Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

हुत्वाग्निहोत्रमपि च यावज्जीवं द्विजोत्तमाः । अंते श्रयंते मुक्त्यै यां सेयं श्रीमणिकर्णिका

hutvāgnihotramapi ca yāvajjīvaṃ dvijottamāḥ | aṃte śrayaṃte muktyai yāṃ seyaṃ śrīmaṇikarṇikā

ఉత్తమ ద్విజులు జీవితాంతం అగ్నిహోత్రం చేసినప్పటికీ, చివరికి మోక్షార్థం ఎవరి శరణు పొందుతారో—ఆమెయే ఈ శ్రీ మణికర్ణిక।

हुत्वाhaving offered
हुत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootहु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having offered)
अग्निहोत्रम्Agnihotra (fire-offering)
अग्निहोत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक) + होत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः—‘अग्नौ होत्रम्’/‘अग्नये होत्रम्’ (Agnihotra rite)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चय (particle: also/even)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
यावत्as long as
यावत्:
Kala-adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-बोधक (until/as long as)
जीवम्for (one’s) lifetime
जीवम्:
Kala-adhikarana (Temporal extent/काल)
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; अव्ययीभाववत् ‘यावत्’ सह (idiom: yāvajjīvam)
द्विजोत्तमाःbest of the twice-born (brāhmaṇas)
द्विजोत्तमाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारयः—‘उत्तमाः द्विजाः’ (best of the twice-born)
अन्तेat the end
अन्ते:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; कालवाचक
श्रयन्तेtake refuge/resort
श्रयन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
मुक्त्यैfor liberation
मुक्त्यै:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन
याम्whom/which
याम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
साshe/that
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
इयम्this
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
श्रीमणिकर्णिकाthe auspicious Maṇikarṇikā
श्रीमणिकर्णिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + मणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः—‘श्रीमता मणिकर्णिका’ (glorious Maṇikarṇikā)

Skanda (deduced; Adhyāya context)

Tirtha: Śrī Maṇikarṇikā

Type: ghat

Scene: A venerable dvija who has tended the sacred fires all his life approaches Maṇikarṇikā at life’s end, hands folded; the Agnihotra fires fade into the background as the Gaṅgā and the mokṣa-tīrtha glow, suggesting the transition from ritual merit to final liberation-refuge.

A
Agnihotra
D
Dvijottama
M
Mukti
M
Maṇikarṇikā

FAQs

Even lifelong Vedic merit culminates in taking refuge in Kāśī’s Maṇikarṇikā, emphasizing tīrtha-grace as the final support for liberation.

Śrī Maṇikarṇikā in Kāśī, presented as a final refuge for mukti.

Agnihotra is referenced as a lifelong observance; the verse highlights ‘taking refuge’ in Maṇikarṇikā at life’s end for liberation.