Adhyaya 140: The Greatness of Kokāmukha (Badarī): Varāha’s Hidden Abode and the Sacred Waters

Verse 1

अथ कोकामुख(बदरी) माहात्म्यम्॥ धरण्युवाच॥ श्रुतानि देवस्थानानि त्वया प्रोक्तानि यान्युत॥ कस्मिंस्तिष्ठसि नित्यं त्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति॥

ఇప్పుడు కోకాముఖ (బదరీ) మహాత్మ్యం. ధరణి పలికెను—“మీరు చెప్పిన దేవస్థానాలను నేను విన్నాను. మీరు నిత్యం ఏ స్థలంలో నివసిస్తారు? దయచేసి అది చెప్పవలెను.”

Verse 2

किं च ते परमं स्थानं यत्र मूर्त्याकृतिर्भवान्॥ कस्मिन्स्थाने कृतं कर्म येन यात्युत्तमां गतिम्॥

“మరియు మీ పరమస్థానం ఏది, అక్కడ మీరు మూర్తిరూపంగా విరాజిల్లుతారు? ఏ స్థలంలో చేసిన కర్మ వలన ఉత్తమ గతి పొందబడుతుంది?”

Verse 3

श्रीवराह उवाच॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि भक्तानां भक्तवत्सले॥ येषु स्थानेषु तिष्ठामि कथ्यमानानिमाञ्छृणु॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే దేవి, భక్తులపై వాత్సల్యముగలదానా! నా మాటను తత్త్వముగా వినుము. నేను నివసించు స్థలముల విషయమై చెప్పబడునవి వినుము.

Verse 4

तव कोकामुखं नाम यन्मया पूर्वभाषितम्॥ बदरीति च विख्यातं गिरिराजशिलातलम्॥

నీకు సంబంధించిన ‘కోకాముఖ’ అనే ఆ స్థలం, నేను పూర్వమే చెప్పినది. అదే ‘బదరీ’ అని కూడా ప్రసిద్ధి—గిరిరాజుని శిలాతలముపై ఉన్నది.

Verse 5

स्थानं लोहर्गलं नाम म्लेच्छराजसमाश्रितम्॥ क्षणं चापि न मुञ्चामि एवमेतन्न संशयः॥

‘లోహర్గల’ అనే స్థలం ఉంది, అది మ్లేచ్ఛరాజునకు సంబంధించినది. నేను దానిని క్షణమాత్రమూ విడువను—ఇది నిస్సందేహం.

Verse 6

सचैत्यम् पश्य मे स्थानं जगदेतच्चराचरम्॥ सर्वत्राहं वरारोहे न मन्न्यूनं हि जानते॥

చైత్యముతో కూడిన నా స్థానమును చూడు—ఇది సమస్త జగత్తు, చరాచరములు. హే వరారోహే! నేను సర్వత్ర ఉన్నాను; కనుక ఏ స్థలములోనూ నన్ను హీనమని భావించకుము.

Verse 7

ये तु जानन्ति मां देवि गुह्यां कामगतिं मम॥ शीघ्रं कोकामुखं यान्तु मम कर्मपरायणाः॥

కానీ హే దేవి, నన్ను తెలిసినవారు—నా గుహ్యమైన కామగతిని—నా కర్మములలో పరాయణులై శీఘ్రముగా కోకాముఖమునకు వెళ్లుదురు గాక.

Verse 8

ततो देववचः श्रुत्वा पृथिवी वाक्यमब्रवीत्॥ शिरस्यञ्जलिमाधाय निर्वृतेनान्तरात्मना॥

అప్పుడు దేవుని వాక్యములు విని పృథివి పలికింది; శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి, అంతరాత్మను శాంతి-తృప్తులతో నింపుకొని మాట్లాడింది.

Verse 9

धरण्युवाच॥ सर्वतो लोकनाथेश परं कौतूहलं हि मे॥ कथं कोकामुखं श्रेष्ठं तद्भवान्वक्तुमर्हसि॥

ధరణి పలికింది: ఓ సర్వతో లోకనాథేశా, నాకు మహా కౌతూహలం కలిగింది. కోకాముఖం ఎలా శ్రేష్ఠమో దయచేసి మీరు వివరించవలెను.

Verse 10

यस्तु कोकामुखं गत्वा भूयो विनिवर्तते॥ कर्माणि तत्र कुर्वीत चेष्टं भवति चात्मनि॥

ఎవడైతే కోకాముఖానికి వెళ్లి మళ్లీ తిరిగి వస్తాడో, అతడు అక్కడ విధిపూర్వక కర్మలను ఆచరించాలి; అప్పుడు కోరిన ఆధ్యాత్మిక ఫలం తనలోనే సిద్ధిస్తుంది.

Verse 11

यानि यानि च क्षेत्राणि त्वया पृष्टानि वै धरे। कोकामुखसमं स्थानं न भूतं न भविष्यति॥

హే ధరే, నీవు అడిగిన అన్ని క్షేత్రాలలో—కోకాముఖానికి సమానమైన స్థలం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు.

Verse 12

मम सा परमा मूर्तिर्यां न जानन्ति गोपिताम्॥ स्थितं कोकामुखं नाम एतत्ते कथितं मया॥

అది నా పరమ మూర్తి, గోప్యంగా ఉండుటవలన అందరికీ తెలియదు. ‘కోకాముఖం’ అనే ఆ స్థలం ఉంది—ఇది నేను నీకు తెలిపాను.

Verse 13

श्रीवराह उवाच॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि॥ तस्मिन्कोकामुखं रम्यं कथ्यमानं मया।अनघे॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే దేవీ, నీవు నన్ను అడిగినదాన్ని తత్త్వముగా నా నుండి వినుము. ఆ విషయములో, హే నిర్దోషిణీ, నేను రమ్యమైన ‘కోకాముఖం’ను వివరిస్తున్నాను.

Verse 14

जलबिन्दुरिति ख्यातात्पर्वतात्पत्तनाद्भुवि॥ तत्तु गुह्यतमं देवि कृत्वा कर्म महौजसम्॥

‘జలబిందు’ అని ప్రసిద్ధమైన పర్వతం నుండి భూమిపై పడుట వలన—హే దేవీ—ఇది అత్యంత గూఢమైనది. అక్కడ మహాతేజస్సు గల కర్మ/అనుష్ఠానం చేసి (ఫలము పొందవచ్చు).

Verse 15

सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं स गच्छति॥ विष्णुधारेति विख्याता कोकायां मम मण्डले॥

సర్వాసక్తులను విడిచి అతడు నా లోకమునకు వెళ్తాడు. కోకాలో, నా పవిత్ర మండలములో, అది ‘విష్ణుధారా’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 16

पर्वतात्पतिता भूमौ धारा मुसलसन्निभा॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा स्नायात्तत्र प्रयत्नतः॥

పర్వతం నుండి పడి భూమిపై వచ్చిన ధార ముసలివలె బలంగా ఉంటుంది. అక్కడ ఒక పగలు-రాత్రి నివసించి, యత్నపూర్వకంగా అక్కడే స్నానం చేయవలెను.

Verse 17

जम्बूद्वीपे प्रजायेत जम्बूर्यत्र प्रतिष्ठिता ॥ जम्बूद्वीपं परित्यज्य जायते मम पार्श्वगः ॥

జంబూ (నేరేడు) వృక్షము ప్రతిష్ఠితమైన జంబూద్వీపములో జీవుడు జన్మించును; తరువాత జంబూద్వీపమును విడిచి, నా పార్శ్వగుడిగా—అంటే నా సాన్నిధ్యములో—జన్మించును.

Verse 18

अग्निष्टोमसहस्राणां फलं प्राप्नोति मानवः । न मुह्यति स कर्तव्ये फलं प्राप्नोति चोत्तमम् ॥

మనిషి వేల అగ్నిష్టోమ యాగాల సమానమైన పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు. కర్తవ్య విషయంలో అతడు మోహపడడు; ఉత్తమ ఫలాన్ని పొందుతాడు॥

Verse 19

पश्यते परमां मूर्त्तिमेतां मम न संशयः ॥ तत्र विष्णुपदं नाम स्थानं कोकामुकाश्रितम् ॥

అతడు నా ఈ పరమ మూర్తిని దర్శిస్తాడు—సందేహమే లేదు. అక్కడ ‘విష్ణుపద’ అనే స్థలం ఉంది; అది కోకాముకాతో ఆశ్రితంగా/సంబంధంగా ఉంది॥

Verse 20

एतत्कश्चिन्न जानाति धरे वाराहसंश्रितम् ॥ तस्मिन्कृतोदको देवि नरो रात्रावुपोषितः ॥

ఓ ధరా, దీనిని ఎవరో కొద్దిమందే తెలుసుకుంటారు; ఇది వారాహ సంప్రదాయానికి ఆశ్రితమైనది. ఓ దేవీ, అక్కడ ఉదకక్రియ చేసి రాత్రంతా ఉపవాసం ఉండే నరుడు…॥

Verse 21

क्रौञ्चद्वीपे प्रजायेत मम भक्तिपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चति प्राणान्गुह्यस्थाने परे मम ॥

నా భక్తిలో పరాయణుడై అతడు క్రౌంచద్వీపంలో జన్మిస్తాడు; అక్కడే నా పరమ గుహ్యస్థానంలో ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు॥

Verse 22

सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोके स गच्छति ॥ अस्ति विष्णुसरो नाम क्रीडितं यत्त्वया सह ॥

అన్ని ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి అతడు నా లోకానికి వెళ్తాడు. అక్కడ ‘విష్ణుసర’ అనే సరస్సు ఉంది; అది నీతో కలిసి క్రీడించిన స్థలం॥

Verse 23

यत्र दंष्ट्राप्रहारेण चाहृतासि वसुन्धरे ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत प्रातःकाले वसुन्धरे ॥

హే వసుంధరా! దంష్ట్రా-ప్రహారంతో నిన్ను ఎత్తి నిలిపిన చోట, హే భూమి, ప్రాతఃకాలంలో తప్పక స్నానం చేయవలెను।

Verse 24

सर्वपापविशुद्धात्मा मम लोकं स गच्छति ॥ सोमतीर्थमिति ख्यातं कोकायां मम मण्डले ॥

సర్వపాపాల నుండి శుద్ధాత్ముడైన వాడు నా లోకానికి చేరుతాడు. నా మండలంలోని కోకాలో అది ‘సోమతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 25

यत्र पञ्चशिलाभूभिर्विष्णुनाम्ना तथाङ्किता ॥ यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

విష్ణునామంతో అంకితమైన ఐదు శిలలతో భూమి గుర్తించబడిన చోట—అక్కడ ఐదు రాత్రులు నియమంగా ఉండి స్నానం చేసే మనిషి…

Verse 26

गोमेदे जायते द्वीपे मम मार्गानुसारकः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्गुह्यक्षेत्रे परे मम ॥

నా మార్గాన్ని అనుసరించేవాడు ‘గోమేద’ అనే ద్వీపంలో జన్మిస్తాడు; అక్కడ నా పరమ గుహ్యక్షేత్రంలో తన ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు।

Verse 27

सर्वपापविनिर्मुक्तः शुद्धात्मा मां स पश्यति ॥ तुङ्गकूटेतिविख्यातं कोकायां मम मण्डले ॥

సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడై శుద్ధాత్ముడైన వాడు నన్ను దర్శిస్తాడు. నా మండలంలోని కోకాలో అది ‘తుంగకూట’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 28

कुशद्वीपं समासाद्य मम लोकेषु तिष्ठति ॥ अनित्यमाश्रमं नाम क्षेत्रकर्मसुखावहम् ॥

కుశద్వీపాన్ని చేరి అతడు నా లోకాలలో నివసిస్తాడు. అక్కడ ‘అనిత్యమాశ్రమం’ అనే ఆశ్రమం ఉంది; ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో చేసిన కర్మల వల్ల సుఖాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 29

देवाश्च यं न जानन्ति किंपुनर्मनुजादयः ॥ तत्र स्नात्वा वरारोहे अहोरात्रोषितो नरः ॥

ఆ స్థలాన్ని దేవతలే తెలియరు; మరి మనుష్యులు మొదలైనవారు ఎలా తెలుసుకుంటారు? ఓ వరారోహే! అక్కడ స్నానం చేసి ఒక పగలు-రాత్రి అక్కడ నివసించే మనిషి…

Verse 30

जायते पुष्करद्वीपे मम कर्मपरायणः ॥ अथ तत्र मृतो भूमे पुण्यक्षेत्रे महाशुचिः ॥

అతడు పుష్కరద్వీపంలో జన్మించి నా విధిత కర్మలలో పరాయణుడవుతాడు. ఓ భూమీ! అక్కడ ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో మరణిస్తే అతడు మహాశుచిగా, అత్యంత పవిత్రుడవుతాడు.

Verse 31

सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति ॥ अस्त्यत्राग्निसरो नाम परं गुह्यं मम स्थितम् ॥

అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై నా లోకానికి వెళ్తాడు. ఇక్కడ ‘అగ్నిసర’ అనే పరమ గుహ్యమైన, నా స్థాపిత పవిత్రస్థలం ఉంది.

Verse 32

पञ्च धाराः पतन्त्यत्र गिरिकुञ्जसमाश्रिताः ॥ तत्र चापि कृतस्नानः पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ఇక్కడ పర్వతపు పొదల మధ్య ఆశ్రయించిన ఐదు ధారలు పడుతున్నాయి. అక్కడ కూడా స్నానం చేసి ఐదు రాత్రులు అక్కడ నివసించే మనిషి…

Verse 33

कुशद्वीपे च जायेत मम कर्मपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म महौजसम् ॥

అతడు కుశద్వీపంలో పునర్జన్మించి నా విధిత కర్మలలో పరాయణుడై ఉంటాడు. అక్కడ మహాతేజస్సుగల కర్మను చేసి తన ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు.

Verse 34

कुशद्वीपात्परिभ्रष्टो ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ अस्ति ब्रह्मसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

కుశద్వీపం నుండి చ్యుతుడై అతడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు. అక్కడ ‘బ్రహ్మసర’ అనే గూఢమైన పుణ్యక్షేత్రం ఉంది—అది పరమమైనది, నాదైనది.

Verse 35

यत्र धारा पतत्येका पुण्या भूमिशिलातले ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

భూమి శిలాతలంపై ఒకే పుణ్యధార పడే చోట, ఐదు రాత్రులు నివసించిన మనిషి అక్కడ స్నానం చేయాలి.

Verse 36

वसते सूर्यलोकेषु मम मार्गानुसारकः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्सूर्यधारां समाश्रितः ॥

నా మార్గాన్ని అనుసరించువాడు సూర్యలోకాలలో నివసిస్తాడు. తరువాత ఇక్కడ ‘సూర్యధారా’ను ఆశ్రయించి తన ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు.

Verse 37

एका धारा पतत्यत्र देवि पूर्णा शिलोच्चयात् ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत एकमेकं दिनं तथा

ఓ దేవి, ఇక్కడ శిలోచ్చయం నుండి ఒక సంపూర్ణ ధార పడుతుంది. అక్కడ ప్రతిరోజూ క్రమంగా—ఒక్కో రోజున—స్నానం చేయాలి.

Verse 38

सप्तरा‍त्रोषितो भूत्वा मम कर्म समाश्रितः ॥ स्नात्वा सप्तसमुद्रेषु लब्धसंज्ञः समाहितः

ఏడు రాత్రులు నివసించి, నేను ఉపదేశించిన కర్మవ్రతాలను ఆశ్రయించి, ఏడు సముద్రాలలో స్నానం చేసి, అతడు సంపూర్ణ చైతన్యాన్ని పొందుకొని మనస్సు సమాధానంగా స్థిరపడును।

Verse 39

सप्तद्वीपेषु विहरेन् मम कर्मपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम भक्तिसमन्वितः

నేను ఉపదేశించిన కర్మవ్రతాలలో నిష్ఠతో అతడు ఏడు ద్వీపాలలో సంచరించుగాక. తరువాత అక్కడే, నాపై భక్తితో యుక్తుడై, తన ప్రాణాలను విడిచిపెడును।

Verse 40

सप्तद्वीपमत्क्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥ अस्ति धर्मोद्भवं नाम तस्मिन् क्षेत्रे परे मम

ఏడు ద్వీపాలను దాటి అతడు నిజంగా నా లోకానికి చేరును. నా ఆ పరమ క్షేత్రంలో ‘ధర్మోద్భవ’ అనే నామముగల స్థలం ఉంది।

Verse 41

गिरिकुञ्जात् पतत्येका धारा भूमितले शुभा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत एकरात्रोषितो नरः

పర్వత కుంజము నుండి ఒక శుభ ధార భూమిపై పడుతుంది. అక్కడ ఒక రాత్రి నివసించి మనిషి స్నానం చేయవలెను।

Verse 42

स वैश्यो जायते शूद्रो मम कर्मपरायणः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान् गुह्ये देवि शिलोच्चये

అతడు వైశ్యుడైనా, నేను ఉపదేశించిన కర్మవ్రతాలలో పరాయణుడై ఉండుటవలన, శూద్ర యోనిలో జన్మించును. తరువాత, ఓ దేవీ, ఆ గుప్త శిలోచ్చయమందు అతడు ప్రాణాలను విడిచిపెడును।

Verse 43

साङ्गयज्ञं सदक्षिण्यं भुक्त्वा मां प्रतिपद्यते ॥ अस्ति कोटिवटं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम

సాంగయజ్ఞం, సదక్షిణ్యఫలాన్ని అనుభవించి వాడు నన్ను పొందుతాడు. ‘కోటివట’ అనే క్షేత్రం ఉంది—గుహ్యం, పరమం, నా స్వంతం.

Verse 44

एका धारा पतत्यत्र वटमूलमुपाश्रिता ॥ तत्र स्नानं तु कुरुते नरो रात्रावुपोषितः

ఇక్కడ ఒకే ధార పడుతుంది; అది మర్రి చెట్టు మూలాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది. రాత్రి ఉపవాసముండి అక్కడ స్నానం చేసే మనిషి,

Verse 45

यावन्ति वटपत्राणि तस्मिञ्छृङ्गे परे मम ॥ तावद्वर्षसहस्राणि रूपसम्पत्समन्वितः

నా పరమ శిఖరంపై మర్రి ఆకులు ఎంతైతే, అంతే వేల సంవత్సరాలు వాడు రూపసంపదలతో సమన్వితుడై ఉంటాడు.

Verse 46

अग्निवर्णस्ततो भूत्वा मम लोकं स गच्छति॥ पापप्रमोचनं नाम गुह्यमस्मिन्परं मम

ఆపై అగ్నివర్ణ తేజస్సుతో వాడు నా లోకానికి వెళ్తాడు. ఇక్కడ ‘పాపమోచన’ అనే నా గుహ్యమైన పరమ స్థలం ఉంది.

Verse 47

पतत्येकतमा धारा स्थूला कुम्भसमा ततः॥ यस्तत्र कुरुते स्नानमहोरात्रोषितो नरः॥

అక్కడ ఒకే ధార పడుతుంది—దట్టంగా, కుంభమంత పరిమాణమున్నట్లుగా. అహోరాత్రం అక్కడ ఉండి స్నానం చేసే మనిషి,

Verse 48

जायते च चतुर्वेदी मम कर्मपरायणः॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्कौशिकीमाश्रितो नदीम्॥

అతడు నాలుగు వేదాలలో పాండిత్యం పొందుతూ, నేను ఉపదేశించిన కర్మలలో పరాయణుడవుతాడు. తరువాత కౌశికీ నదీ తీరాన్ని ఆశ్రయించి అక్కడే ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు.

Verse 49

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः॥ मोदते वासवे लोके मम मार्गानुसारिणि॥

అక్కడ ఐదు రాత్రులు నివసించి స్నానం చేసే మనిషి, నా మార్గాన్ని అనుసరించువాడై వాసవ (ఇంద్ర) లోకంలో ఆనందిస్తాడు.

Verse 50

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः॥ वासवं लोकमुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति॥

తర్వాత అక్కడ నా ఉపదేశించిన కర్మలలో పరాయణుడై ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు; వాసవ లోకాన్ని విడిచి నా లోకానికి చేరుతాడు.

Verse 51

यमव्यसनकं नाम गुह्यमस्ति परं मम॥ स्रोतॊ वहति तत्रैकं कौशिकीमाश्रितं नदीम्॥

‘యమవ్యసనక’ అనే ఒక గుప్త స్థలం ఉంది, అది నాకు పరమ ప్రియమైనది. అక్కడ కౌశికీ నదిని ఆశ్రయించిన ఒకే ఒక ప్రవాహం ప్రవహిస్తుంది.

Verse 52

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकऱात्रोषितो नरः॥ न स गच्छति दुर्गाणि यमस्य व्यसनं महत्॥

అక్కడ ఒక రాత్రి నివసించి స్నానం చేసే మనిషి, యమునికి సంబంధించిన మహా వ్యసనం—ఆ దుర్గమ మార్గాలకు వెళ్లడు.

Verse 53

अथ तत्र त्यजेत्प्राणान्मम कर्मपरायणः॥ विशुद्धो मुक्तपापोऽसौ मम लोकं स गच्छति॥

అక్కడ నా ఉపదేశించిన కర్తవ్యాలలో నిమగ్నుడై ప్రాణాలను విడిచినవాడు శుద్ధుడై పాపముక్తుడై నా లోకానికి చేరుతాడు.

Verse 54

मातङ्गं नाम विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम॥ स्रोतॊ वहति तत्रैव आश्रितं कौशिकीं नदीम्॥

ఆ క్షేత్రంలో ‘మాతంగ’ అనే ప్రసిద్ధ స్థలం ఉంది; అది నాకు అత్యంత ప్రియమైనది. అక్కడే కౌశికీ నదితో అనుసంధానమైన ఒక ప్రవాహం ప్రవహిస్తుంది.

Verse 55

विद्वाञ्छुचिश्च जायेत ममकामर्नुसारकः॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्गुह्ये देवि परे मम॥

అతడు పండితుడై శుచిగా మారి నా అభిప్రాయాన్ని అనుసరించేవాడవుతాడు; ఆపై, ఓ దేవీ, అక్కడే నాకు పరమప్రియమైన గూఢస్థలంలో ప్రాణాలను విడుస్తాడు.

Verse 56

मुक्त्वा किम्पुरुषं भेदं मम लोकं च गच्छति॥ अस्ति वज्रभवं नाम गुह्ये तस्मिन्परं मम॥

కింపురుషత్వ భేదాన్ని విడిచిపెట్టి అతడు నా లోకానికి వెళ్తాడు. ఆ నాకు పరమప్రియమైన గూఢస్థలంలో ‘వజ్రభవ’ అనే స్థలం ఉంది.

Verse 57

स्रोतो वहति तत्रैकमाश्रितं कौशिकीं नदीम् ॥ स्नानं करोति यस्तत्र एकरात्रोषितो नरः ॥

అక్కడ కౌశికీ నదితో అనుసంధానమైన ఒకే ప్రవాహం ప్రవహిస్తుంది. అక్కడ ఒక రాత్రి ఉండి స్నానం చేసే మనిషి చెప్పబడిన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 58

जायते शक्रलोके तु मम कर्मानुसारकः ॥ शरीरचक्रसङ्घाते वज्रहस्तस्वरूपकः ॥

అతడు నా ఆజ్ఞానుసారంగా శక్రలోకంలోనే జన్మిస్తాడు; శరీరేంద్రియసమూహంలో ‘వజ్రహస్త’ స్వరూపాన్ని ధరించును.

Verse 59

तत्र स्नानप्रभावेण जायते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुच्यते प्राणान्मम चिन्तनतत्परः ॥

అక్కడ స్నానప్రభావంతో అతడు ఆ ఫలస్థితిలో జన్మిస్తాడు—ఇందులో సందేహం లేదు. తరువాత నన్ను ధ్యానించడంలో నిమగ్నుడై అక్కడే ప్రాణాలను విడుస్తాడు.

Verse 60

शक्रलोकमतिच्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्र त्रिक्रोशमात्रेण गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

శక్రలోకాన్ని అధిగమించి అతడు నా లోకాన్ని చేరుతాడు. అక్కడ మూడు క్రోశాల పరిమితిలో నా పరమ గూఢమైన పుణ్యక్షేత్రం ఉంది.

Verse 61

शक्ररुद्रेति विख्यातं तस्मिन्कोकाशिलातले ॥ स्नानं करोति यस्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

‘శక్ర-రుద్ర’గా ప్రసిద్ధమైన కోకాశిలా శిలాతలంపై, మూడు రాత్రులు ఉపవాసముండి అక్కడ స్నానం చేసే మనిషి (ఆ ఫలాన్ని పొందును).

Verse 62

अस्ति चान्यन्महद्भद्रे क्षेत्रे गुह्ये विशेषितम् ॥ मनुजा येन गच्छन्ति मुक्त्वा संसारसागरम् ॥

మరియు హే మహాభద్రే, ఆ గూఢక్షేత్రంలో ఇంకొక గొప్ప విశేషం ఉంది; దాని ద్వారా మనుష్యులు సంసారసాగరాన్ని దాటి విముక్తులై ముందుకు సాగుతారు.

Verse 63

कृतोदकस्तत्र भद्रे अहोरात्रोषितो नरः ॥ जायते शाल्मलिद्वीपे मम कर्मानुसारिणि ॥

హే భద్రే! అక్కడ కృతోదకమాచరించి ఒక పగలు-రాత్రి నివసించిన నరుడు నా విధానానుసారంగా శాల్మలీద్వీపంలో జన్మిస్తాడు।

Verse 64

तत्राथ मुंचते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ शाल्मलिद्वीपमुत्सृज्य मम पार्श्वे स तिष्ठति ॥

అనంతరం అక్కడే నా విధించిన కర్మాలలో నిష్ఠతో ఉండి అతడు ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు; శాల్మలీద్వీపాన్ని వదలి నా పక్కనే నిలిచివుంటాడు।

Verse 65

तस्मिन्क्षेत्रे महागुह्ये परमस्ति फलोदयम् ॥ विष्णुतीर्थमिति ख्यातं मम भक्तसुखावहम् ॥

ఆ మహాగుహ్య క్షేత్రంలో పరమ ఫలప్రాప్తి ఉద్భవిస్తుంది. అది ‘విష్ణుతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి, నా భక్తులకు సుఖకరం।

Verse 66

ततः पर्वतमध्यात्तु कोकायां पतते जलम् ॥ त्रिस्रोतसं महाभागे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

తర్వాత, హే మహాభాగ్యవతీ! పర్వతమధ్యభాగం నుండి నీరు కోకా నదిలో పడుతుంది—అది ‘త్రిస్రోతసం’ అని పిలువబడుతూ సమస్త సంసారమోక్షకరమని వర్ణించబడింది।

Verse 67

तस्मिन् कृतोदको भूमे छित्त्वा संसारबन्धनम् ॥ वायोः स भवनं प्राप्य वायुभूतस्तु तिष्ठति ॥

హే భూమీ! అక్కడ కృతోదకమాచరించి సంసారబంధనాన్ని ఛేదించి అతడు వాయువు యొక్క భవనాన్ని చేరి, వాయుస్వరూపుడై అక్కడ నిలిచివుంటాడు।

Verse 68

तत्राथ मुंचते प्राणान् मम कर्मसु निष्ठितः ॥ वायुलोकमतिक्रंय मम लोकं स गच्छति ॥

అక్కడ నా విధించిన కర్మాలలో నిష్ఠతో నిలిచి అతడు ప్రాణాలను విడిచెను; వాయులోకాన్ని అతిక్రమించి నా లోకాన్ని చేరును।

Verse 69

अस्ति तत्र वरं स्थानं सङ्गमं कौशिकोकयोः ॥ सर्वकामिकेति विख्याता शिला तिष्ठति चोत्तरे ॥

అక్కడ కౌశికీ–ఓకా సంగమంలో ఒక ఉత్తమ స్థలం ఉంది; ఉత్తరాన ‘సర్వకామికా’ అని ప్రసిద్ధమైన శిల నిలిచి ఉంది।

Verse 70

तत्र यः कुरुते स्नानमहो रात्रोषितो नरः ॥ विस्तीर्णे जायते वंशे जातिं स्मरति चात्मनः ॥

అక్కడ స్నానం చేసి ఒక పగలు ఒక రాత్రి నివసించిన మనిషి విస్తారమైన వంశంలో జన్మిస్తాడు; తన జన్మ/పూర్వమూలాన్ని స్మరిస్తాడు।

Verse 71

स्वर्गे वा यदि वा भूमौ यं यं कामयते नरः ॥ तं तं प्राप्नोति वै कामं स्नातमात्रः शिलातले ॥

స్వర్గంలో అయినా భూమిపై అయినా మనిషి ఏ ఏ కోరిక కోరుతాడో, శిలాతలంపై కేవలం స్నానం చేసిన మాత్రాన ఆ ఆ కోరికను పొందుతాడు।

Verse 72

अस्ति मत्स्यशिला नाम गुह्यं कोकामुखे वरम् ॥ धाराः पतन्ति तिस्रो वै कौशिकीमाश्रिता नदीम् ॥

కోకా-ముఖంలో ‘మత్స్యశిలా’ అనే ఉత్తమ గుప్తస్థలం ఉంది; అక్కడ కౌశికీ నదిని ఆశ్రయించిన మూడు ధారలు వచ్చి పడతాయి।

Verse 73

तत्र च स्नायमानस्तु यदि मत्स्यं प्रपश्यति ॥ ततो जानाम्यहं देवि प्राप्तो नारायणः स्वयम् ॥

అక్కడ స్నానం చేస్తూ ఎవడు చేపను దర్శిస్తాడో, ఓ దేవీ, అప్పుడు స్వయంగా నారాయణుడే అక్కడికి ప్రత్యక్షమై వచ్చాడని నేను తెలుసుకొంటాను।

Verse 74

तत्र मत्स्यं पुनर्दृष्ट्वा यजमानस्तु सुन्दरि ॥ दद्यादर्घ्यं ततो भद्रे मधुलाजसमन्वितम् ॥

ఓ సుందరీ, అక్కడ మళ్లీ చేపను దర్శించిన తరువాత యజమాని, ఓ భద్రే, తేనె మరియు లాజాలు (వేపిన ధాన్యం) కలిపిన అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 75

यस्तत्र कुरुते स्नानं देवि गुह्ये ततः परे ॥ तिष्ठते पद्मपत्रे तु सोत्तरे मेरुसंश्रिते ॥

ఓ దేవీ, అక్కడ ఆ గుహ్యమైన పరస్థానంలో స్నానం చేసే వాడు, ఉత్తర దిశలో మేరుపర్వతాన్ని ఆశ్రయించి పద్మపత్రంపై నివసిస్తాడు।

Verse 76

अथ संप्राप्य मुच्येत मत्स्यं गुह्यं परं मम ॥ मेरुशृङ्गं समुल्लङ्घ्य गम लोकं च गच्छति ॥

ఆపై నా గుహ్యమైన పరమ మత్స్యాన్ని పొందినవాడు విముక్తుడవుతాడు; మేరుశిఖరాన్ని దాటి ‘గమ’ అనే లోకానికి వెళ్తాడు।

Verse 77

पञ्चयोजनविस्तारं क्षेत्रं कोकामुखं मम ।। यस्त्वेतत्तु विजानाति न स पापेन लिप्यते ॥

‘కోకాముఖ’ అనే నా క్షేత్రం ఐదు యోజనాల విస్తారముగా ఉంది. దీనిని యథార్థంగా తెలిసినవాడు పాపంతో లిప్తుడుకాడు।

Verse 78

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ।। तस्मिन्कोकामुखे रम्ये तिष्ठामि दक्षिणामुखः ॥

ఇంకొకటి నీకు చెప్పుదును—ఓ వసుంధరా, వినుము. ఆ రమ్యమైన కోకాముఖంలో నేను దక్షిణాభిముఖుడై నిలిచియుంటాను.

Verse 79

शिलाचन्दनसङ्काशं देवानामपि दुर्लभम् ।। वराहरूपमादाय तिष्ठामि पुरुषाकृतिः ॥

శిలా-చందనసమానంగా ప్రకాశించేది, దేవులకు కూడా దుర్లభమైనది—వరాహరూపం ధరించి నేను మనుష్యసదృశ అవతారంగా నిలిచియుంటాను.

Verse 80

वामोन्नतमुखं कृत्वा वामदंष्ट्रासमुन्नतम् ।। पश्यामि च जगत्सर्वं ये च भक्ताः मम प्रियाः ॥

ముఖాన్ని ఎడమవైపు ఎత్తి, ఎడమ దంష్ట్రను పైకి ఉంచి, నేను సమస్త జగత్తును దర్శించుచున్నాను—నాకు ప్రియమైన భక్తులను కూడా.

Verse 81

यदि कोकामुखं गच्छेत् कदाचित्कालपर्यये ।। मा ततो विनिवर्त्तेत यदीच्छेन्मम तुल्यताम् ॥

కాలసంధి వంటి ఏదైనా సమయములో ఎవడు కోకాముఖానికి వెళ్తాడో, అతడు నా సమానత్వాన్ని కోరితే అక్కడి నుండి తిరిగి రాకూడదు.

Verse 82

गुह्यानां परमं गुह्यमेतत्स्थानं परं महत् ।। सिद्धानां परमा सिद्धिर्गुह्यं कोकामुखं परम् ॥

రహస్యాలలో ఇది పరమ రహస్యం—ఈ స్థానం పరమ మహత్తరమైనది, అతీతమైనది. సిద్ధులకు ఇది పరమ సిద్ధి; కోకాముఖమే పరమ గుప్తస్థానం.

Verse 83

न च सांख्येन योगेन सिद्धिं यान्ति महापराम् ।। याति कोकामुखं गत्वा रहस्यं कथितं मया ॥

సాంఖ్యముచేత గాని యోగముచేత గాని పరమ మహాసిద్ధి లభించదు; కోకాముఖమునకు వెళ్లినవాడే దానిని పొందును—ఇది నేను చెప్పిన రహస్యము.

Verse 84

एवं श्रेष्ठे महाभागे यत्त्वया परिपृच्छिम् ।। परमं कथितं सर्वं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसे ॥

హే శ్రేష్ఠ మహాభాగా! నీవు అడిగినదంతా పరమంగా చెప్పబడింది; ఇంకేమి వినాలని కోరుతున్నావు?

Verse 85

य एतत्कथितं भूमे कोकामुखमनुत्तमम् ।। तारिताḥ पितरस्तेन दश पूर्वास्तथा पराः ॥

హే భూమీ! ఎవరికైతే ఈ అనుత్తమ కోకాముఖము ఉపదేశించబడిందో, అతడు పది తరాల పూర్వపు పితరులను మరియు తరువాతివారినీ తరింపజేస్తాడు.

Verse 86

मृतो वा तत्र जायेत शुद्धे भागवते कुले ।। अनन्यमानसो भूत्वा मम मार्गप्रदर्शकः ॥

లేదా మరణించిన తరువాత అక్కడ శుద్ధ భాగవత కులములో జన్మించును; అనన్యమనస్సుతో నా మార్గమును చూపించే వాడగును.

Verse 87

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं कल्य उत्थाय मानवः ॥ त्यक्त्वा पञ्चशतं जन्म मम भक्तश्च जायते ॥

ప్రాతఃకాలమున లేచి నిత్యము దీనిని వినువాడు, ఐదు వందల జన్మలను విడిచి నా భక్తుడై జన్మించును.

Verse 88

य एतत्पठते नित्यं कोकाख्यानं तथोषसि ॥ गच्छते परमं स्थानमेवमेतन्न संशयः ॥

యెవడు ఈ కోకా-ఆఖ్యానాన్ని నిత్యం, అలాగే ఉదయకాలంలో పఠిస్తాడో, వాడు పరమ స్థానాన్ని పొందుతాడు—ఇది నిశ్చయం; సందేహం లేదు।

Verse 89

श्रीवराह उवाच ॥ नास्ति कोकामुखात्क्षेत्रं श्रेष्ठं कोकामुखाच्छुचि ॥ नास्ति कोकामुखात्स्थानं नास्ति कोकामुखात्प्रियम् ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే శుచీ! కోకాముఖం కంటే శ్రేష్ఠమైన క్షేత్రం లేదు; కోకాముఖం కంటే పరమైన స్థానం లేదు; కోకాముఖం కంటే ప్రియమైనది లేదు।

Verse 90

जायते विपुले शुद्धे मम मार्गानुसारिणि ॥ तत्राथ मुञ्चति प्राणान्विष्णुधारां समाश्रितः ॥

నా మార్గాన్ని అనుసరించే వాడు ఆ విశాలమైన, పవిత్రమైన ప్రాంతంలో జన్మిస్తాడు; తరువాత అక్కడ ‘విష్ణుధారా’ను ఆశ్రయించి ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు।

Verse 91

चतुर्धाराः पतन्त्यत्र पर्वतादुच्छ्रयं श्रिताः ॥ यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ఇక్కడ పర్వత శిఖరంనుండి దిగుతూ నాలుగు ధారలు పడతాయి; అక్కడ ఐదు రాత్రులు నివసించి స్నానం చేసే మనిషి (ఉక్త) ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 92

सूर्यलोकमतिग्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥ अस्ति धेनुवटं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

వాడు సూర్యలోకాన్ని దాటి నా లోకానికి చేరుతాడు. నా పరమమైన, గూఢమైన క్షేత్రం ‘ధేనువట’ అనే పేరుతో ఉంది।

Verse 93

तिष्ठते तु वरारोहे मम मार्गानुसारिणि ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

హే వరారోహిణీ! నా మార్గానుసారిణిగా అది అక్కడే నిలిచియుంటుంది. అక్కడ అత్యంత దుష్కరమైన కర్మను చేసి తరువాత ప్రాణాలను విడిచిపెడుతుంది.

Verse 94

स्नानं कुर्वन्ति ये तत्र एकरात्रोषिता नराः ॥ भेदं किम्पुरुषं प्राप्य जायते नात्र संशयः ॥

అక్కడ స్నానం చేసి ఒక రాత్రి నివసించిన వారు కింపురుష స్థితిని పొందుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 95

दंष्ट्राङ्कुरेति विख्यातं यत्र कोका विनिःसृता ॥ एतद्गुह्यं न जानन्ति यतो मुञ्चन्ति जन्तवः ॥

కోకా వెలువడిన చోటు ‘దంష్ట్రాంకుర’ అని ప్రసిద్ధి. ఈ గూఢ రహస్యాన్ని జీవులు తెలియక, అందువల్ల అక్కడ ప్రాణాలను విడుస్తారు.

Verse 96

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम कर्मण्यवस्थितः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥

అక్కడ నా కర్మ/వ్రతంలో స్థితుడై ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు. సమస్త సంగాన్ని విడిచి నా లోకానికి వెళ్తాడు.

Verse 97

ये मां स्मरन्ति वै भूमे पुरुषा मुक्तकिल्बिषाः ॥ तत्र कुर्वन्ति कर्माणि शुद्धाः संसारमोक्षणे ॥

హే భూమీ! నన్ను స్మరించే పురుషులు పాపముక్తులు అవుతారు. శుద్ధులై వారు అక్కడ సంసారమోక్షార్థం కర్మలను ఆచరిస్తారు.