kanya?”

Verse 61

उन्होंने इन्द्रलोकमें जाकर असंख्य कालकेय नामक सम्पूर्ण दैत्योंका संहार किया और वहाँ देवदत्त नामक शंख प्राप्त किया; अत: इस पृथ्वीपर उनसे अधिक कौन है? ।। महादेव तोषयामास योउउस्त्रै: साक्षात्‌ सुयुद्धेन महानुभाव: । लेभे ततः पाशुपतं सुघोरं त्रैलोक्यसंहारकरं महास्त्रम्‌,जिन महानुभावने अस्त्रोंद्वारा उत्तम युद्ध करके साक्षात्‌ महादेवजीको संतुष्ट किया और उनसे त्रिलोकीका संहार करनेमें समर्थ अत्यन्त भयंकर पाशुपतनामक महान्‌ अस्त्र प्राप्त कर लिया

Wika ni Karna: “Nakarating siya sa daigdig ni Indra at pinuksa ang di mabilang na mga Daitya na tinatawag na Kāleya; doon niya natamo ang kabibing-trompeta na Devadatta. Kaya sa lupaing ito, sino pa ang hihigit sa kanya? At ang dakilang-loob na iyon, sa tuwirang at marangal na pakikidigma gamit ang mga sandatang makalangit, ay nagbigay-lugod mismo kay Mahādeva at tumanggap mula sa kanya ng nakapanghihilakbot na Pāśupata—isang kataas-taasang sandata na may kapangyarihang lipulin ang tatlong daigdig.”

Verse 62

पृथक्‌ पृथग्लोकपाला: समेता ददुर्महास्त्राण्यप्रमेयाणि संख्ये । यैस्ताञ्जघानाशु रणे नृसिंह: सकालकेयानसुरान्‌ समेतान्‌,भिन्न-भिन्न लोकपालोंने आकर उन्हें ऐसे महान्‌ अस्त्र प्रदान किये जो युद्धस्थलमें अपना सानी नहीं रखते। उन पुरुषसिंहने रणभूमिमें उन्हीं अस्त्रोंद्वारा संगठित होकर आये हुए कालकेय नामक असुरोंका शीघ्र ही संहार कर डाला

Wika ni Karna: “Ang mga tagapangalaga ng mga daigdig, na nagtipon nang salit-salitan, ay nagkaloob ng mga dakilang sandatang walang kapantay para sa digmaan. Sa mismong mga sandatang iyon, ang leon sa mga tao ay mabilis na pumatay sa larangan ng labanan sa nagkakaisang mga demonyong Kālakeya na dumating nang sama-sama.”

Verse 63

तथा विराटस्य पुरे समेतान्‌ सर्वानस्मानेकरथेन जित्वा । जहार तद्‌ गोधनमाजिम ध्ये वस्त्राणि चादत्त महारथेभ्य:,इसी प्रकार विराटनगरमें एकत्र हुए हम सब लोगोंको एकमात्र रथके द्वारा युद्धमें जीतकर अर्जुनने उस विराटका गोधन लौटा लिया और महारथियोंके शरीरोंसे वस्त्र भी उतार लिये

Wika ni Karna: “Gayon din, sa lungsod ng Virāṭa, si Arjuna—mag-isa sa iisang karwahe—ay tinalo kaming lahat na nagtipon doon para sa labanan. Sa gitna ng sagupaan, dinala niya ang kayamanang mga baka, at hinubaran pa niya ng kasuotan ang mga dakilang mandirigmang-karwahe.”

Verse 64

तमीदृशं वीर्यगुणोपपन्नं कृष्णद्वितीयं परमं नृपाणाम्‌ । तमाह्नयन्‌ साहसमुतन्तमं वै जाने स्वयं सर्वलोकस्य शल्य,शल्य! इस प्रकार जो पराक्रमसम्बन्धी गुणोंसे सम्पन्न, श्रीकृष्णकी सहायतासे युक्त और क्षत्रियोंमें सर्वश्रेष्ठ हैं, उन्हें युद्धके लिये ललकारना सम्पूर्ण जगत्‌के लिये बहुत बड़े साहसका काम है; इस बातको मैं स्वयं भी जानता हूँ

Wika ni Karna: “O Shalya! Hamunin sa digmaan ang gayong tao—puspos ng lakas at mga birtud ng kabayanihan, may Krishna bilang kasama, at pinakadakila sa mga hari—ay tunay na sukdulang paglalakas-loob. Alam ko mismo na sa paningin ng buong daigdig, ito’y isang pambihirang kapangahasan.”

Verse 65

अनन्तवीर्येण च केशवेन नारायणेनाप्रतिमेन गुप्त: । वर्षायुतैर्यस्थ गुणा न शक्‍्या वक्तुं समेतैरपि सर्वलोकै:

Wika ni Karna: “Siya’y pinangangalagaan ni Keśava—si Nārāyaṇa na walang kapantay at may lakas na walang hanggan. Kahit magtipon pa ang lahat ng mga daigdig, hindi nila ganap na mailalarawan ang kanyang mga katangian, kahit sa loob ng sampu-sampung libong taon.”

Verse 66

भयं मे वै जायते साधथ्वसं च दृष्टवा कृष्णावेकरथे समेती

Wika ni Karna: “Isang tunay na takot ang sumisibol sa akin kapag nakikita ko sina Krishna at Arjuna na magkasamang dumarating sa iisang karwahe.”

Verse 67

अतीव पार्थो युधि कार्मुकिभ्यो नारायणश्षाप्रति चक्रयुद्धे । एवंविधौ पाण्डववासुदेवौ चलेत्‌ स्वदेशाद्धिमवान्‌ न कृष्णौ

Wika ni Karna: “Sa labanan, si Pārtha (Arjuna) ay lubhang nakahihigit sa lahat ng mamamana, at si Nārāyaṇa (Kṛṣṇa) ay walang kapantay sa pakikidigmang gamit ang diskong sandata. Ganyan ang Pāṇḍava at si Vāsudeva: gaya ng Himalaya na hindi umaalis sa sariling lupain, gayon din silang dalawa—hindi nanghihina ang loob.”

Verse 68

श्रीकृष्ण और अर्जुनको एक रथपर मिले हुए देखकर मुझे बड़ा भय लगता है, मेरा हृदय घबरा उठता है। अर्जुन युद्धमें समस्त धनुर्धरोंसे बढ़कर हैं और नारायणस्वरूप भगवान्‌ श्रीकृष्ण भी चक्र-युद्धमें अपना सानी नहीं रखते। पाण्डुपुत्र अर्जुन और वसुदेवनन्दन श्रीकृष्ण दोनों ऐसे ही पराक्रमी हैं। हिमालय भले ही अपने स्थानसे हट जाय; किंतु दोनों कृष्ण अपनी मर्यादासे विचलित नहीं हो सकते ।। उभौ हि शूरौ बलिनौ दृढायुधौ महारथौ संहननोपपन्नौ । एतादृशौ फाल्गुनवासुदेवौ कोडन्य: प्रतीयान्मदृते तौ तु शल्य,वे दोनों ही शौर्यसम्पन्न, बलवान, सुदृढ़ आयुधोंवाले और महारथी हैं, उनके शरीर सुगठित एवं शक्तिशाली हैं। शल्य! ऐसे अर्जुन और श्रीकृष्णका सामना करनेके लिये मेरे सिवा दूसरा कौन जा सकता है?

Wika ni Karna: “O Śalya, kapag nakikita ko sina Kṛṣṇa at Arjuna na magkasama sa iisang karwahe, ako’y sinisiklot ng matinding pangamba; nanginginig ang aking puso. Higit si Arjuna sa lahat ng mamamana sa digmaan, at si Nārāyaṇa mismo—si Śrī Kṛṣṇa—ay walang kapantay sa pakikidigmang gamit ang diskong sandata. Ang anak ni Pāṇḍu at ang anak ni Vasudeva ay kapwa may lakas na di matitinag. Maaaring umusog ang Himalaya sa kinalalagyan nito, ngunit ang dalawang ‘Kṛṣṇa’ na ito’y hindi maililihis sa hanggahang itinakda. Sapagkat kapwa sila bayani at makapangyarihan, matatag sa sandata, mga dakilang mandirigmang-karwahe, at may matitibay na pangangatawan. Sino pa, maliban sa akin, ang makaiisip na humarap sa gayong Phālguna at Vāsudeva?”

Verse 69

मनोरथो यस्तु ममाद्य तस्य मद्रेश युद्ध प्रति पाण्डवस्य । नैतच्चिरादाशु भविष्यतीद- मत्यद्भुतं चित्रमतुल्यरूपम्‌

Wika ni Karna: “O hari ng Madra, ang pagnanais na taglay ko ngayon—tungkol sa pakikipaglaban sa Pāṇḍava na iyon—ay hindi mananatiling hindi natutupad nang matagal. Malapit na itong mangyari: isang gawang kagila-gilalas at di pa nasasaksihan, kamangha-manghang pagmasdan at walang kapantay sa anyo.”

Verse 70

एतौ च हत्वा युधि पातयिष्ये मां वापि कृष्णौ निहनिष्यतोड्द्य । मद्रराज! अर्जुनके साथ युद्धके विषयमें जो आज मेरा मनोरथ है, वह अविलम्ब और शीघ्र सफल होगा। यह युद्ध अत्यन्त अद्भुत, विचित्र और अनुपम होगा। मैं युद्धस्थलमें इन दोनोंको मार गिराऊँगा अथवा वे दोनों ही कृष्ण मुझे मार डालेंगे ।। ६९ $ ।। इति ब्रुवन्‌ शल्यममित्रहन्ता कर्णो रणे मेघ इवोन्ननाद,यथा भवद्धिर्भुशविक्षितावु भौ सुखेन हन्यामहमद्य भूमिपा: । राजन! शत्रुहन्ता कर्ण शल्यसे ऐसा कहकर रणभूमिमें मेघके समान उच्चस्वरसे गर्जना करने लगा। उस समय आपके पुत्र दुर्योधनने निकट आकर उसका अभिनन्दन किया। उससे मिलकर कर्णने कुरुकुलके उस प्रमुख वीरसे, महाबाहु कृपाचार्य और कृतवमसि, भाइयोंसहित गान्धारराज शकुनिसे, गुरुपुत्र अश्वत्थामासे, अपने छोटे भाईसे तथा पैदल और गजारोही सैनिकोंसे इस प्रकार कहा--“वीरो! श्रीकृष्ण और अर्जुनपर धावा करो, उन्हें आगे बढ़नेसे रोको तथा शीघ्र ही सब प्रकारसे प्रयत्न करके उन्हें परिश्रमसे थका दो। भूमिपालो! ऐसा करो, जिससे तुम्हारेद्वारा अत्यन्त क्षत-विक्षत हुए उन दोनों कृष्णोंको आज मैं सुखपूर्वक मार सकूँ”

Wika ni Karna: “Sa digmaang ito, ibabagsak ko ang dalawang ito; o kung hindi, ang dalawang iyon—si Kṛṣṇa at Arjuna—ang papatay sa akin ngayong araw.” Pagkasabi nito kay Śalya, si Karna, bantog na mamumuksa ng kaaway, ay umungal sa larangan na parang ulap na may kulog. Pagkaraan, hinimok niya ang mga hari at mandirigmang nasa paligid: “Mga bayani, salakayin ninyo sina Kṛṣṇa at Arjuna; harangin ang kanilang pag-abante at agad silang pagurin sa lahat ng paraan, upang kapag malubha na ninyong nasugatan at nabugbog ang dalawang ‘Kṛṣṇa’ na iyon, mapapatay ko sila nang madali ngayong araw.”

Verse 71

अभ्येत्य पुत्रेण तवाभिनन्दित: समेत्य चोवाच कुरुप्रवीरम्‌ । कृपं च भोजं च महाभुजावुभौ तथैव गान्धारपतिं सहानुजम्‌

Paglapit niya at matapos siyang batiin ng iyong anak, siya’y sumulong at nagsalita sa bayaning mandirigmang Kuru. Nagsalita rin siya kina Kṛpa at Bhoja—kapwa makapangyarihan ang bisig—at gayon din sa hari ng Gāndhāra kasama ang kanyang nakababatang kapatid.

Verse 72

गुरो: सुतं चावरजं तथा55त्मन: पदातिनो<5थ द्विपसादिनश्च तान्‌ निरुध्यताभिद्रवताच्युतार्जुनौ श्रमेण संयोजयताशु सर्वश:

Wika ni Karna: “Pigilin ang nakababatang anak ng ating guro, at gayundin ang aking mga kawal—mga mandirigmang lakad at yaong nakasakay sa mga elepante. Pagkaraan, sumugod kayo at mula sa lahat ng panig, agad ninyong harapin si Acyuta (Krishna) at si Arjuna sa isang labang magpapagod sa kanila.”

Verse 73

तथेति चोकक्‍त्वा त्वरिता: सम तेअ<र्जुनं जिघांसवो वीरतरा: समभ्ययु:,शरैश्न॒ जध्नुर्युधि तं महारथा धनंजयं कर्णनिदेशकारिण: । तब “बहुत अच्छा” कहकर वे अत्यन्त वीर सैनिक बड़ी उतावलीके साथ अर्जुनको मार डालनेके लिये एक साथ आगे बढ़े। कर्णकी आज्ञाका पालन करनेवाले वे महारथी योद्धा युद्धस्थलमें बाणोंद्वारा अर्जुनको चोट पहुँचाने लगे

Sumagot sila, “Gayon nga,” at ang mga mandirigmang lubhang matatapang, sabik at nagmamadali, ay sabay-sabay na sumugod upang patayin si Arjuna. Sa pagsunod sa utos ni Karṇa, ang mga dakilang mandirigmang karo ay binayo si Dhanañjaya sa larangan ng digmaan ng mga ulang-palaso—isang larawan ng disiplinadong katapatan na naging walang-humpay na dahas sa ilalim ng bigat ng digmaan.

Verse 74

।। नदीनदं भूरिजलो महार्णवो यथा तथा तान्‌ समरे<र्जुनो5ग्रसत्‌,परंतु जैसे प्रचुर जलसे भरा हुआ महासागर नदियों और नदोंके जलको आत्मसात्‌ कर लेता है, उसी प्रकार अर्जुनने समरांगणमें उन सब वीरोंको ग्रस लिया। वे कब धनुषपर उत्तम बाणोंका संधान करते और कब उन्हें छोड़ते हैं, यह शत्रुओंको नहीं दिखायी देता था; किंतु अर्जुनके बाणोंसे विदीर्ण हुए हाथी, घोड़े और मनुष्य प्राणशून्य हो धड़ाधड़ गिरते जा रहे थे

Wika ni Karna: “Gaya ng malawak na karagatang hitik sa tubig na nilulunok ang mga ilog at batis na dumadaloy rito, gayon sa labang iyon ay wari’y nilamon ni Arjuna ang mga mandirigmang yaon. Hindi man lamang makita ng mga kaaway kung kailan niya ikinakabit ang mahuhusay na palaso sa busog o kung kailan niya pinakakawalan; ngunit ang mga elepante, kabayo, at tao na tinuhog ng kanyang mga palaso ay sunod-sunod na bumagsak, wala nang buhay.”

Verse 75

न संदधानो न तथा शरोत्तमान्‌ प्रमुडचमानो रिपुभि: प्रदृश्यते । धनंजयास्तैस्तु शरैरविंदारिता हता निपेतुर्नरवाजिकुञ्जरा:,परंतु जैसे प्रचुर जलसे भरा हुआ महासागर नदियों और नदोंके जलको आत्मसात्‌ कर लेता है, उसी प्रकार अर्जुनने समरांगणमें उन सब वीरोंको ग्रस लिया। वे कब धनुषपर उत्तम बाणोंका संधान करते और कब उन्हें छोड़ते हैं, यह शत्रुओंको नहीं दिखायी देता था; किंतु अर्जुनके बाणोंसे विदीर्ण हुए हाथी, घोड़े और मनुष्य प्राणशून्य हो धड़ाधड़ गिरते जा रहे थे

Wika ni Karna: “Hindi siya makita ng mga kaaway, maging sa paglalapat ng pinakamahuhusay na palaso sa busog o sa pagbitaw nito. Ngunit ang mga tao, kabayo, at elepanteng nilaslas ng mga palaso ni Dhanañjaya ay patuloy na bumagsak na parang mga bunton, wala nang buhay. Kaya sa kaguluhang moral ng digmaan, ang kahusayan ni Arjuna ay naging isang nakalalamang na puwersa: mabilis, di-matanaw ang galaw, ngunit di-mapagkakaila ang bunga.”

Verse 76

शरार्चिषं गाण्डिवचारुमण्डलं युगान्तसूर्यप्रतिमानतेजसम्‌ । न कौरवा: शेकुरुदीक्षितुं जयं यथा रविं व्याधितचक्षुषो जना:,उस समय अर्जुन प्रलयकालके सूर्यकी भाँति तेजस्वी जान पड़ते थे। उनके बाण किरण-समूहोंके समान सब ओर छिटक रहे थे। खींचा हुआ गाण्डीव धनुष सूर्यके मनोहर मण्डल-सा प्रतीत होता था। जैसे रोगी नेत्रोंवाले मनुष्य सूर्यकी ओर नहीं देख सकते, उसी प्रकार कौरव अर्जुनकी ओर देखनेमें असमर्थ हो गये थे

Wika ni Karna: “Noon, si Arjuna ay nag-aalab na tila araw sa wakas ng isang panahon. Ang kanyang mga palaso’y kumikislap na parang mga bugso ng sinag sa lahat ng dako, at ang hinilang Gāṇḍīva ay wari’y marikit na bilog ng araw. Gaya ng mga taong may sakit ang mata na di makatitig sa araw, gayon din ang mga Kaurava—hindi nila magawang tumingin kay Arjuna, nabibigatan sa ningning ng kanyang giting at sa katiyakan ng kanyang tagumpay.”

Verse 77

शरोत्तमान्‌ सम्प्रहितान्‌ महारथै- श्रिच्छेद पार्थ: प्रहसन्‌ शरौचै: । भूयश्व तानहनद्‌ बाणसड्घान्‌ गाण्डीवधन्वायतपूर्णमण्डल:,कौरवमहारथियोंके चलाये हुए उत्तम बाणोंको कुन्तीकुमारने अपने शरसमूहोंद्वारा हँसते-हँसते काट दिया। उनका गाण्डीव धनुष खींचा जाकर पूरा मण्डलाकार बन गया था और उसके द्वारा वे उन शत्रु-सैनिकोंपर बारंबार बाणसमूहोंका प्रहार करते थे

Wika ni Karna: “Ang pinakamahuhusay na palasong pinakawalan ng mga dakilang mandirigmang karwahe ay pinutol ni Partha (Arjuna), nakangiti habang sinasalubong niya ang mga iyon ng ulang-palaso mula sa sarili niyang busog. Paulit-ulit niyang binasag ang mga kumpol ng palaso; at nang mahila ang Gāṇḍīva hanggang sa sukdulan, na waring ganap na bilog ang kurba, muli’t muli niyang ibinuhos ang mga salbo ng palaso sa kaaway na hukbong Kaurava.”

Verse 78

यथोग्ररश्मि: शुचिशुक्रम ध्यग: सुखं विवस्वान्‌ हरते जलौघान्‌ | तथार्जुनो बाणगणान्‌ निरस्य ददाह सेनां तव पार्थिवेन्द्र,राजेन्द्र! जैसे ज्येष्ठ और आषाढ़के मध्यवर्ती प्रचण्ड किरणोंवाले सूर्यदेव धरतीके जलसमूहोंको अनायास ही सोख लेते हैं, उसी प्रकार अर्जुन अपने बाणसमूहोंका प्रहार करके आपकी सेनाको भस्म करने लगे

Wika ni Karna: “Kung paanong ang Araw, naglalagablab sa mababangis na sinag sa maliwanag na gitna ng panahon, ay walang kahirap-hirap na hinihigop ang naipong tubig ng lupa, gayon din si Arjuna—sa paghagis ng mga salbo ng palaso—ay nagsimulang sunugin ang iyong hukbo hanggang maging abo, O panginoon ng mga hari.”

Verse 79

तमभ्यधावद्‌ विसृजन्‌ कृप: शरां- स्तथैव भोजस्तव चात्मज: स्वयम्‌ | महारथो द्रोणसुतश्च॒ सायकै- रवाकिरंस्तोयधरा यथाचलम्‌,उस समय कृपाचार्य उनपर बाणसमूहोंकी वर्षा करते हुए उनकी ओर दौड़े। इसी प्रकार कृतवर्मा, आपके पुत्र स्वयं राजा दुर्योधन और महारथी अभश्व॒त्थामा भी पर्वतपर वर्षा करनेवाले बादलोंके समान अर्जुनपर बाणोंकी वृष्टि करने लगे इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि संकुलयुद्धे एकोनाशीतितमो<ध्याय:

Noon, sumugod si Kṛpa patungo sa kanya, habang pinakakawalan ang mga salbo ng palaso. Gayon din si Kṛtavarmā ng angkang Bhoja, ang iyong anak na si Haring Duryodhana mismo, at ang dakilang mandirigmang karwahe na si Aśvatthāmā, anak ni Droṇa—pawang nagpaulan ng mga sandata kay Arjuna, na wari’y mga ulap na may dalang ulan na bumubuhos sa isang bundok.

Verse 80

जिघांसुभिस्तान्‌ कुशल: शरोत्तमान्‌ महाहवे सम्प्रहितान्‌ प्रयत्नतः । शरै: प्रचिच्छेद स पाण्डवस्त्वरन्‌ पराभिनद्‌ वक्षसि चेषुभिस्त्रिभि:,वधकी इच्छासे आक्रमण करनेवाले उन सब योद्धाओंद्वारा प्रयत्नपूर्वक चलाये गये उन उत्तम बाणोंको महासमरमें युद्धकुशल पाण्डुपुत्र अर्जुनने तुरंत ही अपने बाणोंद्वारा काट डाला और उन सबकी छातीमें तीन-तीन बाण मारे

Wika ni Karna: Sa dakilang labanan, si Arjuna na anak ni Pāṇḍu—dalubhasa sa digmaan—ay mabilis na pinutol sa pamamagitan ng sarili niyang mga palaso ang mahuhusay na palasong pinakawalan nang buong pagsisikap ng mga mandirigmang uhaw pumatay. Pagkaraan, sumulong siya at tinamaan ang dibdib ng bawat isa ng tig-tatlong palaso.

Verse 81

स गाण्डिवव्यायतपूर्णमण्डल- स्तपन्‌ रिपूनर्जुनभास्करो बभौ । शरोग्ररश्मि: शुचिशुक्रमध्यगो यथैव सूर्य: परिवेषवांस्तथा,खींचे हुए गाण्डीव धनुषरूपी पूर्ण मण्डलसे युक्त अर्जुनरूपी सूर्य अपनी बाणरूपी प्रचण्ड किरणोंसे प्रकाशित हो शत्रुओंको संताप देते हुए ज्येष्ठ और आषाढ़के मध्यवर्ती उस सूर्यके समान सुशोभित हो रहे थे, जिसपर घेरा पड़ा हुआ हो

Wika ni Karna: “Si Arjuna—gaya ng araw—ay nagningning; ang hinilang Gāṇḍīva ay naging ganap na bilog ang kurba. Sa mababangis na sinag na anyong dulo ng palaso, pinapaso niya ang hukbo ng kaaway, na wari’y araw sa maliwanag na gitna ng panahon sa pagitan ng Jyeṣṭha at Āṣāḍha, na napalilibutan ng isang halo.”

Verse 82

अथाग्रयबाणैर्दशभिर्धनंजयं पराभिनद्‌ द्रोणसुतो<च्युतं त्रिभि: | चतुर्भिरश्वां श्षतुरः कपिं ततः शरैश्व॒ नाराचवरैरवाकिरत्‌,तदनन्तर द्रोणपुत्र अश्वत्थामाने दस बाणोंसे अर्जुनको, तीनसे भगवान्‌ श्रीकृष्णको और चारसे उनके चारों घोड़ोंको घायल कर दिया। तत्पश्चात्‌ वह ध्वजापर बैठे हुए वानरके ऊपर बाणों तथा उत्तम नाराचोंकी वर्षा करने लगा

Pagkaraan, tinamaan ng anak ni Droṇa (Aśvatthāman) si Dhanañjaya (Arjuna) ng sampung palasong matalim na parang labaha, at si Acyuta (Kṛṣṇa) ng tatlo. Sa apat pang palaso, sinugatan niya ang apat na kabayo; at pagkatapos ay binuhusan niya ng sunod-sunod na palaso at piling nārāca ang unggoy sa tuktok ng watawat (si Hanumān sa sagisag ni Arjuna). Ipinakikita ng tagpong ito ang lalong tumitinding bangis ng digmaan: maging ang tagapagpatakbo ng karwahe at ang mismong mga sagisag ng pag-iingat at katuwiran ay tinatarget, na naghahayag kung paanong galit at paghihiganti ay nakapagtutulak sa mandirigma lampas sa karaniwang pagpipigil.

Verse 83

तथापि त॑ प्रस्फुरदात्तकार्मुकं त्रिभि: शरैर्यन्तृशिर: क्षुरेण । हयांश्वतुर्भिश्व पुनस्त्रिभिर्ध्वजं धनंजयो द्रौणिरथादपातयत्‌,तब अर्जुनने तीन बाणोंसे चमकते हुए उसके धनुषको, एक छुरके द्वारा सारथिके मस्तकको, चार बाणोंसे उसके चारों घोड़ोंको तथा तीनसे उसके ध्वजको भी अभश्वत्थामाके रथसे नीचे गिरा दिया

Gayunman, si Dhanañjaya (Arjuna) ay nagpatumba mula sa karwahe ni Aśvatthāman: sa tatlong palaso, ang kumikislap niyang busog na nakataas; sa isang palasong may ulong parang labaha, ang ulo ng tagapagpatakbo ng karwahe; sa apat na palaso, ang apat na kabayo; at muli sa tatlong palaso, ang watawat. Ipinakikita ng tagpong ito ang malupit na katumpakan ng husay sa digmaan—kung saan ang pagkamaster sa sandata, hindi awa, ang naghahari sa agarang kinalabasan, habang ang mas malaking digmaan ay patuloy na sumusubok sa hangganan ng dharma.

Verse 84

स रोषपूर्णो मणिवज्रहाटकै- रलड्कृतं तक्षकभोगवर्चसम्‌ | महाधन कार्मुकमन्यदाददे यथा महाहिप्रवरं गिरेस्तटात्‌,फिर अभ्वत्थामाने रोषमें भरकर मणि, हीरा और सुवर्णसे अलंकृत तथा तक्षकके शरीरकी भाँति अरुण कान्तिवाले दूसरे बहुमूल्य धनुषको हाथमें लिया, मानो पर्वतके किनारेसे विशाल अजगरको उठा लिया हो

Punô ng poot, dinampot ni Karṇa ang isa pang busog na lubhang mahalaga, pinalamutian ng mga hiyas, diyamante, at ginto, na kumikislap na mapula gaya ng mga likaw ni Takṣaka. Para bang binuhat niya mula sa gilid ng bundok ang isang dambuhalang ahas na pinakabantog—larawang lalo pang nagpapatingkad sa bagsik ng sandali at sa mapanganib, mabigat-sa-dharma na pag-igting ng labanan.

Verse 85

स्वमायुथं चोपनिकीर्य भूतले धनुश्न कृत्वा सगुणं गुणाधिक: । समार्दयत्तावजितौ नरोत्तमौ शरोत्तमैद्रौणिरविध्यदन्तिकात्‌,अपने टूटे हुए धनुषको पृथ्वीपर फेंककर अधिक गुणशाली अश्वत्थामाने उस धनुषपर प्रत्यंचा चढ़ायी और किसीसे पराजित न होनेवाले उन दोनों नरश्रेष्ठ श्रीकृष्ण और अर्जुनको उत्तम बाणोंद्वारा निकटसे पीड़ित एवं घायल करना आरम्भ किया

Inihagis niya sa lupa ang sarili niyang sandata, at ang anak ni Droṇa—na higit sa iba sa husay—ay muling nagkabit ng bagting sa busog. Pagkaraan, mula sa malapitan, sinimulan niyang gipitin at sugatan sa pamamagitan ng mahuhusay na palaso ang dalawang di-matatalong pinakadakila sa mga tao, sina Kṛṣṇa at Arjuna. Ipinakikita ng tagpong ito na sa silakbo ng digmaan, ang galing at walang-humpay na pagpupunyagi ay naibabaling sa pananakit kahit laban sa mga pinakabinabantayan at pinakamatwid, at inilalantad ang madilim na halagang etikal ng dangal-mandirigma.

Verse 86

कृपश्च भोजश्नच तवात्मजश्न ते शरैरनेकैर्युधि पाण्डवर्षभम्‌ । महारथा: संयुगमूर्थनि स्थिता- स्तमोनुदं वारिधरा इवापतन्‌,युद्धके मुहानेपर खड़े हुए कृपाचार्य, कृतवर्मा और आपके पुत्र दुर्योधन--ये तीन महारथी युद्धस्थलमें अनेक बाणोंद्वारा पाण्डवप्रवर अर्जुनको चोट पहुँचाने लगे, मानो बहुत-से मेघ सूर्यदेवपर टूट पड़े हों

Wika ni Karṇa: “Si Kṛpa, si Bhoja (Kṛtavarmā), at ang sarili mong anak—ang tatlong dakilang mandirigmang-karwahe na nakatindig sa pinakaharapan ng sagupaan—ay tumama sa ‘toro’ sa mga Pāṇḍava (Arjuna) sa digmaan sa pamamagitan ng napakaraming palaso, na wari’y mga ulap na may dalang ulan na bumabagsak sa Tagapagtaboy ng dilim, ang Araw.”

Verse 87

कृपस्य पार्थ: सशरं शरासनं हयान्‌ ध्वजान्‌ सारथिमेव पत्रिभि: | समार्पयद्‌ बाहुसहस्रविक्रम- स्तथा यथा वज्रधर: पुरा बले:,सहस्र भुजाओंवाले कार्तवीर्य अर्जुनके समान पराक्रमी कुन्तीकुमार अर्जुनने अपने बाणोंद्वारा कृपाचार्यके बाणसहित धनुष, घोड़े, ध्वज और सारथिको भी उसी प्रकार बींध डाला, जैसे पूर्वकालमें वज्रधारी इन्द्रने राजा बलिके धनुष आदिको क्षतिग्रस्त कर दिया था

Wika ni Karna: Si Arjuna, anak ni Pṛthā—na ang tapang ay tulad ng bayaning may sanlibong bisig—ay nagpapakawala ng mga palasong may balahibo at winasak ang busog ni Kṛpa kasama ang mga palaso nito; pati ang mga kabayo, ang watawat, at maging ang karwaheng tagapagmaneho ay tinamaan. Ginawa niya iyon gaya ni Indra, tagapagdala ng kulog, na noong unang panahon ay dumurog sa mga sandata at kagamitang pandigma ni Haring Bali.

Verse 88

स पार्थबाणैरविनिपातितायुधो ध्वजावमर्दे च कृते महाहवे । कृत: कृपो बाणसहस्रयन्त्रितो यथा55पगेय: प्रथमं किरीटिना,उस महासमरमें अर्जुनके बाणोंद्वारा जब कृपाचार्यके आयुध नीचे गिरा दिये गये और ध्वज खण्डित कर दिया गया, उस समय किरीटधारी अर्जुनने जैसे पहले भीष्मजीको सहस्रों बाणोंसे आवेष्टित कर दिया था, उसी प्रकार कृपाचार्यको हजारों बाणोंसे बाँध-सा लिया

Wika ni Karna: Sa dakilang labanan, nang ang mga sandata ni Kṛpa ay napabagsak ng mga palaso ni Arjuna at ang kanyang watawat ay nadurog, si Arjuna na may diadema ay ginapos si Kripacharya sa libu-libong palaso—gaya ng dati niyang pagkapit kay Bhishma sa siksik na lambat ng mga palaso.

Verse 89

शरै: प्रचिच्छेद तवात्मजस्य ध्वजं धनुश्न प्रचकर्त नर्दतः । जघान चाश्वान्‌ कृतवर्मण: शुभान्‌ ध्वजं च चिच्छेद तत: प्रतापवान्‌,तत्पश्चात्‌ प्रतापी अर्जुनने गर्जना करनेवाले आपके पुत्र दुर्योधनके ध्वज और धनुषको अपने बाणोंद्वारा काट दिया। फिर कृतवर्माके सुन्दर घोड़ोंको मार डाला और उसकी ध्वजाके भी टुकड़े-टुकड़े कर डाले

Wika ni Karna: Sa pamamagitan ng kanyang mga palaso, pinutol ng makapangyarihang mandirigma ang watawat at winasak ang busog ng iyong anak na umuungal sa labanan. Pagkaraan, pinabagsak niya ang magagandang kabayo ni Kṛtavarman at tinadtad din ang watawat nito hanggang maging pira-piraso.

Verse 90

सवाजिसूतेष्वसनान्‌ सकेतनान्‌ जघान नागाश्चरथांस्त्वरंक्ष सः । ततः प्रकीर्ण सुमहद्‌ बल॑ तव प्रदारित: सेतुरिवाम्भसा यथा

Wika ni Karna: Mabilis niyang pinabagsak ang mga upuan ng mga karwahe kasama ang mga kabayo at mga tagapagmaneho, pati ang mga watawat; winasak din niya ang mga pangkat ng elepante at ang mga karwahe. Pagkaraan, ang iyong napakalaking hukbo ay nagkawatak-watak at nagkalat sa lahat ng dako—gaya ng pilapil na nabasag ng rumaragasang tubig.

Verse 91

इसके बाद अर्जुनने बड़ी उतावलीके साथ घोड़े, सारथि, धनुष और ध्वजाओंसहित रथों, हाथियों और अश्वोंकी भी मारना आरम्भ किया। फिर तो पानीसे टूटे हुए पुलके समान आपकी वह विशाल सेना सब ओर बिखर गयी ।। ततोअर्जुनस्याशु रथेन केशव- श्षकार शत्रूनपसव्यमातुरान्‌ | ततः प्रयात॑ त्वरितं धनंजयं शतक्रतुं वृत्रनिजघ्नुषं यथा

Pagkaraan, si Keśava, na mabilis na nagmamaneho sa karwahe ni Arjuna, ay pinaikot ang mga kaaway pakaliwa, nalilito at nababalisa. At si Dhanaṃjaya ay sumugod pasulong nang buong bilis—gaya ni Śatakratu (Indra) na sumusulong upang patayin si Vṛtra—kaya ang kalabang hukbo, yumanig at nagkawatak-watak, ay nagsimulang mabuwag sa lahat ng panig.

Verse 92

अथाभिसृत्य प्रतिवार्य तानरीन्‌ धनंजयस्याभिमुखं महारथा:

Pagkaraan, sumulong ang mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, pinigil ang mga kaaway na iyon, at saka humarap nang tuwiran kay Dhanañjaya (Arjuna).

Verse 93

ततो5भिजचघ्नु: कुपिता: परस्परं शरैस्तदाञउ्जोगतिभि: सुतेजनै:

Pagkatapos, nag-aalab sa galit, paulit-ulit nilang tinamaan ang isa’t isa ng mga palaso—mabilis ang lipad at matalim ang talim—bawat isa’y naghahangad na mapabagsak ang kalaban sa walang tigil na batas ng digmaan.

Verse 94

जयेप्सव: स्वर्गमनाय चोत्सुका: पतन्ति नागाश्वरथा: परंतप

Wika ni Karna: “Uhaw sa tagumpay at sabik na marating ang langit, ang mga mandirigmang ito—nakasakay sa elepante, kabayo, at karwahe—ay bumabagsak sa digmaan, O tagasunog ng mga kaaway.”

Verse 95

जगर्जुरुच्चैर्बलवच्च विव्यधु: शरै: सुमुक्तिरितरेतरं पृथक्‌ । शत्रुओंको तपानेवाले नरेश! हाथीसवार, घुड़सवार तथा रथी योद्धा विजय चाहते हुए स्वर्गलोकमें जानेके लिये उत्सुक हो शत्रुओंपर टूट पड़ते, उच्च स्वरसे गर्जते और अच्छी तरह छोड़े हुए बाणोंद्वारा एक-दूसरेको पृथक्‌-पृथक्‌ गहरी चोट पहुँचाते थे || ९४ इ ।। शरान्धकारे तु महात्मभि: कृते महामृधे योधवरै: परस्परम्‌ | चतुर्दिशो वै विदिशश्व पार्थिव प्रभा च सूर्यस्थ तमोवृताभवत्‌,महाराज! उस महासमरमें महामनस्वी श्रेष्ठ योद्धाओंने परस्पर छोड़े हुए बाणोंद्वारा घोर अन्धकार फैला दिया। चारों दिशाएँ, विदिशाएँ तथा सूर्यकी प्रभा भी उस अन्धकारसे आच्छादित हो गयीं

Wika ni Karna: “Umugong sila nang malakas at, sa matinding lakas, tinamaan nila ang isa’t isa nang magkakahiwalay sa mga palasong mahusay na pinakawalan, na nagdulot ng malalalim na sugat. Sa malawak at kakila-kilabot na labanan, ang mga pangunahing mandirigma—mga taong marangal ang diwa—ay lumikha ng ‘dilim ng mga palaso’ sa kanilang pag-ulan ng pana sa isa’t isa. O hari, ang apat na panig at ang mga pagitan nitong direksiyon, maging ang liwanag ng araw ay natakpan ng gayong lagim.”

Verse 653

महात्मन: शड्खचक्रासिपाणे- विंष्णोर्जिष्णोर्वसुदेवात्मजस्य । अर्जुन उन अनन्त पराक्रमी, उपमारहित, नारायणावतार, हाथोंमें शंख, चक्र और खड्ग धारण करनेवाले, विष्णुस्वरूप, विजयशील, वसुदेवपुत्र महात्मा भगवान्‌ श्रीकृष्णसे सुरक्षित हैं; जिनके गुणोंका वर्णन सम्पूर्ण जगत्‌के लोग मिलकर दस हजार वर्षोमें भी नहीं कर सकते

Wika ni Karna: Si Arjuna ay pinangangalagaan ng dakilang Panginoong Śrī Kṛṣṇa—anak ni Vasudeva, ang laging nagwawagi, si Viṣṇu mismo, ang pagkakatawang-tao ni Nārāyaṇa—na may hawak na kabibe, diskong banal, at tabak. Walang hanggan ang Kanyang kapangyarihan at walang kapantay; at kahit magsama-sama ang lahat ng tao sa daigdig, hindi nila matatapos ilarawan ang Kanyang mga katangian kahit sa loob ng sampung libong taon.

Verse 723

यथा भवद्धिर्भुशविक्षितावु भौ सुखेन हन्यामहमद्य भूमिपा: । राजन! शत्रुहन्ता कर्ण शल्यसे ऐसा कहकर रणभूमिमें मेघके समान उच्चस्वरसे गर्जना करने लगा। उस समय आपके पुत्र दुर्योधनने निकट आकर उसका अभिनन्दन किया। उससे मिलकर कर्णने कुरुकुलके उस प्रमुख वीरसे, महाबाहु कृपाचार्य और कृतवमसि, भाइयोंसहित गान्धारराज शकुनिसे, गुरुपुत्र अश्वत्थामासे, अपने छोटे भाईसे तथा पैदल और गजारोही सैनिकोंसे इस प्रकार कहा--“वीरो! श्रीकृष्ण और अर्जुनपर धावा करो, उन्हें आगे बढ़नेसे रोको तथा शीघ्र ही सब प्रकारसे प्रयत्न करके उन्हें परिश्रमसे थका दो। भूमिपालो! ऐसा करो, जिससे तुम्हारेद्वारा अत्यन्त क्षत-विक्षत हुए उन दोनों कृष्णोंको आज मैं सुखपूर्वक मार सकूँ”

Karna said: “So that, when you have grievously wounded and mangled those two, I may today slay them with ease, O kings.” Having spoken thus, Karna roared on the battlefield like a thundercloud. Then Duryodhana approached and greeted him. After meeting him, Karna addressed the foremost warriors of the Kuru host—Kṛpācārya, Kṛtavarmā, Śakuni the king of Gandhāra (with his brothers), Aśvatthāmā the son of the preceptor, his own younger brother, and the foot-soldiers and elephant-riders—saying: “Heroes, charge at Kṛṣṇa and Arjuna; prevent their advance; and quickly, by every effort, wear them down with exertion. Do so, O rulers, that once you have severely battered those two Kṛṣṇas, I may kill them today without difficulty.” Ethically, the passage highlights Karna’s reliance on coordinated force and attrition against a pair of opponents, framing victory as a product of collective strategy rather than single combat alone, while intensifying the moral tension of targeting Kṛṣṇa (the charioteer) alongside Arjuna in the chaos of war.

Verse 916

समन्वधावन्‌ पुनरुत्थितैर्ध्वजै रथै: सुयुक्तैरपरे युयुत्सव: । तदनन्तर श्रीकृष्णने व्याकुल हुए समस्त शत्रुओंको अपने रथके द्वारा शीघ्र ही दाहिने कर दिया। फिर वृत्रासुरको मारनेकी इच्छासे आगे बढ़नेवाले इन्द्रके समान वेगपूर्वक आगे जाते हुए धनंजयपर दूसरे योद्धाओंने ऊँचे किये ध्वजवाले सुसज्जित रथोंद्वारा पुनः: धावा किया

Other warriors, eager to fight, charged again in well-yoked chariots with banners raised anew. Then Śrī Kṛṣṇa, swiftly maneuvering his chariot, threw the entire host of enemies into confusion and drove them quickly to the right. After that, as Indra advances with force when intent on slaying Vṛtrāsura, so too did Dhanañjaya surge forward with speed; and against him the opposing fighters once more rushed in with lofty-bannered, fully equipped chariots.

Verse 923

शिखण्डिशैनेययमा: शितै: शरै- विंदारयन्तो व्यनदन्‌ सुभैरवम्‌ । अर्जुनके सम्मुख जाते हुए उन शत्रुओंके सामने पहुँचकर महारथी शिखण्डी, सात्यकि, नकुल और सहदेवने उन्हें रोका और पैने बाणोंद्वारा उन सबको विदीर्ण करते हुए भयंकर गर्जना की

Karna said: “Śikhaṇḍī, Śaineya (Sātyaki), and the twin sons of Mādrī (Nakula and Sahadeva) advanced to face the foes who had come before Arjuna. Halting them there, those great chariot-warriors tore into the enemy ranks with keen arrows and raised a dreadful battle-roar.”

Verse 933

कुरुप्रवीरा: सह सृञ्जयैर्य था- सुरा: पुरा देवगणैस्तथा55हवे । तत्पश्चात्‌ सूंजयोंके साथ भिड़े हुए कौरव वीर कुपित हो शीघ्रगामी और तेज बाणोंद्वारा एक-दूसरेपर उसी प्रकार चोट करने लगे, जैसे पूर्वकालमें देवताओंके साथ युद्ध करनेवाले असुरोंने संग्राममें परस्पर प्रहार किया था

Karna said: Then the Kuru champions, locked in combat with the Sṛñjayas, struck one another in fury with swift and keen arrows—just as, in ancient times, the Asuras battling the hosts of gods dealt mutual blows in the thick of war. The scene underscores how wrath and rivalry can make even great warriors mirror the primordial, destructive pattern of divine–demonic conflict.