Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

धर्मवर्मेति नृपतिर्योऽस्य देशस्य भूपतिः । स तु दानस्य तत्त्वार्थी तेपे वर्षगणान्बहून्

Transliteration

dharmavarmeti nṛpatiryo'sya deśasya bhūpatiḥ | sa tu dānasya tattvārthī tepe varṣagaṇānbahūn

Translation

ఈ దేశాధిపతి ధర్మవర్మ అనే రాజు, దానధర్మంలోని తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో అనేక సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు।

Word by Word

• धर्मवर्म: Dharmavarman (name)
• धर्मवर्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्मवर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः कर्मधारयः (धर्मः + वर्मा/वर्मन्)

• इति: thus/so called
• इति: Sambandha/Discourse marker (सम्बन्ध/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः, अव्यय; उद्धरण/नामनिर्देशार्थक (quotative)

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नृणां पतिः)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; निर्देशवाचक (of this)

• देशस्य: of the country/realm
• देशस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• भूपतिः: lord of the land (ruler)
• भूपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूः + पतिः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोध/अन्वयार्थक (but/indeed)

• दानस्य: of giving/charity
• दानस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• तत्त्वार्थी: seeking the true meaning/essence
• तत्त्वार्थी: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत्त्वार्थिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी/कर्म-तत्पुरुषः (तत्त्वस्य अर्थी = तत्त्वार्थी)

• तेपे: performed austerity
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्काल), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• वर्षगणान्: groups of years (many years)
• वर्षगणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्षगण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; तत्पुरुषः (वर्षाणां गणाः)

• बहून्: many
• बहून्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (वर्षगणान्)

Speaker

Sages (reporting to the narrator) within Sūta’s narration (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A crowned king in simple ascetic garb performs long austerities—standing or seated in meditation—amid a forest hermitage; attendants and a distant palace suggest renunciation within rulership.

Characters & Entities

• Dharmavarman (king)
• Dāna (charity)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True charity (dāna) is not merely an act but a dharmic principle worthy of deep inquiry and tapas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader episode remains situated around a sacred confluence; this verse focuses on the local king connected to that sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) undertaken to realize the tattva (essential truth) of dāna.