Adhyaya 36

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्विशेषं वक्ष्यामि सदाचारस्य कुंभज । यं श्रुत्वापि नरो धीमान्नाज्ञानतिमिरं विशेत्

స్కందుడు పలికెను—ఓ కుంభజ (అగస్త్య)! సదాచారంలోని విశేషాలను నేను మళ్లీ వివరిస్తాను; వాటిని విన్న జ్ఞాని అజ్ఞానాంధకారంలో ప్రవేశించడు.

Verse 2

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्यास्त्रयो वर्णा द्विजाः स्मृताः । प्रथमं मातृतो जाता द्वितीयं चोपनायनात्

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు—ఈ మూడు వర్ణాలు ‘ద్విజులు’ అని స్మరించబడతాయి; మొదటి జన్మ తల్లివలన, రెండవ జన్మ ఉపనయన సంస్కారమువలన.

Verse 3

एषां क्रियानिषेकादि श्मशानांता च वैदिकी । आदधीत सुधीर्गर्भमृतौमूलं मघां त्यजेत्

ఈ ద్విజుల వైదిక సంస్కారాలు గర్భాధానాది నుండి ప్రారంభమై శ్మశానాంత్యక్రియల వరకు వ్యాపిస్తాయి. జ్ఞాని వాటిని విధివిధానంగా ఆచరించి, ఋతు/గర్భకాల మూలంలో మఘా నక్షత్రాన్ని వర్జించాలి.

Verse 4

स्पंदनात्प्राक्पुंसवनं सीमंतोन्नयनं ततः । मासि षष्ठेऽष्टमे वापि जातेथो जातकर्म च

గర్భంలో చలనం (స్పందనం) కలగకముందే పుంసవన సంస్కారం చేయాలి; ఆ తరువాత సీమంతోన్నయనం నిర్వహించాలి. ఆరవ లేదా ఎనిమిదవ నెలలో, అలాగే జననం తరువాత జాతకర్మ సంస్కారం చేయాలి.

Verse 5

नामाह्न्येकादशे गेहाच्चतुर्थेमासि निष्क्रमः । मासेन्नप्राशनं षष्ठे चूडाब्दे वा यथाकुलम्

పదకొండవ రోజున నామకరణం; నాల్గవ నెలలో శిశువు ఇంటి నుండి మొదటిసారి బయటకు వెళ్లడం (నిష్క్రమణం). ఆరవ నెలలో అన్నప్రాశనం; చూడాకర్మ (ముండనం) ఒకటి లేదా మూడు సంవత్సరాలలో కులాచారం ప్రకారం చేయాలి.

Verse 6

शममेनो व्रजेदेवं बैजं गर्भजमवे च । स्त्रीणामेताः क्रियास्तूष्णीं पाणिग्राहस्तु मंत्रवान्

ఇలా బీజజన్యమూ గర్భజన్యమూ అయిన మలము (దోషము) శమించి తొలగిపోతుంది. స్త్రీల విషయంలో ఈ సంస్కారాలు మౌనంగా జరుగుతాయి; కానీ పాణిగ్రహణం (వివాహ హస్తగ్రహణం) మంత్రాలతో జరుగుతుంది.

Verse 7

सप्तमेथाष्टमेवाब्दे सावित्रीं ब्राह्मणोर्हति । नृपस्त्वेकादशे वैश्यो द्वादशे वा यथाकुलम्

ఏడవ లేదా ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో బ్రాహ్మణుడు సావిత్రీ (ఉపనయనం) స్వీకరించుటకు అర్హుడు. క్షత్రియుడు (నృపుడు) పదకొండవ సంవత్సరంలో, వైశ్యుడు పన్నెండవ సంవత్సరంలో—లేదా కులాచారం ప్రకారం.

Verse 8

ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं विप्रोब्देपंचमेर्हति । षष्ठे बलार्थी नृपतिर्मौजीं वैश्योष्टमे ध्रियेत्

బ్రాహ్మణ తేజస్సు వృద్ధి కొరకు బ్రాహ్మణుడు ఐదవ సంవత్సరంలో మౌంజీ (యజ్ఞోపవీతం) స్వీకరించుటకు యోగ్యుడు. బలార్థి క్షత్రియ రాజు ఆరవలో, వైశ్యుడు ఎనిమిదవలో మౌంజీ ధరించవలెను.

Verse 9

महाव्याहृतिपूर्वं च वेदमध्यापयेद्गुरुः । उपनीय च तं शिष्यं शौचाचारे च योजयेत्

గురు మహావ్యాహృతులతో ప్రారంభించి వేదాన్ని బోధించవలెను. శిష్యుని ఉపనయనం చేసి, శౌచం మరియు సదాచారంలో కూడా అతనిని స్థిరపరచవలెను.

Verse 10

पूर्वोक्तविधिना शौचं कुर्यादाचमनं तथा । दंताञ्जिह्वां विशोध्याथ कृत्वा मलविशोधनम्

మునుపు చెప్పిన విధంగా శౌచం చేయాలి, అలాగే ఆచమనం చేయాలి. తరువాత దంతములు, నాలుక శుద్ధి చేసి మలవిశోధనాన్ని పూర్తిచేయాలి.

Verse 11

स्नात्वांबुदैवतैर्मंत्रैः प्राणानायम्य यत्नतः । उपस्थानं रवेः कृत्वा संध्ययोरुभयोरपि

జలదేవతల మంత్రాలతో స్నానం చేసి, యత్నపూర్వకంగా ప్రాణాయామం చేసి, ఉభయ సంధ్యలలో (ప్రాతః సాయంకాలములలో) సూర్యుని ఉపస్థానం (ఉపాసన) చేయాలి.

Verse 12

अग्निकार्यं ततः कृत्वा ब्राह्मणानभिवादयेत् । ब्रुवन्नमुक गोत्रोहमभिवादय इत्यपि

తదనంతరం అగ్నికార్యాన్ని చేసి బ్రాహ్మణులకు అభివాదం చేయాలి; ‘నేను అముక గోత్రుడను, అభివాదం చేస్తున్నాను’ అని పలకాలి.

Verse 13

अभिवादनशीलस्य वृद्धसेवारतस्य च । आयुर्यशोबलं बुद्धिर्वर्धतेऽहरहोधिकम्

ఎవడు వినయంతో అభివాదం చేస్తూ వృద్ధుల సేవలో నిమగ్నుడై ఉంటాడో, అతని ఆయువు, యశస్సు, బలం, బుద్ధి ప్రతిదినం మరింతగా వృద్ధి చెందుతాయి।

Verse 14

अधीते गुरुणा हूतः प्राप्तं तस्मै निवेदयेत् । कर्मणा मनसा वाचा हितं तस्याचरेत्सदा

అధ్యయన సమయంలో గురువు పిలిచినప్పుడు పొందినదంతా ఆయనకు నివేదించాలి; అలాగే కర్మతో, మనసుతో, వాక్కుతో ఎల్లప్పుడూ గురువుకు హితం చేయాలి।

Verse 15

अध्याप्याधर्मतोनार्थात्साध्वाप्तज्ञानवित्तदाः । शक्ताः कृतज्ञाः शुचयोऽद्रोहकाश्चानसूयकाः

అధ్యయనం చేసిన తరువాత వారు అధర్మ మార్గంలో ధనాన్ని కోరరాదు; ధర్మబద్ధంగా సంపాదించి జ్ఞానం, ధనాన్ని దానం చేయాలి—సమర్థులు, కృతజ్ఞులు, శుచులు, ద్రోహరహితులు, అసూయలేనివారు కావాలి।

Verse 16

धारयेन्मेखलादंडोपवीताजिनमेव च । अनिंद्येषु चरेद्भैक्ष्यं ब्राह्मणेष्वात्मवृत्तये

అతడు మేఖల, దండం, ఉపవీతం, అజినం ధరించాలి; మరియు తన జీవనార్థం నిందారహిత బ్రాహ్మణుల వద్ద భిక్ష కోసం సంచరించాలి।

Verse 17

ब्राह्मणक्षत्रियविशामादिमध्यावसानतः । भैक्ष्यचर्या क्रमेण स्याद्भवच्छब्दोपलक्षिता

బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులకు భిక్షాచర్య ఆది, మధ్య, అంత్యంగా క్రమానుసారంగా ఉండాలి; ‘భవత్’ వంటి గౌరవసూచక సంబోధనలతో అది గుర్తింపబడాలి।

Verse 18

वाग्यतो गुर्वनुज्ञातो भुंजीतान्नमकुत्सयन् । एकान्नं न समश्नीयाच्छ्राद्धेऽश्नीयात्तथापदि

వాక్సంయమంతో, గురువు అనుమతి పొందిన తరువాత, అన్నాన్ని తక్కువచేయకుండా భుజించాలి. ఒక్క వంటకంతో మాత్రమే భోజనం చేయకూడదు; అయితే శ్రాద్ధకర్మలోను ఆపద్కాలంలోను యథోచితంగా భుజించవచ్చు।

Verse 19

अनारोग्यमनायुष्यमस्वर्ग्यंचातिभोजनम् । अपुण्यं लोकविद्विष्टं तस्मात्तत्परिवर्जयेत्

అతిభోజనం ఆరోగ్యాన్ని హరిస్తుంది, ఆయుష్షును తగ్గిస్తుంది, స్వర్గీయ క్షేమాన్ని అడ్డుకుంటుంది. అది అపుణ్యమూ లోకనిందితమూ గనుక, దానిని విడిచిపెట్టాలి.

Verse 20

न द्विर्भुंजीत चैकस्मिन्दिवा क्वापि द्विजोत्तमः । सायंप्रातर्द्विजोऽश्नीयादग्निहोत्रविधानवित्

శ్రేష్ఠ ద్విజుడు ఒకే రోజులో ఎక్కడైనా రెండుసార్లు భుజించకూడదు. అగ్నిహోత్ర విధానాన్ని తెలిసిన ద్విజుడు ప్రాతః సాయంకాలాల్లో భుజించాలి.

Verse 21

मधुमांसं प्राणिहिंसां भास्करालोकनांजने । स्त्रियं पर्युषितोच्छिष्टंपरिवादं विवजर्येत्

తేనె, మాంసం, ప్రాణిహింస, సూర్యుని నేరుగా చూడటం, అంజనం పెట్టుకోవటం—ఇవన్నీ వర్జించాలి. అలాగే స్త్రీలతో అనుచిత సంగం, పాత/బాసిన మరియు ఉచ్ఛిష్ట ఆహారం, పరనిందను కూడా విడిచిపెట్టాలి.

Verse 22

औपनायनिकः कालो ब्रह्मक्षत्र विशां परः । आ षोडशादाद्वाविंशादा चतुर्विंशदब्दतः

ఉపనయనానికి తగిన కాలం—బ్రాహ్మణునికి పదహారు సంవత్సరాల వరకు, క్షత్రియునికి ఇరవై రెండు సంవత్సరాల వరకు, వైశ్యునికి ఇరవై నాలుగు సంవత్సరాల వరకు అని నిర్ణయించబడింది.

Verse 23

इतोप्यूर्ध्वं न संस्कार्याः पतिता धर्मवर्जिताः । व्रात्यस्तोमेन यज्ञेन तत्पातित्यं परिव्रजेत्

ఈ పరిమితిని మించినవారు ఇక సంస్కారయోగ్యులు కారు; ధర్మం నుండి బహిష్కృతులై పతితులవుతారు. ‘వ్రాత్యస్తోమ’ అనే యజ్ఞంతో ఆ పతితత్వం నివృత్తి చేయబడుతుంది.

Verse 24

सावित्रीपतितैः सार्धं संबंधं न समाचरेत् । ऐणं च रौरवं वास्तं क्रमाच्चर्म द्विजन्मनाम्

సావిత్రీ నుండి పతితులైన (ఉపనయనభ్రష్టులైన) వారితో సాంగత్యం చేయకూడదు. ద్విజులకు క్రమంగా జింకచర్మం, రురు-చర్మం, మేకచర్మం విధించబడింది.

Verse 25

वसीरन्नानुपूर्व्येण शाण क्षौमाविकानि च । द्विजस्य मेखला मौंजी मौर्वी च भुजजन्मनः । भवेत्त्रिवृत्समाश्लक्ष्णा विशस्तु शणतांतवी

అతడు క్రమంగా శాణ, క్షౌమ మరియు ఉన్ని వస్త్రాలను ధరించాలి. ద్విజుని మేఖల ముంజగడ్డి; భుజజన్ముడు (క్షత్రియుడు)కు మౌర్వీ. అది మృదువుగా త్రివృతంగా ఉండాలి; వైశ్యునికి శణతంతువుల మేఖల విధించబడింది.

Verse 26

मुंजाभावे विधातव्या कुशाश्मंतकबल्वजैः । ग्रंथिनैकेन संयुक्ता त्रिभिः पंचभिरेव वा

ముంజ లభించకపోతే కుశ, అశ్మంతక లేదా బల్వజ తంతువులతో మేఖల చేయాలి—ఒకటి, మూడు లేదా ఐదు గ్రంథులు (ముడులు) కలిపి.

Verse 27

उपवीतक्रमेण स्यात्कार्पासं शाणमाविकम् । त्रिवृदूर्ध्ववृतं तच्च भवेदायुर्विवृद्धये

ఉపవీతం క్రమంగా పత్తి, శాణం, ఉన్నితో ఉండాలి. అది త్రివృతంగా, ఊర్ధ్వవృతంగా (పైకి ముడిచినట్లు) ఉండాలి; దీని వల్ల ఆయుర్వృద్ధి కలుగుతుందని చెప్పబడింది.

Verse 28

बिल्वपालाशयोर्दंडो ब्राह्मणस्य नृपस्य तु । न्यग्रोधबालदलयोः पीलूदुंबरयोर्विशः

బ్రాహ్మణుని దండం బిల్వము లేదా పలాశము కట్టెతో; క్షత్రియుని (రాజు) దండం న్యగ్రోధము లేదా బాలదల కట్టెతో; వైశ్యుని దండం పీలూ లేదా ఉదుంబర కట్టెతో చేయవలెను।

Verse 29

आमौलिं वाऽललाटंवाऽनासमूर्ध्वप्रमाणतः । ब्रह्मक्षत्रविशां दंडस्त्वगाढ्योनाग्निदूषितः

దండపు పొడవు శిరోమౌళి వరకు గానీ, లలాటం వరకు గానీ, లేదా కనీసం ముక్కు పైభాగం వరకు గానీ ఉండాలి। బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ-వైశ్యుల దండం దృఢంగా, స్థూలంగా ఉండి, అగ్నిదూషితమై (కాలిపోయి) ఉండకూడదు।

Verse 30

प्रदक्षिणं परीत्याग्निमुपस्थाय दिवाकरम् । दंडाजिनोपवीताढ्यश्चरेद्भैक्ष्यं यथोदितम्

పవిత్ర అగ్నిని ప్రదక్షిణ చేసి, సూర్యదేవునికి నమస్కరించి, దండం-అజినం-యజ్ఞోపవీతం ధరించిన బ్రహ్మచారి విధిగా భిక్షాటన చేయవలెను।

Verse 31

मातृमातृष्वसृस्वसृपितृस्वसृपुरःसराः । प्रथमं भिक्षणीयाः स्युरेतायाचन नो वदेत्

భిక్షను ముందుగా తల్లి, మేనత్త (తల్లి సోదరి), సోదరి, పిన్ని (తండ్రి సోదరి) మరియు ముందుండే ఇతర పెద్ద/రక్షక స్త్రీల వద్ద అడగాలి। వారి వద్ద భిక్షయాచనలో ‘లేదు’ అని తిరస్కార మాటలు పలకకూడదు।

Verse 32

यावद्वेदमधीते च चरन्वेदव्रतानि च । ब्रह्मचारी भवेत्तावदूर्ध्वं स्नातो गृही भवेत्

వేదాన్ని అధ్యయనం చేస్తూ, వేదవ్రతాలను ఆచరిస్తున్నంతకాలం బ్రహ్మచారిగా ఉండాలి। ఆ తరువాత సమావర్తన స్నానం చేసి గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించాలి।

Verse 33

प्रोक्तोसावुपकुर्वाणो द्वितीयस्तत्र नैष्ठिकः । तिष्ठेत्तावद्गुरुकुले यावत्स्यादायुषः क्षयः

ఇక్కడ ‘ఉపకుర్వాణుడు’ అని చెప్పబడెను; రెండవది ‘నైష్ఠికుడు’. అతడు గురుకులంలో జీవితం ఉన్నంతకాలం—ఆయుష్షు క్షయమయ్యే వరకు—నివసించాలి.

Verse 34

गृहाश्रमं समाश्रित्य यः पुनर्ब्रह्मचर्यभाक् । नासौ यतिर्वनस्थो वा स्यात्सर्वाश्रमवर्जितः

గృహాశ్రమాన్ని ఆశ్రయించి మళ్లీ బ్రహ్మచర్యాన్ని స్వీకరించేవాడు యతి కాదు, వానప్రస్థుడూ కాదు; అతడు అన్ని ఆశ్రమాల నుండీ వర్జితుడవుతాడు.

Verse 35

अनाश्रमी न तिष्ठेत दिनमेकमपि द्विजः । आश्रमं तु विना तिष्ठन्प्रायश्चित्ती यतो हि सः

ద్విజుడు ఒక్క రోజైనా ఆశ్రమం లేకుండా ఉండకూడదు. ఆశ్రమం లేక నివసించేవాడు ప్రాయశ్చిత్తానికి పాత్రుడవుతాడు.

Verse 36

जपं होमं व्रतं दानं स्वाध्यायं पितृतर्पणम् । कुर्वाणोथाश्रमभ्रष्टो नासौ तत्फलमाप्नुयात्

జపం, హోమం, వ్రతం, దానం, స్వాధ్యాయం, పితృతర్పణం చేసినా—ఆశ్రమభ్రష్టుడైతే అతడు ఆ కర్మల యథార్థ ఫలాన్ని పొందడు.

Verse 37

मेखलाजिनदंडाश्च लिंगं स्याद्ब्रह्मचारिणः । गृहिणो वेदयज्ञादि नखलोमवनस्थितेः

బ్రహ్మచారికి మేఖలా, అజినం, దండం ఇవే లింగాలు. గృహస్థునికి వేదయజ్ఞాది కర్మలే లక్షణం; వానప్రస్థునికి నఖలోమం (కత్తిరించని గోర్లు, జుట్టు) లక్షణం.

Verse 38

त्रिदंडादि यतेरुक्तमुपलक्षणमत्र वै । एतल्लक्षणहीनस्तु प्रायश्चित्ती दिने दिने

ఇక్కడ యతికి త్రిదండము మొదలైన గుర్తులు చెప్పబడ్డాయి. ఆ లక్షణాలు లేనివాడు ప్రతిదినం ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించవలెను.

Verse 39

जीर्णं कमंडलुं दंडमुपवीताजिने अपि । अप्स्वेव तानि निक्षिप्य गृह्णीतान्यच्च मंत्रवत्

కమండలము, దండము, ఉపవీతము, అజినము జీర్ణమైనా, వాటిని నీటిలో ఉంచి మంత్రపూర్వకంగా ఇతర (కొత్త) వాటిని గ్రహించవలెను.

Verse 40

विदध्यात्षोडशे वर्षे केशांतकर्म च क्रमात् । द्वाविंशे च चतुर्विंशे गार्हस्थ्य प्रतिपत्तये

పదహారవ సంవత్సరంలో క్రమంగా కేశాంతకర్మను నిర్వహించాలి; ఇరవై రెండవ నుండి ఇరవై నాలుగవ సంవత్సరంలో గార్హస్థ్యాశ్రమంలో ప్రవేశించాలి.

Verse 41

तपो यज्ञ व्रतेभ्यश्च सर्वस्माच्छुभकर्मणः । द्विजातीनां श्रुतिर्ह्येका हेतुर्निश्रेयस श्रियः

తపస్సు, యజ్ఞం, వ్రతాలు మరియు ఇతర సమస్త శుభకర్మలకన్నా, ద్విజులకు పరమ శ్రేయస్సు-శ్రీకి ఏకైక కారణం శ్రుతి (వేదవాక్యం)యే.

Verse 42

वेदारंभे विसर्गे च विदध्यात्प्रणवं सदा । अफलोऽनोंकृतो यस्मात्पठितोपि न सिद्धये

వేదపఠనం ప్రారంభంలోనూ ముగింపులోనూ ఎల్లప్పుడూ ప్రణవం (ఓం)ను వినియోగించాలి; ఎందుకంటే ఓం ఉచ్చారణ లేకుండా చేసిన పఠనం ఫలహీనమై, చదివినా సిద్ధి కలుగదు.

Verse 43

वेदस्य वदनं प्रोक्तं गायत्री त्रिपदा परा । तिसृभिः प्रणवाद्याभिर्महाव्याहृतिभिः सह

వేదమునకు ‘ముఖం’గా పరమ త్రిపద గాయత్రీ చెప్పబడింది; ప్రణవంతో ప్రారంభమయ్యే మూడు మహావ్యాహృతులతో కూడినది.

Verse 44

सहस्रं साधिकं किंचित्त्रिकमैतज्जपन्यमी । मासं बहिः प्रतिदिनं महाघादपि मुच्यते

ఈ త్రయాన్ని వెయ్యిసార్లకు కొద్దిగా మించి జపించాలి. ఎవడు ఒక నెల పాటు ప్రతిదినం బయట (బహిః) చేస్తాడో, అతడు మహాపాపమునుండికూడా విముక్తుడగును.

Verse 45

अत्यब्दमिति योभ्यस्येत्प्रतिघस्रमनन्यधीः । स व्योममूर्तिः शुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति

ఎవడు ‘అత్యబ్దం’ను ఈ విధంగా ప్రతిదినం, మనస్సు చెదరకుండా, నిరంతరం అభ్యసిస్తాడో, అతడు ఆకాశమూర్తివలె అవుతాడు; శుద్ధాత్ముడై పరబ్రహ్మను పొందుతాడు.

Verse 46

त्रिवर्णमयमोंकारं भूर्भुवःस्वरिति त्रयम् । पादत्रयं च सावित्र्यास्त्रयोवेदा अदूदुहन्

మూడు వేదాలు త్రివర్ణమయ ఓంకారాన్ని, ‘భూః భువః స్వః’ అనే త్రయాన్ని, అలాగే సావిత్రీ (గాయత్రీ) యొక్క మూడు పాదాలను దోహనంచేసి వెలికి తీసినట్లుగా చెప్పబడింది.

Verse 47

एतदक्षरमेनां च जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम् । संध्ययोर्वेदविद्विप्रो वेदपुण्येन युज्यते

వేదవిదుడైన బ్రాహ్మణుడు వ్యాహృతులతో ముందుగా ఈ అక్షరాన్ని (ఓం) మరియు ఈ (గాయత్రీ)ని జపించాలి; రెండు సంధ్యలలో ఇలా చేస్తే వేదజన్య పుణ్యంతో యుక్తుడవుతాడు.

Verse 48

विधिक्रतोर्दशगुणं जपस्यफलमश्नुते । विधिक्रतोर्दशगुणो जपक्रतुरुदीरितः

విధిపూర్వకంగా చేసిన క్రతుయజ్ఞ ఫలానికి పదిగుణంగా జపఫలం చెప్పబడింది; అందుకే జపమే ‘జపక్రతు’ అని, విధిక్రతుకంటే పదిగుణ శ్రేష్ఠమని ప్రకటించారు।

Verse 49

उपांशुस्तच्छतगुणः सहस्रो मानसस्ततः

ఉపాంశు (మెల్లగా) చేసిన జపం దానికి శతగుణ ఫలాన్ని ఇస్తుంది; ఆపై మానస జపం సహస్రగుణ ఫలప్రదం।

Verse 50

अधीत्यवेदान्वेदौ वा वेदं वा शक्तितो द्विजः । सुवर्णपूर्ण धरणी दानस्य फलमश्नुते

ద్విజుడు తన సామర్థ్యానుసారం—అన్ని వేదాలు గానీ, రెండు గానీ, ఒక్క వేదం గానీ—అధ్యయనం చేస్తే, స్వర్ణంతో నిండిన సమస్త భూమిని దానం చేసిన ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 51

श्रुतिमेव सदाभ्यस्येत्तपस्तप्तुं द्विजोत्तमः । श्रुत्यभ्यासो हि विप्रस्य परमं तप उच्यते

తపస్సు చేయదలచిన ద్విజోత్తముడు ఎల్లప్పుడూ శ్రుతినే అభ్యసించాలి; ఎందుకంటే విప్రునికి శ్రుతి నిరంతరాభ్యాసమే పరమ తపస్సు అని చెప్పబడింది।

Verse 52

हित्वा श्रुतेरध्ययनं योन्यत्पठितुमिच्छति । स दोग्ध्रीं धेनुमुत्सृज्य ग्रामक्रोडीं दुधुक्षति

శ్రుతి అధ్యయనాన్ని విడిచి ఇతర గ్రంథాలు చదవదలచినవాడు, పాలు ఇచ్చే ఆవును వదిలి గ్రామపు పందిని పాలు దోచాలని కోరినవాడివంటివాడు।

Verse 53

उपनीय च वै शिष्यं वेदमध्यापयेद्द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं विदु्र्बुधाः

శిష్యునికి ఉపనయనం చేసి, వేదాన్ని కల్పసహితంగా రహస్యసహితంగా బోధించే ద్విజుడే పండితులచే ‘ఆచార్యుడు’ అని చెప్పబడతాడు.

Verse 54

योध्यापयेदेकदेशं श्रुतेरंगान्यथापि वा । वृत्त्यर्थं स उपाध्यायो विद्वद्भिः परिगीयते

జీవికార్థంగా శ్రుతిలోని ఒక భాగాన్ని గానీ, లేదా వేదాంగాలను గానీ బోధించేవాడు పండితులచే ‘ఉపాధ్యాయుడు’ అని కీర్తించబడతాడు.

Verse 56

अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान्मखान् । यः करोति वृतो यस्य स तस्यर्त्त्विगिहोच्यते

ఎంచబడినవాడై ఇతరునికోసం అగ్న్యాధానం, పాకయజ్ఞాలు, అగ్నిష్టోమాది మఖాలను నిర్వహించేవాడు అతని ‘ఋత్విక్’ (యాజకుడు) అని ఇక్కడ చెప్పబడతాడు.

Verse 57

उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्यात्तु शतं पिता । सहस्रं तु पितुर्माता गौरवेणातिरिच्यते

గౌరవంలో ఉపాధ్యాయునికంటే ఆచార్యుడు పది రెట్లు, ఆచార్యునికంటే తండ్రి వంద రెట్లు, తండ్రికంటే తల్లి వెయ్యి రెట్లు అధికంగా గౌరవింపబడుతుంది.

Verse 58

विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं बाहुजानां तु वीर्यतः । वैश्यानां धान्यधनतः पज्जातानां तु जन्मतः

బ్రాహ్మణులలో జ్యేష్ఠత్వం జ్ఞానంతో, క్షత్రియులలో పరాక్రమంతో, వైశ్యులలో ధాన్యధనాలతో, మరియు నీచజన్ములలో కేవలం జన్మతోనే నిర్ణయించబడుతుంది.

Verse 59

यथाविधि निषेकादि यः कर्म कुरुते द्विजः । संभावयेत्तथान्नेन गुरुः स इह कीर्त्यते

యో ద్విజుడు గర్భాధానాది సంస్కారకర్మలను విధివిధానంగా ఆచరించి, అలాగే అన్న-నైవేద్యములతో గురువును యథోచితంగా సత్కరిస్తాడో, అతడే ఇక్కడ సత్యగురువుగా కీర్తింపబడును।

Verse 60

स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः । स्नात्वार्कमर्चयित्वा त्रिः पुनर्मामित्यृचं जपेत्

బ్రహ్మచారి ద్విజునికి స్వప్నంలో అకామతః శుక్రస్రావం జరిగితే, అతడు స్నానం చేసి సూర్యదేవుని ఆరాధించి ‘పునర్మాం…’ అని ప్రారంభమయ్యే ఋచను మూడుసార్లు జపించాలి।

Verse 61

स्वधर्मनिरतानां च वेदयज्ञक्रियावताम् । ब्रह्मचारी चरेद्भैक्ष्यं वेश्मसुप्रयतोऽन्वहम्

బ్రహ్మచారి ప్రతిదినం నియమసంయమాలతో భిక్షాటన చేయాలి; స్వధర్మనిష్ఠులై వేదాధ్యయన-యజ్ఞక్రియలలో నిమగ్నులైన వారి గృహాలకు వెళ్లాలి।

Verse 62

अकृत्वा भैक्ष्यचरणमसमिध्य हुताशनम् । अनातुरः सप्तरात्रमवकीर्णि व्रतं चरेत्

అతడు అనారోగ్యము లేకుండానే భిక్షాటన చేయక, హుతాశనాన్ని (అగ్నిని) విధిగా ప్రదీప్తం చేయకపోతే, ఏడు రాత్రులు అవకీర్ణి-వ్రతాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 63

यथेष्टचेष्टो नभवेद्गुरोर्नयनगोचरे । न नामपरिगृह्णीयात्परोक्षेप्यविशेषणम्

గురువు దృష్టిగోచరంలో ఉన్నప్పుడు అతడు యథేచ్ఛగా ప్రవర్తించకూడదు; గురువు ప్రత్యక్షంగా లేకపోయినా గౌరవసూచక విశేషణం లేకుండా గురునామాన్ని పలకకూడదు।

Verse 64

गुरुनिंदाभवेद्यत्र परिवादस्तु यत्र च । श्रुती पिधाय वास्थेयं यातव्यं वा ततोन्यतः

ఎక్కడ గురునింద జరుగుతుందో, ఎక్కడ అపవాదం–పరివాదం వినిపిస్తుందో, అక్కడ చెవులు మూసుకొని మాత్రమే ఉండాలి; లేకపోతే అక్కడినుంచి మరొక చోటికి వెళ్లాలి।

Verse 65

खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः । मत्सरी क्षुद्रकीटःस्यात्परिभोक्ता भवेत्कृमिः

గురువును అపవాదం చేయువాడు గాడిదగా జన్మిస్తాడు; గురునిందకుడు కుక్కగా అవుతాడు. అసూయగలవాడు చిన్న పురుగుగా, పరభోగి కృమిగా మారుతాడు।

Verse 66

नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती । क्वापि विंशतिवर्षेण ज्ञातृणा गुणदोषयोः

గురువు భార్య—సతీమణి, యువతియైనప్పటికీ—ఆమెను సన్నిహితంగా సంబోధించకూడదు. ఆమె పాదాలను స్పర్శించి నమస్కరించి జాగ్రత్తగా ఉండాలి; ఎందుకంటే గుణదోషాలు బంధువులకైనా ఇరవై ఏళ్లకు గానీ స్పష్టంగా తెలియవు।

Verse 67

स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः । प्रमदासु प्रमाद्यंति क्वचिन्नैव विपश्चितः

స్త్రీల స్వభావం చంచలమని స్మృతులు చెబుతాయి; అది పురుషులకు పతనకారణమైన దోషమని భావించబడింది. స్త్రీల విషయములో కొన్నిసార్లు పండితుడుకూడా పొరబడతాడు, అయితే కొన్ని సందర్భాలలో పొరబడడు కూడా।

Verse 68

विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम् । स्ववशं वापि कुर्वंति सूत्रबद्धशकुंतवत्

ఎందుకంటే వారు పండితుడినీ అపండితుడినీ బలంగా అధిగమించగలరు, వారిని తమ వశంలోకి తెచ్చుకోగలరు—దారంతో కట్టబడిన పక్షిలాగా।

Verse 69

न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता । बलवंतीद्रियाण्यत्र मोहयंत्यपि कोविदान्

ఇక్కడ తల్లి గానీ, కుమార్తె గానీ, ఏకాంతశీలి సోదరి గానీ కారణం కాదు; బలవంతమైన ఇంద్రియాలే కారణం, అవి పండితులనూ మోహింపజేస్తాయి.

Verse 70

प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति । शुश्रूषया गुरोस्तद्वद्विद्या शिष्योधिगच्छति

ఎలా శ్రమతో భూమిని తవ్వితే లోపల దాగిన నీరు లభిస్తుందో, అలాగే గురువుకు శుశ్రూష చేయడం ద్వారా శిష్యుడు నిజమైన విద్యను పొందుతాడు.

Verse 71

शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम् । प्रमादादथ निम्लोचेज्जपन्नपवसेद्दिनम्

బ్రహ్మచారి సూర్యోదయం అయినా పడుకుని ఉండి, నిర్లక్ష్యంతో సూర్యాస్తమయం కూడా జరిగేలా చేస్తే, ప్రాయశ్చిత్తంగా ఆ రోజు జపం చేస్తూ ఉపవాసం ఉండాలి.

Verse 72

सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत् । शक्या वर्षशतेनापि नो कर्तुं तस्य निष्कृतिः

కుమారుని జననానికి తల్లిదండ్రులు అనుభవించే కష్టానికి ప్రతిఫలం వంద సంవత్సరాల్లోనూ పూర్తిగా చెల్లించలేం.

Verse 73

अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा । त्रिषु तेषु सुतुष्टेषु तपः सर्वं समाप्यते

కాబట్టి తల్లిదండ్రులకూ గురువుకూ ఎల్లప్పుడూ ప్రీతికరమైనదే చేయాలి; ఈ ముగ్గురు సంతుష్టులైతే సమస్త తపస్సు సంపూర్ణమైనదిగా భావించబడుతుంది.

Verse 74

तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते । तानतिक्रम्य यः कुर्यात्तन्नसिद्ध्येत्कदाचन

మాత, పిత, గురువు—ఈ ముగ్గురికి భక్తితో శుశ్రూష చేయుటనే పరమ తపస్సు అంటారు. వారిని అతిక్రమించి లేదా నిర్లక్ష్యంగా ఏ పని చేసినా అది ఎన్నటికీ సిద్ధి పొందదు.

Verse 75

त्रीनेवामून्समाराध्य त्रींल्लोकान्स जयेत्सुधीः । देववद्दिवि दीव्येत तेषां तोषं विवर्धयन्

ఈ ముగ్గురినే—మాత, పిత, గురువు—భక్తితో ఆరాధించిన జ్ఞాని మూడు లోకాలను జయిస్తాడు. వారి సంతోషాన్ని పెంచుతూ స్వర్గంలో దేవుడిలా విహరిస్తాడు.

Verse 76

भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः । गुरोः शुश्रूषणात्तद्वत्स्वर्लोकं च जयेत्कृती

తల్లిపై భక్తితో సామర్థ్యవంతుడు భూలోకాన్ని పొందుతాడు; తండ్రిపై భక్తితో భువర్లోకాన్ని; అలాగే గురువుకు శుశ్రూష చేయుటవలన స్వర్గలోకాన్ని జయిస్తాడు.

Verse 77

एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम् । यदेतेषां हि संतोष उपधर्मोन्य उच्यते

మనుష్యులకు ఇదే పురుషార్థ చతుష్టయం అని చెప్పబడింది—మాత, పిత, గురువుల సంతృప్తియే పరమ ఉపధర్మం (ఆధార ధర్మం) అని పిలవబడుతుంది.

Verse 78

अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः । अप्रस्खलद्ब्रह्मचर्यो गृहाश्रममथाश्रयेत्

విధిపూర్వకంగా క్రమానుసారంగా నాలుగు వేదాలు గానీ, రెండు వేదాలు గానీ, లేదా ఒక వేదమైనా అధ్యయనం చేసి—బ్రహ్మచర్యం చలించని ద్విజుడు—తదుపరి గృహాశ్రమాన్ని ఆశ్రయించాలి.

Verse 79

अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत् । अनुग्रहश्च वैश्वेशः काशीप्राप्तिकरः परः

అవిచ్ఛిన్న బ్రహ్మచర్యం విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహం వల్లనే కలుగుతుంది. వైశ్వేశుని ఆ పరమ కృపే కాశీప్రాప్తికి అత్యున్నత కారణం.

Verse 80

काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति । निर्वाणार्थं प्रयत्नो हि सदाचारस्य धीमताम्

కాశీని పొందితే జ్ఞానం కలుగుతుంది; జ్ఞానంతో నిర్వాణం చేరుతాడు. అందుకే మోక్షార్థం బుద్ధిమంతులు సదాచారానికే ప్రయత్నిస్తారు.

Verse 81

सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे । विद्याजातं पठित्वांते गृहस्थाश्रममाश्रयेत्

ఇంటిలో ఉన్నట్లుగా సదాచారం ఇతర ఆశ్రమాలలో అంతగా ఉండదు. కాబట్టి విద్యను పూర్తిచేసి చివరికి గృహస్థాశ్రమాన్ని ఆశ్రయించాలి.

Verse 82

गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा । आनुकूल्यं हि दंपत्योस्त्रिवर्गोदय हेतवे

మనిషి భార్య వశంలో పడకపోతే గృహాశ్రమం కన్నా గొప్పది లేదు. దంపతుల పరస్పర అనుకూలతే ధర్మ-అర్థ-కామ అనే త్రివర్గ వికాసానికి కారణం.

Verse 83

आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः । प्रातिकूल्यं कलत्रं चेन्नरकेणापि किं ततः

జీవిత భాగస్వామి అనుకూలంగా ఉంటే స్వర్గం కూడా ఎందుకు? కానీ అతడు/ఆమె ప్రతికూలంగా ఉంటే స్వర్గంలోనూ ఏమి ప్రయోజనం—అది నరకమే కదా.

Verse 84

गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम् । सा च भार्या विनीताया त्रिवर्गो विनयो धुवम्

గృహస్థాశ్రమం సుఖార్థమే; ఆ సుఖానికి మూలం భార్య. భార్య వినయశీలగా సదాచారసంపన్నగా ఉంటే ధర్మ-అర్థ-కామములు అనే త్రివర్గం వికసిస్తుంది; వినయం నిశ్చయంగా స్థిరమైనది.

Verse 85

जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः । मृगीदृशां जलौकानां विचारान्महदतंरम्

మందబుద్ధులు స్త్రీలను జలౌకలతో పోలుస్తారు; కానీ ఆలోచిస్తే మృగనయనులైన స్త్రీలకు జలౌకలకు మధ్య గొప్ప తేడా స్పష్టమవుతుంది.

Verse 86

जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी । प्रमदा सर्वदा दत्ते चित्तं वित्तं बलं सुखम्

జలౌక కేవలం రక్తమే తీసుకుంటుంది, తపస్వినిలా; కానీ స్త్రీ ఎల్లప్పుడూ ఇస్తుంది—మనస్సు, ధనం, బలం, సుఖం.

Verse 87

दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा । गुणैरमीभिः संयुक्ता सा श्रीः स्त्रीरूपधारिणी

దక్షురాలు, సంతానవతి, సాధ్వి, మధురవాక్కుతో మాట్లాడే, సహకారిణి—ఈ గుణాలతో యుక్తమైన ఆమె స్త్రీరూపధారిణి శ్రీయే.

Verse 88

गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च । उद्वहेत ततो भार्यां सवर्णां साधुलक्षणाम्

గురువు అనుమతితో సమావర్తనస్నానం చేసి, వ్రతమును మరియు వేదాధ్యయనమును పూర్తిచేసి, ఆపై సమవర్ణమైన సద్గుణలక్షణయుత భార్యను వివాహం చేసుకోవాలి.

Verse 89

जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका । दारकर्मणि योग्या सा द्विजानां धर्मवृद्धये

జన్మతః కన్య అదే గోత్రపరంపరలోనిదైనా, మాతృపక్షమున సపిండ బంధం లేకపోతే ఆమె వివాహకర్మకు యోగ్యురాలిగా భావింపబడుతుంది—ద్విజుల ధర్మం గృహకర్మల ద్వారా వృద్ధి చెందుటకై।

Verse 90

स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् । अभिशस्तिसमायुक्तं तथा कन्याप्रसूं त्यजेत्

స్త్రీ-సంబంధం ద్వారా కూడ అపస్మారము, క్షయము, శ్విత్రము ఉన్న కులాన్ని విడిచిపెట్టవలెను; అలాగే ఘోర నిందకు లోనైన కులాన్ని, మరియు కేవలం కన్యాసంతానమే ప్రసవించేదిగా ప్రసిద్ధమైన కులాన్ని కూడా త్యజించవలెను।

Verse 91

रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम् । उद्वहेत द्विजो भार्यां सौम्यास्यां मृदुभाषिणीम्

ద్విజుడు రోగరహిత, సోదరులు కలిగిన, తనకంటే కొద్దిగా చిన్నదైన, సౌమ్యముఖి మరియు మృదుభాషిణి అయిన భార్యను వివాహం చేసుకోవలెను।

Verse 92

न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम् । न पक्ष्यहिप्रेष्यनाम्नीं सौम्याख्यामुद्वहेत्सुधीः

సుధీ పురుషుడు పర్వతం, ఋక్ష (ఎలుగు) లేదా వృక్షం అనే పేర్లు కలిగిన కన్యను వివాహం చేయకూడదు; నది లేదా సర్పం పేరుతో ఉన్నదానిని కూడా కాదు; పక్షి, అహి (పాము) లేదా ప్రేష్య (దాసి/సేవకుడు) పేరుతో ఉన్నదానిని కూడా కాదు; అలాగే కేవలం ‘సౌమ్యా’ అనే పేరున్నదానిని కూడా కాదు।

Verse 93

न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम् । नालोमिकां नातिलोमां नास्निग्धस्थूलमौलिजाम्

అతిగా హీనమో వికృతమో అయిన అవయవాలు కలిగినదానిని, అతిదీర్ఘకాయినిని లేదా అతి కృశమైనదానిని, తక్కువ రోమములు గలదానిని లేదా అతిరోమములు గలదానిని, అలాగే రూక్ష-భారీ (అస్నిగ్ధ-స్థూల) కేశములు గలదానిని వధువుగా ఎంచుకోకూడదు।

Verse 94

मोहात्समुपयच्छेत कुलहीनां न कन्यकाम् । हीनोपयमनाद्याति संतानमपि हीनताम्

మోహవశాత్ కులహీన కన్యను వివాహం చేయకూడదు; హీనకులంలో చేసిన వివాహం సంతానానికీ హీనతను కలిగిస్తుంది।

Verse 95

लक्षणानि परीक्ष्यादौ ततः कन्यां समुद्वहेत् । सुलक्षणा सदाचारा पत्युरायुर्विवर्धयेत्

ముందుగా శుభలక్షణాలను పరిశీలించి తరువాత కన్యను వివాహం చేయాలి; సులక్షణా సదాచారిణి భార్య భర్త ఆయుష్షును వృద్ధి చేస్తుంది।

Verse 96

ब्रह्मचारि समाचार इति ते समुदी रितः । घटोद्भव प्रसंगेन स्त्रीलक्षणमथ ब्रुवे

ఇలా నీకు బ్రహ్మచారి ఆచారం వివరించబడింది; ఇప్పుడు, ఓ ఘటోద్భవ (అగస్త్య), అదే సందర్భంలో స్త్రీల లక్షణాలను నేను చెప్పుదును।