Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

नारद उवाच । ततस्त्वहं चिंतयामि कथं स्थानमिदं भवेत् । ममायत्तं यतो राज्ञां भूमिरेषा सदा वशे

Transliteration

nārada uvāca | tatastvahaṃ ciṃtayāmi kathaṃ sthānamidaṃ bhavet | mamāyattaṃ yato rājñāṃ bhūmireṣā sadā vaśe

Translation

నారదుడు పలికెను—అప్పుడు నేను ఆలోచించాను: ‘ఈ స్థలం ఎలా పుణ్యప్రతిష్ఠగా మారగలదు? ఎందుకంటే ఈ భూమి నా అధీనంలోనే ఉంది; రాజులూ సదా నా ప్రభావంతో వశంగా ఉంటారు.’

Word by Word

• नारदः: Narada
• नारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषण (temporal/sequential adverb)

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तम-पुरुषार्थ, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• चिन्तयामि: I think, I consider
• चिन्तयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)

• स्थानम्: place, position
• स्थानम्: Karma/Pratipādya (Object/Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन

• भवेत्: might be, could become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• मम: of me, my
• मम: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• आयत्तम्: dependent (on), under control
• आयत्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आयत्त (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: भूतकृदन्त/विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; ‘आ + यम्’ (to depend) अर्थे

• यतः: because, since
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेतुवाचक/सम्बन्धवाचक (causal/relative adverb)

• राज्ञाम्: of kings
• राज्ञाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• भूमिः: land, earth
• भूमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• एषा: this (f.)
• एषा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; नित्यत्ववाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• वशे: in (their) control, under sway
• वशे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nārada in contemplation, seated near a prospective sacred tract, mentally mapping how the land can become a recognized holy establishment; distant silhouettes of kings/courtiers symbolizing worldly power under spiritual influence.

Characters & Entities

• Nārada
• Rājānaḥ (kings)
• Bhūmi (land)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creating enduring sacred institutions requires thoughtful dharmic planning, not only emotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same locale being developed into a “sthāna” in the Mahī riverbank/confluence setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces the practical question of establishing a sacred site.