Sukta 23
Rishi: Atharvanic tradition (Agni-hymn; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Agni Jātavedas
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic mixed anuṣṭubh/triṣṭubh tendencies in this section; confirm by pada count per edition)
AV 4.23 เป็นบทสรรเสริญอัคนี ชาตเวทัส ว่าด้วยการ “ปลดปล่อย” (muñc-) ซึ่งกล่าวถึง aṃhas—ความทุกข์ระทม เคราะห์ร้ายที่บีบรัด และมลทินคล้ายบาป—ว่าเป็นสิ่งที่สามารถคลายปมและแก้พันธนาการได้ด้วยการเป็นสื่อกลางทางพิธีกรรมของอัคนี โดยการระลึกถึงอธิปไตยจักรวาลของอัคนีและบทบาทของท่านในชัยชนะเชิงตำนานเหนืออำนาจศัตรู บทสรรเสริญจึงแปรเป็นโอสถที่มีฤทธิ์: อัคนีนำเครื่องบูชาไปถึงเทพทั้งหลาย นำความเมตตาและความปรารถนาดี (sumati) มาให้ และทำให้พันธนาการแห่งความคับแค้นคลายลง
Kind of charm
Mantras
Mantra 1
पाप-मोचनम्। अ॒ग्नेर्म॑न्वे प्रथ॒मस्य॒ प्रचे॑तसः॒ पाञ्च॑जन्यस्य बहु॒धा यमि॒न्धते॑ । विशो॑ विशः प्रविशि॒वांस॑मीमहे॒ स नो मुञ्च॒त्वंह॑सः
（เพื่อการหลุดพ้นจากความชั่ว）ข้าขอนอบน้อมยอมรับอัคนี—ผู้แรก ผู้รู้แจ้ง ไฟแห่งชนทั้งห้า ผู้ซึ่งเขาทั้งหลายจุดให้ลุกไหม้ด้วยวิธีนานา. เราวิงวอนต่อท่าน ผู้เสด็จเข้าสู่หมู่ชนแล้วหมู่ชนเล่า: ขอท่านโปรดปลดปล่อยเราจากความคับแค้นและจากบาปเถิด.
Mantra 2
यथा॑ ह॒व्यं वह॑सि जातवेदो॒ यथा॑ य॒ज्ञं क॒ल्पय॑सि प्रजा॒नन्। ए॒वा दे॒वेभ्यः॑ सुम॒तिं न॒ आ व॑ह॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ดังที่ท่านแบกหามเครื่องบูชา โอ ชาตเวทัส (Jātavedas) ดังที่ท่านผู้รู้จัดระเบียบพิธีบูชาให้ถูกต้อง—ฉันใดก็ฉันนั้น เพื่อเหล่าเทพ จงนำความกรุณาอันดี (sumatí) มาสู่เรา และขอให้ท่านปลดปล่อยเราจากความทุกข์และเคราะห์กรรม
Mantra 3
याम॑न्याम॒न्नुप॑युक्तं॒ वहि॑ष्ठं॒ कर्म॑न्कर्म॒न्नाभ॑गम् । अ॒ग्निमी॑डे र॒क्षो॒हणं॑ यज्ञ॒वॄधं॑ घृ॒ताहु॑तं॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ในทุกคราวแห่งการเดินทาง ในทุกกิจการ—ผู้นั้นผู้ถูกเทียมพร้อมแล้ว ผู้เป็นผู้นำพาอันประเสริฐ ผู้บันดาลสิริมงคลในกิจแต่ละอย่าง—ข้าพเจ้าสรรเสริญอัคนี (Agni) ผู้ฆ่ารักษัส ผู้เพิ่มพูนยัญพิธี ผู้รับเครื่องบูชาด้วยฆี; ขอท่านปลดปล่อยเราจากความทุกข์เข็ญเถิด.
Mantra 4
सुजा॑तं जा॒तवे॑दसम॒ग्निं वै॑श्वान॒रं वि॒भुम्। ह॒व्य॒वाहं॑ हवामहे॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
เราขออัญเชิญอัคนี (Agni) ผู้บังเกิดดี—ชาตเวทัส (Jātavedas) ไวศวานระ (Vaiśvānara) ผู้แผ่ไพศาลทั่ว—ผู้หอบหิ้วเครื่องบูชา; ขอท่านปลดปล่อยเราจากความทุกข์เข็ญเถิด.
Mantra 5
येन॒ ऋष॑यो ब॒लमद्यो॑तयन् यु॒जा येनासु॑राणा॒मयु॑वन्त मा॒याः । येना॒ग्निना॑ प॒णीनिन्द्रो॑ जि॒गाय॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ด้วยพลังนั้น ฤษีทั้งหลายได้เทียมแล้วทำให้กำลังส่องประกาย; ด้วยพลังนั้นพวกเขาขับไล่มายาแห่งอสูรให้ห่างไกล; ด้วยอัคนี (Agni) นั้นเอง อินทราได้พิชิตพณี (Paṇi); ขอท่านปลดปล่อยเราจากความทุกข์เข็ญเถิด.
Mantra 6
येन॑ दे॒वा अ॒मृत॑म॒न्ववि॑न्द॒न् येनौष॑धी॒र्मधु॑मती॒रकृण्वन्। येन॑ दे॒वाः स्व॑१राभ॑र॒न्त्स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
ด้วยสิ่งนี้เหล่าเทพได้บรรลุความเป็นอมตะ; ด้วยสิ่งนี้ได้ทำให้โอสถพฤกษาเป็นดุจน้ำผึ้งอันหวาน; ด้วยสิ่งนี้เหล่าเทพได้นำสวรรค์ (svàr) มายังที่นี่—ขอท่านนั้นจงปลดปล่อยเราจากความคับแค้นและบาปเคราะห์ (aṃhas) เถิด.
Mantra 7
यस्ये॒दं प्र॒दिशि॒ यद् वि॒रोच॑ते॒ यज्जा॒तं ज॑नित॒व्यंऽ च॒ केव॑लम्। स्तौम्य॒ग्निं ना॑थि॒तो जो॑हवीमि॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वंह॑सः
สิ่งทั้งปวงนี้ที่ส่องประกายในทุกทิศ—ทั้งที่บังเกิดแล้วและที่จะบังเกิดต่อไป ทั้งหมดล้วนเป็นของท่านแต่ผู้เดียว. ข้าพเจ้าสรรเสริญอัคนี (Agni); ในยามคับขันข้าพเจ้าเรียกหาเขาเนืองนิตย์. ขอให้เขาปลดปล่อยเราจากความทุกข์เข็ญและจากบาปเถิด.
Inside Sukta 23
How it unfolds
- How it opens
Agni is approached as the luminous, all-pervading Jātavedas—present in every direction and competent to mediate between humans and gods.
- What it asks
“Bring us sumati for the gods, and release us from aṃhas”—a repeated, practical petition for favor and unbinding from distress/pollution.
- Where its power lies
Agni’s efficacy is asserted through his ritual function (havya-bearing, yajña-ordering) and through exempla: the seers’ empowered strength, the warding off of Asura māyā, and Indra’s conquest of the Paṇis with Agni (4.23.5).
- How it closes
The hymn culminates in totalizing praise of Agni as lord of all that shines, born and to-be-born, followed by the sealing refrain asking release from aṃhas (notably 4.23.7).
Famous verses
sa no muñcatvaṃhasaḥ
sa no muñcatvaṃhasaḥ
sa no muñcatvaṃhasaḥ
Kind of hymn
Bhaisajya / Apotropaic (release from aṃhas)
What it is for
Removal of aṃhas (anguish/misfortune/sin), restoration of purity and confidence, and establishment of protective favor (sumati) through Agni’s sacrificial agency.
Who it is for
Householders and Atharvanic practitioners performing expiation or protection; anyone experiencing persistent misfortune, fear, or a sense of guilt/pollution needing ritual release.
Also used as
- Shantika (pacificatory)
- Pāpamocana / Prāyaścitta (expiatory release)
- Rakṣoghna (repelling hostile forces)
The deity
Agni as Jātavedas (“knower of births/creatures”) is the omniscient fire-principle that orders sacrifice, conveys offerings to the gods, illuminates the quarters, and purifies moral/ritual taint. In Atharvanic usage he is both priestly mediator and active remover of bindings (disease, guilt, sorcery, misfortune).
Powers of the deity
- Carries oblations (havyavāhana) and establishes correct ritual order (yajña-kalpa)
- Brings divine favor and right-mindedness (sumati) from the gods
- Purifies and burns away pollution, sin, and hostile influences
- Repels māyā/witchcraft and hostile beings through fiery power
- Loosens bonds (muñcati) of aṃhas—distress, guilt, calamity
Why the deity is called
To secure the gods’ goodwill through Agni’s mediation and to be released from aṃhas by Agni’s purifying, bond-loosening power, validated by mythic precedent (ṛṣi empowerment; Indra’s victory with Agni).
The seer
- Atharvanic (anonymous/collective; r̥ṣi varies by anukramaṇī)Atharvan. Apotropaic and expiatory charms (aṃhas/pāpa-release), fire-mediated purification, and countering hostile māyā through mantra and offering.
Other hymns of this seer
- AV 4.1 (Agni-related expiation, tradition-dependent attribution)
- AV 4.2 (protective/expiatory material in the same kanda cluster)
- AV 4.24 (adjacent apotropaic material; attribution varies by recensional indices)
Preparing for the rite
- Kindle or approach a clean domestic fire (gārhapatya) or a consecrated altar fire; ensure a tidy, ritually clean space.
- Prepare a simple havis (ghee/clarified butter or suitable oblation); optionally gather kuśa grass and clean water for sprinkling.
- Sit facing the fire; establish intent: “release from aṃhas; obtain sumati.”
The rite
- Recite the hymn as an Agni-stuti with the fire present; emphasize the refrain-like petition “sa no muñcatvaṃhasaḥ” (“may he release us from aṃhas”).
- Offer small oblations (ājya/havis) at key points—especially after verses that mention carrying the havya and ordering the yajña (cf. 4.23.2).
- Optionally perform a brief pariṣecana (sprinkling) around the fire/performer, then conclude with a final oblation and silent moment of ‘unbinding’ intention.
What it needs
- Fire (Agni)
- Havis/oblation (commonly ghee; or simple food-offering per household capacity)
- Clean water (for sprinkling, optional)
- Kuśa grass (optional, for delineation/purificatory handling)
When
Preferably at dawn or dusk (sandhyā) or immediately when a sense of aṃhas (distress/ill-omen) arises; can be used as a short prāyaścitta after ritual irregularity.
The main substance
Oblation (havis), typically ghee offered into Agni
How it is prepared
Prepare a small quantity of ghee (or simple offering) in a clean spoon/ladle; kindle/steady the fire; offer in small portions after key verses, maintaining focused intent on ‘unbinding’ from aṃhas.
Frequently Asked Questions
Aṃhas refers to constricting distress—misfortune, anxiety, guilt-like burden, and ritual/moral pollution that ‘binds’ a person and needs to be loosened.
Jātavedas means “knower of births/creatures.” It highlights Agni’s omniscience and competence to order the yajña and purify what is tangled or tainted in human life.
No. The hymn is centered on Agni and a simple offering (often ghee). Even a modest household fire with sincere recitation and a small oblation fits the hymn’s intent of release and pacification.
Ask anything about Sukta 23 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
