Adhyaya 5
ఈ అధ్యాయంలో విష్ణువు దక్షయజ్ఞమండపాన్ని విడిచి వెళ్లిన తరువాతి పరిణామాలు వర్ణించబడతాయి. శివగణాలు యజ్ఞసభను ముంచెత్తి, అనేక దేవతలు, ఋషులు, గ్రహనక్షత్రాల వరకు అవమానింపబడి అస్తవ్యస్తత ఏర్పడుతుంది. దుఃఖితుడైన బ్రహ్మ కైలాసానికి వెళ్లి శివుని విధివిధానంగా స్తుతించి, జగత్తు క్రమానికి మరియు యజ్ఞఫలసిద్ధికి పరమాధారమని అంగీకరిస్తాడు. శివుడు వివరిస్తాడు—దక్షయజ్ఞభంగం అప్రయోజనమైన దైవద్వేషం కాదు; దక్షుని స్వకర్మఫలమే. ఇతరులకు బాధ కలిగించే ప్రవర్తన ధర్మతః నిందనీయం. తరువాత శివుడు కనఖలానికి వెళ్లి వీరభద్రుని కార్యాన్ని పరిశీలించి, పశుశిరస్సును ప్రతిస్థాపించి దక్షుని పునర్జీవింపజేస్తాడు—ఇది సమాధానానికి, ఉన్నత ధర్మాధీన యజ్ఞవ్యవస్థ పునఃస్థాపనకు చిహ్నం. దక్షుడు శివుని స్తుతిస్తాడు; అనంతరం శివుడు భక్తుల నాలుగు రకాలు (ఆర్త, జిజ్ఞాసు, అర్థార్థి, జ్ఞాని) చెప్పి, కేవలం కర్మకాండకన్నా జ్ఞానముఖ భక్తిని శ్రేష్ఠమని బోధిస్తాడు. తదుపరి దేవాలయసేవ, నైవేద్య-దానాల ఫలశ్రుతి చెప్పబడుతుంది. ఉపాఖ్యానాలలో ఇంద్రసేన అనే దోషాచార రాజు అనుకోకుండా శివనామం పలికినందున రక్షింపబడటం, విభూతి మరియు పంచాక్షర మంత్ర మహిమ, అలాగే ధనంతో విధివత్పూజ చేసే నంది వ్యాపారి కంటే తీవ్రమైన, అసాంప్రదాయ భక్తితో ఉన్న కిరాత వేటగాడిపై శివకృప ప్రసరించి అతడిని పార్షద/ద్వారపాలుడిగా నియమించడం వర్ణించబడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
लोमश उवाच । विष्णौ गते तदा सर्वे देवाश्च ऋषिभिः सह । विनिर्जिता गणैः सर्वे ये च यज्ञोपजीविनः
లోమశుడు పలికెను—విష్ణువు వెళ్లిపోయిన తరువాత, ఋషులతో కూడిన సమస్త దేవతలు గణులచేత పూర్తిగా ఓడిపోయిరి; యజ్ఞాధారంగా జీవించువారందరూ కూడా పరాజితులయ్యిరి।
Verse 2
भृगुं च पातयामास स्मश्रूणां लुंचनं कृतम् । द्विजांश्चोत्पाटयामास पूष्णो विकृतविक्रियान्
అతడు భృగువును కింద పడేసి, ఆయన గడ్డాన్ని పీకివేశెను. ద్విజులను కూడా లాగి బయటకు తోసివేసెను; పూషుని క్రియాశక్తులు వికృతమైపోయెను.
Verse 3
विडंबिता स्वधा तत्र ऋषयश्च विडंबिताः । ववृषुस्ते पुरीषेण वितानाग्नौ रुपान्विताः
అక్కడ స్వధా అవమానింపబడెను, ఋషులూ అవమానితులయ్యిరి. ఆ గణులు వివిధ రూపాలు ధరించి, యజ్ఞవితానమున కింద ఉన్న వేదికాగ్నిపై మలవర్షం కురిపించిరి.
Verse 4
अनिर्वाच्यं तदा चक्रुर्गणाः क्रोधसमन्विताः । अंतर्वेद्यंतरगतो दक्षो वै महतो भयात्
అప్పుడు క్రోధంతో నిండిన గణులు వర్ణనాతీతమైన కార్యాలు చేసిరి. మహాభయంతో దక్షుడు యజ్ఞవేదిక అంతర్భాగంలోకి జారి దాగెను.
Verse 5
तं निलीनं समाज्ञाय आनिनायरुषान्वितः । कपोलेषु गृहीत्वा तं खड्गेनोपहतं शिरः
అతడు దాగి ఉన్నాడని తెలిసి, (వీరభద్రుడు) కోపంతో అతనిని లాగి తీసుకొచ్చెను. అతని చెంపలను పట్టుకొని ఖడ్గంతో తలపై ప్రహారం చేసెను.
Verse 6
अभेद्यं तच्छिरो मत्वा वीरभद्रः प्रतापवान् । स्कंधं पद्भ्यां समाक्रम्य कधरेऽपीडयत्तदा
ఆ శిరస్సు అభేద్యమని భావించిన ప్రతాపవంతుడైన వీరభద్రుడు భుజాలపై పాదాలు మోపి అప్పుడే కంఠాన్ని నలిపెను।
Verse 7
गंधरात्पाट्यमानाच्च शिरश्छिन्नं दुरात्मनः । दक्षस्य च तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । तच्छिरः सुहुतं कुंडे ज्वलि
గొంతు నుండి లాగబడుతుండగానే దురాత్ముడైన దక్షుని శిరస్సు ధీమంతుడైన వీరభద్రుడు అప్పుడే ఛేదించాడు; ఆ శిరస్సును జ్వలించే కుండంలో ఆహుతి చేశాడు।
Verse 8
ये चान्य ऋषयो देवाः पितरो यक्षराक्षसाः । गणैरुपद्रुताः सर्वे पलायनपरा ययुः
ఇతర ఋషులు, దేవులు, పితృదేవతలు, యక్షరాక్షసులు—గణుల ఉపద్రవంతో—అందరూ పారిపోవడానికే తలపోసి పారిపోయారు।
Verse 9
चंद्रादित्यगणाः सर्वे ग्रहनक्षत्रतारकाः । सर्वे विचलिता ह्यासन्गणैस्तेपि ह्युपद्रुताः
చంద్రసూర్యుల సమస్త గణాలు—గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, తారలు—గణుల ఉపద్రవంతో అన్నీ కలవరపడ్డాయి।
Verse 10
सत्यलोकं गतो ब्रह्मा पुत्रशोकेन पीडितः । चिंतयामास चाव्यग्रः किं कार्यं कार्यमद्य वै
పుత్రశోకంతో బాధపడిన బ్రహ్మ సత్యలోకానికి వెళ్లి, అవ్యగ్రచిత్తంతో ఆలోచించాడు—ఈ రోజు ఏమి చేయాలి, ఇప్పుడు ఏ కర్తవ్యం మిగిలింది?
Verse 11
मनसा दूयमानेन शंन लेभे पितामहः । ज्ञात्वा सर्वं प्रयत्नेन दुष्कृतं तस्य पापिनः
మనస్సు దుఃఖాగ్నితో దహించబడగా పితామహుడు బ్రహ్మకు శాంతి లభించలేదు; ఎందుకంటే ఆ పాపి దక్షుని సమస్త దుష్కృతాన్ని ఆయన ప్రయత్నపూర్వకంగా నిశ్చయంగా తెలిసికొన్నాడు।
Verse 12
गमनाय मतिं चक्रे कैलासं पर्वतं प्रति । हंसारूढो महातेजाः सर्वदेवैः समन्वितः
ఆయన కైలాస పర్వతం వైపు వెళ్లాలని సంకల్పించాడు; హంసారూఢుడైన మహాతేజస్వి బ్రహ్మ సమస్త దేవతలతో కలిసి ప్రయాణమయ్యాడు।
Verse 13
प्रविष्टः पर्वतश्रेष्ठं स ददर्श सदाशिवम् । एकांतवासिनं रुद्रं शैलादेन समन्वितम्
ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతంలో ప్రవేశించి ఆయన సదాశివుని దర్శించాడు—ఏకాంతవాసి రుద్రుని, శైలాద (నంది) సహితుడిగా।
Verse 14
कपर्द्दिनं श्रिया युक्तं वेदांगानां च दुर्गमम् । तथाविधं समालोक्य ब्रह्म क्षोभपरोऽभवत्
జటాధారి ప్రభువును—దివ్యశ్రీతో యుక్తుడై, వేదాంగములకైనా దుర్గముడై—అలా చూసి బ్రహ్మ అంతరంగంలో కలతచెందాడు।
Verse 15
दंडवत्पतितो भूमौक्षमापयितुमुद्यतः । संस्पृशं स्तत्पदाब्जं च चतुर्मुकुटकोटिभिः । स्तुतिं कर्तुं समारेभे शिवस्य परमात्मनः
ఆయన భూమిపై దండవత్ పడి క్షమాపణ కోరేందుకు సిద్ధమయ్యాడు; తన నాలుగు ముఖాల అసంఖ్య మకుటాలతో శివుని పాదపద్మాన్ని స్పృశించి, పరమాత్మ శివుని స్తుతించుట ప్రారంభించాడు।
Verse 16
ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय शांताय ब्रह्मणे परमात्मने । त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा धाता त्वं प्रपितामहः
బ్రహ్ముడు పలికెను—శాంతస్వరూపుడైన రుద్రునికి, బ్రహ్మకు, పరమాత్మకు నమస్కారం. విశ్వసృష్టికర్తలలోనూ మీరు స్రష్ట; మీరు ధాత, మీరు సమస్తుల ప్రపితామహుడు.
Verse 17
नमो रुद्राय महते नीलकंठाय वेधसे । विश्वाय विश्वबीजाय जगदानंदहेतवे
మహారుద్రునికి, నీలకంఠునికి, విధాతకు నమస్కారం; విశ్వస్వరూపునికి, విశ్వబీజునికి, జగదానందహేతువైన మీకు నమస్కారం.
Verse 18
ओंकारस्त्वं वषट्कारः सर्वारंभप्रवर्तकः । यज्ञोसि यज्ञकर्मासि यज्ञानां च प्रवर्तकः
మీరు ఓంకారం, మీరు వషట్కారం; సమస్త ఆరంభాలను ప్రవర్తింపజేసేవారు మీరు. మీరు యజ్ఞమే, మీరు యజ్ఞకర్మ; యజ్ఞాలను ప్రేరేపించేవారూ మీరు.
Verse 19
सर्वेषां यज्ञकर्तॄणां त्वमेव प्रतिपालकः । शरण्योसि महादेव सर्वेषां प्राणिनां प्रभो । रक्ष रक्ष महादेव पुत्रशोकेन पीडितम्
యజ్ఞం చేసే వారందరినీ కాపాడేవారు మీరు మాత్రమే. మహాదేవా, మీరు శరణ్యుడు; ప్రభూ, మీరు సమస్త ప్రాణుల అధిపతి. రక్షించండి, రక్షించండి, మహాదేవా—పుత్రశోకంతో బాధపడుతున్న నన్ను కాపాడండి.
Verse 20
महादेव उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा मम वाक्यं पितामह । दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित्
మహాదేవుడు పలికెను—పితామహా, అవధానంగా నా మాట విను. దక్షుని యజ్ఞభంగం ఇది ఎప్పుడూ నా చేత చేయబడలేదు.
Verse 21
स्वीयेन कर्मणा दक्षो हतो ब्रह्मन्न संशयः
హే బ్రహ్మన్! తన స్వకర్మవల్లనే దక్షుడు నశించాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 22
परेषां क्लेशदं कर्म न कार्यं तत्कदाचन । परमेष्ठिन्परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति
ఇతరులకు బాధ కలిగించే కర్మను ఎప్పుడూ చేయకూడదు. హే పరమేష్ఠిన్! ఇతరుల పట్ల చేసినదే తనకే ఫలిస్తుంది.
Verse 23
एवमुक्त्वा तदा रुद्रो ब्रह्मणा सहितः सुरैः । ययौ कनखलं तीर्थं यज्ञवाटं प्रजापतेः
ఇలా చెప్పి, అప్పుడు రుద్రుడు బ్రహ్మతోను దేవతలతోను కలిసి కనఖల తీర్థానికి, ప్రజాపతి యజ్ఞవాటకు వెళ్లాడు.
Verse 24
रुद्रस्तदा ददर्शाय वीरभद्रेण यत्कृतम् । स्वाहा स्वधा तथा पूषा भृगुर्मतिमतां वरः
అప్పుడు రుద్రుడు వీరభద్రుడు చేసినదాన్ని చూశాడు—స్వాహా, స్వధా, పూషా మరియు జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన భృగువుకు జరిగినదాన్ని.
Verse 25
तदान्य ऋषयः सर्वे पितरश्च तथाविधाः । येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधर्वकिन्नराः
అప్పుడు ఇతర ఋషులందరూ, అలాగే ఆ సభలోని పితృదేవతలు, ఇంకా అక్కడ ఉన్న అనేకులు—యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు—కూడా (ఆ విపత్తులో) చిక్కుకున్నారు.
Verse 26
त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे
ఆ యుద్ధభూమి వంటి స్థలంలో కొందరు విరిగిపోయారు, కొందరు చీల్చివేయబడ్డారు, మరికొందరు అక్కడే మరణించారు।
Verse 27
शंभुं समागतं दृष्ट्वा वीरभद्रो गणैः सह । दंडप्रणामसंयुक्तस्तस्थावग्रे सदाशिवम्
శంభువు వచ్చుటను చూచి, వీరభద్రుడు గణులతో కలిసి దండవత్ ప్రణామం చేసి సదాశివుని ఎదుట నిలిచెను।
Verse 28
दृष्ट्वा पुरः स्थितं रुद्रो वीरभद्रं महाबलम् । उपाच प्रहसन्वाक्यं किं कृतं वीर नन्विदम्
ముందు నిలిచిన మహాబలుడైన వీరభద్రుని చూచి రుద్రుడు చిరునవ్వుతో పలికెను—“ఓ వీరా, ఇదేమి చేయబడినది?”
Verse 29
दक्षमानय शीघ्रं भो येनेदं कृतमीदृशम् । यज्ञे विलक्षणं तात यस्येदं फलमीदृशम्
“దక్షుణ్ని త్వరగా తీసుకురా, ఓయి! ఎవరి వల్ల ఇది ఇలాగా జరిగిందో. తాతా, ఈ యజ్ఞం విచిత్రమైనది; దీని ఫలం ఇలాంటిదైంది.”
Verse 30
एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः । कबंधमानयित्वाथ शंभोरग्रे तदाक्षिपत्
శంకరుని ఆజ్ఞ విని వీరభద్రుడు తొందరతో కబంధాన్ని (తలలేని దేహాన్ని) తెచ్చి శంభువు ఎదుట పడవేశెను।
Verse 31
तदोक्तः शंकरेणैव वीरभद्रो महामनाः । शिरः केना पनीतं च दक्षस्यास्य दुरात्मनः
అప్పుడు శంకరుడు మహామనస్సు గల వీరభద్రునితో అన్నాడు—“ఈ దురాత్ముడు దక్షుని శిరస్సును ఎవరు తొలగించారు?”
Verse 32
दास्यामि जीवनं वीर कुटिलस्यापि चाधुना । एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रोऽब्रवीत्पुनः
శివుడు అన్నాడు—“ఓ వీరా, ఇప్పుడు ఈ కుటిలునికీ నేను జీవం ప్రసాదిస్తాను।” శంకరుని మాటలకు వీరభద్రుడు మళ్లీ పలికాడు.
Verse 33
मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर । अवशिष्टं शिरःशंभो पशोश्च विकृताननम्
వీరభద్రుడు అన్నాడు—“ఓ శంకరా, అప్పుడే నేను ఆ శిరస్సును అగ్నిలో హోమం చేశాను. ఓ శంభూ, మిగిలింది యజ్ఞపశువు యొక్క వికృత ముఖముగల శిరస్సే.”
Verse 34
इति ज्ञात्वा ततो रुद्रः कबंधोपरि चाक्षिपत् । शिरः पशोश्च विकृतं कूर्चयुक्तं भयावहम्
ఇది తెలిసిన రుద్రుడు ఆ కబంధంపై కూచముతో కూడిన, భయంకరమైన, వికృతమైన పశు-శిరస్సును వేసెను.
Verse 35
स दक्षो जीवितं लेभे प्रसादाच्छंकरस्य च । स दृष्ट्वाग्रे तदा रुद्रं दक्षो लज्जासमन्वितः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्
శంకరుని ప్రసాదంతో దక్షుడు జీవం పొందెను. ముందర రుద్రుని చూచి దక్షుడు లజ్జతో నిండిపోయి, నమస్కరించి లోకశంకరుడైన శంకరుని స్తుతించాడు.
Verse 36
दक्ष उवाच । नमामि देवं वरदं वरेण्यं नमामि देवेश्वरं सनातनम् । नमामि देवाधिपमीश्वरं हरं नमामि शंभुं जगदेकबंधुम्
దక్షుడు పలికెను— వరప్రదాత, అత్యంత వందనీయుడైన దేవునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. దేవేశ్వరుడైన సనాతన ప్రభువుకు నమస్కరిస్తున్నాను. దేవాధిపతి, ఈశ్వరుడైన హరునికి నమస్కరిస్తున్నాను. జగత్తుకు ఏకైక బంధువైన శంభువుకు నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 37
नमामि विश्वेश्वरविश्वरूपं सनातनं ब्रह्म निजात्मरूपम् । नमामि सर्वं निजभावभावं वरं वरेण्यं नतोऽस्मि
విశ్వరూపుడైన విశ్వేశ్వరునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను— ఆయన సనాతన బ్రహ్మ, ఆయన స్వరూపమే ఆత్మ. ఆయన సర్వమై, ప్రతి భావస్థితికి అంతర్లీన ఆధారమై ఉన్న పరమ, వందనీయ ప్రభువుకు నేను ప్రణమిల్లుతున్నాను.
Verse 38
लोमश उवाच । दक्षेण संस्तुतो रुद्रो बभाषे प्रहसन्रहः
లోమశుడు పలికెను— దక్షుని స్తుతితో సంతోషించిన రుద్రుడు ఏకాంతంలో మృదువుగా చిరునవ్వుతో, సౌమ్య హాసంతో పలికెను.
Verse 39
हर उवाच । चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनः सदा । आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च द्विजसत्तम
హరుడు పలికెను— ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, పుణ్యవంతులు సదా నాలుగు విధాలుగా నన్ను భజిస్తారు: ఆర్తుడు, జిజ్ఞాసువు, అర్థార్థి, జ్ఞాని.
Verse 40
तस्मान्मे ज्ञानिनः सर्वे प्रियाः स्युर्नात्र संशयः । विना ज्ञानेन मां प्राप्तुं यतंते ते हि बालिशः
అందుచేత జ్ఞానులు అందరూ నాకు ప్రియులు— ఇందులో సందేహం లేదు. జ్ఞానం లేకుండా నన్ను పొందాలని యత్నించేవారు నిజంగా బాలిషులు.
Verse 41
केवलं कर्मणा त्वं हि संसारात्तर्तुमिच्छसि
నీవు నిజంగా కేవలం కర్మమాత్రంతోనే సంసారాన్ని దాటి పోవాలని కోరుచున్నావు।
Verse 42
न वेदैश्च न दानैश्च न यज्ञैस्तपसा क्वचित् । न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्म्मवशानराः
వేదములచేత కాదు, దానములచేత కాదు, యజ్ఞములచేత కాదు, తపస్సుచేత కూడా కాదు—ఎప్పుడూ—కర్మవశులైన మోహితులు నన్ను పొందలేరు।
Verse 43
तस्माज्ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म्म समाहितः । सुखदुःखसमो भूत्वा सुखी भव निरंतरम्
కాబట్టి జ్ఞానపరుడవై, మనస్సును సమాహితముగా చేసి కర్మను ఆచరించు. సుఖదుఃఖాలలో సముడై, నిరంతరం అంతఃసుఖంలో నిలిచివుండు।
Verse 44
लोमश उवाच । उपदिष्टस्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना । दक्षं तत्रैव संस्थापाय ययो रुद्रः स्वपर्वतम्
లోమశుడు అన్నాడు: అప్పుడు పరమేశ్వరుడైన శంభువు ఉపదేశించినట్లు రుద్రుడు అక్కడే దక్షుణ్ణి స్థాపించి, తన స్వపర్వతధామానికి వెళ్లిపోయెను।
Verse 45
ब्रह्मणापि तथा सर्वे भृग्वाद्याश्च महर्षयः । आश्वासिता बोधिताश्च ज्ञानिनश्चाभवन्क्षणात्
అదేవిధంగా బ్రహ్మ కూడా భృగువు మొదలైన సమస్త మహర్షులను ఆశ్వాసపరచి బోధించాడు; వారు క్షణములోనే జ్ఞానులై నిలిచిరి।
Verse 46
गतः पितामहो ब्रह्मा ततश्च सदनं स्वकम्
అనంతరం పితామహ బ్రహ్మ తన స్వధామమునకు ప్రస్థానమయ్యెను।
Verse 47
दक्षोपि च स्वयं वाक्यात्परं बोधमुपागतः । शिवध्यानपरो भूत्वा तपस्तेपे महामनाः
దక్షుడును ఆ వాక్యములవలన పరమ బోధను పొందెను। శివధ్యానపరుడై మహామనస్కుడై తపస్సు చేసెను।
Verse 48
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संक्षेव्यो भगवाञ्छिवः
కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నములతో భగవాన్ శివుని భక్తితో సేవించి ఆరాధించవలెను।
Verse 49
संमार्जनं च कुर्वंति नरा ये च शिवांगणे । ते वै शिवपुरं प्राप्य जगद्वंद्या भग्सि च
శివుని ఆవరణములో ఊడ్చి శుభ్రపరచు జనులు శివపురమును పొందీ లోకమందు వందనీయులగుదురు।
Verse 50
ये शिवस्य प्रयच्छति दर्प्पणं सुमहाप्रभम् । भविष्यंति शिवस्याग्रे पार्षदत्वेन ते नराः
శివునికి అత్యంత ప్రకాశవంతమైన దర్పణమును సమర్పించువారు శివసన్నిధిలో పార్షదులుగా భవింతురు।
Verse 51
चामराणि प्रयच्छंति देवदेवस्य शूलिनः । चामरैर्वीज्यपानास्ते भविष्यंति जगत्त्रय
దేవదేవుడైన త్రిశూలధారి శివునికి చామరాలు సమర్పించువారు, త్రిలోకములందు చామరాలతో వీసబడుతూ రాజసేవవలె గౌరవింపబడుదురు।
Verse 52
दीपदानं प्रयच्छंति महादेवालये नराः । तेजस्विनो भविष्यंति ते त्रैलोक्यप्रदीपका
మహాదేవాలయంలో దీపదానం చేయువారు తేజస్సుతో ప్రకాశించుదురు; త్రిలోకాన్ని వెలిగించే దీపములవలె అవుతారు।
Verse 53
धूपं ये वै प्रयच्छन्ति शिवाय परमात्मने । यशस्विनो भविष्यंति उद्धरन्ति कुलद्वयम्
పరమాత్ముడైన శివునికి ధూపం సమర్పించువారు యశస్సు పొందుదురు; వారు రెండు వంశములను ఉద్ధరించుదురు।
Verse 54
नैवेद्यं ये प्रयच्छंति भकया हरिहराग्रतः । सिक्थेसिक्थे क्रतुफलं प्राप्नुवंति हि ते नराः
భక్తితో హరి-హరుల సన్నిధిలో నైవేద్యం సమర్పించువారు, అడుగడుగునా చిన్నచిన్న భాగములోనూ యజ్ఞఫలాన్ని పొందుదురు।
Verse 55
भग्नं शिवालयं ये च प्रकुर्वंति नरोत्तमाः । प्राप्नुवति फल ते वै द्विगुणं नात्र संशयः
భగ్నమైన శివాలయాన్ని పునర్నిర్మించి జీర్ణోద్ధారం చేయు నరోత్తములు నిశ్చయంగా ద్విగుణ ఫలము పొందుదురు; ఇందులో సందేహము లేదు।
Verse 56
नूतनं ये प्रकृर्वंति इष्टकैरश्मनापि वा । स्वर्गे हि ते प्रमोदंते यावत्तिष्ठति निर्मलम् । यशो भूमौ द्विजश्रेष्ठा कार्या विचारणा
ఇటుకలతో గానీ రాళ్లతో గానీ నూతనంగా (శివాలయాన్ని) నిర్మించేవారు, ఆ నిర్మల ధామం నిలిచినంతకాలం స్వర్గంలో పరమానందం పొందుతారు. భూమిపై వారి యశస్సు నిలుస్తుంది; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఈ కర్తవ్యాన్ని విచారించుము।
Verse 57
कारयंति च ये विप्राः प्रासादं बहुभूमिकम् । शिवस्याथ महाप्राज्ञाः प्राप्नुवंति परां गतिम्
శివునికి బహుభూమికమైన ప్రాసాదసదృశ ఆలయాన్ని నిర్మింపజేసే బ్రాహ్మణులు, ఆ మహాప్రాజ్ఞులు పరమగతిని పొందుతారు।
Verse 58
शुद्धं धवलितं ये च कुर्वन्ति हरमंदिरम् । स्वीयं परकृतं चापि तेऽपि यांति परां गतिम्
హరమందిరాన్ని (శివాలయాన్ని) శుద్ధి చేసి ధవళీకరించేవారు—తమదైనా ఇతరులు కట్టినదైనా—వారూ పరమగతిని పొందుతారు।
Verse 59
वितानं ये प्रयच्छति नराः सुकृतिनोपि हि । तारयति कुलं कृत्स्नं शिवलोकं गताः पुनः
పుణ్యవంతులైన వారు విటానం (ఛత్రం/మండపావరణం) దానం చేస్తే, వారు తమ సమస్త కులాన్ని తరింపజేస్తారు; శివలోకానికి వెళ్లి మళ్లీ తమ కులానికి త్రాతలుగా నిలుస్తారు।
Verse 60
ये च नादमयीं घंटां निबध्नंति शिवालये । तेजस्विनः कीर्तिमंतो भविष्यंति जगत्त्रये
శివాలయంలో నాదమయమైన (ధ్వనించే) గంటను స్థాపించేవారు, త్రిలోకములందు తేజస్సుతో కీర్తిమంతులై ఉంటారు।
Verse 61
एककालं द्विकालं वा त्रिकालं चानुपश्यति । आढ्यो वापि दरिद्रो वा सुखं दुःखात्प्रचुच्यते
ఎవడు ఒకసారి, రెండుసార్లు లేదా మూడుసార్లు శివదర్శనం చేస్తాడో—ధనవంతుడైనా పేదవాడైనా—అతడు దుఃఖం నుండి విముక్తుడై సుఖక్షేమాలను పొందుతాడు।
Verse 62
श्रद्धावान्भजते यो वा शिवाय परमात्मने । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते
శ్రద్ధతో పరమాత్ముడైన శివుని భజించే వాడు తన వంశంలోని కోటి మందిని उद्धరించి శివునితో కలిసి ఆనందిస్తాడు।
Verse 63
अत्रैवोदाहरंतीम मितिहासं पुरातनम् । ऐंद्रद्युम्नेश्च संवादं यमस्य च महात्मनः
ఇక్కడనే మేము ఒక ప్రాచీన పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తాము—ఐంద్రద్యుమ్నుడు మరియు మహాత్ముడైన యముని సంభాషణను।
Verse 64
पुरा कृतयुगे ह्यसीदिन्द्रसेनो नराधिपः । प्रतिष्ठानाधिपो वीरो मृगयारसिकः सदा
ప్రాచీన కృతయుగంలో ప్రతిష్ఠానానికి అధిపతిగా ఇంద్రసేనుడు అనే నరాధిపతి ఉండేవాడు. అతడు వీరుడైనా ఎల్లప్పుడూ వేటరసానికి ఆసక్తుడై ఉండేవాడు।
Verse 65
अब्रह्मण्यः सदा क्रूरः केवलासुतृपः सदा । परप्राणौर्निजप्राणान्पुष्णाति स खलः सदा
అతడు బ్రాహ్మణద్వేషి, ఎల్లప్పుడూ క్రూరుడు, ఎప్పటికీ తృప్తి లేనివాడు; ఇతరుల ప్రాణాలతో తన ప్రాణం, భోగం పోషించుకుంటూ సదా దుష్టుడిగానే ఉండేవాడు।
Verse 66
परस्त्रीलं पटोऽत्यंतं परद्रव्येषु लोलुपः । ब्राह्मणा घातितास्तेन सुरापश्च निरंतरम्
అతడు పరస్త్రీల విషయంలో అత్యంత కపటుడు, పరధనంపై లోభి. అతని చేత బ్రాహ్మణులు హతులయ్యారు; అతడు నిరంతరం సురాపానం చేసేవాడు.
Verse 67
गुरुलत्पगतोत्यर्थं सदा सौवर्णतस्करः । तथाभूतानुगाः सर्वे राज्ञस्तस्य दुरात्मनः
అతడు గురువులు, పెద్దల పట్ల గౌరవం నుండి చాలా దూరంగా పడిపోయి, ఎల్లప్పుడూ బంగారు దొంగగా ఉండేవాడు. ఆ దురాత్మ రాజుని అనుచరులందరూ కూడా అలాగే మారారు.
Verse 68
एवं बहुविधं राज्यं चकार स दुरात्मवान् । ततः कालेन महता पंचत्वं प्राप दुर्मतिः
ఇలా ఆ దురాత్ముడు అనేక విధాల దుష్కార్యాలతో రాజ్యాన్ని నడిపాడు. తరువాత చాలా కాలం గడిచినపై ఆ దుర్బుద్ధి పంచత్వాన్ని పొందాడు.
Verse 69
तदा याम्यैश्च नीतोऽसाविंद्रसेनो दुरात्मवान् । यमान्तिकमनुप्राप्तस्तदा राजा सकल्मषः
అప్పుడు దురాత్ముడైన ఇంద్రసేనను యమదూతలు తీసుకెళ్లారు. పాపకలుషితుడైన ఆ రాజు యముని సన్నిధికి చేర్చబడాడు.
Verse 70
यमेन दृष्टस्तत्रासाविंद्रसेनोग्रतः स्थितः । अभ्युत्थानपरो भूत्वा ननाम शिरसा शिवम्
అక్కడ యముడు అతనిని చూచినప్పుడు ఇంద్రసేన ఆయన ఎదుట నిలిచాడు. భక్తి-గౌరవాలతో లేచి, శిరస్సు వంచి శివునికి నమస్కరించాడు.
Verse 71
दूतान्संभर्त्सयामास यमो धर्मभृतां वरः । पाशैर्बद्धं चंद्रसेनं मुक्त्वा प्रोवाच धर्मराट्
ధర్మాన్ని ధరించినవారిలో శ్రేష్ఠుడైన యముడు తన దూతలను గద్దించాడు. పాశబంధంలో ఉన్న చంద్రసేనుని విడిపించి ధర్మరాజు పలికెను.
Verse 72
गच्छ पुण्यतमांल्लोकान्भुंक्ष्व राजन्यसत्तम । यावदिंद्रश्च नाकेऽस्ति यावत्सूर्यो नभस्तले
ఓ రాజన్యశ్రేష్ఠా! అత్యంత పుణ్యలోకాలకు వెళ్లి అక్కడి ఫలాలను అనుభవించు—ఇంద్రుడు స్వర్గంలో ఉన్నంతకాలం, సూర్యుడు ఆకాశంలో ప్రకాశించేంతకాలం.
Verse 73
पंचभूतानि यावच्च तावत्त्वं च सुखी भव । सुकृती त्वं महाराज शिवभक्तोऽसि नित्यदा
పంచభూతాలు ఉన్నంతకాలం నీవు సుఖంగా ఉండు. ఓ మహారాజా! నీవు సుకృతివంతుడవు, ఎందుకంటే నీవు నిత్యం శివభక్తుడవు.
Verse 74
यमस्य वचनं श्रुत्वा इंद्रसेनोभ्यभाषत । अहं शिवं न जानामि मृगयारसिको ह्यहम्
యముని మాటలు విని ఇంద్రసేనుడు పలికెను—“నేను శివుణ్ణి ఎరుగను; నేను నిజంగా వేటలో ఆసక్తి గలవాడను.”
Verse 75
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यमो भाष्यमभाषत । आहर प्रहरस्वेति उक्तं चेदं सदा त्वया
అతని మాట విని యముడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను—“కానీ నీవు ఎప్పుడూ ఇదే పలికేవాడివి—‘తెమ్ము, కొట్టు!’”
Verse 76
तेन कर्मविपाकेन सदा पूतोसि मानद । तस्मात्त्वं गच्छ कैलासं पर्वतं शंकरं प्रति
ఆ కర్మవిపాకమువలన, హే మానదా, నీవు నిత్యము పవిత్రుడవు; కనుక శంకరుని సమీపమగు కైలాస పర్వతమునకు వెళ్ళుము।
Verse 77
एवं संभाषमाणस्य यमस्य च महात्मनः । आगताः शिवद्वतास्ते वृषारूढा महाप्रभाः
ఇట్లు మహాత్ముడైన యముడు సంభాషించుచుండగా, వృషభారూఢులైన మహాప్రభావంతులైన శివదూతలు అక్కడికి వచ్చిరి।
Verse 78
नीलकंठा दशभुजाः पंचवक्त्रास्त्रिलोचनाः । कपर्द्दिनः कुंडलिनः शशंकांकितमौलयः
వారు నీలకంఠులు, దశభుజులు, పంచవక్త్రులు, త్రిలోచనులు; జటాధారులు, కుండలధారులు, శశాంకచిహ్నిత మౌళులు।
Verse 79
तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय यमो धर्मभृतां वरः । पूजयामास तान्सर्वान्महेंद्रप्रतिमांस्तदा
వారిని చూచి ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన యముడు సహసా లేచి, మహేంద్రసమాన తేజస్సుగల వారందరినీ అప్పుడు పూజించెను।
Verse 80
त्वरीरेनैव ते सर्वे ऊचुर्वैवस्वतं यमम् । अत्रागतो महाभाग इंद्रसेनोऽमितद्युतिः । नाम्नाः प्रवर्त्तको नित्यं रुद्रस्य च महात्मनः
అప్పుడు వారు అందరూ త్వరగా వైవస్వత యమునితో పలికిరి—“హే మహాభాగ, అమిత తేజస్సుగల ఇంద్రసేన ఇక్కడికి వచ్చెను; అతడు నిత్యము మహాత్ముడైన రుద్రుని నామాన్ని ప్రవర్తింపజేయువాడు।”
Verse 81
श्रुत्वा च वचनं तेषां यमेन च पुरस्कृतः । इंद्रसेनो विमानस्थः प्रेषितो हि शिवालयम्
వారి వచనములు విని, యమునిచే విధివిధానంగా సత్కరింపబడి, విమానస్థుడైన ఇంద్రసేనుడు నిజముగా శివాలయమునకు పంపబడెను।
Verse 82
आनीतोयं तदा तैश्च पार्षदप्रवरोत्तमैः । शंभुना हि तदा दृष्ट इंद्रसेनोऽमितद्युतिः
అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠోత్తమ పార్షదులు అతనిని తీసికొని వచ్చిరి; ఆ సమయమున అపార తేజస్సుగల ఇంద్రసేనుని శంభువు (శివుడు) దర్శించెను।
Verse 83
अभ्युत्थायागतो रुद्रः परिष्वज्य तदा नृपम् । अर्द्धासनगतं कृत्वा इंद्रसेनं ततोऽब्रवीत्
రుద్రుడు లేచి ముందుకు వచ్చి, అప్పుడు రాజును ఆలింగనం చేసి, ఇంద్రసేనుని తన అర్ధాసనమున కూర్చుండబెట్టి, అనంతరం అతనితో పలికెను।
Verse 84
किं दातव्यं नृपश्रेष्ठ प्रयच्छामि तवेप्सितम् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य महेशस्य तदा नृपः । आनंदाश्रुकणान्मुंचन्प्रेम्णा नोवाच किंचन
“ఓ నృపశ్రేష్ఠా! ఏమి ఇవ్వవలెను? నీకు అభీష్టమైనదాన్ని నేను ప్రసాదించెదను।” మహేశుని ఈ వచనములు విని, రాజు ఆనందాశ్రువులు చిందిస్తూ ప్రేమావేశమున ఏమీ పలుకలేకపోయెను।
Verse 85
तदा कृतो महेशेन पार्षदो हि महात्मना । चंडो नाम्नाच विख्यातोमुण्डस्य च सखा प्रियः
అప్పుడు మహాత్ముడైన మహేశుడు అతనిని పార్షద-గణముగా నియమించెను. అతడు ‘చండ’ అనే నామముతో ప్రసిద్ధుడై, ముండునకు ప్రియ సఖుడుగాను అయ్యెను।
Verse 86
नामोच्चारणमात्रेण रुद्रस्य परमात्मनः । सिद्धिं प्राप्तो हि पापिष्ठ इद्रसेनो नराधिपः
పరమాత్ముడైన రుద్రుని నామాన్ని కేవలం ఉచ్చరించడమే చేత, మహాపాపి అయిన రాజు ఇద్రసేనుడు కూడా సిద్ధిని పొందెను.
Verse 87
रहेहरेति वै नाम्ना शंभोश्चक्रधरस्य च । रक्षिता बहवो मर्त्याः शिवेन परमात्मना
శంభువునకును చక్రధరునకును సంబంధించిన ‘రహే హరే’ అనే నామోచ్చారణంతో, పరమాత్ముడైన శివుడు అనేక మానవులను రక్షించాడు.
Verse 88
महेशान्नापरो देवो दृश्यतेभुवनत्रये । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयः सदाशिवः
మూడు లోకాలలో మహేశునికంటే గొప్ప దేవుడు కనబడడు; అందుచేత సమస్త ప్రయత్నంతో సదాశివుని పూజించవలెను.
Verse 89
पत्रैःपुष्पैः फलैर्वापि जलैर्वा विमलैः सदा । करवीरैः पूज्यमानः शंकरो वरदो भवेत्
ఆకులు, పూలు, ఫలాలు లేదా నిత్యం నిర్మల జలంతో—ప్రత్యేకంగా కరవీర పుష్పాలతో—పూజింపబడిన శంకరుడు వరదాత అవుతాడు.
Verse 90
करवीराद्दशगुणमर्कपुष्पं विशिष्यते । विभूत्यादिकृतं सर्वं जगदेतच्चराचरम्
కరవీర పుష్పం కంటే పది రెట్లు విశిష్టమని అర్క పుష్పం చెప్పబడింది; ఈ చరాచర జగత్తంతా ఆయన విభూతి మొదలైన శక్తిచే నిర్మితమైంది.
Verse 91
शिवस्यांगणलग्ना या तस्मात्तां धारयेत्सदा । ततस्त्रिपुंड्रे यत्पुम्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः
కాబట్టి శివదేహానికి సంలగ్నమైన పవిత్ర విభూతిని నిత్యం ధరించాలి. ఓ ద్విజోత్తములారా, ఇప్పుడు త్రిపుండ్రంలోని పుణ్యాన్ని వినండి.
Verse 92
सर्वपापहरं पुण्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । स्तेनः कोऽपि महापापो घातितो राजदूतकैः
ఓ ద్విజోత్తములారా, సమస్త పాపాలను హరించే ఆ పుణ్యాన్ని వినండి. ఒక మహాపాపి దొంగను రాజదూతలు సంహరించారు.
Verse 93
तं खादितुं समायातः श्वाशिरस्युपरिस्थितः । नखांतरालसंलग्ना रक्षा तस्यैव पापिनः
అతనిని తినడానికి ఒక కుక్క వచ్చి అతని తలపై నిలబడింది. అప్పుడు అతని గోళ్ల మధ్య ఇరుక్కున్న రక్షాకవచమే ఆ పాపికి రక్షణగా మారింది.
Verse 94
ललाटे पतिता तस्य त्रिपुंड्रांकिंतमुद्रया । चैतन्येन विना तस्य देहमात्रैकलग्नया
త్రిపుండ్ర ముద్రతో గుర్తింపబడినది అతని నుదుటిపై పడింది; కానీ చైతన్యభక్తి లేక, అది కేవలం శరీరచిహ్నంగా మాత్రమే అతనికి అంటుకుంది.
Verse 95
कैलासं तस्करो नीतो रुद्रदूतैस्ततस्तदा । विभूतेर्महिमानं तु को विशेषितुर्महति
అప్పుడే రుద్రదూతలు ఆ దొంగను కైలాసానికి తీసుకెళ్లారు. నిజంగా, విభూతి యొక్క మహిమను పూర్తిగా ఎవరు వర్ణించగలరు?
Verse 96
विभूत्वा मंडितांगानां नराणां पुण्यकर्मणाम् । मुखे पंचाक्षरो येषां रुद्रास्ते नात्र शंशयः
విభూతితో అలంకరితమైన అవయవాలు గల పుణ్యకర్ములైన మనుష్యులలో, ఎవరి ముఖంలో పంచాక్షరీ మంత్రం నివసించునో, వారు మానవరూపంలో రుద్రులే; ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 97
जटाकलापिनो ये च ये रुद्राक्षविभूषणाः । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा नास्त्यत्र संशयः
జటాజూటం ధరించువారు మరియు రుద్రాక్షమాలతో అలంకరించబడినవారు—వారు నిజంగా మానవరూపంలో రుద్రులే; ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 98
तस्मात्सदाशिवः पुंभिः पूजनीयो हि नित्यशः । प्रातर्मध्याह्नकाले च सायं संध्या विशिष्यते
కాబట్టి సదాశివుని ప్రజలు నిత్యం పూజించాలి—ప్రత్యేకంగా ప్రాతఃకాలంలో, మధ్యాహ్నంలో, మరియు సాయంకాల సంధ్యాసమయంలో।
Verse 99
प्रातस्तु दर्शनाच्छंभोर्नैशमेनो व्यपोहति । मध्याह्ने दर्शनाच्छंभोः सप्तजन्मार्जितं नृणाम् । पापं प्रणाशमायाति निशायां नैव गण्यते
ప్రాతః శంభుని దర్శనంతో రాత్రి పాపం తొలగిపోతుంది. మధ్యాహ్నం శంభుని దర్శనంతో మనుష్యుల ఏడు జన్మలలో కూడిన పాపం నశిస్తుంది. రాత్రికాల ఫలం అయితే లెక్కకు అందదు।
Verse 100
शिवेति द्व्यक्षरं नाम महा पापप्रणाशनम् । येषां मुखोद्गतं नॄणां तैरिदं धार्यते जगत्
‘శివ’ అనే ద్వ్యక్షర నామం మహాపాపనాశకం. ఎవరి ముఖం నుండి అది ఉద్గతమవుతుందో, వారిచేతనే ఈ జగత్తు ధారింపబడుతుంది।
Verse 101
शिवांगणे तु या भेरी स्थापिता पुण्यकर्मभिः । तस्या नादेन पूता वै ये च पापरता जनाः । पाषंडिनोऽप्यसद्वादास्तेऽपि यांति परां गतिम्
శివాంగణంలో పుణ్యకర్ములు స్థాపించిన భేరి నాదముచేత పాపాసక్తులైన జనులుకూడా పవిత్రులగుదురు; పాషండులు, అసద్వాదులు కూడ పరమగతిని పొందుదురు।
Verse 102
पशोर्यस्य च संबद्धा चर्मणा च शिवालये । नृभिर्या स्थापिता भेरी मृदंगमुरजादि च । स पशुः शिवसान्निध्यमाप्नोत्यत्र न संशयः
శివాలయంలో మనుష్యులు స్థాపించిన భేరి, మృదంగ, మురజాది వాద్యాలకు ఏ పశువు చర్మము సంబంధించునో, ఆ పశువుకూడా శివసాన్నిధ్యమును పొందును—ఇందు సందేహము లేదు।
Verse 103
तस्मात्ततं च विततं घनं सुषिरमेव च । चामराणि महार्हाणि मंचकाः शयनानि च
కాబట్టి తతం, విస్తృతం (చర్మతాన), ఘనం, సుషిరం—అని అన్ని విధాల వాద్యములను; అలాగే మహార్హమైన చామరాలు, మంచకాలు, శయనములును (శివసేవలో) సమర్పించి సుసज्जితం చేయవలెను।
Verse 104
गाथाश्च इतिहासाश्च गायनं च यथाविधि । बहुरूपादिकं शंभोः प्रियान्येतानि कल्पयेत्
గాథలు, ఇతిహాసాలు, అలాగే విధివిధానముగా గానము; నానావిధ స్తోత్ర-ఉత్సవములు—ఇవి శంభువుకు ప్రియమైనవి, కనుక వీటిని యథావిధిగా ఏర్పాటు చేయవలెను।
Verse 105
कल्पयित्वा च गच्छंति शिवलोकं हि पापिनः । सुधर्माणो महात्मानः शिवपूजाविशारदाः
ఇలా ఈ విధానములను నిర్వహించినచో పాపులుకూడా శివలోకమునకు వెళుదురు; వారు సుధర్ములు, మహాత్ములు, శివపూజలో విశారదులగుదురు।
Verse 106
गुरोर्मुखाच्च संप्राप्तशिवपूजारताश्च ये । शिवरूपेण ये विश्वं पश्यंति कृतनिश्चयाः
గురుముఖం నుండి ఉపదేశం పొందీ శివపూజలో రమించే వారు, దృఢనిశ్చయులు; వారు సమస్త విశ్వాన్ని శివస్వరూపంగానే దర్శిస్తారు।
Verse 107
सम्यग्बुद्ध्या समाचारा वर्णाश्रमयुता नराः । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्वयाः शूद्राश्चान्ये तथा नराः
సమ్యక్బుద్ధి, సదాచారంలో నిలిచి వర్ణాశ్రమధర్మాన్ని అనుసరించే వారు—బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు మరియు ఇతరులూ—ఈ మార్గంలోనే ఉంటారు।
Verse 108
श्वपचोऽपि वरिष्ठः स शंभोः प्रियतरो भवेत् । शंभुनाधिष्ठितं सर्वं जगदेतच्चराचरम्
భక్తుడైతే శ్వపచుడుకూడా శ్రేష్ఠుడై శంభువుకు అత్యంత ప్రియుడవుతాడు; ఎందుకంటే ఈ చరాచర జగత్తంతా శంభువిచే అధిష్ఠితమై వ్యాపించివుంది।
Verse 109
तस्मात्सर्वं शिवमयं ज्ञातव्यं सुविशेषतः । वेदैः पुराणैः शास्त्रैश्च तथौपनिपदैरपि
కాబట్టి విశేషంగా తెలుసుకోవలసింది—సర్వమూ శివమయమే; ఇది వేదాలు, పురాణాలు, శాస్త్రాలు మరియు ఉపనిషత్తులలో కూడా బోధించబడింది।
Verse 110
आगमैर्विविधैः शंभुर्ज्ञातव्यो नात्र संशयः । निष्कामैश्च सकामैश्च पूजनीयः सदा शिवः
వివిధ ఆగమాల ద్వారా శంభువును తెలుసుకోవాలి—ఇందులో సందేహం లేదు. నిష్కాములైనా సకాములైనా శివుని సదా పూజించాలి।
Verse 111
लोमश उवाच । कथयामि पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् । नंदी नाम पुरा वैश्यो ह्यवंतीपुरमावसत्
లోమశుడు పలికెను—నేను పూర్వకాలపు ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని చెప్పుచున్నాను. ఒకప్పుడు అవంతీ (ఉజ్జయిని) నగరంలో నందీ అనే వైశ్యుడు నివసించెను.
Verse 112
शिवध्यानपरो भूत्वा शिवपूजां चकार सः । नित्यं तपोवनस्थं हि लिंगमेकं समर्चयत्
శివధ్యానంలో లీనుడై అతడు శివపూజ చేసెను. ప్రతిదినం తపోవనంలో ఉన్న ఒకే లింగాన్ని భక్తితో సమర్చించెను.
Verse 113
उषस्युषसि चोत्थाय प्रत्यहं शिववल्लभः । नंदीलिंगार्च्चनरतो बभूवातिशयेन हि
శివునికి ప్రియుడైన ఆ భక్తుడు ప్రతిరోజు ఉదయాన్నే లేచి నందీ-లింగార్చనలో అత్యంత నిమగ్నుడయ్యెను.
Verse 114
लिंगं पंचामृतेनैव यथोक्तेनाभ्यषेचयत् । विप्रैः समावृतो नित्यं वेदवेदांगपारगैः
శాస్త్రోక్త విధంగా పంచామృతంతో లింగానికి అభిషేకం చేసెను. పూజ సమయంలో ప్రతిదినం వేదవేదాంగాలలో పారంగతులైన బ్రాహ్మణులు అతనిని చుట్టుముట్టి ఉండిరి.
Verse 115
यथाशास्त्रेण विधिना लिंगार्चनपरोऽभवत् । स्नापयित्वा ततः पुष्पैर्नानश्चर्यसमन्वितैः
శాస్త్రోక్త విధానముతో లింగార్చనలో అతడు పూర్తిగా నిమగ్నుడయ్యెను. అభిషేకానంతరం అనేక ఆశ్చర్యకరమైన పుష్పములతో మరల అర్చన చేసెను.
Verse 116
मुक्ताफलैरिंद्रनीलैर्गोमेदैश्च निरंतरम् । वैडूर्यैश्चैव नीलैश्च माणिक्यैश्च तथार्चयत्
అతడు నిరంతరం ముత్యాలు, ఇంద్రనీలం, గోమేదకం, వైడూర్యం (లహసునియా), నీలరత్నాలు మరియు మాణిక్యాలతో లింగాన్ని సమర్చించి, అమూల్య నైవేద్యాలతో అలంకరించెను।
Verse 117
एवं नंदी महाभागो बहून्यब्दानि चार्च्चयत् । विजनस्थं तदा लिंगं नानाभोगसमन्वितम्
ఇలా మహాభాగుడైన నంది అనేక సంవత్సరాలు లింగాన్ని ఆరాధించెను। అప్పుడు ఆ నిర్జన స్థలంలో ఆ లింగం నానావిధ ఉపహారాలు, భోగాలు, సేవలతో సమన్వితమై విరాజిల్లెను।
Verse 118
एकदा मृगयासक्तः किरातो भूतहिंसकः । अविवेकपरो भूत्वा मृगयारसिकः सदा
ఒకసారి వేటకు ఆసక్తుడై, జీవహింసకుడైన ఆ కిరాతుడు అవివేకపరుడై, ఎల్లప్పుడూ మృగయా రసంలో మునిగి తిరుగుచుండెను।
Verse 119
पापी पापसमाचारो विचरन्गिरिकंदरे । अनेकश्वापदाकीर्णे हन्यमान इतस्ततः
ఆ పాపి, పాపాచారంలో నిమగ్నుడై, గిరికందరాలలో సంచరించెను। అనేక క్రూర మృగాలతో నిండిన ప్రాంతాలలో అతడు ఇటు-అటు దెబ్బతిని, తరిమివేయబడుతూ తిరుగుచుండెను।
Verse 120
एवं विचरमाणोऽसौ किरातो भूतहिंसकः । यदृच्छयागतस्तत्र यत्र लिंगं सुपूजितम्
ఇలా సంచరిస్తున్న ఆ జీవహింసక కిరాతుడు యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చెను—అక్కడ శివలింగం అత్యంత శ్రేష్ఠంగా పూజింపబడుచుండెను।
Verse 121
उदकं वीक्ष्माणोऽसौ तृषया पीडितो भृशम् । ततो वने सरः शीघ्रं दृष्ट्वा तोये समाविशत्
అతడు తీవ్రమైన దాహంతో బాగా బాధపడుతూ నీటిని వెదకసాగెను. అప్పుడు అడవిలో ఒక సరస్సు త్వరగా కనిపించగానే దాని నీటిలో ప్రవేశించాడు.
Verse 122
तीरे संस्थाप्य दुष्टात्मा तत्सर्वं मृगयादिकम् । गंडूषोत्सर्जनं कृत्वा पीत्वा तोयं च निर्गतः
ఆ దుష్టమనస్కుడు తీరం మీద తన వేటసామగ్రి మరియు పొందినదంతా ఉంచాడు. గండూషం చేసి నీటిని ఉమ్మి, తరువాత నీరు త్రాగి బయటికి వచ్చాడు.
Verse 123
शिवालयं ददर्शाग्रे अनेकाश्चर्यमंडितम् । दृष्टं सुपूजितं लिंगं नानारत्नैः पृथक्पृथक्
అతడు ముందుగా అనేక ఆశ్చర్యాలతో అలంకరించబడిన శివాలయాన్ని చూచెను. అక్కడ నానా రత్నాలతో విడివిడిగా శోభింపజేసి, సుపూజితమైన లింగాన్ని దర్శించాడు.
Verse 124
तथा लिंगं समालक्ष्य यदा पूजां समाहरत् । रत्नानि सर्वभूतानि विधूतानि इतस्ततः
తర్వాత లింగాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించి అతడు పూజను సమకూర్చుటకు యత్నించినప్పుడు, ఇటు అటు చెదరిపోయిన రత్నాలు మరియు వివిధ నైవేద్యాలు అన్ని వైపుల నుండీ సమీకరించబడ్డాయి.
Verse 125
स्नपनं तस्य लिंगस्य कृतं गंडूषवारीणा । करेणैकेन पूजार्थं बिल्वपत्राणि सोऽर्पयत्
అతడు నోటిలో తీసుకున్న నీటితో ఆ లింగానికి స్నపనం (అభిషేకం) చేశాడు. అలాగే ఒక చేతితో పూజార్థం బిల్వపత్రాలను అర్పించాడు.
Verse 126
द्वितीयेन करेंणैव मृगमांसं समर्पयत् । दण्डप्रणामसंयुक्तः संकल्पं मनसाऽकरोत्
అతడు రెండవ చేతితోనే మృగమాంసాన్ని సమర్పించాడు. దండవత్ ప్రణామంతో మనసులో సంకల్పం చేసుకున్నాడు.
Verse 127
अद्यप्रभृति पूजां वै करिष्यामि प्रयत्नतः । त्वं मे स्वामी च भक्तोहमद्यप्रभृति शंकर
ఈ రోజు నుంచే నేను శ్రద్ధతో తప్పక పూజ చేస్తాను. ఓ శంకరా, నీవే నా స్వామి; నేనే నీ భక్తుడు—ఈ రోజు నుంచే.
Verse 128
एवं नैयमिको भूत्वा किरातो गृहमागतः । नन्दी ददर्श तत्सर्वं किरातेन इतस्ततः
ఇలా నియమనిష్ఠుడై ఆ కిరాతుడు (వేటగాడు) ఇంటికి వచ్చాడు. కిరాతుడు ఇటూ అటూ చేసినదంతా నంది చూశాడు.
Verse 129
चिंतायुक्तोऽभवन्नंदी जातं किं छिद्रमद्य मे । कथितानि च विघ्नानि शिवपूजारतस्य च । उपस्थितानि तान्येव मम भाग्यविपर्ययात्
నంది ఆందోళనతో నిండిపోయాడు—‘ఈ రోజు నాలో ఏ లోపం ఏర్పడింది? శివపూజలో రతుడైనవానికి చెప్పబడిన విఘ్నాలు, నా దురదృష్టవశాత్తు అవే ఎదురయ్యాయి.’
Verse 130
एवं विमृश्य सुचिरं प्रक्षाल्य शिवमंदिरम् । यथागतेन मार्गेण नंदी स्वगृहमागतः
ఇలా చాలాసేపు ఆలోచించి, శివమందిరాన్ని ప్రక్షాళనం చేసి, వచ్చిన దారినే నంది తన నివాసానికి తిరిగివెళ్లాడు.
Verse 131
ततो नंदिनमागत्य पुरोधा गतमानसम् । अब्रवोद्वचनं तं तु कस्मात्त्वं गतमानसः
అప్పుడు పురోహితుడు నందిని దగ్గరకు వచ్చి, అతడు దిగులుగా ఉన్నట్లు చూసి ఇలా అన్నాడు— “నీ మనస్సు ఎందుకు కలత చెందింది?”
Verse 132
पुरोहितं प्रति तदा नन्दी वचनमब्रवीत्
అప్పుడు నంది పురోహితుని ఉద్దేశించి మాటలు పలికాడు.
Verse 133
अद्य दृष्टं मया विप्र अमेध्यं शिवसंनिधौ । केनेदं कारितं तत्र न जानामि कथंचन
నంది అన్నాడు— “ఈ రోజు, ఓ విప్రా, శివసన్నిధిలోనే నేను అపవిత్రమైనదాన్ని చూశాను. అక్కడ అది ఎవరు చేయించారో నాకు ఏమాత్రం తెలియదు.”
Verse 134
ततः पुरोधा वचनं नन्दिनं चाब्रवीत्तदा । येन विस्खलितं तत्र रत्नादीनां प्रपूजनम् । सोऽपि मूढो न संदेहः कार्याकार्येषु मंदधीः
అప్పుడు పురోహితుడు నందిని ఉద్దేశించి అన్నాడు— “ఎవడైతే అక్కడ రత్నాదుల అర్పణతో కూడిన పూజను భంగం చేశాడో, అతడు నిస్సందేహంగా మూఢుడు; చేయవలసినది–చేయకూడనిదిని గ్రహించడంలో మందబుద్ధి.”
Verse 135
तस्माच्चिंता न कर्तव्या त्वया अमुरपि प्रभो । प्रभाते च मया सार्द्धं गम्यतां तच्छिवालयम्
“కాబట్టి, ఓ ప్రభూ, అతని విషయమై నీవు చింతించవలసిన అవసరం లేదు. ఉదయాన్నే నాతో కలిసి ఆ శివాలయానికి రా.”
Verse 136
निरीक्षणार्थं दुष्टस्य तत्कार्यं विदधाम्यहम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नन्दी तस्य पुरोधसः
ఆ దుష్టుని పరిశీలించి పరీక్షించుటకై నేను ఆ కార్యమును నిర్వహిస్తాను. తన పురోహితుని ఈ వచనము విని నంది…
Verse 137
आस्थितः स्वगृहे नक्तं दूयमानेन चेतसा । तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामाहूय च पुरोधसम्
అతడు రాత్రంతా తన ఇంటిలోనే ఉండెను; దుఃఖంతో అతని మనస్సు మండుచుండెను. ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత పురోహితుని పిలిపించెను.
Verse 138
गतः शिवालयं नन्दी समं तेन महात्मना । ततो दृष्टं पूर्वदिने कृतंतेन दुरात्मना
నంది ఆ మహాత్ముడైన పురోహితునితో కలిసి శివాలయమునకు వెళ్లెను. అక్కడ ఆ దురాత్ముడు నిన్న చేసిన కార్యమును చూచెను.
Verse 139
सम्यक्प्रपूजनं कृत्वा नानारत्नपरिच्छदम् । पञ्चोपचारसंयुक्तं चैकादस्यन्वितं तथा
నానా రత్నములు మరియు పూజాసామగ్రితో సమ్యక్గా పూజ చేసి, పంచోపచారములతో యుక్తమై, ఏకాదశీ వ్రతమును కూడా ఆచరించుచూ।
Verse 140
अनेकस्तुतिभिः स्तुत्वा गिरीशं ब्राह्मणैः सह । तदा यामद्वयं जातं स्तूयमानस्य नंदिनः
బ్రాహ్మణులతో కలిసి అనేక స్తుతులతో గిరీశుని (శివుని) స్తవించి, నంది స్తుతి చేయుచుండగా అప్పటికి రెండు యామములు (ప్రహరములు) గడిచెను.
Verse 141
आयातो हि महाकालस्थारूपो महाबलः । कालरूपो महारौद्रो धनुष्पाणिः प्रतापवान्
అప్పుడు మహాకాలస్థ రూపముతో మహాబలుడు, కాలస్వరూపుడు, మహారౌద్రుడు, ధనుస్సు ధరించిన ప్రతాపవంతుడు అక్కడికి వచ్చెను।
Verse 142
तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तो नन्दी स विललाप ह । पुरोधाश्चैव सहसा भयभीतस्तदाभवत्
అతనిని చూచి నంది భయంతో వణికిపోయి విలపించెను; పురోహితుడూ అకస్మాత్తుగా భయభీతుడయ్యెను।
Verse 143
किरातेन कृतं तत्र यथापूर्वमविस्खलम् । तां पूजां प्रपदाहत्य बिल्वपत्रं समर्पयत्
అక్కడ కిరాతుడు ముందువలెనే ఎటువంటి విఘాతం లేకుండా చేసెను. ఆ పూజను సమీపించి బిల్వపత్రాన్ని సమర్పించెను।
Verse 144
स्नपनं तस्य कृत्वा च ततो गंडूषवारिणा । नैवेद्यं तत्पलं चैव किरातः शिवमर्पयत्
ఆ లింగానికి స్నపనం చేసి, తరువాత గండూషజలముతో, కిరాతుడు శివునకు నైవేద్యమును మరియు ఆ ఫలమును కూడా సమర్పించెను।
Verse 145
दण्डवत्पतितो भूमावुत्थाय स्वगृहं गतः । तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं चिंतयामास वै चिरम्
అతడు భూమిపై దండవత్ ప్రణామముచేసి పడిపోయి, తరువాత లేచి తన ఇంటికి వెళ్లెను. ఆ మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూచి చాలాకాలం ఆలోచించెను।
Verse 146
पुरोधसा सह तदा नंदीव्याकुलचेतसा । तेन चाकारिता विप्रा बहवो वेदवादिनः
అప్పుడు వ్యాకులచిత్తుడైన నంది తన పురోహితునితో కలిసి వేదవ్యాఖ్యాతులైన అనేక బ్రాహ్మణులను పిలిపించాడు।
Verse 147
निवेद्य तेषु तत्सर्वं किरातेन च यत्कृतम् । किं कार्यमथ भो विप्राः कथ्यतां च यथातथम्
కిరాతుడు చేసినదంతా వారికి నివేదించి అతడు అడిగాడు—“హే విప్రులారా, ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? యథార్థంగా చెప్పండి।”
Verse 148
संप्रधार्य ततः सर्वे मिलित्वा धर्मशास्त्रतः । ऊचुः सर्वे तदा विप्रा नंदिनं चातिशंकिनम्
తర్వాత వారు అందరూ ధర్మశాస్త్ర ప్రకారం కలిసి ఆలోచించి, అత్యంత ఆందోళనలో ఉన్న నందిని బ్రాహ్మణులు ఇలా అన్నారు।
Verse 149
इदं विघ्नं समुत्पन्नं दुर्निवार्यं सुरैरपि । तस्मादानय लिंगं त्वं स्वगृहं वैश्यसत्त्
“ఈ విఘ్నం ఉద్భవించింది; దేవతలకైనా దీన్ని నివారించడం కష్టం. కాబట్టి, హే శ్రేష్ఠ వైశ్యా, లింగాన్ని నీ ఇంటికి తీసుకురా।”
Verse 150
तथेति मत्वासौ नंदी शिवस्योत्पाटनं तदा । कृत्वा स्वगृह मानीय प्रतिष्ठाप्य यताविधि
“అలానే కావాలి” అని భావించి నంది అప్పుడు శివలింగాన్ని అక్కడి నుంచి తొలగించి, తన ఇంటికి తీసుకువచ్చి విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించాడు।
Verse 151
सुवर्णपीठिकां कृत्वा नवरत्नसुशोभिताम् । उपचारैरनेकैश्च पूजयामास वै तदा
నవరత్నాలతో సుసోభితమైన స్వర్ణపీఠికను నిర్మించి, అప్పుడు అనేక ఉపచారాలు, నైవేద్యాలతో లింగాన్ని భక్తితో పూజించాడు।
Verse 152
अथापरे द्युरायातः कितरातः शिवमंदिरम् । यावद्विलोक्यामास लिंगमैशं न दृष्टवान्
తర్వాత మరో రోజున కిరాతుడు శివమందిరానికి వచ్చాడు; చుట్టూ చూసినా ఈశ్వరుని లింగం అతనికి కనబడలేదు।
Verse 153
मौनं विहाय सहसा ह्याक्रोशन्निदमब्रवीत् । हे शंभो क्व गतोसि त्वं दर्शयात्मानमद्य वै
మౌనాన్ని విడిచి అతడు అకస్మాత్తుగా కేక వేసి అన్నాడు—“హే శంభో! నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు? ఈరోజే నాకు దర్శనం ఇవ్వు।”
Verse 154
न दृष्टोसि मया त्वं हि त्यजाम्यद्य कलेवरम् । हे शंभो हे जगन्नाथ त्रिपुरांतकर प्रभो
“నేను నిన్ను దర్శించలేదు; అందుకే ఈరోజే ఈ దేహాన్ని విడిచిపెడతాను. హే శంభో, హే జగన్నాథా, హే త్రిపురాంతక ప్రభో!”
Verse 155
हे रुद्र हे महादेवदर्शयात्मानमात्मना
“హే రుద్రా, హే మహాదేవా—నీ స్వశక్తితో నీ స్వరూపాన్ని నాకు ప్రదర్శించు।”
Verse 156
एवं साक्षेपमधुरैर्वाक्यैः क्षिप्तः सदाशिवः । किरातेन ततो रंगैर्वीरोसौ जठरं स्वकम्
ఇలా కిరాతుడు మధురమైనా వ్యంగ్యమిశ్రమమైన మాటలతో చురకలంటించగా సదాశివుడు; అప్పుడు ఆటలాగా ఆ వీర కిరాతుడు తన స్వంత ఉదరాన్ని కొట్టాడు।
Verse 157
विभेदाशु ततो बाहूनास्फोट्यैव रुषाब्रवीत् । हे शंभो दर्शयात्मानं कुतो मां त्यज्य यास्यसि
అప్పుడు అతడు వెంటనే భుజాలను ఝళిపిస్తూ కోపంతో అన్నాడు— “హే శంభో! నీ స్వరూపాన్ని చూపు; నన్ను విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్తావు?”
Verse 158
इति क्षित्वा ततोंत्राणि मांसमुकृत्त्य सर्वतः । तस्मिन्गर्ते करेणैव किरातः सहसाक्षिपत्
ఇలా చెప్పి అతడు తన పేగులను లాగి తీసి, చుట్టూ మాంసాన్ని కోసివేశాడు; తరువాత కిరాతుడు తన చేతితోనే దానిని అకస్మాత్తుగా ఆ గోతిలో పడేశాడు।
Verse 159
स्वस्थं च हृदयं कृत्वा सस्नौ तत्सरसि ध्रुवम् । तथैव जलमानीय बिल्वपत्त्रं त्वरान्वितः
తర్వాత హృదయాన్ని స్థిరపరచుకొని అతడు నిశ్చయంగా ఆ సరస్సులో స్నానం చేశాడు; అలాగే తొందరగా నీటిని, బిల్వపత్రాలను తీసుకొచ్చాడు।
Verse 160
पूजयित्वा यथान्यायं दंडवत्पतितो भुवि
విధివిధానంగా పూజించి అతడు భూమిపై దండవత్ ప్రణామంగా పడిపోయాడు।
Verse 161
ध्यानस्थितस्ततस्तत्र किरातः शिवसंनिधौ । प्रादुर्भूतस्तदा रुद्रः प्रमथैः परिवारितः
అప్పుడు శివసన్నిధిలో ధ్యాననిష్ఠగా ఉన్న ఆ కిరాతుని ఎదుట, ప్రమథగణాలతో పరివృతుడైన రుద్రుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు।
Verse 162
कर्पूरगौरोद्युतिमान्कपर्दी चंद्रशेखरः । तं गृहीत्वा करे रुद्र उवाच परिसांत्वयन्
కర్పూరగౌర కాంతితో ప్రకాశించే, జటాధారి చంద్రశేఖరుడైన రుద్రుడు అతని చేతిని పట్టుకొని, సాంత్వనపరుస్తూ పలికాడు।
Verse 163
भोभो वीर महाप्राज्ञ मद्भक्तोसि महामते । वरं वृणीष्वात्महितं यत्तेऽभिलषितं महत्
“ఓ వీరా, మహాప్రాజ్ఞా, మహామతీ! నీవు నా భక్తుడవు. నీ ఆత్మహితార్థం నీకు ఉన్న మహత్తర అభిలాషను వరంగా కోరుకో।”
Verse 164
एवमुक्तः स रुद्रेण महाकालो मुदान्वितः । पपात दंडवद्भूमौ भक्त्या परमया युतः
రుద్రుడు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆనందంతో నిండిన మహాకాలుడు పరమభక్తితో భూమిపై దండవత్గా పడి నమస్కరించాడు।
Verse 165
ततो रुद्रं बभापे स वरं सम्प्रार्थयाम्यहम् । अहं दासोस्मि ते रुद्र त्वं मे स्वामी न संशयः
అప్పుడు అతడు రుద్రునితో అన్నాడు—“నేను ఒక వరం కోరుతున్నాను. ఓ రుద్రా, నేను నీ దాసుడను; నీవే నా స్వామి, ఇందులో సందేహం లేదు।”
Verse 166
एतद्बुद्धात्मनो भक्तिं देहि जन्मनिजन्मनि । त्वं माता च पिता त्वं च त्वं बंधुश्च सखा हि मे
హే ప్రభూ! ఈ భావంలో స్థిరమైన నా హృదయానికి జన్మ జన్మాంతరాలలో భక్తిని ప్రసాదించండి. మీరు నా తల్లి, మీరు నా తండ్రి; మీరు నా బంధువు, నిజమైన సఖుడును.
Verse 167
त्वं गुहुस्त्वं महामंत्रो मंत्रवेद्योऽसि सर्वदा । तस्मात्त्वदपरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु किंचन
మీరు గూఢ రహస్యం, మీరు మహామంత్రం; మీరు ఎల్లప్పుడూ మంత్రద్వారా జ్ఞేయులు. అందువల్ల మూడు లోకాలలో మీకు మించినది ఏదీ లేదు.
Verse 168
निष्कामं वाक्यमाकर्ण्य किरातस्य तदा भवः । ददौ पार्षदमुख्यत्वं द्वारपालत्वमेव च
కిరాతుని నిష్కామ వాక్యాలను విని, అప్పుడు భవుడు (శివుడు) అతనికి తన పరిషదుల్లో ప్రధానస్థానాన్ని, అలాగే ద్వారపాల పదవిని కూడా ప్రసాదించాడు.
Verse 169
तदा डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च
అప్పుడు డమరునాదంతో, భేరీల భాంఖార శబ్దంతో, శంఖాల నినాదంతో మూడు లోకాలు మార్మోగిపోయాయి.
Verse 170
तदा दुंदुबयो नेदुः पटहाश्चसहस्रशः । नंदी तं नादमाकर्ण्य विस्मयात्तवरीतो ययौ
అప్పుడు దుందుభులు మ్రోగాయి, వేలాది పటహాలు మోగాయి. ఆ కోలాహలాన్ని విని నంది ఆశ్చర్యంతో వేగంగా ముందుకు వెళ్లాడు.
Verse 171
तपोवनं यत्र शिवः स्थितः प्रमथसंवृतः । किरातो हि तथा दृष्टो नंदिना च तदा भृशम्
ప్రమథగణాలతో పరివృతుడై శివుడు నివసిస్తున్న తపోవనానికి నంది వచ్చి, అక్కడ కిరాతుని అత్యంత స్పష్టంగా దర్శించాడు.
Verse 172
उवाच प्रश्रितो वाक्यं स नंदी विस्मयान्वितः । किरातं स्तोतुकामऽसौ परमेण समाधिना
విస్మయంతో నంది వినయంగా మాటలాడాడు; కిరాతుని స్తుతించాలనే కోరికతో అతని మనస్సు పరమ సమాధిలో స్థిరమైంది.
Verse 173
इहानीतस्त्वया शंभुस्त्वं भक्तोसि परंतप । त्वं भक्तोऽहमिह प्राप्तो मां निवेदय शंकरे
“నీ వల్లనే శంభువు ఇక్కడికి వచ్చాడు; హే పరంతప, నీవు భక్తుడవు. నేనూ భక్తుడిగా ఇక్కడికి వచ్చాను—నన్ను శంకరునికి నివేదించు.”
Verse 174
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किरातस्त्वरयान्वितः । नंदिनं च करे गृह्य शंकरं समुपागतः
ఆ మాటలు విని కిరాతుడు త్వరగా కదిలాడు; నందిని చేత పట్టుకొని శంకరుని సమీపానికి చేరాడు.
Verse 175
प्रहस्य भगवान्रुद्रः किरातं वाक्यमब्रवीत् । कोऽयं त्वया समानीतो गणानामिह सन्निधौ
భగవాన్ రుద్రుడు చిరునవ్వుతో కిరాతునితో పలికాడు—“నా గణాల సన్నిధిలో నీవు ఎవరిని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చావు?”
Verse 176
किरात उवाच । विज्ञप्तोऽसौ किरातेन शंकरो लोकशंकरः । तव भक्तः सदा देव तव पूजारतो ह्यसौ
కిరాతుడు పలికెను—హే శంకరా, లోకశంకరా! ఒక కిరాతుని ద్వారా ఈ మనిషి విషయము నాకు తెలియబడెను. హే దేవా, ఇతడు సదా నీ భక్తుడు, నిత్యం నీ పూజలో రతుడు.
Verse 177
प्रत्यहं रत्नमाणिक्यैः पुष्पैश्चोच्चावचैरपि । जीवितेन धनेनापि पूजितोऽसि न संशयः
ప్రతిరోజు రత్నమాణిక్యాలతో, నానావిధ పుష్పాలతో, ఇంకా తన ప్రాణముతోను ధనముతోను కూడ—నిస్సందేహంగా నీ పూజ చేసెను.
Verse 178
तस्माज्जानीहि मन्मित्रं नंदिनं भक्तवत्सल
కాబట్టి, హే భక్తవత్సలా, నా మిత్రుడు నందినుని గుర్తించుము.
Verse 179
महादेव उवाच । न जानामि महाभाग नंदिनं वैश्यचर्चितम् । त्वं मे भक्तः सखा चेति महाकाल महामते
మహాదేవుడు పలికెను—హే మహాభాగ, వైశ్యులలో ప్రసిద్ధుడైన ఈ నందినుని నేను ఎరుగను. కాని హే మహాకాలా, హే మహామతే, నీవు నా భక్తుడవు, సఖుడవు కూడా.
Verse 180
उपाधिरहिता च येऽपि चैव मनस्विनः । तेऽतीव मे प्रिया भक्तास्ते विशिष्टा नरोत्तमाः
ఉపాధులు, భేదచిహ్నాలు లేనివారై, మనస్సులో స్థిరులైనవారు—అటువంటి భక్తులు నాకు అత్యంత ప్రియులు; వారు నరులలో విశిష్టమైన నరోత్తములు.
Verse 181
तव भक्तो ह्यहं तात स च मे प्रियकृत्तरः । तावुभौ स्वीकृतौ तेन पार्षदत्वेन शंभुना
తండ్రీ, నేను నీ భక్తుడను; అతడు నన్ను సంతోషింపజేయుటలో మరింత ప్రియసేవకుడు. అందుచేత ఆ శంభువు మమ్మల్ని ఇద్దరినీ పార్షదత్వంగా స్వీకరించాడు.
Verse 182
ततो विमानानि बहूनि तत्र समागतान्येव महाप्रभाणि । किरातवर्येण स वैश्यवर्य उद्धारितस्तेन महाप्रभेण
అప్పుడు అక్కడ అనేక మహాతేజస్సుగల విమానాలు వచ్చి చేరాయి. ఆ మహాప్రభువైన కిరాతశ్రేష్ఠుని చేత వైశ్యశ్రేష్ఠుడు उद्धరింపబడి రక్షింపబడ్డాడు.
Verse 183
कैलासं पर्वतं प्राप्तौ विमानैर्वेगवत्तरैः । सारूप्यमेव संप्राप्तावीश्वरेण महात्मना
వేగవంతమైన విమానాలలో వారు కైలాస పర్వతాన్ని చేరారు. మహాత్ముడైన ఈశ్వరుని అనుగ్రహంతో వారు సారూప్యము—దివ్యరూపసామ్యము—పొందారు.
Verse 184
नीराजितौ गिरिजया शिवेन सहितौ तदा । उवाचेदं ततो देवी प्रहस्य गजगामिनी
అప్పుడు శివునితో కూడిన గిరిజా వారిద్దరికీ నీరాజనము చేసి ఆరతి అర్పించింది. అనంతరం గజగామినీ దేవి చిరునవ్వుతో ఈ మాటలు పలికింది.
Verse 185
यथा त्वं हि महादेव तथा चैतौ न संशयः । स्वरूपेण च गत्या च हास्यभावैः सुपूजितौ
ఓ మహాదేవా, నిన్ను ఎలా పూజించారో అలాగే—సందేహం లేకుండా—ఈ ఇద్దరూ సుపూజితులయ్యారు; తమ స్వరూపంతో, తమ గమనంతో, తమ హాస్యభావంతో.
Verse 186
मया त्वमेक एवासीः सेवितो वै न संशयः । देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा किरातो वैश्य एव च
“నా చేత నీవొక్కడే సేవింపబడితివి—ఇందులో సందేహమే లేదు।” దేవి ఆ వాక్యములు విని అక్కడున్న కిరాతుడు మరియు వైశ్యుడు (తక్షణమే) స్పందించారు।
Verse 187
सद्यः पराङ्मुखौ भूत्वा शंकरस्य च पश्यतः । भवावस्त्वनुकंप्यौ च भवता हि त्रिलोचन
తక్షణమే వారు ఇద్దరూ ముఖం తిప్పి పరాంగ్ముఖులయ్యారు; శంకరుడు అది చూస్తూనే ఉన్నాడు. (దేవి పలికింది) “హే త్రిలోచన! వీరిద్దరూ నీ కరుణకు పాత్రులు.”
Verse 188
तव द्वारि स्थितौ नित्यं भाववस्ते नमोनमः
“వారు నిత్యం నీ ద్వారమున నిలిచి ఉండుదురు—ఇదే వారి భావము. హే భవా! నీకు పునఃపునః నమస్కారము।”
Verse 189
तयोर्भावं स भगवान्विदित्वा प्रहसन्भवः । उवाच परया भक्त्या भवतोरस्तु वांछितम्
వారిద్దరి అంతర్భావమును తెలిసికొని భగవాన్ భవుడు చిరునవ్వు నవ్వి పలికెను—“మీ పరమభక్తిచేత మీ వాంఛితము సిద్ధించుగాక।”
Verse 190
तदा प्रभृति तावेतौ द्वारपालौ बभूवतुः । शिवद्वारि स्थितौ विप्रा मध्याह्ने शिवदर्शिनौ
అప్పటినుండి వారు ఇద్దరూ ద్వారపాలకులయ్యారు. హే విప్రులారా! శివద్వారమున నిలిచి వారు మధ్యాహ్నమున శివదర్శనము పొందిరి।
Verse 191
एको नंदी महाकालो द्वावेतौ शिववल्लभौ । ऊचतुस्तौ मुदायुक्तावेक एव सदाशिवः
ఒకరు నంది, మరొకరు మహాకాలుడు, వీరిద్దరూ శివునికి ప్రీతిపాత్రులు. ఆనందంతో వారు, "సదాశివుడు ఒక్కడే" అని పలికారు.
Verse 192
एकांगुलिं समुद्धृत्य महादेवोभ्यभाषत । तथा नंदी उवाचेदमुद्धृत्य स्वांगुलिद्वयम्
మహాదేవుడు ఒక వేలు పైకెత్తి మాట్లాడాడు. అప్పుడు నంది కూడా తన రెండు వేళ్లను పైకెత్తి అలాగే బదులిచ్చాడు.
Verse 193
एवं संज्ञान्वितौ द्वारि तिष्ठतस्तौ महात्मनः । शंकरस्य महाभागाः श्रृण्वंतु ऋषयो ह्यमी
ఈ విధంగా సంజ్ఞలతో కూడిన ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు ద్వారం వద్ద నిలిచారు. ఓ పుణ్యాత్ములైన ఋషులారా! శంకరుని గూర్చి వినండి.
Verse 194
शैलादेन पुरा प्रोक्तं शिवधर्ममनंतकम् । प्राणिनां कृपया विप्राः सर्वेषां दुष्कृतात्मनाम्
ఓ బ్రాహ్మణులారా! పూర్వం శైలాదుడు సకల ప్రాణుల పట్ల, దుర్మార్గుల పట్ల కూడా దయతో అనంతమైన శివధర్మాన్ని బోధించాడు.
Verse 195
ये पापिनोऽप्यधर्मिष्ठा अंधा मूकाश्च पंगवः । कुलहीना दुरात्मानः श्वपचा अपि मानवाः
పాపాత్ములు, అధర్ములు, గుడ్డివారు, మూగవారు, కుంటివారు, కులహీనులు, దుర్మార్గులు మరియు చండాలురైన మానవులు కూడా.
Verse 196
यादृशास्तादृशाश्चान्ये शिवभक्तिपुरस्कृताः । तेऽपि गच्छंति सांनिध्यं देवदेवस्य शूलिनः
ఎవరు ఏ విధంగా ఉన్నా, ఇతరులు ఏ రకమైనవారైనా—శివభక్తిని ముందుంచినచో, వారూ దేవదేవుడైన శూలధారి మహాదేవుని సాన్నిధ్యాన్ని పొందుతారు।
Verse 197
लिंगं सिकतामयं ये पूजयंति विपश्चितः । ते रुद्रलोकं गच्छंति नात्र कार्या विचारणा
వివేకవంతులైన భక్తులు ఇసుకతో చేసిన లింగాన్నికూడా పూజిస్తే, వారు రుద్రలోకానికి చేరుతారు; ఇందులో సందేహం గానీ విచారణ గానీ అవసరం లేదు।