Adhyaya 4

Verse 1

नारद उवाच । ततस्त्वहं चिंतयामि कथं स्थानमिदं भवेत् । ममायत्तं यतो राज्ञां भूमिरेषा सदा वशे

నారదుడు పలికెను—అప్పుడు నేను ఆలోచించాను: ‘ఈ స్థలం ఎలా పుణ్యప్రతిష్ఠగా మారగలదు? ఎందుకంటే ఈ భూమి నా అధీనంలోనే ఉంది; రాజులూ సదా నా ప్రభావంతో వశంగా ఉంటారు.’

Verse 2

यत्त्वहं धर्मवर्णाणं गत्वा याचे ह मेदिनीम् । अर्पयत्येव स च मे याचितो न पुनः परः

నేను ఆ ధర్మాత్ముడైన రాజుని వద్దకు వెళ్లి భూమిని కోరితే, అడిగిన వెంటనే అతడు నిశ్చయంగా నాకు దానిని ఇస్తాడు; తరువాత తిరస్కరించడు.

Verse 3

तथा हि मुनिभिः प्रोक्तं द्रव्यं त्रिविधमुत्तमम् । शुक्लं मध्यं च शबलमधमं गृष्णमुच्यते

మునులు బోధించినట్లు—ధనం (లేదా దానం) ఉత్తమంగా మూడు విధాలు: శుక్లం (శుద్ధం), మధ్యమం, శబలం (మిశ్రమం); అయితే అధమమైనది ‘కృష్ణం’ (కలుషితం) అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 4

श्रुतेः संपादनाच्छिष्यात्प्राप्तं शुक्लं च क्न्ययया । तथा कुसीदवाणिज्यकृषियाचितमेव च

శ్రుతిని సంరక్షించి బోధించడం ద్వారా, శిష్యుల నుండి పొందినది, అలాగే కన్య ద్వారా విధివిధానంగా దత్తమైన ధనం ‘శుక్లం’ (శుద్ధం) అని అంటారు. అలాగే వడ్డీ, వ్యాపారం, వ్యవసాయం, యాచన ద్వారా వచ్చిన లాభమూ శుక్లమే.

Verse 5

शबलं प्रोच्यते सद्भिर्द्यूतचौर्येण साहसैः । व्याजेनोपार्जितं यच्च तत्कृष्णं समुदाहृतम्

సద్భక్తులు జూదం, దొంగతనం, మరియు దుస్సాహస/హింసాత్మక కార్యాల ద్వారా వచ్చిన ధనాన్ని ‘శబలం’ (మిశ్రమం) అంటారు. కానీ మోసం, కపట కారణాలతో సంపాదించినది ‘కృష్ణం’ (అశుద్ధం) అని ప్రకటించబడింది.

Verse 6

शुक्लवित्तेन यो धर्मं प्रकुर्याच्छ्रद्धयान्वितः । तीर्थं पात्रं समासाद्य देवत्वे तत्समश्नुते

శుద్ధ ధనంతో శ్రద్ధయుక్తుడై ధర్మాన్ని ఆచరించి, తీర్థస్థానంలో యోగ్య పాత్రునికి దానం చేసినవాడు, దాని ఫలంగా దేవత్వాన్ని పొందుతాడు।

Verse 7

राजसेन च भावेन वित्तेन शबलेन च । प्रदद्याद्दानमर्थिभ्यो मानुष्यत्वे तदश्नुते

కాని రజస్వభావంతో, కలుషిత (మిశ్రమ) ధనంతో యాచకులకు దానం చేసే వాడు, దాని ఫలంగా మానవత్వంలోనే కొనసాగుతాడు।

Verse 8

तमोवृतस्तु यो दद्यात्कृष्णवित्तेन मानवः । तिर्यक्त्वे तत्फलं प्रेत्य समश्राति नराधमः

తమస్సుతో కప్పబడిన మనిషి నల్ల (అపవిత్ర) ధనంతో దానం చేస్తే, ఆ నీచుడు మరణానంతరం దాని ఫలాన్ని తిర్యగ్యోనిలో పొందుతాడు।

Verse 9

तत्तु याचितद्रव्यं मे राजसं हि स्फुटं भवेत् । अथ ब्राह्मणभावेन नृपं याचे प्रतिग्रहम्

భిక్షగా నాకు లభించే ధనం స్పష్టంగా రాజస స్వభావమైంది; అలాగే బ్రాహ్మణభావాన్ని ధరించి నేను రాజును దానం అడిగితే, అది ‘ప్రతిగ్రహం’ (దానం స్వీకారం) అవుతుంది।

Verse 10

तदप्यहो चातिकष्ट हेतुना तेन मे मतम् । अयं प्रतिग्रहो घोरो मध्वास्वादो विषोपमः

అయినా, అయ్యో, అది కూడా తీవ్రమైన కష్టానికి కారణమే—ఇదే నా అభిప్రాయం. ఈ ప్రతిగ్రహం భయంకరం: రుచికి తేనెలా, ఫలితానికి విషంలా।

Verse 11

प्रतीग्रहेण संयुक्तं ह्यमीवमाविशोद्द्विजम् । तस्मादहं निवृत्तश्च पापादस्मात्प्रतिग्रहात्

ప్రతిగ్రహంతో సంయుక్తమైన వ్యాధి ఆ ద్విజునిలో ప్రవేశించింది. అందుచేత నేను ఈ పాపం నుండి—ఈ ప్రతిగ్రహాచారం నుండి—విరమించాను.

Verse 12

ततः केनाप्युपायेन द्वयोरन्यतरेण तु । स्वायत्तं स्थानक कुर्म एतत्सञ्चिंतये मुहुः

కాబట్టి ఏదో ఒక ఉపాయంతో—ఆ రెండు మార్గాలలో ఏదో ఒకద్వారా—నా ఆధీనంలో స్థిర జీవనోపాధిని స్థాపించాలి; ఇదే నేను మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తున్నాను.

Verse 13

यथा कुभार्यः पुरुषश्चिन्तांतं न प्रपद्यते । तथैव विमृशंश्चाहं चिंतांतं न लभाम्यणु

దుష్ట భార్య కలిగిన పురుషుడు తన చింతల అంతాన్ని పొందనట్లే, అలాగే నేనూ—విమర్శించినా—నా ఆందోళనలకు అణువంతైనా అంతం కనుగొనలేకపోతున్నాను.

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे पार्थ स्नातुं तत्र समागताः । बहवो मुनयः पुण्ये महीसागरसंगमे

అదే సమయంలో, ఓ పార్థా, అక్కడ స్నానం చేయుటకు అనేక మునులు వచ్చారు—భూమి మరియు సముద్రం సంగమించే ఆ పుణ్యతీర్థంలో.

Verse 15

अहं तानब्रवं सर्वान्कुतो यूयं समागताः । ते मामूचुः प्रणम्याथ सौराष्ट्रविषये मुने

నేను వారందరిని అడిగాను, “మీరు ఎక్కడి నుండి వచ్చారు?” అప్పుడు వారు నాకు నమస్కరించి చెప్పారు, “ఓ మునీ, సౌరాష్ట్ర దేశం నుండి.”

Verse 16

धर्मवर्मेति नृपतिर्योऽस्य देशस्य भूपतिः । स तु दानस्य तत्त्वार्थी तेपे वर्षगणान्बहून्

ఈ దేశాధిపతి ధర్మవర్మ అనే రాజు, దానధర్మంలోని తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో అనేక సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు।

Verse 17

ततस्तं प्राह खे वाणी श्लोकमेकं नृप श्रृणु । द्विहेतु षडधिष्ठानं षडंगं च द्विपाकयुक्

అప్పుడు ఆకాశవాణి అతనితో ఇలా పలికింది—“ఓ రాజా, ఒక శ్లోకం విను: దానానికి రెండు హేతువులు, ఆరు ఆధారాలు, ఆరు అంగాలు ఉండి, ఫలం ద్వివిధంగా ఉంటుంది।”

Verse 18

चतुःप्रकारं त्रिविधं त्रिनाशं दानमुच्यते । इत्येकं श्लोकमाभाष्य खे वाणी विरराम ह

“దానం నాలుగు విధాలుగా, మూడు విధాలుగా, అలాగే మూడు నాశాలతో కూడినదిగా చెప్పబడుతుంది।” అని ఒక శ్లోకం పలికి ఆకాశవాణి మౌనమైంది।

Verse 19

श्लोकस्यार्थं नावभाषे पृच्छमानापि नारद । ततो राजा धर्मवर्मा पटहेनान्वघोषयत्

ఓ నారదా, అడిగినా కూడా ఆ శ్లోకార్థం వివరించబడలేదు. అప్పుడు రాజు ధర్మవర్మ డంకా మోగించి ప్రకటన చేయించాడు।

Verse 20

यस्तु श्लोकस्य चैवास्य लब्धस्य तपसा मया । करोति सम्यगव्याख्यानं तस्य चैतद्ददाम्यहम्

“నా తపస్సుతో పొందిన ఈ శ్లోకానికి ఎవరు సమ్యక్ వ్యాఖ్యానం చేస్తారో, వారికి నేను ఈ బహుమతిని ఇస్తాను।”

Verse 21

गवां च सप्त नियुतं सुवर्णं तावदेव तु । सप्तग्रामान्प्रयच्छामि श्लोकव्याख्यां करोति यः

ఈ శ్లోకానికి వ్యాఖ్యానం చేసే వానికి నేను ఏడు నియుతాల గోవులు, అంతే పరిమాణంలో స్వర్ణం, ఇంకా ఏడు గ్రామాలను దానంగా ఇస్తాను।

Verse 22

पटहेनेति नृपतेः श्रुत्वा राज्ञो वचो महत् । आजग्मुर्बहुदेशीया ब्राह्मणाः कोटिशो मुने

రాజు నృపతి యొక్క మహత్తర వాక్యాన్ని డంకా మోగించి ప్రకటించినట్లు విని, ఓ మునీ, అనేక దేశాల బ్రాహ్మణులు కోటానుకోట్లు వచ్చారు।

Verse 23

पुनर्दुर्बोधविन्यासः श्लोकस्तैर्विप्रपुंगवैः । आख्यातुं शक्यते नैव गुडो मूकैर्यथा मुने

ఓ మునీ, ఈ శ్లోకం దుర్బోధమైన విన్యాసంతో ఉంది; బ్రాహ్మణుల్లో అగ్రగణ్యులైన వారికీ దీన్ని వివరించడం సాధ్యపడలేదు—మూకుడు బెల్లం రుచిని చెప్పలేనట్లు।

Verse 24

वयं च तत्र याताः स्मो धनलोभेन नारद । दुर्बोधत्वान्नमस्कृत्य श्लोकं चात्र समागताः

ఓ నారదా, ధనలోభంతో మేము అక్కడికి వెళ్లాము; కానీ శ్లోకం దుర్బోధంగా ఉండటంతో దానికి నమస్కరించి, అదే శ్లోకాన్ని తీసుకొని ఇక్కడికి వచ్చాము।

Verse 25

दुर्व्याख्येयस्त्वयं श्लोको धनं लभ्यं न चैव नः । तीर्थयात्रां कथं यामीत्येवाचिंत्यात्र चागताः

ఈ శ్లోకం నిజంగా దుర్వ్యాఖ్యేయం; మాకు ధనం కూడా లభించలేదు. ‘అయితే తీర్థయాత్రను ఎలా చేయాలి?’ అనే ఆలోచనతో కలతచెంది ఇక్కడికి వచ్చాము।

Verse 26

एवं फाल्गुन तेषां तु वचः श्रुत्वा महात्मनाम् । अतीव संप्रहृष्टोऽहं तान्विसृज्येत्यचिंतयम्

ఓ ఫాల్గుణా! ఆ మహాత్ముల వచనములు విని నేను అత్యంత ఆనందించితిని; ‘వారికి సహాయం చేసి, వారిని ముందుకు పంపుదును’ అని మనసులో అనుకొంటిని.

Verse 27

अहो प्राप्त उपायो मे स्थानप्राप्तौ न संशयः । श्लोकं व्याख्याय नृपतेर्लप्स्ये स्थानं धनं तथा

అహో! నాకు ఉపాయం లభించెను; పదప్రాప్తిలో సందేహమే లేదు. రాజునకు ఈ శ్లోకాన్ని వ్యాఖ్యానించి నేను పదమును, ధనమును కూడ పొందుదును.

Verse 28

विद्यामूल्येन नैवं च याचितः स्यात्प्रतिग्रहः । सत्यमाह पुराणार्षिर्वासुदेवो जगद्गुरुः

విద్యామూల్యమని ఈ విధంగా అడిగి గ్రహించుట దానం కాదని. పురాణార్షి, జగద్గురు వాసుదేవుడు సత్యమే పలికెను.

Verse 29

धर्मस्य यस्य श्रद्धा स्यान्न च सा नैव पूर्यते । पापस्य यस्य श्रद्धास्यान्न च सापि न पूर्यते

ధర్మమునందు ఎవరికీ శ్రద్ధ ఉన్నా అది ఫలించదు; పాపమునందు శ్రద్ధ ఉన్నా అది కూడా ఫలించదు—అటువంటి వాడు రెండింటిలోనూ నిరాశపడును.

Verse 30

एवं विचिंत्य विद्वांसः प्रकुर्वंति यथारुचि । सत्यमेतद्विभोर्वाक्यं दुर्लभोऽपि यथा हि मे

ఇలా విచారించి పండితులు తమ ఇష్టానుసారంగా ప్రవర్తించుదురు. ప్రభువు వాక్యం సత్యమే; అది నాకు కూడా దుర్లభమై అనుభవమైంది.

Verse 31

मनोरथोऽयं सफलः संभूतोंकुरितः स्फुटम् । एनं च दुर्विदं श्लोकमहं जानामि सुस्फुटम्

నా ఈ మనోరథం ఫలించింది—నిజంగా అది స్పష్టంగా ఉద్భవించి అంకురించింది. అలాగే ఈ దుర్విద్య శ్లోకాన్ని కూడా నేను పరిపూర్ణ స్పష్టతతో గ్రహించాను.

Verse 32

अमूर्तैः पितृभिः पूर्वमेव ख्यातो हि मे पुरा । एवं हर्षान्वितः पार्थ संचिंत्याऽहं ततो मुहुः

అమూర్త పితృదేవతలు ఇది నాకు పూర్వమే తెలియజేశారు. అందువల్ల, ఓ పార్థా, హర్షంతో నిండిన నేను దీనిని మళ్లీ మళ్లీ మనసులో ఆలోచించాను.

Verse 33

प्रणम्य तीर्थं चलितो महीसागरसंगमम् । वृद्धब्राह्मणरूपेण ततोहं यातवान्नृपम्

తీర్థానికి నమస్కరించి నేను భూమి-సముద్ర సంగమానికి బయలుదేరాను. ఆపై వృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపం ధరించి నేను రాజుని చేరాను.

Verse 34

इदं भणितवानस्मि श्लोकव्याख्यां नृप श्रृणु । यत्ते पटहविख्यातं दानं च प्रगुणीकुरु

నేను ఇలా పలికాను; ఇప్పుడు, ఓ నృపా, ఈ శ్లోకానికి స్పష్టమైన వ్యాఖ్యానాన్ని విను. అలాగే డంకా మోగించి ప్రకటించిన నీ దానాన్ని విధివిధానంగా సిద్ధం చేయించు.

Verse 35

एवमुक्ते नृपः प्राह प्रोचुरेवं हि कोटिशः । द्विजोत्तमाः पुनर्नस्यं प्रोक्तुमर्थो हि शक्यते

ఇలా చెప్పగానే రాజు అన్నాడు—“ఇదే విధంగా ఇది కోటిసార్లు ముందే చెప్పబడింది. ఓ ద్విజోత్తమా, ఈ విషయాన్ని మళ్లీ కొత్త అర్థంతో, నూతనంగా ఎలా చెప్పగలరు?”

Verse 36

के द्विहेतू षडाख्यातान्यधिष्ठानानि कानि च । कानि चैव षडंगानि कौ द्वौ पाकौ तथा स्मृतौ

దానానికి రెండు హేతువులు ఏవి? ప్రకటించబడిన ఆరు అధిష్ఠానాలు ఏవి? ఆరు అంగాలు ఏవి? అలాగే స్మృతిలో చెప్పబడిన రెండు ‘పాకాలు’ (ఫల-పరిణామాలు) ఏవి?

Verse 37

के च प्रकाराश्चत्वारः किंस्वित्तत्त्रिविधं द्विज । पयो नाशाश्च के प्रोक्ता दानस्यैतत्स्फुटं वद

దానానికి నాలుగు ప్రకారాలు ఏవి? ఓ ద్విజా, త్రివిధమని చెప్పబడేది ఏమిటి? అలాగే దానానికి సంబంధించిన ‘నాశాలు’ (నష్టం/క్షయం) ఏవి అని బోధించారు? ఇవన్నీ స్పష్టంగా చెప్పండి।

Verse 38

स्फुटान्प्रश्नानिमान्सप्त यदि वक्ष्यसि ब्राह्मण । ततो गवां सप्तनियुतं सुवर्णं तावदेव तु

ఓ బ్రాహ్మణా, ఈ స్పష్టమైన ఏడు ప్రశ్నలకు నీవు సమాధానం చెబితే, నేను ఏడు వేల ఆవులను ఇస్తాను; అంతే పరిమాణంలో స్వర్ణమును కూడా ఇస్తాను।

Verse 39

सप्त ग्रामांश्च दास्यामि नो चेद्यास्यसि स्वं गृहम् । इत्युक्त्वा वचनं पार्थ सौराष्ट्रस्वामिनं नृपम्

“నేను ఏడు గ్రామాలనూ ఇస్తాను; లేకపోతే నీవు నీ ఇంటికి వెళ్లనివ్వను।” ఓ పార్థా, సౌరాష్ట్రాధిపతి అయిన ఆ రాజుతో ఇలా చెప్పి…

Verse 40

धर्मवर्माणमस्त्वेवं प्रावोचमवधारय । श्लोकव्याख्यां स्फुटां वक्ष्ये दानहेतू च तौ श्रृणु

అలాగే, ధర్మవర్మా—నేను చెప్పేది బాగా గ్రహించు. శ్లోకవ్యాఖ్యను స్పష్టంగా చెబుతాను; దానానికి సంబంధించిన ఆ రెండు హేతువులనూ విను।

Verse 41

अल्पत्वं वा बहुत्वं वा दानस्याभ्युदयावहम् । श्रद्धा शक्तिश्च दानानां वृद्ध्यक्षयकरेहि ते

దానం చిన్నదైనా పెద్దదైనా శుభోన్నతిని కలిగిస్తుంది. దానానికి వృద్ధి గానీ క్షయముగానీ శ్రద్ధ మరియు సామర్థ్యమే కారణం.

Verse 42

तत्र श्रद्धाविषये श्लोका भवन्ति । कायक्लेशैश्च बहुभिर्न चैवारथस्य राशिभिः

అక్కడ శ్రద్ధ విషయమై శ్లోకాలు ఉన్నాయి—అనేక శారీరక కష్టాల వల్ల కాదు, కేవలం ధనరాశుల గుట్టల వల్ల కూడా ధర్మం సిద్ధించదు.

Verse 43

धर्मः संप्राप्यते सूक्ष्मः श्रद्धा धर्मोऽद्भुतं तपः । श्रद्धा स्वर्गश्च मोक्षश्च श्रद्धा सर्वमिदं जगत्

శ్రద్ధచేత ధర్మపు సూక్ష్మ సారం పొందబడుతుంది. శ్రద్ధయే ధర్మం, అది అద్భుతమైన తపస్సు. శ్రద్ధయే స్వర్గమూ మోక్షమూ; ఈ సమస్త జగత్తు కూడా శ్రద్ధయే.

Verse 44

सर्वस्वं जीवितं चापि दद्यादश्रद्धया यदि । नाप्नुयात्स फलं किंचिच्छ्रद्दधानस्ततो भवेत्

ఎవరైనా శ్రద్ధ లేకుండా తన సర్వస్వమును, జీవితం కూడా దానం చేసినా, అతనికి ఏ ఫలమూ లభించదు. కనుక శ్రద్ధగల దాతగా ఉండాలి.

Verse 45

श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्नार्थराशिभिः । अकिंचना हि मुनयः श्रद्धावंतो दिवं गताः

ధర్మం శ్రద్ధచేతనే సిద్ధిస్తుంది, గొప్ప ధనరాశుల వల్ల కాదు. ఎందుకంటే ఏమీ లేని మునులు కూడా శ్రద్ధతో స్వర్గాన్ని పొందారు.

Verse 46

त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा । सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां श्रृणु

దేహధారులైన జీవుల శ్రద్ధ స్వభావజన్యంగా మూడు విధాలుగా ఉంటుంది—సాత్త్విక, రాజస, తామస; దానిని వినుము।

Verse 47

यजंते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः । प्रेतान्भूतपिशाचांश्च यजंते तामसा जनाः

సాత్త్వికులు దేవతలను ఆరాధిస్తారు; రాజసులు యక్ష-రాక్షసులను; తామస జనులు ప్రేత, భూత, పిశాచులను ఆరాధిస్తారు।

Verse 48

तस्माच्छ्रद्धावता पात्रे दत्तं न्यायार्जितं हि यत् । तेनैव भगवान्रुद्रः स्वल्पकेनापि तुष्यति

కాబట్టి శ్రద్ధతో యోగ్య పాత్రునికి ధర్మార్జితమైనదాన్ని దానం చేస్తే—అదే కారణంగా భగవాన్ రుద్రుడు స్వల్ప దానంతోనూ తృప్తి చెందుతాడు।

Verse 49

शक्तिविषये च श्लोका भवंति । कुटुंबभुक्तवसनाद्देयं यदतिरिच्यते । मध्वास्वादो विषं पश्चाद्दातुर्धर्मोऽन्यथा भवेत्

సామర్థ్య విషయమున ఇలా బోధించబడింది—కుటుంబానికి భోజన-వస్త్రాలు సమకూరిన తరువాత మిగిలినదే దానం చేయాలి; మొదట తేనెలా రుచించి తరువాత విషమయ్యే దానం దాత ధర్మాన్ని వికృతం చేస్తుంది।

Verse 50

शक्ते परजने दाता स्वजने दुःखजीविनि । मध्वापानविषादः स धर्माणां प्रतिरूपकः

సామర్థ్యముండి కూడా పరులకు దానం చేసి, స్వజనులను దుఃఖజీవులుగా ఉంచితే—అది తేనె తాగి తరువాత విషవేదన అనుభవించినట్లే; ధర్మానికి కేవలం ప్రతిరూపం।

Verse 51

भृत्यानामुपरोधेन यत्करोत्यौर्ध्वदैहिकम् । तद्भवत्यसुखोदकं जीवतोऽस्य मृतस्य च

భృతులను అడ్డగించి పీడించి చేసిన ఔర్ధ్వదేహిక కర్మ ‘దుఃఖోదకం’గా మారి, జీవించునప్పుడూ మరణానంతరమూ దుఃఖమే కలిగిస్తుంది।

Verse 52

सामान्यं याचितं न्यासमाधिर्दाराश्च दर्शनम् । अन्वाहितं च निक्षेपः सर्वस्वं चान्वये सति

సామాన్య (సహభాగ) సంపత్తి, యాచనచేసి పొందినది, న్యాసం-ఆధి (అమానతు, తాకట్టు), భార్య, అలాగే విశ్వాసంగా అప్పగించిన లేదా జమచేసిన నిక్షేపం—వారసులు ఉన్నప్పుడు సర్వస్వమూ—ఇవి దానంగా ఇవ్వకూడదు।

Verse 53

आपत्स्वपि न देयानि नववस्तूनि पंडितैः । यो ददाति स मूढात्मा प्रायाश्चित्तीयते नरः

ఆపదలోనూ పండితులు ‘నవవస్తువులు’ దానం చేయరాదు. ఎవడు ఇస్తాడో వాడు మోహితుడు; అటువంటి మనిషికి ప్రాయశ్చిత్తం విధేయం।

Verse 54

इति ते गदितौ राजन्द्वौ हेतू श्रूयतामतः । अधिष्ठानानि वक्ष्यामि षडेव श्रृणु तान्यपि

ఓ రాజా, ఈ రెండు హేతువులు నీకు చెప్పబడినవి. ఇక వినుము—దానానికి ప్రేరకమైన ఆరు అధిష్ఠానాలను నేను చెప్పుదును; వాటినీ శ్రవణము చేయుము।

Verse 55

धर्ममर्थं च कामं च व्रीडाहर्षभयानि च । अधिष्ठानानि दानानां षडेतानि प्रचक्षते

ధర్మం, అర్థం, కామం, అలాగే లజ్జ, హర్షం, భయం—ఇవి ఆరు దానాలకు అధిష్ఠానాలు (ప్రేరక కారణాలు) అని చెప్పబడుతున్నాయి।

Verse 56

पात्रेभ्यो दीयते नित्यमनपेक्ष्य प्रयोजनम् । केवलं धर्मबुद्ध्या यद्धर्मदानं तदुच्यते

యోగ్య పాత్రులకు నిత్యం, ఏ వ్యక్తిగత ప్రయోజనాన్ని ఆశించకుండా, కేవలం ధర్మబుద్ధితో ఇచ్చే దానమే ‘ధర్మదానం’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 57

धनिनं धनलोभेन लोभयित्वार्थमाहरेत् । तदर्थदानमित्याहुः कामदानमतः श्रृणु

ధనలోభాన్ని చూపించి ధనవంతుణ్ని ప్రలోభపెట్టి అతనివద్ద నుండి సంపద/సాధనాలు పొందితే, దానిని ‘అర్థదానం’ అంటారు; ఇక ‘కామదానం’ విను।

Verse 58

प्रयोजनमपेक्ष्यैव प्रसंगाद्यत्प्रदीयते । अनर्हेषु सरागेण कामदानं तदुच्यते

ఏదో ప్రయోజనాన్ని ఆశించి, ఆసక్తితో మరియు సందర్భవశాత్తు, అర్హతలేనివారికీ ఇచ్చే దానాన్ని ‘కామదానం’ అంటారు।

Verse 59

संसदि व्रीडयाऽश्रुत्य आर्थिभ्यः प्रददाति च । प्रतिदीयते च यद्दानं व्रीडादानमिति श्रुतम्

సభలో లజ్జచేత, అపవాదభయంతో యాచకులకు ఇచ్చే దానం, అలాగే ప్రతిగా తిరిగి ఇచ్చిపుచ్చుకునే దానం—ఇది ‘వ్రీడాదానం’ అని ప్రసిద్ధం।

Verse 60

दृष्ट्वा प्रियाणि श्रुत्वा वा हर्षवद्यत्प्रदीयते । हर्षदानमिति प्रोक्तं दानं तद्धर्मचिंतकैः

ప్రియమైనదాన్ని చూసి లేదా విని ఆనందంతో ఇచ్చే దానాన్ని ధర్మచింతకులు ‘హర్షదానం’ అని అంటారు।

Verse 61

आक्रोशानर्थहिंसानां प्रतीकाराय यद्भवेत् । दीयतेऽनुपकर्तृभ्यो भयदानं तदुच्यते

దూషణ, అనర్థం, హింసలకు ప్రతికారంగా ఇచ్చే దానం—ఉపకారం చేయని వారికైనా భయనివారణార్థం ఇచ్చినదాన్ని ‘భయదానం’ అని అంటారు।

Verse 62

प्रोक्तानि षडधिष्ठानान्यंगान्यपि च षट्च्छ्रुणु । दाता प्रतिग्रहीता च शुद्धिर्देयं च धर्मयुक्

ఆరు ఆధారాలు చెప్పబడ్డాయి; ఇప్పుడు దానానికి చెందిన ఆరు అంగాలనూ విను—దాత, ప్రతిగ్రాహకుడు, శుద్ధి, దేయవస్తువు, మరియు ధర్మానుగుణత (ధర్మయుక్తత)।

Verse 63

देशकालौ च दानानामंगान्येतानि षड्विदुः । अपरोगी च धर्मात्मा दित्सुरव्यसनः शुचिः

దేశం, కాలం కూడా దానాంగాలలో లెక్కించబడతాయి—ఇవే ఆరు అంగాలు. యోగ్య దాత నిరోగి, ధర్మాత్ముడు, దానానికి ఉత్సుకుడు, వ్యసనరహితుడు, శుచిగా ఉండాలి।

Verse 64

अनिंद्याजीवकर्मा च षड्भिर्दाता प्रशस्यते । अनृजुश्चाश्रद्दधानोऽशांतात्मा धृष्टभीरुकः

నిందనీయం కాని జీవికాకర్మంతో జీవించే వాడు—ఇలా ఆరు గుణాలతో కూడిన దాత ప్రశంసనీయం. కానీ వక్రుడు, అశ్రద్ధావంతుడు, అంతరంగంలో అశాంతుడు, ధృష్టుడూ భీరువూ అయినవాడు ప్రశంసార్హుడు కాదు।

Verse 65

असत्यसंधो निद्रालुर्दातायं तामसोऽधमः । त्रिशुक्लः कृशवृत्तिश्च घृणालुः सकलेंद्रियः

అసత్యానికి బద్ధుడై, నిద్రాలసుడై, తమోగుణంలో మునిగిన దాత అధముడని చెప్పబడాడు. అలాంటి వాడు—త్రివిధ శుచిత్వం బయట చూపించినా—కృశవృత్తి, క్రూరుడు, ఇంద్రియపరాధీనుడు.

Verse 66

विमुक्तो योनिदोषेभ्यो ब्राह्मः पात्रमुच्यते । सौमुख्यादभिसंप्रीतिरर्थिनां दर्शने सदा । सत्कृतिश्चानसूया च तदा शुद्धिरिति स्मृता

జన్మదోషములనుండి, ఆచారదోషములనుండి విముక్తుడైనవాడే ‘బ్రాహ్మ’—దానానికి యోగ్యమైన పాత్రమని చెప్పబడును. అతడు ప్రసన్నముఖంతో అర్థులను చూచి సదా హర్షించును, వారికి సత్కారము చేయును, అసూయలేనివాడై ఉండును—ఇదే శుద్ధి అని స్మృతి చెప్తుంది.

Verse 67

अपराबाधमक्लेशं स्वयत्नेनार्जितं धनम् । स्वल्पं वा विपुलं वापि देयमित्यभिधीयते

ఇతరులకు బాధ కలిగించకుండా, అధిక క్లేశం లేకుండా, స్వయంప్రయత్నంతో సంపాదించిన ధనం—అల్పమైనా విపులమైనా—దానయోగ్యమైన ‘దేయం’ అని ప్రకటించబడింది.

Verse 68

तेनापि किल धर्मेण उद्दिश्य किल किंचन । देयं तद्धर्मयुगिति शून्ये शून्यं फलं मतम्

అటువంటి ధార్మిక మార్గంతో కూడ, ధర్మబుద్ధితో సముచిత సంకల్పం చేసి ఏదో కొంత దానం చేయవలెను; ఎందుకంటే సంకల్పమే శూన్యమైతే ఫలమూ శూన్యమని భావించబడింది.

Verse 69

न्यायेन दुर्लभं द्रव्यं देशे कालेपि वा पुनः । दानार्हौ देशकालौ तौ स्यातां श्रेष्ठौ न चान्यथा

న్యాయమార్గంలో సంపాదించుటకు దుర్లభమైన ధనం—దేశమో కాలమో కారణమైనా—అదే ధనాన్ని దానం చేయుట వలన ఆ దేశమూ ఆ కాలమూ దానానికి శ్రేష్ఠమై యోగ్యమగును; ఇతరథా కాదు.

Verse 70

षंडगानीति चोक्तानि द्वौ च पाकावतः श्रृणु । द्वौ पाकौ दानजौ प्राहुः परत्राथ त्विहोच्यते

ఇలా ‘షడంగాలు’ చెప్పబడినవి; ఇప్పుడు ‘రెండు పాకాలు’ (ఫలపరిణామాలు) వినుము. ఋషులు దానమువలన రెండు పాకాలు కలుగుతాయని చెప్తారు—ఒకటి పరలోకంలో, మరొకటి ఇహలోకంలోనే.

Verse 71

सद्भ्यो यद्दीयते किंचित्तत्परत्रोपतिष्ठति । असत्सु दीयते किंचित्तद्दानमिह भुज्यते

సద్భ్యులకు ఏదైనా దానం చేస్తే అది పరలోకంలో పుణ్యరూపంగా నిలుస్తుంది. అసతులకు ఇచ్చిన దానం మాత్రం ఇహలోకంలోనే భోగమైపోతుంది; దాని ఫలం కేవలం లౌకికమే.

Verse 72

द्वौ पाकाविति निर्दिष्टौ प्रकारांश्चतुरः श्रृणु । ध्रुवमाहुस्त्रिकं काम्यं नैमित्तिकमिति क्रमात्

రెండు ‘పాకాలు’ (ఫల పరిపాకాలు) సూచించబడ్డాయి; ఇప్పుడు నాలుగు విధానాలను విను. క్రమంగా—ధ్రువం, త్రికం, కామ్యం, నైమిత్తికం అని బోధిస్తారు.

Verse 73

वैदिको दानमार्गोऽयं चतुर्धा वर्ण्यते द्विजैः । प्रपारामतडागादिसर्वकामफलं ध्रुवम्

ఈ వైదిక దానమార్గం ద్విజులచే నాలుగు విధాలుగా వర్ణించబడింది. అందులో ‘ధ్రువ’ దానం—పానశాలలు, విశ్రాంతిశాలలు, చెరువులు మొదలైనవి నిర్మించడం—సర్వ శుభకామనలకు స్థిరమైన ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 74

तदाहुस्त्रिकामित्याहुर्दीयते यद्दिनेदिने । अपत्यविजयैश्वर्यस्त्रीबालार्थं प्रदीयते

ప్రతిదినం ఇచ్చే దానాన్ని ‘త్రికామ’ అని అంటారు. అది సంతానం, విజయం, ఐశ్వర్యం అనే మూడు కోరికల సిద్ధికోసం, అలాగే స్త్రీలు మరియు పిల్లల హితార్థం కూడా ఇవ్వబడుతుంది.

Verse 75

इच्छासंस्थं च यद्दानं काम्यमित्यभिधीयते । कालापेक्षं क्रियापेक्षं गुणापेक्षमिति स्मृतौ

వ్యక్తిగత కోరికపై ఆధారపడిన దానాన్ని ‘కామ్య’ అని అంటారు. స్మృతిలో అది కాలాపేక్షితము, విధి-క్రియాపేక్షితము, మరియు పాత్రుని గుణాపేక్షితము అని చెప్పబడింది.

Verse 76

त्रिधा नौमित्तिकं प्रोक्तं सदा होमविवर्जितम् । इति प्रोक्ताः प्रकारास्ते त्रैविध्यमभिधीयते

నైమిత్తిక దానం త్రివిధమని చెప్పబడింది; అది నిత్యంగా హోమం తప్పనిసరి కాకుండానే చేయబడునని కూడా పేర్కొనబడింది. ఈ విధంగా చెప్పిన విధానాలే త్రైవిధ్యమని అంటారు।

Verse 77

अष्टोत्तमानि चत्वारि मध्यमानि विधानतः । कानीयसानि शेषाणि त्रिविधत्वमिदं विदुः

విధానప్రకారం ఎనిమిది దానాలు ‘ఉత్తమ’, నాలుగు ‘మధ్యమ’; మిగిలినవి ‘కనీయ’. ఈ విధంగా జ్ఞానులు దీనిని త్రివిధ స్థాయిగా గ్రహిస్తారు।

Verse 78

गृहप्रासादविद्याभूगोकूपप्राणहाटकम् । एतान्युत्तमदानानि उत्तमद्रव्यदानतः

ఇల్లు, ప్రాసాదం, విద్యాదానం, భూమి, గోవులు, బావి, ప్రాణరక్షణ, స్వర్ణం—ఇవి ‘ఉత్తమ దానాలు’; ఎందుకంటే ఇవి ఉత్తమ ద్రవ్యాలూ జీవనాధారాలూ దానములు.

Verse 79

अन्नारामं च वासांसि हयप्रभृतिवाहनम् । दानानि मध्यमानीति मध्यमद्रव्यदानतः

అన్నం మరియు ఉద్యానాలు, వస్త్రాలు, అలాగే గుర్రం మొదలైన వాహనాలు—ఇవి ‘మధ్యమ దానాలు’ అని చెప్పబడినవి; ఎందుకంటే ఇవి మధ్యమ ద్రవ్యాల దానం.

Verse 80

उपानच्छत्रपात्रादिदधिमध्वासनानि च

పాదరక్షలు, ఛత్రం, పాత్రలు మొదలైనవి, అలాగే పెరుగు, తేనె, ఆసనాలు—ఇవీ ‘కనీయ దానాలు’గా లెక్కించబడతాయి; ఎందుకంటే ఇవి కనీయ ద్రవ్యాల దానం.

Verse 81

दीपकाष्ठोपलादीनि चरमं बहुवार्षिकम् । इति कानीयसान्याहुर्दाननाशत्रयं श्रृणु

దీపం, కట్టెలు, రాళ్లు మొదలైన దానాలు అత్యంత కనిష్ఠమైనవి; అనేక సంవత్సరాలకైనా వాటి ఫలం స్వల్పకాలమే. అందుకే వాటిని ‘కనీయ’మని అంటారు; ఇప్పుడు దాననాశానికి మూడు విధానాలు విను.

Verse 82

यद्दत्त्वा तप्यते पश्चादासुरं तद्धृथा मतम् । अश्रद्धया यद्ददाति राक्षसं स्याद्वृथैव तत्

దానం ఇచ్చిన తరువాత పశ్చాత్తాపంతో కాలిపోతే అది ‘ఆసుర’మని చెప్పబడుతుంది; అది వ్యర్థమవుతుంది. శ్రద్ధ లేకుండా ఇచ్చిన దానం ‘రాక్షస’ము; అది కూడా ఫలహీనమే.

Verse 83

यच्चाक्रुश्य ददात्यंग दत्त्वा वाक्रोशति द्विजम् । पैशाचं तद्वृथा दानंदाननाशास्त्रयस्त्वमी

ప్రియమా, తిట్టుతూ ఇచ్చిన దానం, లేదా ఇచ్చిన తరువాత బ్రాహ్మణుని దూషించడం—అది ‘పైశాచ’ దానం; అది వ్యర్థమవుతుంది. ఇవే దాననాశానికి మూడు విధాలు.

Verse 84

इति सप्तपदैर्बद्धं दानमाहात्म्य मुत्तमम् । शक्त्या ते कीर्तितं राजन्साधु वाऽसाधु वा वद

ఇలా ఏడు పద్యాలలో దానమహాత్మ్యము పరమోత్తమంగా చెప్పబడింది. ఓ రాజా, నా శక్తి మేరకు నీకు వివరించాను—ఇది సద్భాషితమా, అసద్భాషితమా చెప్పు.

Verse 85

धर्मवर्मोवाच । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य ते कृतकृत्योऽस्मि कृतः कृतिमतां वर

ధర్మవర్ముడు అన్నాడు—ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, ఈ రోజు నా తపస్సు సఫలమైంది. హే కృతిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవల్లనే ఈ రోజు నేను కృతకృత్యుడనయ్యాను.

Verse 86

पठित्वा सकलं जन्म ब्रह्मचारि यथा वृथा । बहुक्लेशात्प्राप्तभार्यः सावृथाऽप्रियवादिनी

సర్వజీవితం కేవలం చదువులోనే గడిపితే, బ్రహ్మచారివలె అది వ్యర్థమగును. ఎంతో కష్టపడి పొందిన భార్య కూడా, ఆమె కఠినంగా అప్రియ వాక్యాలు పలికితే వ్యర్థమే.

Verse 87

क्लेशेन कृत्वा कूपं वा स च क्षारोदको वृथा । बहुक्लेशैर्जन्म नीतं विना धर्मं तथा वृथा

ఎంతో శ్రమించి బావి తవ్వినా దాని నీరు ఉప్పగా ఉంటే ఆ శ్రమ వ్యర్థం. అలాగే అనేక కష్టాలతో గడిచిన జీవితం కూడా, ధర్మం లేకుంటే వ్యర్థమే.

Verse 88

एवं मे यद्वृथा नाम जातं तत्सफलं त्वया । कृतं तस्मान्नमस्तुभ्यं द्विजेभ्यश्च नमोनमः

ఇలా నా జీవితంలో వ్యర్థమైపోయినదంతా మీరు సఫలముగా చేసారు. అందుకే మీకు నమస్కారం; ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) కూడా పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 89

सत्यमाह पुरा विष्णुः कुमारान्विष्णुसद्भनि

నిజమే; పూర్వకాలంలో విష్ణువు తన స్వసభలో కుమారులకు ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 90

नाहं तथाद्भि यजमानहविर्वितानश्चयोतद्घृतप्लुतमदन्हुतभुङ्मुखेन । यद्ब्राह्मणस्य मुखतश्चरतोनुघासं तुष्टस्य मय्यवहितैर्निजकर्मपाकैः

యజమానుని విస్తారమైన యజ్ఞోపచారాలు—హవిస్సులు, ఘృతసిక్త ఆహుతులు అగ్నిముఖమున భుజింపబడినప్పటికీ—వాటితో నేను అంతగా తృప్తి చెందను. కానీ సంతుష్టుడైన బ్రాహ్మణుని ముఖమునుండి వచ్చిన చిన్న ముద్ద, తన కర్మఫల పరిపాకముగా ఏకాగ్ర భక్తితో నాకు సమర్పించబడితే—దానితోనే నేను అత్యంత ప్రసన్నుడనగుదును.

Verse 91

तन्मयाऽशर्मणा वापि यद्विप्रेष्वप्रियं कृतम् । सर्वस्य प्रभवो विप्रास्तत्क्षमतां प्रसादये

నా వల్ల ప్రమాదముచేత గాని అవివేకముచేత గాని బ్రాహ్మణుల పట్ల ఏదైనా అప్రీతికరమైనది జరిగి ఉంటే, సమస్తానికి మూలమైన ఆ విప్రులు దానిని క్షమించుగాక; వారి ప్రసాదాన్ని నేను యాచిస్తున్నాను.

Verse 92

त्वं च कोसि न सामान्यः प्रणम्याहं प्रसादये । आत्मानं ख्यापय मुने प्रोक्तश्चेत्यब्रवं तदा

మీరెవరు? నిశ్చయంగా సామాన్యుడు కారు. నేను నమస్కరించి మీ అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నాను. ‘మునివర్యా, మీ స్వరూపాన్ని తెలియజేయండి’ అని, అది చెప్పబడినప్పుడు, నేను అప్పుడు అన్నాను.

Verse 93

नारद उवाच । नारदोऽस्मि नृपश्रेष्ठ स्थानकार्थी समागतः । प्रोक्तं च देहि मे द्रव्यं भूमिं च स्थानहेतवे

నారదుడు పలికెను—ఓ నృపశ్రేష్ఠా, నేను నారదుడను; ఒక యోగ్యస్థలాన్ని కోరుతూ వచ్చాను. కావున స్థలస్థాపనార్థం నాకు ధనమును, భూమినీ దయచేయుము.

Verse 94

यद्यपीयं देवतानां भूमिर्द्रव्यं च पार्थिव । तथापि यस्मिन्यः काले राजा प्रार्थ्यः स निश्चितम्

ఓ పార్థివా, ఈ భూమి మరియు దాని ధనం దేవతలదే అయినప్పటికీ, ఒక నిర్దిష్ట కాల-పరిస్థితిలో రాజునే ప్రార్థించవలసినదని స్థిరంగా నిర్ణయించబడింది.

Verse 95

सहीश्वरस्यावतारो भर्त्ता दाताऽभयस्य सः । तथैव त्वामहं याचे द्रव्यशुद्धिप्सया । पूर्व ममालयं देहि देयार्थे प्रार्थनापरः

రాజు ఈశ్వరావతారసముడు—రక్షకుడు, అభయదాత. అటువంటి భావంతోనే దానధన శుద్ధిని కోరుతూ నేను మిమ్మల్ని యాచిస్తున్నాను. ముందుగా నాకు నివాసస్థానాన్ని దయచేయండి; ఎందుకంటే నేను దానార్థం ప్రార్థనలో నిమగ్నుడను.

Verse 96

राजोवाच । यदि त्वं नारदो विप्र राज्यमस्त्वखिलं तव । अहं हि ब्राह्मणानां ते दास्यं कर्ता न संशयः

రాజు పలికెను—హే విప్ర నారదా! నీవే అయితే ఈ సమస్త రాజ్యం నీదే. నేను నీకును బ్రాహ్మణులకును దాససేవ చేయుదును—సందేహమే లేదు.

Verse 97

नारद उवाच । यद्यस्माकं भवान्भक्तस्तत्ते कार्यं च नो वचः

నారదుడు పలికెను—నీవు నిజంగా మా భక్తుడవైతే, మా వచనమే నీ కర్తవ్యం; మా ఆజ్ఞను నెరవేర్చుము.

Verse 98

सर्वं यत्तद्देहि मे द्रव्यमुक्तं भुवं च मे सप्तगव्यूतिमात्राम् । भूयात्त्वत्तोप्यस्य रक्षेति सोऽपि मेने त्वहं चिंतये चार्थशेषम्

“చెప్పబడిన ఆ ధనమంతా నాకు ఇవ్వుము; అలాగే ఏడు గవ్యూతుల పరిమాణమున్న భూమిని కూడా నాకు ప్రసాదించుము.” అతడూ “దాని రక్షణ నీ నుండే కలగాలి” అని భావించి అంగీకరించాడు; అయితే నేను మిగిలిన కార్యాన్ని మరల ఆలోచించితిని.