Rig Veda 2.36.1: Mandala 2, Sukta 36, Mantra 1

Sukta 2.36

Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 2.36 within the Vasiṣṭha family corpus of Maṇḍala 2)

Devata: Indra (with Soma-offering emphasis; ritual roles Hotṛ etc. foreground the Soma-yajña frame)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 2.36; requires metrical verification against pada counts)

Samhita Patha (Devanagari)

तुभ्यं हिन्वानो वसिष्ट गा अपोऽधुक्षन्त्सीमविभिरद्रिभिर्नरः । पिबेन्द्र स्वाहा प्रहुतं वषट्कृतं होत्रादा सोमं प्रथमो य ईशिषे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.36.1

Transliteration

túbhyaṃ hinvānáḥ vasiṣṭa gā́ apo ’dhúkṣant sīm aví-bhir ádri-bhir nárāḥ | píbéndra svā́hā prá-hutaṃ váṣaṭ-kṛtaṃ hotrā́d ā́ sómaṃ prathamó yá ī́śiṣe ||

Translation

เพื่อท่าน โอ้อินทระ แรงดลใจอันเรืองฤทธิ์เร่งเร้าให้เคลื่อนไหว; “โค”อันสว่างไสว (คือรัศมี) และสายน้ำทั้งหลาย ถูกรีดออกเพื่อท่านด้วยพลังแห่งการไต่ขึ้น ด้วยศิลากดคั้น ด้วยบุรุษผู้มุ่งมั่น. โอ้อินทระ จงดื่มโสมะนี้—ที่ถวายด้วย svāhā ที่รินออกและประทับด้วย vaṣaṭ; จากถ้อยคำของ Hotṛ (ปุโรหิตผู้สวด) จงรับโสมะนั้น ซึ่งท่านทรงเป็นผู้ครอบครองเป็นองค์แรก.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हिन्वानः: impelling / urging on
• हिन्वानः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √हिन्/हिव् (हिनोति ‘प्रेरयति, चलयति’)

• वसिष्ठ: O Vasiṣṭha
• वसिष्ठ: सम्बोधन
• Type: Noun (Proper)
• Root: वसिष्ठ (ऋषि-नाम, प्रातिपदिक)

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• अधुक्षन्: they milked / they drew forth
• अधुक्षन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दुह् (दोग्धि ‘दुहति, क्षरयति’)

• सीम्: indeed / just / straightway
• सीम्: (निपात; बल/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: सीम् (निपात/अव्यय)

• अविभिः: with sheep (as means)
• अविभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अवि (प्रातिपदिक; ‘भेड़/अवि’)

• अद्रिभिः: with pressing-stones
• अद्रिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक; ‘पत्थर, सोम-पीषण-शिला’)

• नरः: men
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• पिब: drink
• पिब: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा (पिबति ‘पानं करोति’)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (Proper)
• Root: इन्द्र (देव-नाम, प्रातिपदिक)

• स्वाहा: svāhā (ritual exclamation)
• स्वाहा: (यज्ञीय-उद्गार)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वाहा (निपात/यज्ञीय-उद्गार)

• प्रहुतम्: well-offered
• प्रहुतम्: कर्म (सोमस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: प्र-√हु (हवति ‘आह्वयति/जुहोति’) → प्रहुत (कृदन्त)

• वषट्कृतम्: made with the vaṣaṭ-call / vaṣaṭ-accompanied
• वषट्कृतम्: कर्म (सोमस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: वषट् + √कृ (करोति) → वषट्कृत (कृदन्त)

• होत्रात्: from the hotṛ’s office / from the recitation
• होत्रात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: होत्रा (प्रातिपदिक; ‘होतृ-कार्य/होत्रा’)

• सोमम्: Soma (drink)
• सोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• प्रथमः: the first
• प्रथमः: कर्तृ (यः इति सम्बन्धः)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun (Relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईशिषे: you rule / you have mastery
• ईशिषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ईश् (ईष्टे/ईशते ‘शासते, प्रभवति’)