Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनर्ददर्श तन्वंगी चित्रपट्यां घटोद्भव । स्वर्गद्वारात्पुरोभागे श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

స్కందుడు పలికెను—అనంతరం ఆ తన్వంగి చిత్రపటీ వద్ద ఘటోద్భవుడైన అగస్త్యుని మళ్లీ దర్శించింది; స్వర్గద్వారము ముందుభాగంలో శ్రీమతి మణికర్ణికను దర్శించింది।

Verse 2

संसारसर्पदष्टानां जंतूनां यत्र शंकरः । अपसव्येन हस्तेन ब्रूते ब्रह्मस्पृशञ्छ्रुतिम्

అక్కడ సంసారసర్ప దష్టులైన జీవుల కొరకు శంకరుడు అపసవ్యమైన (ఎడమవైపు తిరిగిన) చేతితో బ్రహ్మాన్ని స్పృశిస్తూ మోక్షప్రదమైన శ్రుతిని ఉచ్ఛరిస్తాడు।

Verse 3

न कापिलेन योगेन न सांख्येन न च व्रतैः । या गतिः प्राप्यते पुंभिस्तां दद्यान्मोक्षभूरियम्

కాపిలయోగముచేత కాదు, సాంఖ్యముచేత కాదు, వ్రతములచేత కూడా కాదు—పురుషులు కష్టపడి పొందే ఆ పరమగతిని ఈ మోక్షభూమి ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 4

वैकुंठे विष्णुभवने विष्णुभक्तिपरायणाः । जपेयुः सततं मुक्त्यै श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

వైకుంఠంలో, విష్ణు భవనంలో, విష్ణుభక్తికి పరాయణులైన భక్తులు మోక్షార్థం నిరంతరం శ్రీమతి మణికర్ణిక నామజపం చేస్తారు।

Verse 5

हुत्वाग्निहोत्रमपि च यावज्जीवं द्विजोत्तमाः । अंते श्रयंते मुक्त्यै यां सेयं श्रीमणिकर्णिका

ఉత్తమ ద్విజులు జీవితాంతం అగ్నిహోత్రం చేసినప్పటికీ, చివరికి మోక్షార్థం ఎవరి శరణు పొందుతారో—ఆమెయే ఈ శ్రీ మణికర్ణిక।

Verse 6

वेदान्पठित्वा विधिवद्ब्रह्मयज्ञरता भुवि । यां श्रयंति द्विजा मुक्त्यै सेयं श्रीमणिकर्णिका

విధివిధానంగా వేదాలను అధ్యయనం చేసి, భూమిపై బ్రహ్మయజ్ఞం (స్వాధ్యాయ‑పఠనం) లో నిమగ్నులై, ద్విజులు ముక్తికై యావిడ శరణు పొందుతారో—ఆమెయే శ్రీమణికర్ణిక.

Verse 7

इष्ट्वा क्रतूनपि नृपा बहून्पर्याप्तदक्षिणान् । श्रयंते श्रेयसे धन्याः प्रांतेऽधिमणिकर्णिकम्

సమృద్ధమైన దక్షిణలతో అనేక క్రతువులు నిర్వహించిన రాజులుకూడా—ధన్యులై—జీవితాంత్యంలో పరమ శ్రేయస్సుకోసం మణికర్ణికను శరణు పొందుతారు.

Verse 8

सीमंतिन्योपि सततं पतिव्रतपरायणाः । मुक्त्यै पतिमनुव्रज्य श्रयंति मणिकर्णिकाम्

ఎల్లప్పుడూ పతివ్రతధర్మంలో నిమగ్నమైన స్త్రీలుకూడా, భర్తను అనుసరించి, ముక్తికై మణికర్ణికను శరణు పొందుతారు.

Verse 9

वैश्या अपि च सेवंते न्यायोपार्जितसंपदः । धनानि साधुसात्कृत्वा प्रांते श्रीमणिकर्णिकाम्

న్యాయంగా సంపాదించిన సంపద కల వైశ్యులుకూడా, తమ ధనాన్ని సజ్జనులకు దానంగా సమర్పించి, జీవితాంత్యంలో శ్రీమణికర్ణికను శరణు పొందుతారు.

Verse 10

त्यक्त्वा पुत्रकलत्रादि सच्छूद्रा न्यायमार्गगाः । निर्वाणप्राप्तये चैनां भजेयुर्मणिकर्णिकाम्

న్యాయమార్గంలో నడిచే సత్శూద్రులుకూడా, కుమార‑కలత్రాది ఆసక్తిని విడిచి, నిర్వాణప్రాప్తికై మణికర్ణికను భజించి పూజించాలి.

Verse 11

यावज्जीवं चरंतोपि ब्रह्मचर्य जितेंद्रियाः । निःश्रेयसे श्रयंत्येनां श्रीमतीं मणिकार्णकाम्

జీవితాంతం బ్రహ్మచర్యం ఆచరించి ఇంద్రియాలను జయించినవారుకూడా పరమ నిఃశ్రేయసార్థం శ్రీమయమైన మణికార్ణికను ఆశ్రయిస్తారు।

Verse 12

अतिथीनपि संतर्प्य पंचयज्ञरता अपि । गृहस्थाश्रमिणो नेमां त्यजेयुर्मणिकर्णिकाम्

అతిథులను సంతృప్తిపరచి పంచయజ్ఞాలలో నిమగ్నమైన గృహస్థాశ్రములు కూడా ఈ మణికార్ణికను విడిచిపెట్టకూడదు।

Verse 13

वानप्रस्थाश्रमयुजो ज्ञात्वा निर्वाणसाधनम् । सन्नियम्येंद्रियग्रामं मणिकर्णीमुपासते

వానప్రస్థాశ్రములు ఆమెను నిర్వాణసాధనమని తెలిసికొని, ఇంద్రియసమూహాన్ని దృఢంగా నియమించి మణికార్ణీని ఉపాసిస్తారు।

Verse 14

अनन्यसाधनां मुक्तिं ज्ञात्वा शास्त्रैरनेकधा । मुमुक्षुभिस्त्वेकदंडैः सेव्यते मणिकर्णिका

శాస్త్రాలు అనేక విధాలుగా ఆమెనే ముక్తికి అనన్య సాధనమని తెలిపినదని తెలుసుకొని, ఏకదండధారులైన ముముక్షులు మణికార్ణికను సేవిస్తారు।

Verse 15

दंडयित्वा मनोवाचं कायं नित्यं त्रिदंडिनः । नैःश्रेयसीं श्रियं प्राप्तुं श्रयंते मणिकर्णिकाम्

త్రిదండీ సన్యాసులు మనస్సు, వాక్కు, కాయాన్ని నిత్యం శాసించి నియమించి, పరమ నిఃశ్రేయస-శ్రీ పొందుటకు మణికార్ణికను ఆశ్రయిస్తారు।

Verse 16

चांद्रायणव्रतैः कृच्छ्रैर्भर्तुः शुश्रूषणैरपि । निनाय क्षणवत्कालमायुःशेषस्य सानघा

కఠినమైన చాంద్రాయణ వ్రతాలు, ఘోర తపస్సు మరియు భర్తకు భక్తితో చేసిన శుశ్రూష ద్వారానూ ఆ నిర్దోషిణి తన శేషాయుష్షును క్షణమాత్రంలా గడిపింది।

Verse 17

शिखी मुंडी जटी वापि कौपीनी वा दिगंबरः । मुमुक्षुः को न सेवेत मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

శిఖాధారి అయినా, ముండితుడైనా, జటాధారుడైనా, కౌపీనధారుడైనా, దిగంబరుడైనా—మోక్షార్థి ఎవడు మోక్షదాయిని మణికర్ణికను ఆశ్రయించడు?

Verse 18

उवाच च प्रसन्नास्य आशीर्भिरभिनद्य च । उत्तिष्ठतं प्रकुरुतं महानेपथ्यमद्य वै

ప్రసన్న ముఖంతో ఆశీర్వచనాలతో వారిని అభినందిస్తూ ఆయన ఇలా అన్నాడు—“లేచి నిలువండి; నేడు నిజంగా మహా ఏర్పాట్లు చేయండి.”

Verse 19

संत्युपायाः सहस्रं तु मुक्तये न तथा मुने । हेलयैषा यथा दद्यान्निर्वाणं मणिकर्णिका

ఓ మునీ! ముక్తికి వేల ఉపాయాలు ఉన్నా, ఇలాంటిది లేదు; మణికర్ణిక అయితే అలసత్వమాత్రంతోనూ నిర్వాణం (మోక్షం) ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 20

अनशनव्रतभृते त्रिकालाभ्यवहारिणे । प्रांते दद्यात्समां मुक्तिमुभाभ्यां मणिकर्णिका

అనశన వ్రతధారికి, త్రికాల భోజనం చేసేవానికి—జీవితాంతంలో మణికర్ణిక ఇద్దరికీ సమాన ముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 21

यथोक्तमाचरेदेको निष्ठा पाशुपतंव्रतम् । निरंतरं स्मरेदेको हृद्येनां मणिकर्णिकाम्

ఒకడు యథావిధిగా దృఢనిష్ఠతో పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరించుగాక; మరొకడు హృదయంలో నిరంతరం మణికర్ణికను స్మరించుగాక।

Verse 22

दृष्टात्र वपुषः पाते द्वयोश्च सदृशी गतिः । तस्मात्सर्वविहायाशु सेव्यैषा मणिकर्णिका

ఇక్కడ దేహపాతం జరిగినప్పుడు ఇద్దరిదీ గతి సమానమని కనిపిస్తుంది; కనుక అన్నిటిని విడిచి వెంటనే మణికర్ణికను సేవించవలెను।

Verse 23

स्वर्गद्वारे विशेयुर्ये विगाह्य मणिकर्णिकाम् । तेषां विधूतपापानां कापि स्वर्गो न दूरतः

మణికర్ణికలో స్నానమాచరించి స్వర్గద్వారంలో ప్రవేశించువారికి, పాపాలు కడిగివేయబడిన వారికి, ఏ స్వర్గలోకమూ దూరంగా ఉండదు।

Verse 24

स्वर्गद्वाः स्वर्गभूरेषा मोक्षभूर्मणिकर्णिका । स्वर्गापवर्गावत्रैव नोपरिष्टान्न चाप्यधः

మణికర్ణిక స్వర్గద్వారం, స్వర్గభూమి, మోక్షభూమి కూడా; స్వర్గమూ అపవర్గమూ ఇక్కడే—పైకీ కాదు, కిందకీ కాదు।

Verse 25

दत्त्वा दानान्यनेकानि विगाह्य मणिकर्णिकाम् । स्वर्गद्वारं प्रविष्टा ये न ते निरयगामिनः

అనేక దానాలు ఇచ్చి మణికర్ణికలో స్నానమాచరించి స్వర్గద్వారంలో ప్రవేశించువారు నరకగాములు కారు।

Verse 26

स्वर्गापवर्गयोरर्थः कोविदैश्च निरूपितः । स्वर्गः सुखं समुद्दिष्टमपवर्गो महासुखम्

స్వర్గం మరియు అపవర్గం యొక్క అర్థాన్ని పండితులు స్పష్టంగా నిర్ధారించారు. స్వర్గం సుఖమని చెప్పబడింది; అపవర్గం (మోక్షం) మహాసుఖం.

Verse 27

मणिकर्ण्युपविष्टस्य यत्सुखं जायते सतः । सिंहासनोपविष्टस्य तत्सुखं क्व शतक्रतोः

మణికర్ణికలో కూర్చున్న సత్పురుషునికి కలిగే ఆనందం—సింహాసనంపై కూర్చున్న శతక్రతు (ఇంద్రుడు)కు అది ఎక్కడ?

Verse 28

महासुखं यदुद्दिष्टं समाधौ विस्मृतात्मनाम् । श्रीमत्यां मणिकर्ण्यां तत्सहजेनैव जायते

సమాధిలో ఆత్మను మరచినవారికి చెప్పబడిన ‘మహాసుఖం’—శ్రీమయమైన మణికర్ణికలో అది సహజంగానే స్వయంగా ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 29

स्वर्गद्वारात्पुरोभागे देवनद्याश्च पश्चिमे । सौभाग्यभाग्यैकनिधिः काचिदेका महास्थली

స్వర్గద్వారానికి ముందుభాగంలో, దేవనదికి పడమర వైపున, ఒకే మహాస్థలి ఉంది—సౌభాగ్య భాగ్యాల ఏకనిధి.

Verse 30

यावंतो भास्वतः स्पर्शाद्भासंते सैकताः कणाः । तावंतो द्रुहिणा जग्मुर्नैत्येषा मणिकर्णिका

ప్రకాశవంతమైన సూర్యస్పర్శంతో ఎంతమంది ఇసుకకణాలు మెరుస్తాయో, అంతసార్లు ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ) ఇక్కడికి వచ్చాడు; అయినా ఈ మణికర్ణిక నిత్యమూ అనన్యమే, సామాన్యమవదు.

Verse 31

संति तीर्थानि तावंति परितो मणिकर्णिकाम् । यावद्भिस्तिलमात्रापि न भूमिर्विरलीकृता

మణికర్ణిక చుట్టూ అంతెన్నో తీర్థాలు ఉన్నాయి; తిలమాత్రమైన భూమి కూడా తీర్థరహితంగా విరళంగా మిగలదు।

Verse 32

यदन्वये कोपि मुक्तः संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । तद्वंश्यास्तत्प्रभावेण मान्याः स्वर्गौकसामपि

ఏ వంశంలోనైనా ఒక్కరు మణికర్ణికను చేరి మోక్షం పొందితే, ఆ ప్రభావంతో అతని వంశజులు స్వర్గవాసుల మధ్య కూడా గౌరవనీయులు అవుతారు।

Verse 33

तर्पिताः पितरो येन संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । सप्तसप्त तथा सप्त पूर्वजास्तेन तारिताः

మణికర్ణికను చేరి పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి తృప్తిపరచినవాడు, తన పూర్వజులను—ఏడు, ఏడు, మరల ఏడు తరాల వరకు—తారిస్తాడు।

Verse 34

आमध्याद्देवसरित आ हरिश्चंद्रमडपात् । आ गंगा केशवादा च स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

మణికర్ణిక దేవనదీ మధ్యభాగం నుండి హరిశ్చంద్ర మండపం వరకు, అలాగే గంగా-కేశవం నుండి స్వర్గద్వారం వరకు విస్తరించి ఉంది।

Verse 35

एतद्रजःकणतुलां त्रिलोक्यपि न गच्छति । एतत्प्राप्त्यै प्रयतते त्रिलोकस्थोऽखिलो भवी

ఈ స్థలంలోని ధూళికణం విలువకూ త్రిలోకాలు సరితూగవు; అందుకే త్రిలోకాలలోని సమస్త జీవులు దీనిని పొందుటకు యత్నిస్తారు।

Verse 36

कलावती चित्रपटीं पश्यंतीत्थं मुहुर्मुहुः । ज्ञानवापीं ददर्शाथ श्रीविश्वेश्वरदक्षिणे

కలావతి ఆ విచిత్ర చిత్రపటాన్ని మళ్లీ మళ్లీ తిలకిస్తూ, అనంతరం శ్రీ విశ్వేశ్వరుని దక్షిణ భాగంలో ఉన్న కాశీక్షేత్రపు పవిత్ర జ్ఞానవాపిని దర్శించింది।

Verse 37

यदंबुसततं रक्षेद्दुर्वृत्ताद्दंडनायकः । संभ्रमो विभ्रमश्चासौ दत्त्वा भ्रातिं गरीयसीम्

ఆ జలాన్ని దుష్టుల నుండి ఎల్లప్పుడూ దండనాయకుడు కాపాడుతాడు; అలాగే సంభ్రముడు, విభ్రముడుతో కలిసి, దానికి అత్యుత్తమ కాంతి మరియు గౌరవాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 38

योष्टमूर्तिर्महादेवः पुराणे परिपठ्यते । तस्यैषांबुमयी मूर्तिर्ज्ञानदा ज्ञानवापिका

పురాణాలలో మహాదేవుడు యోష్టమూర్తిగా కీర్తింపబడతాడు; ఈ జ్ఞానవాపికా ఆయనదే జలమయ రూపం, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేది।

Verse 39

नेत्रयोरतिथीकृत्य ज्ञानवापी कलावती । कदंबकुसुमाकारां बभार क्षणतस्तनुम्

జ్ఞానవాపి ఆమె కళ్లను అతిథులుగా స్వీకరించినట్లుగా, కలావతికి క్షణమాత్రంలో కదంబపుష్పసమానమైన దేహాన్ని కలిగించింది।

Verse 40

अंगानि वेपथुं प्रापुः स्विन्ना भालस्थली भृशम् । हर्षवाष्पांबुकलिले जाते तस्या विलोचने

ఆమె అవయవాలు కంపించాయి, నుదురు బాగా చెమటతో తడిసింది; ఆనందాశ్రువులతో కలిసిన జలబిందువుల వల్ల ఆమె కన్నులు మసకబారాయి।

Verse 41

तस्तंभ गात्रलतिका मुखवैवर्ण्यमाप च । स्वरोथ गद्गदो जातो व्यभ्रंशत्तत्करात्पटी

ఆమె సుకుమార అవయవాలు ఒక్కసారిగా స్థంభించాయి, ముఖవర్ణం మసకబారింది; స్వరం గద్గదమై రుద్ధమైంది, ఆమె చేతిలోని వస్త్రము జారిపడి పోయింది।

Verse 42

साक्षणं स्वं विसस्मार काहं क्वाहं न वेत्ति च । सौषुप्तायां दशायां च परमात्मेव निश्चला

ఆ క్షణమే ఆమె తనను తాను మరచిపోయింది; ‘నేను ఎవరు? నేను ఎక్కడ?’ అని కూడా తెలియలేదు. సుషుప్తి వంటి స్థితిలో, పరమాత్మలో లీనమైన ఆత్మవలె ఆమె నిశ్చలంగా నిలిచింది।

Verse 43

अथ तत्परिचारिण्यस्त्वरमाणा इतस्ततः । किं किं किमेतदेतत्किं पृच्छंति स्म परस्परम्

అప్పుడు ఆమె పరిచారికలు తొందరగా ఇటూ అటూ పరుగెత్తుతూ, పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ అడిగారు—“ఏమిటిది? ఏమైంది? ఇది ఏమిటి?”

Verse 44

तदवस्थां समालोक्य तां ताश्चतुरचेतसः । विज्ञाय सात्त्विकैर्भावैरिदमूचूः परस्परम्

ఆమె స్థితిని చూసి, ఆ వివేకవంతమైన స్త్రీలు ఇది సాత్త్విక భావాల వల్ల కలిగిందని గ్రహించి, పరస్పరం ఇలా అన్నారు।

Verse 45

भवांतरे प्रेमपात्रमेतयैक्षितु किंचन । चिरात्तेन च संगत्य सुखमूर्च्छामवाप ह

పూర్వజన్మలో దీని దర్శనం ఆమెకు ప్రేమపాత్రమై ఉండెను; ఇప్పుడు చాలా కాలం తర్వాత మళ్లీ కలుసుకోగానే ఆమె ఆనందమూర్ఛను పొందింది।

Verse 46

अथनेत्थं कथमियमकांडात्पर्यमूमुहत् । प्रेक्षमाणा रहश्चित्रपटीमति पटीयसीम्

అప్పుడు వారు ఆశ్చర్యంతో—“ఈమె అకస్మాత్తుగా ఈ మోహజనిత మూర్ఛలో ఎలా పడిపోయింది?” అని అనుకున్నారు. తరువాత రహస్యంగా, చిత్రపటంలా సూక్ష్మబుద్ధి గల ఆ అత్యంత వివేకవతిని నిశితంగా పరిశీలించారు.

Verse 47

तन्मोहस्य निदानं ताःसम्यगेव विचार्य च । उपचेरुर्महाशांतैरुपचारैरनाकुलम्

ఆమె మోహానికి కారణాన్ని సమ్యగ్గా విచారించి, వారు కలతపడకుండా, మహాశాంతిని ప్రసాదించే శమనోపచారాలు మరియు సేవలతో ఆమెను శ్రద్ధగా ఉపచరించారు.

Verse 48

काचित्तां वीजयांचक्रे कदलीतालवृंतकैः । बिसिनीवलयैरन्या धन्यां तां पर्यभूषयत्

ఒకరు అరటి, తాటి కాడలతో ఆమెకు వీచారు; మరొకరు కమలతంతువులతో చేసిన కంకణాలతో ఆ ధన్యురాలిని అలంకరించారు.

Verse 49

अमंदैश्चंदनरसैरभ्यषिंचदमुं परा । अशोकपल्लवैरस्याः काचिच्छोकमनीनशत्

మరొకరు విరివిగా చందనరసంతో ఆమెను సింఛించారు; ఇంకొకరు అశోక పల్లవాలతో ఆమె శోకాన్ని తొలగించేందుకు యత్నించారు.

Verse 50

धारामंडपधारांबुसीकरैस्तत्तनूलताम् । इष्टार्थविरहग्लानां सिंचयामास काचन

ఒకరు ధారామండపంలో ప్రవహించే నీటి సూక్ష్మ తుంపర్లతో, ఇష్టప్రాప్తి వియోగంతో క్షీణించిన ఆ కోమల లతాసదృశ దేహాన్ని మెల్లగా సింఛించారు.

Verse 51

जलार्द्रवाससा काचिदेतस्यास्तनुमावृणोत् । कर्पूरक्षोदजालेपैरन्यास्तामन्वलेपयन्

ఒక సఖి నీటితో తడిసిన వస్త్రాలతో ఆమె దేహాన్ని కప్పింది. మరికొందరు కర్పూరచూర్ణంతో చేసిన లేపనాలను పూసి ఆమెను శీతలపరిచారు.

Verse 52

पद्मिनीदलशय्या च काचित्यरचयन्मृदुम् । काचित्कुलिशनेपथ्यं दूरीकृत्य तदंगतः

ఒక సఖి పద్మదళాలతో మృదువైన శయ్యను సిద్ధం చేసింది. మరొక సఖి ఆమె దేహంపై ఉన్న కఠినమైన, గట్టిగా ఉన్న అలంకారాలను తొలగించి పక్కన పెట్టింది.

Verse 53

मुक्ताकलापं रचयांचक्रे वक्षोजमंडले । काचिच्छशिमुखी तां तु चंद्रकांतशिलातले

ఒక సఖి ఆమె వక్షస్థలంపై ముత్యాల గుచ్ఛాన్ని అలంకరించింది. మరొక చంద్రవదన సఖి ఆమెను చంద్రకాంత శిలపై పరుండబెట్టింది.

Verse 54

स्वापयामास तन्वंगीं स्रवच्छीतांबुशीतले । दृष्ट्वोपचार्यमाणां तामित्थं बुद्धिशरीरिणी

చుక్కలుగా జారే చల్లని నీటితో శీతలమైన ఆ ఉపరితలంపై ఆమె ఆ సన్నని అవయవాల స్త్రీని నిద్రపుచ్చింది. ఆమెకు ఇలా సేవ జరుగుతుండటం చూసి వివేకవతి తగినట్లు పలికింది.

Verse 55

अतितापपरीतांगी ताः सखीः प्रत्यभाषत । एतस्यास्तापशांत्यर्थं जानेहं परमौषधम्

అతితాపంతో వ్యాకులమై ఆమె సఖీలతో ఇలా పలికింది—“ఈమె దాహశాంతి కోసం ఇక్కడ నాకు పరమౌషధం తెలుసు.”

Verse 56

उपचारानिमान्सवार्न्दूरी कुरुत मा चिरम् । अपतापां करोम्येनां सद्यः पश्यत कौतुकम्

ఈ సేవకులనూ ఉపచారాలనూ అన్నిటినీ వెంటనే తొలగించండి, ఆలస్యం చేయకండి. నేను ఆమెను దాహ-పరితాపం నుండి క్షణంలోనే విముక్తి చేస్తాను—ఈ అద్భుత కౌతుకాన్ని చూడండి।

Verse 57

दृष्ट्वा चित्रपटीमेषा सद्यो विह्वलतामगात् । अत्रैव काचिदेतस्याः प्रेमभूरस्ति निश्चितम्

చిత్రపటాన్ని చూచిన వెంటనే ఆమె తక్షణమే విహ్వలమైంది. నిశ్చయంగా ఈ స్థలంలోనే ఆమెకు ప్రేమకు కారణమైన భూమి—దైవబంధం—ఉంది।

Verse 58

अतश्चित्रपटीस्पर्शात्परितापं विहास्यति । वाक्याद्बुद्धिशरीरिण्यास्ततस्तत्परिचारिकाः

కాబట్టి ఆ చిత్రపటాన్ని స్పర్శించగానే ఆమె పరితాపాన్ని విడిచిపెడుతుంది. ఆపై బుద్ధిశరీరిణి అయిన ఆ స్త్రీ మాట ప్రకారం ఆమె పరిచారికలు అలాగే చేశారు।

Verse 59

निधाय तत्पुरः प्रोचुः पटीं पश्य कलावति । तवानंदकरी यत्र काचिदस्तीष्टदेवता

దానిని ఆమె ముందుంచి వారు అన్నారు—“కలావతీ, ఈ చిత్రపటాన్ని చూడు. ఇక్కడ నీకు ఆనందం కలిగించే ఏదో ఇష్టదేవత ఉన్నారు।”

Verse 60

सापीष्टदेवतानाम्ना तत्पटीदर्शनेन च । सुधासेकमिव प्राप्य मूर्छां हित्वोत्थिता द्रुतम्

ఆమె కూడా—తన ఇష్టదేవత నామం వినగానే, ఆ చిత్రపటాన్ని చూడగానే—అమృతసేకంలా పొందినట్లై, మూర్ఛను విడిచి వెంటనే లేచింది।

Verse 61

अवग्रहपरिम्लाना वर्षासारैरिवौषधीः । पुनरालोकयांचक्रे ज्ञानदां ज्ञानवापिकाम्

ఎండాకాలానంతరం తొలి వర్షధారలతో ఔషధులు పునర్జీవించునట్లు, ఆమె జ్ఞానదాయిని జ్ఞానవాపీ వైపు మళ్లీ దృష్టి పెట్టింది।

Verse 62

स्पृष्ट्वा कलावती तां तु वापीं चित्रगतामपि । लेभे भवांतरज्ञानं यथासीत्पूर्वर्जन्मनि

కలావతి చిత్రంలో మాత్రమే ఉన్న ఆ వాపిని స్పర్శించగానే, పూర్వజన్మంలో ఉన్నట్లే ఆమెకు మరో భవజ్ఞానం లభించింది।

Verse 63

पुनर्विचारयांचक्रे वापी माहात्म्यमुत्तमम् । अहो चित्रगतापीयं संस्पृष्टा ज्ञानवापिका

ఆమె మళ్లీ ఆ వాపి యొక్క పరమ మహాత్మ్యాన్ని తలచింది—“అహో! చిత్రంలో ఉన్నా ఈ జ్ఞానవాపీ స్పర్శమాత్రంతోనే తన శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.”

Verse 64

ज्ञानं मे जनयामास भवांतर समुद्भवम् । अथ तासां पुरो हृष्टा कथयामास सुंदरी

“ఇది నా లో మరో భవం నుండి ఉద్భవించిన జ్ఞానాన్ని జనింపజేసింది.” ఆపై ఆ సుందరి ఆనందంతో సేవికల సమక్షంలో చెప్పడం ప్రారంభించింది।

Verse 65

निजं प्राग्भव वृत्तांतं ज्ञानवापीप्रभावजम् । कलावत्युवाच । एतस्माज्जन्मनः पूर्वमहं ब्राह्मणकन्यका

కలావతి పలికింది—“జ్ఞానవాపీ ప్రభావంతో వెలిసిన నా పూర్వభవ వృత్తాంతాన్ని చెబుతాను. ఈ జన్మకు ముందు నేను బ్రాహ్మణకన్యను.”

Verse 66

उपविश्वेश्वरं काश्यां ज्ञानवाप्यां रमे मुदा । जनको मे हरिस्वामी जनयित्री प्रियंवदा

కాశీలో ఉపవిశ్వేశ్వరుని సన్నిధిలో, పవిత్ర జ్ఞానవాపీ వద్ద నేను ముదితంగా ఆనందించితిని. నా తండ్రి హరిస్వామి, నా తల్లి ప్రియంవదా.

Verse 67

आख्या मम सुशीलेति मां च विद्याधरोऽहरत् । मध्येमार्गं निशीथेथ तदोप मलयाचलम्

నా పేరు ‘సుశీలా’; ఒక విద్యాధరుడు నన్ను అపహరించాడు. తరువాత ప్రయాణమధ్యలో, అర్ధరాత్రి వేళ, అతడు మలయాచలాన్ని చేరాడు.

Verse 68

रक्षसा सहतो वीरो राक्षसं स जघानह । रक्षोपि मुक्तं शापात्तु दिव्यवपुरवाप ह

రాక్షసుని దాడికి లోనైన ఆ వీరుడు ఆ రాక్షసుని సంహరించాడు. ఆ దైత్యుడు శాపముక్తుడై దివ్యరూపాన్ని పొందాడు.

Verse 69

अवाप जन्मगंधर्वस्त्वसौ मलयकेतुतः । कर्णाटनृपतेः कन्या बभूवाहं कलावती

అతడు ‘మలయకేతు’ అనే గంధర్వుడిగా జన్మించాడు. నేను కర్ణాట నృపుని కుమార్తె ‘కలావతి’గా అయ్యాను.

Verse 70

इति ज्ञानं ममोद्भूतं ज्ञानवापीक्षणात्क्षणात् । इति तस्या वचः श्रुत्वा सापि बुद्धिशरीरिणी

‘ఇలా జ్ఞానవాపీని దర్శించిన క్షణమే నాలో జ్ఞానం ఉదయించింది.’ ఆమె మాటలు విని ఆమె కూడా—బుద్ధిస్వరూపిణి—చలించెను.

Verse 71

ताश्च तत्परिचारिण्यः प्रहृष्टास्यास्तदाऽभवन् । प्रोचुस्तां प्रणिपत्याथ पुण्यशीलां कलावतीम्

అప్పుడు ఆమె పరిచారికలు ఆనందంతో ఉల్లసించాయి. వారు పుణ్యశీల అయిన కలావతికి నమస్కరించి వినయంగా పలికారు.

Verse 72

अहो कथं हि सा लभ्या यत्प्रभावोयमीदृशः । धिग्जन्म तेषां मर्त्येऽस्मिन्यैर्नैक्षि ज्ञानवापिका

అయ్యో! ఇంత అద్భుత ప్రభావమున్న ఆ (పవిత్ర కూపం) ఎలా లభిస్తుంది? ఈ లోకంలో జ్ఞానవాపిని దర్శించనివారి జన్మకు ధిక్కారం.

Verse 73

कलावति नमस्तुभ्यं कुरुनोपि समीहितम् । जनिं सफलयास्माकं नय नः प्रार्थ्य भूपतिम्

ఓ కలావతీ, నీకు నమస్కారం; మా కోరికను కూడా నెరవేర్చు. రాజును ప్రార్థించి మమ్మల్ని అక్కడికి తీసుకెళ్లి మా జన్మను సఫలం చేయి.

Verse 74

अयं च नियमोस्माकमद्यारभ्य कलावति । निर्वेक्ष्यामो महाभोगान्दृष्ट्वा तां ज्ञानवापिकाम्

ఓ కలావతీ, ఈ రోజు నుంచే మా నియమం—ఆ జ్ఞానవాపిని దర్శించిన తరువాత మహాభోగాలను తృణప్రాయంగా భావించి త్యజిస్తాము.

Verse 75

अवश्यं ज्ञानवापी सा नाम्ना भवितुमर्हति । चित्रं चित्रगतापीह या तव ज्ञानदायिनी

నిశ్చయంగా ఆమె ‘జ్ఞానవాపీ’ అనే నామానికి అర్హురాలు. ఆశ్చర్యం—ఇక్కడ కేవలం కూపమే అయినా నీకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 76

ओंकृत्य तासां वाक्यं सा स्वाकारं परिगोप्य च । प्रियाणि कृत्वा भूभर्तुः प्रस्तावज्ञा व्यजिज्ञपत्

వారి మాటలకు శుభమైన ‘ఓం’ అని సమ్మతించి, తన అంతరాభిప్రాయాన్ని దాచుకొని, సందర్భజ్ఞురాలైన ఆమె ముందుగా భూపతికి ప్రీతికరమైన కార్యాలు చేసి, తరువాత భూమిపతికి తన యాచనను వినిపించింది।

Verse 77

कलावत्युवाच । जीवितेश न मे त्वत्तः किंचित्प्रियतरं क्वचित् । त्वामासाद्य पतिं राजन्प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः

కలావతి పలికింది— ఓ జీవనేశా! నిన్ను మించిన ప్రియమైనది నాకు ఎక్కడా లేదు। ఓ రాజా! నిన్ను భర్తగా పొందినందున నా అన్ని మనోరథాలు నెరవేరాయి।

Verse 78

एको मनोरथः प्रार्थ्यो ममास्त्यत्रार्यपुत्रक । विचारपथमापन्नस्तवापि स महाहितः

అయినా, ఓ ఆర్యపుత్రా! ఇక్కడ నా ఒకే ఒక మనోరథం ప్రార్థించవలసి మిగిలి ఉంది। అది నీ ఆలోచనాపథంలోనూ ప్రవేశించి, మహా హితకరమైనదిగా ఉంది।

Verse 79

मम तु त्वदधीनायाः सुदुष्प्रापतरो महान् । तव स्वाधीनवृत्तेस्तु सिद्धप्रायो मनोरथः

నాకు—నీ ఆధీనురాలినైన నాకు—ఆ మహా మనోరథం అత్యంత దుర్లభం; కానీ స్వాధీనవృత్తి గల నీకు అదే కోరిక దాదాపు సిద్ధమైనదే।

Verse 80

प्राणेश किं बहूक्तेन यदि प्राणैः प्रयोजनम् । तदाभिलषितं देहि प्राणा यास्यंत्यथान्यथा

ఓ ప్రాణేశా! ఎక్కువ మాటలెందుకు? నా ప్రాణాలు నీకు అవసరమైతే, నేను కోరినదాన్ని దయచేసి ఇవ్వు; లేకపోతే నా ప్రాణవాయువు విడిచిపోతుంది।

Verse 81

प्राणेभ्योपि गरीयस्यास्तस्या वाक्यं निशम्य सः । उवाच वचनं राजा तस्याः स्वस्यापि च प्रियम्

ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన ఆమె మాటలు విని రాజు ఆమెకూ తనకూ హితకరంగా, ప్రీతికరంగా ఉండే సమాధానాన్ని పలికెను.

Verse 82

राजोवाच । नाहं प्रिये तवादेयमिह पश्यामि भामिनि । प्राणा अपि मम क्रीतास्त्वया शीलकलागुणैः

రాజు పలికెను—ప్రియే, భామిని, ఇక్కడ నీకు ఇవ్వకుండా దాచిపెట్టవలసినదేమీ నాకు కనిపించదు. నీ శీలం, కళలు, గుణాలు నా ప్రాణాలనూ కొనివేసినట్లే.

Verse 83

अविलंबितमाचक्ष्व कृतं विद्धि कलावति । भवद्विधानां साध्वीनामन्येऽप्राप्यं न किंचन

ఆలస్యం చేయకుండా చెప్పు, కలావతీ; అది జరిగినదిగానే తెలుసుకో. నీ వంటి సాధ్వీ స్త్రీలకు ఇతరులకు అప్రాప్యమైనదని ఏదీ ఉండదు.

Verse 84

कः प्रार्थ्यः प्रार्थनीयं किं को वा प्रार्थयिता प्रिये । न पृथग्जनवत्किंचिद्वर्तनं नौ कलावति

ప్రియే, ఎవరికీ ప్రార్థించాలి, ఏమి కోరాలి, కోరువాడు ఎవరు? కలావతీ, మన మధ్య వేరువేరు జనులవలె వ్యవహారం ఏమాత్రం లేదు.

Verse 85

देशः कोशो बलं दुर्गं यदन्यदपि भामिनि । तत्त्वदीयं न मे किंचित्स्वाम्यमात्रमिहास्ति मे

భామిని, రాజ్యం, ఖజానా, సైన్యం, కోటలు మరియు మరేదైనా—అది అంతా నిజంగా నీదే. ఇక్కడ నాది ఏదీ లేదు; నాకు మిగిలింది ‘స్వామి’ అనే పేరుమాత్రమే.

Verse 86

तच्च स्वाम्यं ममान्यत्र त्वदृते जीवितेश्वरि । राज्यं त्यजेयं त्वद्वाक्यात्तृणीकृत्यापि मानिनि

హే నా జీవనేశ్వరి! నిన్ను తప్ప నాకు ఎక్కడా స్వామ్యమూ హక్కూ లేదు. హే మానిని! నీ మాటకే రాజ్యాన్నికూడా తృణసమంగా భావించి త్యజిస్తాను.

Verse 87

माल्पकेतोर्महीजानेरिति वाक्यं निशम्य सा । प्राह गंभीरया वाचा वचश्चारु कलावती

భూమిపతి మాల్పకేతువు మాటలు విని, మధురవాక్కుల కలావతి గంభీరమైన స్వరంతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది.

Verse 88

कलावत्युवाच । नाथ प्रजासृजापूर्वं सृष्टा नानाविधाः प्रजाः । प्रजाहिताय संसृष्टं पुरुषार्थचतुष्टयम्

కలావతి పలికింది—హే నాథా! ప్రజాసృష్టి ఆరంభంలో నానావిధ జీవులు సృష్టింపబడ్డారు; ప్రజాహితార్థంగా ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షమనే నాలుగు పురుషార్థాలు కూడా స్థాపించబడ్డాయి.

Verse 89

तद्विहीनाजनिरपि जल बुद्बुदवन्मुधा । तस्मादेकोपि संसाध्यः परत्रेह च शर्मणे

ఆ (పురుషార్థాలు) లేని జన్మ కూడా నీటిబుడగలాంటిది—వ్యర్థమే. కాబట్టి ఇహలోక పరలోక శాంతికై వాటిలో ఒక్కటైనా శ్రద్ధగా సాధించాలి.

Verse 90

यत्रानुकूल्यं दंपत्योस्त्रिवर्गस्तत्र वर्धते । यदुच्यते पुराविद्भिरिति तत्तथ्यमीक्षितम्

దంపతుల మధ్య పరస్పర అనుకూలత ఉన్న చోట ధర్మ-అర్థ-కామమనే త్రివర్గం వృద్ధి చెందుతుంది. పూర్వజ్ఞానులు చెప్పినది నిజమేనని అనుభవంలో కనిపించింది.

Verse 91

मद्विधाना तु दासीनां शतं तेऽस्तीह मंदिरे । तथापि नितरां प्रेम स्वामिनो मयि दृश्यते

నీ మందిరంలో నావంటి దాసీలు వందమంది ఉన్నారు; అయినా స్వామి యొక్క అత్యంత గాఢమైన ప్రేమ ప్రత్యేకంగా నాపైనే కనిపిస్తోంది.

Verse 92

तव दास्यपि भोगाढ्या किमुतांकस्थलीचरी । तत्राप्यनन्यसंपत्तिस्तत्र स्वाधीनभर्तृता

నీ దాసీమణులు కూడా భోగసంపదలతో నిండివున్నారు; మరి నీ ఒడిలో సంచరించేది అయితే ఎంత గొప్పదో! అయినా అక్కడ కూడా అనన్య ధనం ఇదే—ప్రేమవశుడై భర్త స్వాధీనుడై, నిష్ఠగా ఉండటం.

Verse 93

विपश्चित्संचयेदर्थानिष्टापूर्ताय कर्मणे । तपोर्थमायुर्निर्विघ्नं दारांश्चापत्यलब्धये

వివేకి ఇష్టయజ్ఞాలు, పూర్తధర్మం (లోకహిత దానకార్యాలు) కోసం ధనాన్ని సమీకరించాలి; తపస్సు నిమిత్తం నిర్విఘ్న ఆయుష్షును కోరాలి; సంతానలాభార్థం భార్యను స్వీకరించాలి.

Verse 94

तवैतत्सर्वमस्तीह विश्वेशानुग्रहात्प्रिय । पूरणीयोऽभिलाषो मे यदि तद्वचम्यहं शृणु

ప్రియమా, విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహంతో ఇవన్నీ ఇక్కడ నీకే ఉన్నాయి. అయినా నా ఒక కోరిక ఇంకా నెరవేరాలి; నీవు అంగీకరిస్తే నేను చెప్పేది విను.

Verse 95

तूर्णं प्रहिणु मां नाथ विश्वनाथपुरीं प्रति । प्राणाः प्रयाता प्रागेव वपुः शेषास्मि केवलम्

హే నాథా, నన్ను వెంటనే విశ్వనాథపురి (కాశీ) వైపు పంపించండి. నా ప్రాణాలు ముందే వెళ్లినట్లే; కేవలం ఈ దేహమే మిగిలి ఉంది.

Verse 96

माल्यकेतुः कलावत्या इत्याकर्ण्य वचः स्फुटम् । क्षणं विचार्य स्वहृदि राजा प्रोवाच तां प्रियाम्

కలావతి స్పష్టమైన మాటలు విని రాజు మాల్యకేతు క్షణమాత్రం హృదయంలో ఆలోచించి, తరువాత తన ప్రియతో పలికెను।

Verse 97

प्रिये कलावति यदि तव गंतव्यमेव हि । राज्यलक्ष्म्यानया किं मे चलया त्वद्विहीनया

ప్రియమైన కలావతి, నీవు తప్పక వెళ్లవలసి ఉంటే, నీవు లేని ఈ చంచల రాజ్యలక్ష్మి నాకు ఏ ప్రయోజనం?

Verse 98

न राज्यं राज्यमित्याहू राज्यश्रीः प्रेयसी ध्रुवम् । सप्तांगमपि तद्राज्यं तया हीनं तृणायते

‘రాజ్యం’నే నిజమైన రాజ్యమని కాదు; రాజ్యశ్రీ అనేది నిశ్చయంగా ప్రేయసియే. ఏడు అంగాలతో కూడిన రాజ్యమూ ఆమె లేక తృణసమం అవుతుంది.

Verse 99

निःसपत्नं कृतं राज्यं भुक्त्वा भोगान्निरंतरम् । हृषीकार्थाः कृतार्थाश्च विधृता आधृतिः प्रिये

ప్రియే, నేను రాజ్యాన్ని ప్రత్యర్థులేని దానిగా చేసి, నిరంతరం భోగాలను అనుభవించాను; ఇంద్రియాలు తృప్తి పొందాయి, సంతృప్తి కూడా నిలిచింది.

Verse 100

अपत्यान्यपि जातानि किं कर्तव्यमिहास्ति मे । अवश्यमेव गंतव्याऽवाभ्यां वाराणसी पुरी

సంతానమూ జన్మించింది; ఇక ఇక్కడ నాకు చేయవలసిన కర్తవ్యం ఏముంది? తప్పక మన ఇద్దరం వారాణసీ నగరికి వెళ్లాలి.

Verse 110

अथ प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचाचमक्रियाम् । राज्ञ्या विनिर्दिष्टपथा ज्ञानवापीं नृपो ययौ

అప్పుడు రాజు ఉదయాన్నే లేచి శౌచమూ ఆచమనమూ వంటి శుద్ధిక్రియలు చేసి, రాణి సూచించిన మార్గమున జ్ఞానవాపీకి వెళ్లెను।

Verse 120

तावद्विमानमापन्नं सक्वणत्किंकिणीगणम् । पश्यतां सर्वलोकानां चन्द्रमौलिरथोरथात्

అంతలోనే సమస్త ప్రజలు చూస్తుండగా, మ్రోగే కింకిణీగణములతో కూడిన దివ్య విమానం వచ్చెను; చంద్రమౌళి శివుడు రథమునుండి ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 127

पठित्वा पाठयित्वा वा श्रुत्वा वा श्रद्धयान्वितः । ज्ञानवाप्याः शुभाख्यानं शिवलोके महीयते

శ్రద్ధతో జ్ఞానవాపీ యొక్క ఈ శుభాఖ్యానాన్ని చదివినవాడు, ఇతరులతో చదివింపజేసినవాడు, లేదా వినినవాడైనా శివలోకంలో గౌరవింపబడును।