Adhyaya 39

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वैष्णवकथनं नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः

Sa gayon nagwakas, sa Śrī Liṅga Mahāpurāṇa (Pūrvabhāga), ang ika-tatlumpu’t walong kabanata na tinatawag na “Salaysay hinggil kay Viṣṇu.” Sinabi ni Śailādi: Nang marinig ang sinabi ni Śakra (Indra), ang aking ama—ang dakilang muni—ay muling nagtanong sa Panginoon ng mga Deva; yumukod at nagsalita nang magkadikit ang mga palad sa paggalang.

Verse 2

शिलाद उवाच भगवन् शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर

Sinabi ni Śilāda: “O mapalad na Śakra (Indra)—ang nakaaalam ng lahat, na sinasamba ng mga Deva; O panginoon ni Śacī; O Jagannātha, ang may sanlibong mata; O Maheśvara—”

Verse 3

युगधर्मान्कथं चक्रे भगवान्पद्मसंभवः वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे

Paano itinatag ng Bhagavān Padma-sambhava (si Brahmā na isinilang sa lotus) ang mga tungkulin ng mga Yuga? Ipagkaloob mo sanang sabihin sa akin ang lahat, ngayon—sa akin na nakayukod sa paggalang.

Verse 4

शैलादिरुवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम्

Sinabi ni Śailādi: Nang marinig ang mga salitang iyon ng dakilang-loob na si Śilāda, ipinaliwanag niya—ayon sa mismong nakita at nalalaman—ang dharma ng mga Yuga nang malawakan at ganap na detalyado.

Verse 5

शक्र उवाच <चतुर्युग> आद्यं कृतयुगं विद्धि ततस्त्रेतायुगं मुने द्वापरं तिष्यमित्येते चत्वारस्तु समासतः

Wika ni Śakra: “Alamin na ang unang yuga ay ang Kṛta-yuga; pagkaraan nito, O pantas, dumarating ang Tretā-yuga; saka ang Dvāpara, at ang Tiṣya (Kali). Sa kabuuan, ito ang apat na yuga.”

Verse 6

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः कलिस्तमश् च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च

Alamin na ang Kṛta-yuga ay pinaghaharian ng sattva; ang Tretā-yuga ng rajas; ang Dvāpara-yuga ng halong rajas at tamas; at ang Kali-yuga ay tamas lamang—ganyan dapat maunawaan ang daloy ng mga yuga.

Verse 7

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे

Sa Kṛta-yuga, ang pinakadakilang pagsasanay ay pagninilay (dhyāna); sa Tretā-yuga, ipinahahayag na ito’y paghahandog na sakripisyo (yajña). Sa Dvāpara-yuga, itinuturo ang dalisay na bhajana—ang debosyon (bhakti); at sa Kali-yuga, ang dāna (kawanggawa) lamang ang pangunahing daan.

Verse 8

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश् च तथाविधः

Ang Kṛta-yuga ay binubuo ng apat na libong taon; at ang “takipsilim” sa simula (saṁdhyā) nito ay kasingdami niyon sa daan-daang taon, at ang bahaging takipsilim sa wakas (saṁdhyā-aṁśa) ay gayon din ang sukat.

Verse 9

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत

O “kumakain ng bato” (ang matatag), alamin na sa Kṛta-yuga ang haba ng buhay ng mga tao sa mundong ito ay apat na libong taon, O ikaw na may marangal na panata.

Verse 10

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे च गते तु वै पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः

Pagkaraan, sa Kṛta-yuga, kapag lumipas na ang bahaging takipsilim (saṃdhyā-aṃśa), ang dharma ng kapanahunan ay nababawasan at sa lahat ng dako’y isang-kapat na lamang ang nalalabi—hudyat ng pagpanaw ng wastong kaayusan sa bawat panig.

Verse 11

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते

Ang dakilang Tretā-yuga ay sinasabing nabawasan ng isang-kapat (mula sa Kṛta). Alamin na ang Dvāpara-yuga ay kalahati ng Kṛta-yuga; at ang kalahati ng Dvāpara ay tinatawag na Tiṣya (Kali).

Verse 12

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे

O pantas, ang mga panahong paglipat (sandhyā) ay tatlong daan, dalawang daan, at isang daan (yunit); at ang bahaging bahagi ng sandhyā (sandhyā-aṃśa) ay binibilang din sa gayon ding paraan. Ganyan ito sa bawat kalpa, at ganyan sa bawat yuga.

Verse 13

आद्ये कृतयुगे धर्मश् चतुष्पादः सनातनः त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः

Sa unang kapanahunan, ang Kṛta-yuga, ang Dharma—ang walang hanggang kaayusan—ay matatag na nakatayo sa apat na paa. Sa Tretā-yuga, tatlo na lamang; at sa Dvāpara-yuga, ito’y naitatag sa dalawa. Sa gayon, ang pag-urong ng katuwiran ay nahahayag ayon sa batas ng panahon; ngunit si Śiva, ang Pati na lampas sa mga guṇa, ay nananatiling di-nagbabagong kanlungan ng mga pashu na nakagapos.

Verse 14

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः कृतयुग कृते तु मिथुनोत्पत्तिर् वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा

Ngunit sa Tiṣya-yuga (Kali), ang dharma ay nawalan ng tatlong-kapat at nakatindig na lamang sa hubad na pag-iral. Sa Kṛta-yuga naman, ang pamumuhay ay tuwiran at maningning sa rasa, at ang paglitaw ng mga pares (lalaki at babae) ay nagaganap sa pagkakasundo.

Verse 15

प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सर्वानन्दाश् च भोगिनः अधमोत्तमता तासां न विशेषाः प्रजाः शुभाः

Ang lahat ng nilalang ay laging nasisiyahan; lahat ay mga tagapagtamasa na puspos ng sari-saring kaligayahan. Sa kanila’y walang paghahating ‘mababa’ o ‘mataas’—ang mga mapalad na kaluluwa’y namuhay nang walang pagtatangi.

Verse 16

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे तासां प्रीतिर्न च द्वन्द्वं न द्वेषो नास्ति च क्लमः

Sa Kṛta Yuga, ang kanilang haba ng buhay, ligaya, at anyo ay magkakatulad. May pag-ibig at pagkakaisa sa isa’t isa; walang mga salungat na pares, walang poot, at walang pagkapagod.

Verse 17

पर्वतोदधिवासिन्यो ह्य् अनिकेताश्रयास्तु ताः विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास् तथा

Yaong mga nananahan sa mga bundok at karagatan—na walang kinakapitan na tiyak na tahanan—ay walang dalamhati, sagana sa sattva, at hitik sa pag-iisa at katahimikan; gayon sila inilalarawan.

Verse 18

ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः अप्रवृत्तिः कृतयुगे कर्मणोः शुभपापयोः

Tunay ngang kumikilos sila nang walang pagnanasa, at ang isip ay laging payapa at masaya. Sa Kṛta Yuga, walang paglahok sa gawaing inuudyukan ng merito o kasalanan—walang sapilitang pagliko sa mabuti o masamang karma.

Verse 19

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न च संकरः रसोल्लासः कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते द्विज

Sa panahong iyon, ang kaayusan ng varṇa at āśrama ay matatag na naitatag, at walang paghahalo o pagkalito. Ngunit, O dalawang-ulit-na-ipinanganak, dahil sa pagsasanib ng Panahon (kāla), ang nakapag-aangat na tamis ng dharma at banal na galak (rasa-ullāsa) ay humihina at nawawala sa yuga na tinatawag na Tretā.

Verse 20

तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायाम् अन्या सिद्धिः प्रजायते अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै

Kapag naglaho ang siddhi na iyon, may ibang siddhi na sumisilang. At kapag ang mga tubig ay nagbabalik sa kanilang maselang kalagayan, tunay ngang nahahayag ito sa anyo ng ulap.

Verse 21

मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम् सकृद् एव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले

Mula sa mga ulap na may dalang kulog, pinasisimulan ang pagbugso ng ulan. At kapag ang ulan ay bumagsak—kahit minsan lamang—sa ibabaw ng lupa, ang lupa ay nababasa, sinisipsip, at nakikiisa sa tubig. Sa gayon, ang maayos na pag-inog ng kalikasan ay nagaganap sa ilalim ng Panginoon (Pati), na nagtataguyod sa mga nilalang na may katawan (paśu) sa mga tali (pāśa) ng makamundong buhay.

Verse 22

प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते

Pagkaraan, nahayag para sa kanila ang mga punong iyon na tinatawag na “mga bahay”. At mula sa mga iyon, sumibol para sa mga nilalang ang pagtamasa ng bawat paraan ng kabuhayan—pagkain at paggamit—ayon sa itinakdang kaayusan ng kanilang pamumuhay.

Verse 23

वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास् त्रेतायुगमुखे प्रजाः ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्

Sa bukang-liwayway ng Tretā-yuga, ang mga naunang nilalang na iyon ay nagpasimulang umusad ang mga salinlahi mula roon. Ngunit sa paglipas ng napakahabang panahon, dahil sa pagbaligtad ng sarili nilang kalagayan, ang kaayusang iyon ay humina at bumagsak.

Verse 24

रागलोभात्मको भावस् तदा ह्याकस्मिको ऽभवत् विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना

Noon, biglang sumibol ang isang pag-uga ng isip na binubuo ng pagkapit (rāga) at kasakiman (lobha). Ngunit para sa kanila, nabaligtad iyon ng mismong udyok na nakatali sa sandaling yaon, nang ang Panahon (kāla) ay ginawang kabaligtaran ang kanilang kalagayan.

Verse 25

प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः

Pagkaraan nito, ang lahat ng punong iyon—na tinatawag na “mga bahay” (kanlungan)—ay napuksa. Nang mawasak ang mga kanlungan, ang mga nilalang na isinilang sa pagsasamang-laman ay nalito at nagpagala-gala sa pagkaligaw.

Verse 26

अपि ध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

Noon, sa kapangyarihan ng tapat na pagninilay (satya-abhidhyāna), tunay nilang pinagtuunan ng dhyāna ang pagkakamit na iyon; at pagdaka’y lumitaw para sa kanila ang mga punong tinatawag na “mga bahay”—na wari’y ang tahanan ay sumibol mula sa lakas ng kanilang tunay na panata.

Verse 27

वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम्

Mula sa mga iyon ay sumisibol ang mga kasuotan, mga bunga, at mga palamuti; at sa loob din nila nalilikha ang may taglay na halimuyak, kulay, at lasa—mga tanda ng ganap na kasaganaan ng Panginoon (Śiva) na nahahayag nang walang kakulangan.

Verse 28

अमाक्षिकं महीवीर्यं पुटके पुटके मधु तेन ता वर्तयन्ति स्म सुखमायुः सदैव हि

Madali nilang tinaguyod ang kanilang buhay; sapagkat ang kanilang pag-iral ay nagpatuloy nang walang putol, sa pamamagitan ng pulot na nakalagak sa bawat munting sisidlan—pulot na walang bubuyog ngunit puspos ng lakas ng lupa.

Verse 29

हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजा वै विगतज्वराः ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तु ताः

Dahil sa siddhi na iyon, ang mga nilalang ay naging masaya at malusog, at ang mga tao’y napalaya sa lagnat ng pagdurusa. Ngunit paglipas ng panahon, ang mga kaluluwang iyon ay muling natakpan ng kasakiman—bumalik sa gapos (pāśa) at nalimot ang Panginoon, ang Pati.

Verse 30

वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णन्ति मधु वा माक्षिकं बलात् तासां तेनोपचारेण पुनर्लोभकृतेन वै

Dahil sa kasakiman, sapilitang sinasamsam nila ang mga punong iyon, o kaya’y kinukuha nang dahas ang pulot ng mga bubuyog; at sa gayong uri ng “paglilingkod”—na ginagawa lamang upang magpalago ng panibagong pagnanasa—muli silang bumabagsak sa kasakiman.

Verse 31

प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित् तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा

Pagkaraan, sa ilalim ng pag-uutos ni Kāla (Panahon), naglaho rito’t roon ang mga punong Kalpavṛkṣa na tumutupad ng hiling—kasama ang kanilang matamis na biyayang gaya ng pulot; at maging ang natitirang siddhi (kaganapang espirituwal) ay nanatili na lamang sa munting bahagi.

Verse 32

आवर्तनात्तु त्रेतायां द्वन्द्वान्यभ्युत्थितानि वै शीतवर्षातपैस्तीव्रैस् ततस्ता दुःखिता भृशम्

Ngunit nang umikot ang panahon tungo sa Tretā, tunay na sumibol ang mga pares ng pagsalungat (dvandva). Tinamaan ng matinding lamig, ulan, at nakapapasong init, ang mga nilalang noon ay labis na nagdusa.

Verse 33

द्वन्द्वैः सम्पीड्यमानाश् च चक्रुर् आवरणानि तु कृतद्वन्द्वप्रतीघाताः केतनानि गिरौ ततः

Dahil sa pagkadiin ng mga salpukan ng magkasalungat, gumawa sila ng mga pananggalang na bakod; at sa bundok ay nagtayô sila ng mga watawat at sagisag na hinubog upang salagin at itaboy ang mapanlaban na mga pagtatagpo ng dalawahan.

Verse 34

पूर्वं निकामचारास्ता ह्य् अनिकेता अथावसन् यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुनः

Noon, ang mga nilalang na iyon ay kumikilos ayon sa nais at namumuhay na walang tiyak na tahanan; pagkaraan, ayon sa nararapat nilang kalagayan at sa ikinalulugod nila, muli silang nanirahan sa mga tahanang naitatag.

Verse 35

कृत्वा द्वन्द्वोपघातांस्तान् वृत्त्युपायमचिन्तयन् नष्टेषु मधुना सार्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

Matapos salubungin ang mga hampas ng magkapares na salungatan, pinag-isipan niya ang paraan ng ikabubuhay; sapagkat noon, ang mga punong Kalpavṛkṣa—mga punong tumutupad ng hiling—ay naglaho rin, pati ang kanilang pulot.

Verse 36

विवादव्याकुलास्ता वै प्रजास्तृष्णाक्षुधार्दिताः ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

Ang mga nilalang na iyon ay tunay na nayanig ng pagtatalo, at pinahirapan ng uhaw at gutom. Pagkaraan, para sa kanila, ang Siddhi—ang kaganapan at maayos na kagalingan—ay muling nahayag sa Tretā Yuga.

Verse 37

वार्तायाः साधिकाप्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः तासां वृष्ट्युदकादीनि ह्य् अभवन्निम्नगानि तु

At dumating pa ang isa pang pag-ulan, na higit kaysa nauna; ayon sa itinakdang sukat para sa kanila, ito’y bumuhos nang ganap. Mula sa tubig ng mga ulang iyon, sumibol ang mga agos at batis, naging mga daanang-ilog na dumadaloy pababa sa mababang lupain.

Verse 38

अभवन्वृष्टिसंतत्या स्रोतस्थानानि निम्नगाः एवं नद्यः प्रवृत्तास्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने

Sa tuluy-tuloy na pagbuhos ng ulan, nabuo ang mga lagusan at bukal ng agos, at ang tubig ay naging mga batis na dumadaloy pababa. Kaya sa ikalawang paglalang ng ulan, nagsimulang umagos ang mga ilog—ayon sa nag-aayos na kalooban ni Pati, ang Panginoon na nagtatakda ng paglikha sa pamamagitan ng Kanyang śakti.

Verse 39

ये पुनस्तदपां स्तोकाः पतिताः पृथिवीतले अपां भूमेश् च संयोगाद् ओषध्यस्तास्तदाभवन्

At ang mismong mga patak ng tubig na bumagsak sa ibabaw ng lupa—sa pagsasanib ng tubig at lupa—ay naging mga halamang-gamot. Kaya mula sa maayos na pagtatagpo ng mga sangkap, sumibol ang sustansiya para sa mga kaluluwang may katawan (paśu) sa loob ng paglikha, na inaalalayan sa ilalim ng paghahari ni Pati, Śiva.

Verse 40

अथाल्पकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षगुल्माश् च जज्ञिरे

Pagkaraan, sumibol ang mga halamang bahagyang nililinang at yaong hindi man lamang inihahasik; ang mga tumutubo sa nayon at ang mga isinilang sa gubat—labing-apat na uri sa kabuuan—kasama ang mga punò at palumpong na namumulaklak at namumunga ayon sa takdang panahon. Sa gayon, ang kaayusang-likas ng mga halaman ay nahayag sa paglikha ni Pati (Śiva), bilang sandigan ng mga paśu na may katawan at nakagapos sa pāśa.

Verse 41

प्रादुर्भूतानि चैतानि वृक्षजात्यौषधानि च तेनौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेतायुगे तदा

Pagkaraan, nahayag ang mga halamang-gamot na ito—sumibol sa anyo ng sari-saring punò at halaman; at sa Tretā Yuga, ang mga nilalang (prajāḥ) ay nabuhay sa pamamagitan ng mga nakagagaling na halamang iyon, pinananatili ng maayos na daloy ng paglikha sa ilalim ni Pati (Śiva).

Verse 42

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश् च सर्वशः अवश्यं भाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

Pagkaraan, muling sumiklab sa kanila sa lahat ng dako ang pagnanasa (rāga) at kasakiman (lobha)—di-maiiwasan, sapagkat yaon ang nakatakdang mahayag, at dahil din sa puwersang humuhubog ng Tretā-yuga.

Verse 43

ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

Pagkaraan, ayon sa sukat ng kanilang lakas, marahas nilang sinakop ang mga pook-ilog at mga banal na lupain (kṣetra), ang mga bundok, at pati ang mga punò, palumpong, at halamang-gamot—inaangkin ang mismong mga sandigan ng mga paśu na may katawan sa daigdig.

Verse 44

विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टास्ताश्चतुर्दश मत्वा धरां प्रविष्टास्ता इत्यौषध्यः पितामहः

Sa pamamagitan ng isang pagbaligtad na kosmiko, inakalang naglaho ang mga halamang-gamot—yaong labing-apat. Nang maunawaan ito, pumasok sila sa loob ng Daigdig; at sa gayon nagsalita si Pitāmaha (Brahmā) hinggil sa mga halamang iyon.

Verse 45

दुदोह गां प्रयत्नेन सर्वभूतहिताय वै तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टास्त्वितस्ततः

Sa matatag na pagsisikap, ginatasan niya ang Inang Daigdig para sa kapakanan ng lahat ng nilalang. Mula noon, ang mga halamang-gamot at mga halamang nagbibigay-sustansiya ay nagsimulang lumitaw sa pamamagitan ng pag-aararo, at kumalat sa lahat ng dako.

Verse 46

वार्तां कृषिं समायाता वर्तुकामाः प्रयत्नतः वार्ता वृत्तिः समाख्याता कृषिकामप्रयत्नतः

Ang mga nagnanais magpanatili ng kabuhayan at masikap na tumatanggap ng vārtā—pagsasaka at kaugnay na gawain—ay sinasabing sumusunod sa vṛtti na tinatawag na vārtā, na nagmumula sa taimtim na pagsisikap sa pagsasaka para sa ikabubuhay.

Verse 47

अन्यथा जीवितं तासां नास्ति त्रेतायुगात्यये हस्तोद्भवा ह्यपश्चैव भवन्ति बहुशस्तदा

Kung hindi gayon, sa pagtatapos ng Tretā-yuga ay wala silang ikabubuhay. Sapagkat sa panahong iyon, paulit-ulit na lumilitaw ang maraming nilalang na “isinilang mula sa kamay,” at maging yaong hindi “paśu” (hindi angkop sa kaayusang panghandog) ay nagkakaroon din.

Verse 48

तत्रापि जगृहुः सर्वे चान्योन्यं क्रोधमूर्छिताः सुतदारधनाद्यांस्तु बलाद्युगबलेन तु

Doon din, silang lahat—nalulunod sa galit—ay nag-agawan sa isa’t isa. At sa dahas lamang, at sa lakas ng mismong kapanahunan, marahas nilang inagaw ang mga anak na lalaki, mga asawa, kayamanan, at iba pa.

Verse 49

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वा तदखिलं विभुः ससर्ज क्षत्रियांस्त्रातुं क्षतात्कमलसंभवः

Upang matatag na maitatag ang maryādā—ang mga hangganan ng wastong kaayusan—ang Panginoong Nakaaalam ng Lahat, si Brahmā na isinilang sa lotus, matapos maunawaan ang lahat ng dapat gawin, ay lumikha ng mga Kṣatriya upang magtanggol at magligtas sa daigdig mula sa pinsala at kaguluhan.

Verse 50

वर्णाश्रमप्रतिष्ठां च चकार स्वेन तेजसा वृत्तेन वृत्तिना वृत्तं विश्वात्मा निर्ममे स्वयम्

Sa pamamagitan ng sariling banal na ningning, itinatag ng Pangkalahatang Sarili ang saligan ng kaayusang varṇa at āśrama; at sa wastong tuntunin ng asal at sa lakas na nagtutulak sa asal, ang Pati ng sansinukob mismo ang humubog sa maayos na daloy ng buhay sa daigdig.

Verse 51

यज्ञप्रवर्तनं चैव त्रेतायामभवत्क्रमात् पशुयज्ञं न सेवन्ते केचित्तत्रापि सुव्रताः

At sa gayon, sa takdang pag-ikot ng panahon, sa Tretā Yuga ay umusbong ang pagtatatag ng mga ritong yajña. Gayunman, maging doon, may ilang may mabubuting panata na hindi nagsagawa ng paghahandog na may pagpatay ng hayop, kundi pinili ang pagpipigil at ahimsa sa gawaing ritwal.

Verse 52

बलाद्विष्णुस्तदा यज्ञम् अकरोत्सर्वदृक् क्रमात् द्विजास्तदा प्रशंसन्ति ततस्त्वाहिंसकं मुने

Pagkaraan, dahil sa pangangailangan, isinagawa ni Viṣṇu ang yajña ayon sa wastong kaayusan, na nakikita ang lahat ng bagay sa nararapat na pagkakasunod. Noong panahong iyon, pinuri siya ng mga dvija; kaya, O pantas, siya’y tinatawag na nakatalaga sa ahimsa, ang di-karahasan.

Verse 53

द्वापरेष्वपि वर्तन्ते मतिभेदास्तदा नृणाम् मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति

Kahit sa panahon ng Dvāpara, lumilitaw ang pagkakaiba-iba ng pananaw ng mga tao. Noon, sa hirap lamang umuusad ang wastong asal at kaayusang panlipunan—sa isip man, sa gawa, o sa salita—na nagpapakita kung paanong ang pashu (kaluluwang nakagapos) ay nasasangkot sa alitan sa pamamagitan ng diwa, kilos, at wika.

Verse 54

तदा तु सर्वभूतानां कायक्लेशवशात्क्रमात् लोभो भृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः

Noon, para sa lahat ng nilalang, habang unti-unting sumasailalim sa paghihirap ng katawan, sumibol ang kasakiman; ang kabuhayan ay naging pasanin; ang mga mangangalakal ay nauwi sa alitan; at nawala ang malinaw na paghatol sa mga tunay na prinsipyo (tattva)—kaya ang mga gapos (pāśa) ay lalo pang humigpit sa pashu (indibidwal na kaluluwa) sa kawalan ng wastong kaalaman.

Verse 55

वेदशाखाप्रणयनं धर्माणां संकरस् तथा वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च

Magkakaroon ng pagdami ng iba’t ibang sangay ng Veda; ang mga dharma ay malilito at maghahalo-halo; guguho ang kaayusang varṇa at āśrama; at mananaig din ang pagnanasa at poot. Sa ganitong kaguluhan, ang paśu (kaluluwang nakagapos) ay lalong lulubog sa pāśa, maliban kung kumupkop sa Pati—kay Śiva—sa pamamagitan ng wastong pagsamba at disiplina ng pagsasanay espirituwal.

Verse 56

द्वापरे तु प्रवर्तन्ते रागो लोभो मदस् तथा वेदो व्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

Ngunit sa panahon ng Dvāpara, lilitaw ang rāga (pagnanasa), lobha (kasakiman), at mada (pagmamataas); at sa Dvāpara at sa mga sumunod na yugto, ang iisang Veda ay hinahati sa apat ng mga Vyāsa. Sa gayon, ang mga nilalang na nakagapos bilang paśu ay maaari pa ring lumapit sa dharma at, sa wastong pagsamba, unti-unting magtungo sa Panginoon (Pati).

Verse 57

एको वेदश्चतुष्पादस् त्रेतास्विह विधीयते संक्षयादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु सः

Sa mundong ito, ang iisang Veda ay inayos bilang apat na bahagi (catuṣpāda) sa panahon ng Tretā; at dahil sa pag-ikli ng buhay ng tao, sa panahon ng Dvāpara ito’y muling isinistema at hinati ni Vyāsa.

Verse 58

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

Muli, sa pamamagitan ng mga anak ng mga ṛṣi, lumilitaw ang karagdagang paghahati—dulot ng pagkalito ng pag-unawa; ng muling pag-aayos sa pagkakalagay ng mga mantra at ng mga bahaging brāhmaṇa; at ng pagbaligtad sa diin/tono (svara) at sa mga pantig o titik (varṇa). Kaya ang banal na paghahatid ng aral ay nagiging sari-saring sangay.

Verse 59

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संहन्यन्ते मनीषिभिः सामान्या वैकृताश्चैव द्रष्टृभिस्तैः पृथक्पृथक्

Ang mga Saṃhitā ng Ṛg, Yajus, at Sāman ay tinipon at inayos ng mga pantas. Sa pamamagitan ng mga draṣṭṛ (mga nakakakita/vidente), inilalahad din ang mga ito nang magkakahiwalay—kapwa sa pangkalahatang anyo (sāmānya) at sa mga natatanging baryante (vaikṛta) ng bawat resensiyon.

Verse 60

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च अन्ये तु प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

May ilan ang naglahad ng mga Brāhmaṇa, ng mga Kalpa-sūtra, at ng mga paliwanag sa mga Mantra; at may iba naman na lumisan sa mismong mga landas ng pagtuturo, at pagkaraan ay tinanggap muli ng ilang tagapag-ingat ng tradisyon at itinatag nang matibay.

Verse 61

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते कालगौरवात् ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

Ang mga Itihāsa at Purāṇa ay pinag-iiba ayon sa bigat at kapangyarihan ng Panahon (Kāla). Kaya binabanggit ang Brāhma, Pādma, Vaiṣṇava, Śaiva, at gayundin ang Bhāgavata.

Verse 62

भविष्यं नारदीयं च मार्कण्डेयमतः परम् आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गं वाराहमेव च

Pagkaraan ay binibilang ang Bhaviṣya, ang Nāradiya, at ang Mārkaṇḍeya; at sumunod pa ang Āgneya, Brahma-vaivarta, Laiṅga (Liṅga), at gayundin ang Vārāha.

Verse 63

वामनाख्यं ततः कूर्मं मात्स्यं गारुडमेव च स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं तेषां भेदः प्रकथ्यते

Kasunod ay itinuturo ang mga natatanging pag-uuri ng mga kasulatang ito: ang Vāmana, saka ang Kūrma, ang Mātsya, ang Gāruḍa, ang Skānda, at gayundin ang Brahmāṇḍa Purāṇa.

Verse 64

लैङ्गम् एकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम् मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनो ऽङ्गिराः

Sa mapalad na panahon ng Dvāpara, ang tradisyong Śaiva hinggil sa Liṅga ay nahati sa labing-isang anyo—na iniuugnay kina Manu, Atri, Viṣṇu, Hārīta, Yājñavalkya, Uśanas (Śukra), at Aṅgiras.

Verse 65

यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ

Sina Yama, Āpastamba, Saṃvarta, Kātyāyana, at Bṛhaspati; sina Parāśara, Vyāsa, Śaṅkha, Likhita, gayundin sina Dakṣa at Gautama—sila’y inaalala bilang mga kinikilalang guro ng dharma.

Verse 66

शातातपो वसिष्ठश् च एवमाद्यैः सहस्रशः अवृष्टिर्मरणं चैव तथा व्याध्याद्युपद्रवाः

Kasama nina Śātātapa at Vasiṣṭha—at libo-libong iba pang rishi na tulad nila—sumiklab ang mga kapahamakan gaya ng tagtuyot, kamatayan, at mga salot na nagsisimula sa karamdaman. Kapag ang Pāśu (kaluluwang nakagapos) ay tumalikod sa dharma at sa bhakti kay Pati (Śiva), ang mga Pāśa (mga gapos) ay nahahayag sa labas bilang gayong mga kaguluhang sama-sama.

Verse 67

वाङ्मनःकर्मजैर् दुःखैर् निर्वेदो जायते ततः निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

Mula sa mga pagdurusang bunga ng salita, isip, at gawa, sumisilang ang pagkasawa at paglayo (nirveda); at mula sa pagkasawang iyon, sa kanila’y umuusbong ang pagninilay tungkol sa paglaya mula sa pagdurusa.

Verse 68

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः

Mula sa mapanuring pagsisiyasat (vicāraṇā) ay sumisilang ang vairāgya, ang di-pagkakapit; mula sa vairāgya dumarating ang malinaw na pagtanaw sa mga kapintasan. At mula sa tuwirang pagtanaw sa mga iyon, sa panahong Dvāpara, nagiging maaari ang pag-usbong ng kaalamang nagpapalaya.

Verse 69

एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर् वै द्वापरे स्मृता आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते

Ang ganitong gawi, na nakabigkis sa rajas at tamas, ay inaalala bilang katangian ng panahong Dvāpara. Sa unang panahon, Kṛta, tunay na nananahan ang dharma; at ang dharmang iyon ay nagpapatuloy hanggang sa panahong Tretā.

Verse 70

द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

Sa yugong Dvāpara, ang dharma ay nagiging balisa at magulo; sa yugong Kali, ito’y napaparam—ganyan humihina ang dharma sa paglipas ng mga yuga, lalo nitong iginagapos ang paśu (kaluluwa) sa pāśa (pagkakabihag), maliban kung sumilong sa Paśupati (Śiva).