Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

पुरा कृतयुगे ह्यसीदिन्द्रसेनो नराधिपः । प्रतिष्ठानाधिपो वीरो मृगयारसिकः सदा

Transliteration

purā kṛtayuge hyasīdindraseno narādhipaḥ | pratiṣṭhānādhipo vīro mṛgayārasikaḥ sadā

Translation

ప్రాచీన కృతయుగంలో ప్రతిష్ఠానానికి అధిపతిగా ఇంద్రసేనుడు అనే నరాధిపతి ఉండేవాడు. అతడు వీరుడైనా ఎల్లప్పుడూ వేటరసానికి ఆసక్తుడై ఉండేవాడు।

Word by Word

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: formerly)

• कृतयुगे: in the Kṛta Yuga
• कृतयुगे: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (कृतं युगम्)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: indeed/for)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• इन्द्रसेनः: Indrasena
• इन्द्रसेनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नराधिपः: king (lord of men)
• नराधिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् अधिपः)

• प्रतिष्ठानाधिपः: ruler of Pratiṣṭhāna
• प्रतिष्ठानाधिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रतिष्ठान + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रतिष्ठानस्य अधिपः)

• वीरः: heroic
• वीरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• मृगयारसिकः: fond of hunting
• मृगयारसिकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृगया + रसिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मृगयायां रसिकः)

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: always)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Visual Art Cues

Scene: A Kṛta Yuga king in regal attire stands in Pratiṣṭhāna’s palace courtyard; in the background, he departs with bow and retinue toward a forest, eyes fixed with hunting zeal.

Characters & Entities

• Indrasena
• Pratiṣṭhāna
• Kṛta Yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even worldly heroism can be weakened by persistent attachment; the Purāṇic frame prepares the reader for how devotion and dharma transform destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets up a Kedāra/Kedārakhaṇḍa māhātmya narrative; the explicit tīrtha praise is contextual to Kedāra rather than named in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is introductory narrative description.