Adhyaya 164

Verse 1

अष्टपञ्चाशर्दाधिकशततमो« ध्याय: भीष्मजीके द्वारा भगवान्‌ श्रीकृष्णकी महिमाका वर्णन युधिछिर उवाच ब्राह्मणानर्चसे राजन्‌ सततं संशितव्रतान्‌ । कं तु कर्मोदयं दृष्टवा तानर्चसि जनाधिप

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O Hari, palagi mong sinasamba ang mga brāhmaṇa na matatag sa mahigpit at disiplinadong mga panata. Kaya, O panginoon ng mga tao, anong bunga o pakinabang na nagmumula sa gawa ang nakita mo kaya mo sila sinasamba?”

Verse 2

कां वा ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्टवा महाव्रत । तानर्चसि महाबाहो सर्वमेतद्‌ वदस्व मे

Wika ni Yudhiṣṭhira: “O dakilang tagapag-ingat ng panata, O makapangyarihang bisig—sa anong gantimpalang darating, na nagmumula sa paggalang at pagsamba sa mga brāhmaṇa, mo itinuon ang iyong tingin kaya mo sila pinarangalan? Isalaysay mo sa akin ang lahat.”

Verse 3

भीष्म उवाच एष ते केशव: सर्वमाख्यास्यति महामति: । व्युष्टिं ब्राह्मणपूजायां दृष्टव्युष्टिमहाव्रत:

Sabi ni Bhīṣma: “O marunong, ang Keshava na ito ang magpapaliwanag sa iyo ng lahat. Siya’y Panginoong may dakilang panata na nasaksihan na mismo ang tunay na bunga at pakinabang na nagmumula sa paggalang at pagsamba sa mga brāhmaṇa; kaya siya rin ang magsasalaysay sa iyo ng buong bagay na ito.”

Verse 4

बलं श्रोत्रे वाड्मनश्चक्षुषी च ज्ञानं तथा सविशुद्ध॑ ममाद्य । देहन्यासो नातिचिरान्मतो मे न चाति तूर्ण सविताद्य याति

Sabi ni Bhīṣma: “Ngayong araw, nagbalik ang aking lakas; matatag ang aking pandinig, pananalita, isip, at kapwa mata, at malinaw at dalisay din ang aking pagkaunawa. Kaya’t aking hinahatulan na hindi na malayo ang paglalagak ko sa katawang ito. Gayunman, ngayong araw ay hindi nagmamadali ang Araw sa paglakad nito.”

Verse 5

उक्ता धर्मा ये पुराणे महान्तो राजन विप्राणां क्षत्रियाणां विशां च । तथा शूद्राणां धर्ममुपासते च शेषं कृष्णादुपशिक्षस्व पार्थ

Sabi ni Bhīṣma: “O Hari, naipahayag ko na ang mga dakilang dharma na itinuturo sa sinaunang tradisyon—yaong sa mga brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, at gayundin sa śūdra—at pati ang mga tungkuling iginagalang at isinasagawa ng mga tao sa lahat ng antas. Anuman ang nalalabi, O Pārtha, pag-aralan mo ang iba pa mula kay Krishna.”

Verse 6

अहं होन॑ वेझि तत्त्वेन कृष्णं यो<यं हि यच्चास्य बल॑ पुराणम्‌ | अमेयात्मा केशव: कौरवेन्द्र सो<यं धर्म वक्ष्यति संशयेषु

Sabi ni Bhīṣma: “Kilala ko si Krishna sa kanyang tunay na kalikasan—kung sino siya, at kung ano ang kanyang sinauna at pangunahing kapangyarihan. O panginoon ng mga Kuru, ang Keshava ay di-masusukat sa kanyang diwa; kaya tuwing may pag-aalinlangan na sumisibol sa iyong isip, siya ang magpapahayag sa iyo kung ano ang dharma.”

Verse 7

कृष्ण: पृथ्वीमसृजत्‌ खं दिवं च कृष्णस्य देहान्मेदिनी सम्बभूव । वराहो5यं भीमबल: पुराण: स पर्वतान्‌ व्यसृजद्‌ वै दिशश्चल॒

Sinabi ni Bhishma: Si Krishna ang nagluwal ng daigdig, ng kalangitan, at ng langit na banal. Mula sa sariling katawan ni Krishna nahayag ang lupa—ang lupang sumasalo at nagtataguyod sa lahat. Siya ang sinaunang Nilalang na may kakila-kilabot na lakas na nagpakita bilang Varaha (Baboy-Damo), at siya rin ang lumikha ng mga bundok at nagtakda ng mga direksiyon.

Verse 8

अस्य चाधो<थान्तरिक्ष॑ दिवं च दिशश्षतस्रो विदिशश्षतस््र: । सृष्टिस्तथैवेयमनुप्रसूता स निर्ममे विश्वमिदं पुराणम्‌

Sinabi ni Bhishma: Sa ibaba Niya naroroon ang gitnang daigdig (kalawakan/atmospera), ang mga langit, ang sandaang direksiyon at ang sandaang pagitan ng mga direksiyon. Mula sa Kanya nagmumula ang nagpapatuloy na pag-ikot ng paglikha; Siya ang humubog sa sinaunang sansinukob na ito.

Verse 9

अस्य नाभ्यां पुष्करं सम्प्रसूत॑ यत्रोत्पन्न: स्वयमेवामितौजा: । तेनाच्छिन्नं तत्‌ तमः पार्थ घोरं यत्‌ तत्‌ तिष्ठत्यर्णवं तर्जयानम्‌

Sinabi ni Bhishma: Mula sa pusod Niya ay sumibol ang isang lotus, at sa loob nito ay lumitaw ang sariling-silang na si Brahma, taglay ang di-masukat na ningning. Sa pamamagitan niya naputol ang kakila-kilabot na dilim—ang dilim na kumalat sa lahat ng dako, na wari’y nananakot maging sa karagatan—malawak, di-masayod, at walang hangganan.

Verse 10

कृते युगे धर्म आसीत्‌ समग्र- स्त्रेताकाले ज्ञानमनुप्रपन्न: । बल॑ त्वासीद्‌ द्वापरे पार्थ कृष्ण: कलौ त्वधर्म: क्षितिमिवाजगाम

Sinabi ni Bhishma: Sa Kṛta yuga, ang Dharma ay buo at ganap. Sa Tretā yuga, si Kṛṣṇa ay nanahan bilang ganap na kaalaman at pag-unawa. Sa Dvāpara yuga, O Pārtha, naroon Siya bilang lakas. Ngunit sa Kali yuga, ang adharma ay bababa sa lupa na wari’y sinakop na ito—kaya ang kawalang-katuwiran ang magiging naghaharing puwersa.

Verse 11

इन्होंने ही प्रचीनकालमें दैत्योंका संहार किया और ये ही दैत्यसम्राट्‌ बलिके रूपमें प्रकट हुए। ये भूतभावन प्रभु ही भूत और भविष्य इनके ही स्वरूप हैं तथा ये ही इस सम्पूर्ण जगतके रक्षा करनेवाले हैं

Sinabi ni Bhishma: Noong unang panahon, ang mismong banal na kapangyarihang ito ang lumipol sa mga Daitya, at sila rin ang kalauna’y nagpakita bilang si Bali, ang emperador ng mga Daitya. Ang iisang Panginoong iyon—tagapag-alaga at pinagmumulan ng lahat ng nilalang—ay nagtataglay ng nakaraan at hinaharap sa Kanyang anyo; at Siya lamang ang tagapagtanggol ng buong sanlibutang ito.

Verse 12

यदा धर्मों ग्लाति वंशे सुराणां तदा कृष्णो जायते मानुषेषु । धर्मे स्थित्वा स तु वै भावितात्मा परांक्ष लोकानपरांश्ष पाति

Wika ni Bhishma: Kapag humihina ang dharma sa mga angkan ng mga diyos, saka isinisilang si Krishna sa gitna ng mga tao. Matatag siyang nananatili sa dharma, at taglay ang dalisay at hinubog na kalooban; siya mismo ang namumuhay ayon dito, ibinabalik ang dharma sa katayuan nito, at pinangangalagaan ang kapwa mataas at mababang mga daigdig.

Verse 13

त्याज्यं त्यक्त्वा चासुराणां वधाय कार्याकार्ये कारणं चैव पार्थ | कृतं करिष्यत्‌ क्रियते च देवो राहुं सोम॑ विद्धि च शक्रमेनम्‌

Sabi ni Bhishma: “O Partha, may Iisa na, matapos iwaksi ang dapat iwaksi, ay nagiging mismong sanhi ng paglipol sa mga asura. Ang dapat gawin at ang di dapat gawin, at maging ang sanhi ng kapwa, ay nasa kanyang mismong anyo. Ang banal na Panginoon na iyon ang anyo ng pagkilos—ng nagawa na, ng gagawin pa, at ng ginagawa ngayon. O anak ni Kunti, kilalanin mo siya bilang Rahu, bilang Soma (ang Buwan), at bilang Shakra (Indra).”

Verse 14

स विश्वकर्मा स हि विश्वरूप: स विश्वभुग्‌ विश्वसृग्‌ विश्वजिच्च । स शूलभृच्छोणित भृत्‌ कराल- स्‍्तं कर्मभिविंदितं वै स्तुवन्ति

Sabi ni Bhishma: Siya si Vishvakarma, ang panday ng sansinukob; tunay ngang siya ang may anyong pangkalahatan. Siya ang tumatangkilik sa sansinukob, ang lumilikha nito, at ang mananakop nito. Taglay niya ang trident, at hawak ang kopa ng bungo na puno ng dugo, nag-aanyong kakila-kilabot. Sa kanyang sari-saring gawa na naging bantog sa daigdig, si Sri Krishna ring iyon ang pinupuri ng lahat ng tao.

Verse 15

त॑ं गन्धर्वाणामप्सरसां च नित्य- मुपतिष्ठन्ते विबुधानां शतानि | त॑ राक्षसाक्ष परिसंवदन्ति रायस्पोष: स विजिगीषुरेक:

Sabi ni Bhishma: “Siya ang patuloy na pinaglilingkuran ng daan-daang nilalang sa langit—mga Gandharva at Apsara. Maging ang mga Rakshasa ay sumasangguni sa kanya at humihingi ng kanyang pagsang-ayon. Siya lamang ang tagapag-ingat at tagapagpalago ng yaman, at ang may iisang layon na magwagi.”

Verse 16

तमध्वरे शंसितार: स्तुवन्ति रथन्तरे सामगाश्र स्तुवन्ति । त॑ ब्राह्मणा ब्रद्ममन्त्रै: स्तुवन्ति तस्मै हविरध्वर्यव: कल्पयन्ति

Sabi ni Bhishma: “Sa paghahandog na sakripisyo, pinupuri siya ng mga tagapagbigkas ng papuri; pinupuri siya ng mga umaawit ng mga himnong Sāman sa pamamagitan ng awit na Rathantara. Pinupuri siya ng mga Brahmin na bihasa sa Veda sa pamamagitan ng mga banal na mantra, at ang mga paring Adhvaryu ay maayos na naglalaan para sa kanya ng kanyang bahagi sa handog sa ritwal.”

Verse 17

स पौराणी ब्रह्मागुहां प्रविष्टो महीसत्र भारताग्रे ददर्श । स चैव गामुद्दधाराग्रयकर्मा विक्षोभ्य दैत्यानुरगान्‌ दानवांश्ष॒

Wika ni Bhishma: Siya, pagpasok sa sinaunang yungib ni Brahmā, ay nasaksihan—O pinakadakila sa angkan ng Bharata—ang pagkalusaw ng daigdig sa mga tubig. At ang mismong Śrī Kṛṣṇa, ang kataas-taasang tagapagpatupad ng gawaing paglikha, matapos guluhin ang mga Daitya, mga Dānava, at ang mga lahing ahas, ay iniahon ang daigdig mula sa kailaliman ng ilalim-lupa.

Verse 18

त॑ घोषार्थे गीर्भिरिन्द्रा: स्तुवन्ति स चापीशो भारतैक: पशूनाम्‌ | तस्य भक्षान्‌ विविधान्‌ वेदयन्ति तमेवाजौ वाहनं वेदयन्ति

Wika ni Bhishma: “Para sa kapakanan ng pamayanang mga pastol, pinupuri Siya ni Indra at ng iba pang mga diyos sa pamamagitan ng mga himno. O inapo ni Bharata, si Śrī Kṛṣṇa lamang ang tunay na Panginoon ng lahat ng nilalang. Sa Kanya inihahandog ang sari-saring pagkain; at sa digmaan, Siya lamang ang kinikilalang kapangyarihang nagdadala sa tagumpay.”

Verse 19

तस्यान्तरिक्षं पृथिवी दिवं च सर्व वशे तिष्ठति शाश्वृतस्य । स कुम्भे रेत: ससृजे सुराणां यत्रोत्पन्नमृषिमाहुर्वसिष्ठम्‌

Wika ni Bhishma: “Ang kalangitan sa pagitan, ang lupa, at ang langit—lahat ay nasa ilalim ng kapangyarihan ng Walang-Hanggang Yaon. Inilagay Niya ang binhi ng mga diyos (Mitra at Varuṇa) sa isang banga; at mula sa bangang iyon, ayon sa salaysay, isinilang ang pantas na si Vasiṣṭha.”

Verse 20

स मातरिश्वा विभुरश्ववाजी स रश्मिवान्‌ सविता चादिदेव: । तेनासुरा विजिता: सर्व एव तद्विक्रान्तैर्विजितानीह त्रीणि

Wika ni Bhishma: Siya si Mātariśvan—ang Hanging sumasaklaw sa lahat; Siya ang kabayong matulin at makapangyarihan; Siya si Savitṛ na maningning, ang sinaunang diyos. Sa Kanya nagapi ang lahat ng Asura, at sa Kanyang makapangyarihang mga hakbang ay nasukat at napasailalim ang tatlong daigdig.

Verse 21

स देवानां मानुषाणां पितृणां तमेवाहुर्यज्ञविदां वितानम्‌ । स एव काल॑ विभजन्नुदेति तस्योत्तरं दक्षिणं चायने द्वे

Wika ni Bhishma: Siya lamang ang ipinahahayag na siyang Sarili ng mga diyos, ng mga tao, at ng mga ninuno. Tinatawag Siya ng mga nakaaalam ng yajña bilang tunay na lawak at tuntuning nag-aayos sa paghahandog. Siya ang naghahati ng panahon at sumisikat bilang Araw; at ang dalawang landas—uttarāyaṇa at dakṣiṇāyaṇa—ay Kanyang dalawang daan.

Verse 22

तस्यैवोर्ध्व॑ तिर्यगधश्षुरन्ति गभस्तयो मेदिनीं भासयन्त: । त॑ं ब्राह्मणा वेदविदो जुषन्ति तस्यादित्यो भामुपयुज्य भाति

Mula sa Kanya lamang, ang mga sinag ay dumadaloy paitaas, patagilid, at pababa, na nagpapaliwanag sa daigdig. Ang mga Brahmanang nakaaalam ng Veda ay gumagalang at naglilingkod sa mismong Prinsipyong iyon; at ang Araw ay nagniningning sa pag-asa sa Kanyang liwanag.

Verse 23

स मासि मास्यध्वरकृद्‌ विधत्ते तमध्वरे वेदविद: पठन्ति । स एवोक्तश्नक्रमिदं त्रिनाभि सप्ताश्वयुक्त वहते वै त्रिधाम

Wika ni Bhishma: “Buwan-buwan, isinasagawa niya nang wasto ang handog na sakripisyo. Sa sakripisyong iyon, ang mga Brahmanang bihasa sa Veda ay bumibigkas at nagtatanyag ng kanyang mga kadakilaan. Siya lamang ang nagdadala at nagpapanatili sa gulong ng taon—may tatlong pusod, tatlong tahanan, at nakayuko sa pitong kabayo—kaya’t sa pamamagitan ng yajña ay itinataguyod niya ang maayos na daloy ng panahon.”

Verse 24

महातेजा: सर्वग: सर्वसिंह: कृष्णो लोकान्‌ धारयते यथैक: । हंसं तमोघ्नं च तमेव वीर कृष्णं सदा पार्थ कर्तारमेहि

Wika ni Bhishma: “O bayani, si Krishna—may dakilang ningning, sumasaklaw sa lahat, ang leon sa gitna ng lahat—siya lamang ang nagtatangan sa mga daigdig. O Partha, lagi mong kilalanin ang mismong Krishna bilang dalisay na tulad ng hamsa at bilang tagapagtaboy ng dilim na tulad ng araw; at alamin mong siya ang tunay na gumagawa sa likod ng lahat ng kilos.”

Verse 25

स एकदा कक्षगतो महात्मा तुष्टो विभु: खाण्डवे धूमकेतु: । स राक्षसानुरगांश्वावजित्य सर्वत्रग: सर्वमग्नौ जुहोति

Wika ni Bhishma: “Noong minsan, ang dakilang-kalooban at makapangyarihang Panginoon—si Dhūmaketu, ang Apoy—ay pumasok sa mga masukal na bahagi ng gubat ng Khāṇḍava at, sa paglaganap sa tuyong panggatong nito, ay lubos na nasiyahan. Ang Panginoong nasa lahat ng dako, matapos daigin ang mga Rakshasa at ang mga liping ahas na nakakapit sa pook na iyon, ay inihahandog ang lahat sa mismong apoy—tinutupok ang lahat na wari’y alay.”

Verse 26

स एव पार्थाय श्वेतमश्चं प्रायच्छत्‌ स एवाश्वानथ सर्वाश्षकार । स बन्धुरस्तस्य रथस्त्रिचक्र- स्त्रिवच्छिरा क्षतुरश्वस्त्रिनाभि:

Wika ni Bhishma: “Siya lamang ang nagkaloob kay Partha (Arjuna) ng puting kabayo; siya rin lamang ang lumikha ng lahat ng kabayo. Siya ang bigkis na yumuyuko sa karwahe ng daigdig. Ang tatlong guṇa—sattva, rajas, at tamas—ang tatlong gulong nito; ang galaw nito’y tatlo—paitaas, panggitna, at pababa. Ang Panahon, ang di-nakikitang puwersa (adṛṣṭa), pagnanasa, at pasya ang apat na kabayo nito. Ang pusod nito’y ang tatluhang gawa na may tatak na puti, itim, at pula. Ang karwaheng ito ng pag-iral sa sanlibutan ay nasa ilalim ng kapangyarihan ni Śrī Krishna.”

Verse 27

स विहायो व्यदधात्‌ पञ्चनाभि: स निर्ममे गां दिवमन्तरिक्षम्‌ सो<रण्यानि व्यसृजत्‌ पर्वतांश्व हृषीकेशो5मितदीप्ताग्नितेजा:

Wika ni Bhīṣma: “Siya, ang Panginoong may limang-navé (pañcanābhi), ang humubog sa langit; Siya rin ang lumikha sa lupa, sa daigdig na makalangit, at sa gitnang kalawakan. Yaong Hṛṣīkeśa—na ang ningning ay tulad ng apoy na naglalagablab nang di masukat—ang nagluwal ng mga gubat at mga bundok.”

Verse 28

अलंघयदू वै सरितो जिघांसन्‌ शक्रं वज्ं प्रहरन्तं निरास । स महेन्द्र: स्तूयते वै महाध्वरे विप्रैरैको ऋक्‍्सहस: पुराणै:

Wika ni Bhīṣma: “Sa pagnanais na patayin si Śakra (Indra), nilundag niya ang maraming ilog at itinaboy si Indra habang nakahanda na itong humampas ng vajra (kulog na sandata). Siya ring iyon ang pinupuri bilang Mahendra: sa mga dakilang paghahandog, ang mga Brahmin ay umaawit ng papuri sa kanya lamang sa pamamagitan ng libu-libong sinaunang himno ng Ṛg-veda.”

Verse 29

दुर्वासा वै तेन नानयेन शक्‍्यो गृहे राजन्‌ वासयितुं महौजा: । तमेवाहुर्ऋषिमेकं पुराणं स विश्वकृद्‌ विदधात्यात्मभावान्‌

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, ang makapangyarihang pantas na si Durvāsā ay hindi mapapatuloy sa bahay ninuman maliban sa Kanya. Siya lamang ang tinatawag na iisang sinauna at walang kapantay na ṛṣi; Siya ang tagapaglikha ng sansinukob, at mula sa sarili Niyang pagkadiyos ay patuloy Niyang iniluluwal ang sari-saring anyo ng pag-iral.”

Verse 30

वेदांश्व॒ यो वेदयते5धिदेवो विधींश्व यश्चाश्रयते पुराणान्‌ । कामे वेदे लौकिके यत्कलं च विष्वक्सेन: सर्वमेतत्‌ प्रतीहि

Wika ni Bhīṣma: “Kahit Siya ang Diyos ng mga diyos, Siya’y nakikibahagi sa mga Veda at kumakapit sa mga sinaunang tuntuning iniingatan sa mga Purāṇa. Alamin nang may matibay na pananalig na ang anumang bunga ng mga gawang-ritwal na inuudyukan ng pagnanasa—maging Vedic man o pangmundo—ay sa huli’y nakasalalay sa Śrī Kṛṣṇa (Viṣvaksena) lamang.”

Verse 31

ज्योतींषि शुक्लानि हि सर्वलोके त्रयो लोका लोकपालास्त्रयश्न । त्रयो5ग्नयो व्याहृतयश्न तिस्र: सर्वे देवा देवकीपुत्र एव

Wika ni Bhīṣma: “Sa lahat ng daigdig, Siya ang dalisay na mga liwanag; Siya ang tatlong daigdig; Siya rin ang tatlong tagapangalaga ng mga daigdig. Siya ang tatlong banal na apoy, at Siya ang tatlong pagbigkas (bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ); tunay, ang lahat ng mga diyos ay walang iba kundi ang anak ni Devakī. Tinatawag Siya nilang Vāsudeva—sandigan ng sansinukob, lampas sa mga katangian—at Saṅkarṣaṇa, ang prinsipyong-buhay. Mula sa Kanya lumilitaw si Pradyumna at si Aniruddha bilang mga karagdagang pagpapakita, ayon sa pag-aatas at paglalantad ng Dakilang Panginoong kusang-silang.”

Verse 32

स वत्सर: स ऋतुः सो<र्धमास: सोडहोरात्र: स कला वै स काष्ठा: । मात्रा मुहूर्ताश्च लवा: क्षणाश्र विष्वक्सेन: सर्वमेतत्‌ प्रतीहि

Wika ni Bhishma: Alamin ninyo na ang Panginoon—si Viśvaksena—ay Siya mismo ang taon at ang mga panahon; ang kalahating buwan at ang ikot ng araw at gabi; Siya ang kalā at kāṣṭhā, gayundin ang mātrā, muhūrta, lava, at kṣaṇa. Unawain na ang lahat ng sukat ng panahon ay walang iba kundi Kanyang pagpapakita.

Verse 33

चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रतारा: सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमासम्‌ | नक्षत्रयोगा ऋतवकश्च पार्थ विष्वक्सेनात्‌ सर्वमेतत्‌ प्रसूतम्‌

Wika ni Bhishma: “O Partha, ang Buwan at ang Araw, ang mga planeta, ang mga bahay-buwan (nakshatra) at mga bituin; ang mga pagdiriwang sa bagong buwan at ang ritwal sa kabilugan; ang mga pagsasanib ng mga nakshatra at ang mga panahon—ang lahat ng ito’y nagmula kay Viśvaksena (ang Panginoong Mananakop sa Lahat).”

Verse 34

रुद्रादित्या वसवो<थाश्रिनौ च साध्याक्षु विश्वे मरुतां गणाश्ष । प्रजापतिर्देवमातादितिश्न सर्वे कृष्णादृषयश्चैव सप्त

Wika ni Bhishma: Ang mga Rudra, ang mga Aditya, ang mga Vasu, ang kambal na Ashvin, ang mga Sadhya, ang mga Vishvedevas, ang pangkat ng mga Marut, si Prajapati, si Aditi—ina ng mga diyos—at ang pitong Rishi: silang lahat ay nahayag mula kay Krishna.

Verse 35

वायुर्भूत्वा विक्षिपते च विश्व- मनग्निर्भूत्वा दहते विश्वरूप: । आपो भूत्वा मज्जयते च सर्व ब्रह्मा भूत्वा सृजते विश्वसंघान्‌

Wika ni Bhishma: Sa pag-anyong Hangin, ginagalaw Niya ang buong daigdig; sa pag-anyong Apoy, ang May-Lahat-ng-Anyo ay sinusunog ito; sa pagiging Tubig, nilulubog Niya ang lahat; at sa pagiging Brahmā, nililikha Niya ang mga kabuuan ng sansinukob.

Verse 36

वेद्यं च यद्‌ वेदयते च वेद्यं विधिश्व यश्व श्रयते विधेयम्‌ । धर्मे च वेदे च बले च सर्व चराचरं केशवं त्वं प्रतीहि

Wika ni Bhishma: “Alamin ninyo nang may matibay na pananalig: ang dapat malaman, at ang nakaaalam na nagsisikap makaalam sa dapat malaman; ang mismong simulain ng kautusan (vidhi), at ang taong umaasa sa ipinag-uutos na dapat gawin (vidheya)—ang lahat ng ito’y nakasalig sa Dharma, sa Veda, at sa banal na kapangyarihan. Unawain na ang buong sansinukob, ang gumagalaw at ang di-gumagalaw, ay walang iba kundi si Keshava (Krishna) mismo.”

Verse 37

ज्योतिर्भूत: परमोडसौ पुरस्तात्‌ प्रकाशते यत्प्रभया विश्वरूप: । अप: सृष्टवा सर्वभूतात्मयोनि: पुराकरोत्‌ सर्वमेवाथ विश्वम्‌

Wika ni Bhīṣma: Siya—ang Kataas-taasang Liwanag—ay nagpapakita sa silangan, taglay ang anyong pangkalahatan; sa Kanyang ningning naliliwanagan ang buong daigdig. Siya ang sinapupunan at panloob na Sarili ng lahat ng nilalang. Noong unang panahon, nilikha muna Niya ang mga tubig, at saka Niya nilalang ang buong sansinukob.

Verse 38

ऋतूनुत्पातान्‌ विविधान्यद्भूतानि मेघान्‌ विद्युत्सर्वमैरावतं च । सर्व कृष्णात्‌ स्थावरं जड़मं च विश्वात्मानं विष्णुमेनं प्रतीहि

Wika ni Bhīṣma: “Alamin mo: ang mga panahon, sari-saring masamang palatandaan, mga kababalaghan, ulap, kidlat, si Airāvata, at ang buong daigdig—ang gumagalaw at di-gumagalaw, maging ang matatag at walang-malay—ay nagmumula kay Kṛṣṇa. Kaya kilalanin Siya bilang Viṣṇu, ang mismong Sarili ng sansinukob.”

Verse 39

ये विश्वके निवासस्थान और निर्गुण हैं। इन्हींको वासुदेव, जीवभूत संकर्षण, प्रद्युम्न और चौथा अनिरुद्ध कहते हैं। ये आत्मयोनि परमात्मा सबको अपनी आज्ञाके अधीन रखते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Siya ang mismong tahanan ng sansinukob at lampas sa mga guṇa. Tinatawag Siya ng marurunong na Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa (ang simulain ng buhay), Pradyumna, at bilang ikaapat, Aniruddha. Siya’y sariling-silang at Kataas-taasang Sarili, at pinananatili Niya ang lahat ng nilalang sa ilalim ng Kanyang kautusan.”

Verse 40

स पञ्चाधा पञ्चजनोपपन्नं संचोदयन्‌ विश्वमिदं सिसुक्षु: । ततश्चलकारावनिमारुतौ च खं ज्योतिरम्भश्ष॒ तथैव पार्थ

Wika ni Bhīṣma: Ninais ng Kataas-taasang Tagapag-udyok na iluwal ang buong sansinukob na ito—taglay ang limang anyo at kaugnay ng limang uri ng nilalang—kaya’t pinakilos Niya ang daigdig at iningatan ang lahat sa ilalim ng Kanyang pamamahala. Pagkaraan, ayon sa wastong pagkakasunod, nilikha Niya ang limang dakilang sangkap: lupa, tubig, apoy (liwanag), hangin, at kalawakan.

Verse 41

स स्थावरं जड़म॑ चैवमेत- च्चतुर्विधं लोकमिमं च कृत्वा । ततो भूमिं व्यद्धात्‌ पज्चबीजां द्यौ: पृथिव्यां धास्यति भूरि वारि

Wika ni Bhīṣma: Matapos Niyang likhain ang daigdig na ito sa apat na kaayusan ng buhay, kabilang ang di-gumagalaw at ang walang-malay, saka Niya hinubog ang lupa bilang lupang-binhi ng limang sanhi. At nang Siya’y maging kalangitan, ibinuhos Niya ang saganang tubig sa lupa, upang mapanatili ang paglikha at magpatuloy ang mga nilalang sa mga itinakdang landas ng kanilang mga gawa.

Verse 42

तेन विश्व कृतमेतद्धि राजन्‌ स जीवयत्यात्मनैवात्मयोनि: । ततो देवानसुरान्‌ मानवांश्न 23064 “३६ ९०.३ [ प्रजाश्न । समासेन त् सर्वान्‌ सदा भूतपति: सिसृक्षु:

Wika ni Bhishma: O hari, sa Kanya nalikha ang buong sansinukob na ito; at ang Panginoong kusang-isinilang (Atmayoni) ang siyang nagtataguyod ng buhay ng lahat ng nilalang sa pamamagitan ng sarili Niyang kapangyarihan. Mula sa Kanya dumadaloy ang buhay at pag-alalay para sa mga deva, asura, tao, at lahat ng nilikha. Sa madaling sabi, ang Panginoon ng mga nilalang ay laging nagnanais—ayon sa wastong kaayusan ng Dharma—ng paglikha at pagpapatuloy ng lahat ng may buhay.

Verse 43

शुभाशुभ॑ स्थावरं जड़मं॑ च विष्वक्सेनात्‌ सर्वमेतत्‌ प्रतीहि । यद्‌ वर्तते यच्च भविष्यतीह सर्व होतत्‌ केशवं त्वं प्रतीहि

Wika ni Bhishma: Alamin mong tiyak na ang buong daigdig na ito—mabuti at masama, gumagalaw at di-gumagalaw, maging yaong wari’y walang buhay—ay nagmula kay Keśava, ang Panginoon ng lahat ng hukbo. Anumang umiiral ngayon at anumang lilitaw pa sa hinaharap dito, unawain mong lahat ay hindi iba kundi si Keśava mismo.

Verse 44

मृत्युश्वैव प्राणिनामन्तकाले साक्षात्‌ कृष्ण: शाश्वतो धर्मवाह: | भूतं च यच्चेह न विद्या किंचिद्‌ विष्वक्सेनात्‌ सर्वमेतत्‌ प्रतीहि

Wika ni Bhishma: Sa huling sandali ng mga nilalang, ang Kamatayan mismo ay walang iba kundi si Krishna na hayag na nagpapakita sa harap nila. Siya ang walang hanggang tagapagdala at tagapangalaga ng Dharma. Ang nagdaan na, at ang dito’y hindi pa nalalaman at hindi pa nasasaklaw ng pag-unawa—alamin mong tiyak na ang lahat ay nagmumula kay Viṣvaksena (Krishna) lamang.

Verse 45

यत्‌ प्रशस्तं च लोकेषु पुण्यं यच्च शुभाशुभम्‌ । तत्सर्व केशवो$चिन्त्यो विपरीतमतः परम्‌

Wika ni Bhishma: Anumang pinapahalagahan sa mga daigdig, anumang itinuturing na banal at may bisa ng kabutihan, at anumang binibilang na mapalad o di-mapalad—ang lahat ng iyon, sa katotohanan, ay pagpapakita ng di-maaarok na Keśava. Ang isipin na may anumang umiiral na hiwalay kay Śrī Krishna ay tanda lamang ng isip na nalilihis sa kamalian.

Verse 46

एतादृश: केशवो5तश्व भूयो नारायण: परमश्चाव्ययश्व । मध्याद्यन्तस्य जगतस्तस्थुषश्न बुभूषतां प्रभवश्वाव्ययश्व

Wika ni Bhishma: Ganyan ang kadakilaan ni Keśava—at sa katotohanan ay higit pang mas dakila. Siya lamang ang Nārāyaṇa, ang Kataas-taasang Persona na di-nasisira. Siya ang simula, gitna, at wakas ng buong sansinukob—ng lahat ng gumagalaw at lahat ng nakatindig. At para sa mga nilalang na nagnanais magkatawang-tao at isilang sa daigdig, Siya ang pinagmumulan ng kanilang paglitaw; kaya Siya’y tinatawag na di-nagbabago at di-napaparam na Panginoon sa loob ng lahat.

Verse 131

स एव पूर्व निजघान दैत्यान्‌ स पूर्वदेवश्च बभूव सम्राट्‌ । स भूतानां भावनो भूतभव्य: स विश्वस्यास्य जगतश्लाभिगोप्ता

Wika ni Bhishma: “Siya lamang, noong unang panahon, ang lumupig sa mga Daitya; at siya ang naging kataas-taasang hari sa mga sinaunang diyos. Siya ang tagapag-alaga ng lahat ng nilalang—ng nagdaan at ng darating—at ang mapagbantay na tagapagtanggol ng buong sansinukob na ito.”

Verse 158

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि महापुरुषमाहात्म्ये अष्टपज्चाशदधिकशततमो< ध्याय:

Kaya nga, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Anuśāsana Parva—lalo na sa bahaging tumatalakay sa dharma ng pagbibigay (Dāna-dharma Parva)—nagtatapos dito ang kabanata tungkol sa kadakilaan ng Mahāpuruṣa (ika-158 kabanata).