Varaha Purana 91.24: Adhyaya 91, Shloka 24

The Vaiṣṇavī Goddess on Mount Mandara: Emergence of the Maidens, Construction of the Goddess-City, and Nārada’s Visit

Devanagari script

नारद उवाच । असुरेन्द्र शृणुष्वेकं कन्यारत्नं समाहितः । येन लब्धं तु त्रैलोक्यं वरदानाच्चराचरम् ॥

Recitation with translationVaraha Purana 91.24

Transliteration

nārada uvāca | asurendra śṛṇuṣv ekaṃ kanyāratnaṃ samāhitaḥ | yena labdhaṃ tu trailokyaṃ varadānāc carācaram ||

Translation

నారదుడు పలికెను—హే అసురేంద్రా, ఏకాగ్రచిత్తంతో ఒక కన్యారత్నాన్ని వినుము. ఆమె వరప్రదానమువలన చరాచరములతో కూడిన త్రిలోకము లభించింది.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• असुरेन्द्र: O lord of Asuras
• असुरेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुषः (असुराणाम् इन्द्रः)

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• एकम्: one
• एकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• कन्या-रत्नम्: a jewel of a maiden
• कन्या-रत्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (कन्यायाः रत्नम्)

• समाहितः: attentive / composed
• समाहितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+आ+धा (धातु) → समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बोधितस्य विशेषणम्

• येन: by which
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• लब्धम्: obtained
• लब्धम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: लभ् (धातु) → लब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्मणि प्रयोगे ‘प्राप्तम्’

• तु: indeed / but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/विरोधार्थ

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः)

• वरदानात्: from the granting of boons
• वरदानात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; तत्पुरुषः (वरस्य दानम्)

• चर-अचरम्: moving and unmoving (all beings)
• चर-अचरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्वः (चरं च अचरं च)

Speaker

Nārada

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Sanskrit Rhetoric
• Vaishnavism (textual corpus context)

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It shows how Purāṇic characters use formal address and concentrated claims (boon-power, trailokya) to motivate political action within mythic courts.

Which geographic location is identified?

No specific site is mentioned; the verse is framed as court-address (asurendra) rather than place-description.

What is the primary ethical instruction?

Attentive listening and disciplined focus (samāhita) are presented as prerequisites for receiving consequential information.