Adhyaya 209

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ पुष्कलीतीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ह्यश्वमेधफलं लभेत्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హే పార్థా! దాని వెంటనే ఉత్తమమైన పుష్కలీ తీర్థము ఉంది. ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసిన మనిషి నిశ్చయంగా అశ్వమేధ యాగఫలాన్ని పొందును.

Verse 2

क्षमानाथं ततो गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दानवगन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेवितम्

అక్కడి నుండి త్రిలోకమంతటా ప్రసిద్ధమైన క్షమానాథ తీర్థానికి వెళ్లవలెను; అది దానవులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు కూడా సేవించే పవిత్రస్థలం.

Verse 3

तत्र तिष्ठति देवेशः साक्षाद्रुद्रो महेश्वरः । भारेण महता जातो भारभूतिरिति स्मृतः

అక్కడ దేవేశుడు, సాక్షాత్తు రుద్రుడైన మహేశ్వరుడు నివసించుచున్నాడు. మహత్తర భారము కారణంగా ఆయన ‘భారభూతి’ అని ప్రసిద్ధుడై స్మరించబడెను.

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । भारभूतीति विख्यातं तीर्थं सर्वगुणान्वितम् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र परं कौतूहलं हि मे

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే విప్రేంద్రా! ‘భారభూతి’ అని ప్రసిద్ధమైన, సర్వగుణసంపన్నమైన ఆ తీర్థం గురించి నేను వినదలచుకున్నాను; నా కుతూహలం ఎంతో గొప్పది.

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भारभूतिसमुत्पत्तिं शृणु पाण्डवसत्तम । विस्तरेण यथा प्रोक्ता पुरा देवेन शम्भुना

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హే పాండవశ్రేష్ఠా, భారభూతి జన్మవృత్తాంతమును వినుము; పూర్వము దేవుడు శంభువు స్వయంగా విస్తారంగా చెప్పినట్లుగా।

Verse 6

आसीत्कृतयुगे विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । विष्णुशर्मेति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थपारगः

కృతయుగమున ఒక విప్రుడు ఉండెను; వేదవేదాంగములలో పారంగతుడు. విష్ణుశర్మ అని విఖ్యాతుడు, సమస్త శాస్త్రార్థములలో నిపుణుడు।

Verse 7

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचं धृतिस्तथा । विद्या विज्ञानमास्तिक्यं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

క్షమ, దమ, దయ, దానం, సత్యం, శౌచం, ధృతి; అలాగే విద్య, విజ్ఞానం, ఆస్తిక్యం—ఇవన్నీ అతనిలో దృఢంగా స్థిరపడినవి।

Verse 8

ईदृग्गुणा हि ये विप्रा भवन्ति नृपसत्तम । पतितान्नरके घोरे तारयन्ति पित्ःंस्तु ते

హే నృపశ్రేష్ఠా, ఇలాంటి గుణములు కల విప్రులు ఘోర నరకమున పడిన పితృదేవతలనుకూడా తరింపజేస్తారు।

Verse 9

इन्द्रियं लोलुपा विप्रा ये भवन्ति नृपोत्तम । पतन्ति नरके घोरे रौरवे पापमोहिताः

హే నృపోత్తమా, ఇంద్రియసుఖముల పట్ల లోలుపులైన విప్రులు పాపమోహితులై ‘రౌరవ’ అనే ఘోర నరకమున పడిపోతారు।

Verse 10

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

క్షమాశీలులై, దమనశీలులై, శ్రుతితో కర్ణాలు పరిపూర్ణమై, ఇంద్రియజయులై, ప్రాణిహింసను వదలి, దాన-ప్రతిగ్రహంలో చేతిని సంకోచింపజేసి ఉండే ఆ బ్రాహ్మణులు ఇతరులను భవసాగరము దాటించగల సమర్థులు.

Verse 11

एवं गुणगणाकीर्णो ब्राह्मणो नर्मदातटे । वसते ब्राह्मणैः सार्धं शिलोञ्छवृत्तिजीवनः

ఇలా గుణగణాలతో నిండిన ఆ బ్రాహ్మణుడు నర్మదా తీరంలో నివసించెను; ఇతర బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఉండి శిలోఞ్ఛవృత్తి ద్వారా జీవనోపాధి సాగించెను.

Verse 12

तादृशं ब्राह्मणं ज्ञात्वा देवदेवो महेश्वरः । द्विजरूपधरो भूत्वा तस्याश्रममगात्स्वयम्

అటువంటి బ్రాహ్మణుడని తెలిసికొని దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు స్వయంగా ద్విజరూపం ధరించి అతని ఆశ్రమానికి వెళ్లెను.

Verse 13

दृष्ट्वा तं ब्राह्मणैः सार्धमुच्चरन्तं पदक्रमम् । अभिवादयते विप्रं स्वागतेन च पूजितः

అతడు బ్రాహ్మణులతో కలిసి పదక్రమంగా పఠిస్తూ ఉండటం చూసి ఆ విప్రుడు అతిథిని అభివాదించాడు; వచ్చినవాడు యథోచిత స్వాగతంతో పూజింపబడెను.

Verse 14

प्रोवाच तं मुहूर्तेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । किमथ तद्बटो ब्रूहि किं करोमि तवेप्सितम्

కొద్దిసేపటికి ఆశ్చర్యంతో నిండిన ఆ బ్రాహ్మణుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు—“బటూ, ఏ కారణంతో వచ్చితివి? చెప్పు; నీకు ఇష్టమైన సేవను నేను ఏమి చేయుదును?”

Verse 15

बटुरुवाच । विद्यार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम । ददासि यदि मे विद्यां ततः स्थास्यामि ते गृहे

బటువు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా, నన్ను విద్యార్థిగా, విద్యను కోరుకొని వచ్చినవాడిగా తెలుసుకోండి. మీరు నాకు విద్యను ప్రసాదిస్తే, నేను మీ గృహంలో నివసిస్తాను.

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—హే గోత్రోత్తమ బటూ, నీవు సమస్త విప్రులలో శ్రేష్ఠుడవు. దానాలలో పరమదానం విద్య; అటువంటి విద్యను నిజంగా ఎలా ప్రసాదించగలం?

Verse 17

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या भवतीह फलप्रदा

గురుశుశ్రూషతో విద్య లభిస్తుంది, లేదా అపార ధనంతో; మరల విద్య ద్వారానే విద్య పొందవచ్చు—ఈ లోకంలో అది ఫలప్రదమవుతుంది.

Verse 18

बटुरुवाच । यथान्ये बालकाः स्नाताः शुश्रूषन्ति ह्यहर्निशम् । तथाहं बटुभिः सार्धं शुश्रूषामि न संशयः

బటువు పలికెను—ఇతర బాలకులు స్నానాది నిత్యకర్మలు చేసి పగలు-రాత్రి సేవచేస్తారు కదా; అలాగే నేనూ ఇతర బటువులతో కలిసి నిస్సందేహంగా శుశ్రూష చేస్తాను.

Verse 19

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

“అలాగే” అని చెప్పి విప్రేంద్రుడు అతనికి ప్రతిదినం పాఠం చెప్పెను. అతడు శిష్యులతో కలిసి అక్కడే ఉండి, శిలోఞ్ఛంగా సేకరించిన ధాన్యాన్ని ఉపహారంగా సమర్పించెను.

Verse 20

ततः कतिपयाहोभिः प्रोक्तो बटुभिरीश्वरः । पचनाद्यं बटो कर्म कुरु क्रमत आगतम्

అనంతరం కొన్ని దినముల తరువాత బటువులు ఈశ్వరునితో పలికిరి— “హే బటూ, క్రమముగా వచ్చిన విధులను, వంట మొదలైన కర్మలను యథావిధిగా చేయుము।”

Verse 21

तथेति चोक्तो देवेशो भारग्राममुपागतः । ध्यात्वा वनस्पतीः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

‘తథాస్తు’ అని చెప్పబడిన దేవేశుడు భారగ్రామమునకు చేరెను. సమస్త వనస్పతులను ధ్యానించి ఈ వచనమును పలికెను.

Verse 22

यावदागच्छते विप्रो बटुभिः सह मन्दिरम् । अदर्शनाभिः कर्तव्यं तावदन्नं सुसंस्कृतम्

బ్రాహ్మణుడు బటువులతో కలిసి మందిరమునకు వచ్చేవరకు మీరు కనబడకుండా ఉండుడి; అంతవరకు సుసంస్కృతముగా, బాగా వండిన అన్నమును సిద్ధం చేయుడి.

Verse 23

एवमुक्त्वा तु ताः सर्वा विश्वरूपो महेश्वरः । क्रीडनार्थं गतस्तत्र बटुवेषधरः पृथक्

ఇట్లు వారందరికీ చెప్పి విశ్వరూపుడైన మహేశ్వరుడు లీలార్థముగా అక్కడికి వేరుగా బటు-వేషము ధరించి వెళ్లెను.

Verse 24

दृष्ट्वा समागतं तत्र बटुवेषधरं पृथक् । धिक्त्वां च परुषं वाक्यमूचुस्ते गिरिसन्निधौ

అక్కడ వేరుగా వచ్చిన బటు-వేషధారిని చూచి, గిరి సమీపమున వారు కఠిన వచనములు పలికిరి— “ధిక్ నీకు!”

Verse 25

क्षुत्क्षामकंठाः सर्वे च गत्वा तु किल मन्दिरम् । त्वया सिद्धेन चान्नेन तृप्तिं यास्यामहे वयम्

మేమందరం ఆకలితో అలమటిస్తున్నాము మరియు మా గొంతులు ఎండిపోయాయి. మీ ద్వారా సిద్ధం చేయబడిన ఆహారంతో తృప్తి చెందవచ్చని మేము ఆలయానికి వెళ్ళాము.

Verse 26

तद्वृथा चिन्तितं सव त्वयागत्य कृतं द्विज । मिथ्याप्रतिज्ञेन सता दुरनुष्ठितमद्य ते

ఓ బ్రాహ్మణుడా! నీ రాకతో ఆ ఆలోచనలన్నీ వృథా అయ్యాయి. అబద్ధపు వాగ్దానం చేసి, ఈ రోజు నువ్వు చాలా తప్పుగా ప్రవర్తించావు.

Verse 27

बटुरुवाच । सन्तापमनुतापं वा भोजनार्थं द्विजर्षभाः । मा कुरुध्वं यथान्यायं सिद्धेऽग्रे गृहमेष्यथा

బటువు పలికెను: ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా! భోజనం గురించి ఆవేదన లేదా విచారం వద్దు. అది సరిగ్గా సిద్ధమైనప్పుడు, మీరు ఇంటికి రావచ్చు.

Verse 28

बटुरुवाच । दिनशेषेण चास्माकं पञ्चतां च दिने दिने । निष्पत्तिं याति वा नेति तदसिद्धमशेषतः

బటువు పలికెను: రోజులో కొద్ది సమయం మాత్రమే మిగిలి ఉంది, మరియు మన ప్రాణాలు కూడా రోజురోజుకూ అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి. ఈ పని పూర్తవుతుందో లేదో అనేది పూర్తిగా అనిశ్చితం.

Verse 29

असिद्धं सिद्धमस्माकं यत्त्वया समुदाहृतम् । दृष्ट्वानृतं गतास्तत्र त्वां बद्धाम्भसि निक्षिपे

సిద్ధం కాని దానిని సిద్ధమైందని నువ్వు మాకు చెప్పావు. అక్కడికి వెళ్ళిన తర్వాత అది అబద్ధమని తేలితే, నిన్ను బంధించి నీటిలో పడేస్తాను.

Verse 30

बटुरुवाच । भोभोः शृणुध्व सर्वेऽत्र सोपाध्याया द्विजोत्तमाः । प्रतिज्ञां मम दुर्धर्षां यां श्रुत्वा विस्मयो भवेत्

బటుడు పలికెను—“భో భో! ఇక్కడ ఉన్న మీరందరూ, ఉపాధ్యాయులతో కూడిన హే ద్విజోత్తములారా, వినండి. నా ఈ దుర్ధర్ష ప్రతిజ్ఞను వినండి; విన్నవారికి ఆశ్చర్యం కలుగును.”

Verse 31

यदि सिद्धमिदं सर्वमन्नं स्यादाश्रमे गुरोः । यूयं बद्ध्वा मया सर्वे क्षेप्तव्या नर्मदाम्भसि

“గురువుల ఆశ్రమంలో ఈ సమస్త అన్నం నిజంగా సిద్ధమై ఉంటే, నేను మీ అందరినీ కట్టి నర్మదా జలంలో పడవేయుదును.”

Verse 32

अथवान्नं न सिद्धं स्याद्भवद्भिर्दृढबन्धनैः । गुरोस्तु पश्यतो बद्ध्वा क्षेप्तव्योऽहं नर्मदाह्रदे

“లేదా అన్నం సిద్ధం కాకపోతే, మీరు దృఢ బంధనాలతో నన్ను బిగిగా కట్టి, గురువు చూస్తుండగా నర్మదా హ్రదంలో నన్ను పడవేయాలి.”

Verse 33

तथेति कृत्वा ते सर्वे समयं गुरुसन्निधौ । स्नात्वा जाप्यविधानेन भूतग्रामं ततो ययुः

“తథేతి” అని అంగీకరించి, వారు గురువు సన్నిధిలో ఆ సమయాన్ని స్థిరపరచుకున్నారు. తరువాత స్నానం చేసి, నియమానుసారం జపం చేసి, భూతగ్రామమనే స్థలానికి వెళ్లారు.

Verse 34

दृष्ट्वा ते विस्मयं जग्मुर्विस्तृते भक्ष्यभोजने । षड्रसेन नृपश्रेष्ठ भुक्त्वा हुत्वा पृथक्पृथक्

హే నృపశ్రేష్ఠా! విస్తారమైన భక్ష్యభోజ్యాలను చూచి వారు విస్మయమొందిరి. తరువాత షడ్రససంపన్నమైన భోజనం చేసి, ప్రతి ఒక్కరు విడివిడిగా హోమంలో ఆహుతులు సమర్పించారు.

Verse 35

ततः प्रोवाच वचनं हृष्टपुष्टो द्विजोत्तमः । वरदोऽस्मि वरं वत्स वृणु यत्तव रोचते

అప్పుడు హర్షంతో పుష్టిగా ఉన్న శ్రేష్ఠ ద్విజుడు పలికెను— “వత్సా, నేను వరదాతను; నీకు నచ్చిన వరాన్ని కోరుకో।”

Verse 36

साङ्गोपाङ्गास्तु ते वेदाः शास्त्राणि विविधानि च । प्रतिभास्यन्ति ते विप्र मदीयोऽस्तु वरस्त्वयम्

“హే విప్రా, అంగోపాంగాలతో కూడిన వేదాలు మరియు నానావిధ శాస్త్రాలు నీ బుద్ధిలో ప్రకాశిస్తాయి— ఇదే నా వరం।”

Verse 37

प्रणम्य बटुभिः सार्धं स चिक्रीड यथासुखम् । द्वितीये तु ततः प्राप्ते दिवसे नर्मदाजले

అతడు బటువులతో కలిసి నమస్కరించి సుఖంగా క్రీడించాడు; తరువాత రెండవ రోజు రాగానే నర్మదా జలంలో…

Verse 38

क्रीडनार्थं गताः सर्वे सोपाध्याया युधिष्ठिर । ततः स्मृत्वा पणं सर्वे भाषयित्वा विधानतः

హే యుధిష్ఠిరా, అందరూ ఉపాధ్యాయుడితో కలిసి ఆటకు వెళ్లారు; తరువాత పణాన్ని స్మరించి, విధిపూర్వకంగా మళ్లీ ప్రకటించారు।

Verse 39

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

అప్పుడు దేవుడు కృతాంజలిగా ఉపాధ్యాయునికి నమస్కరించి అన్నాడు— “ప్రభో, ఈ రోజు ప్రతిజ్ఞను విడిచిన బటువులను జలంలో పడవేస్తాను।”

Verse 40

तद्देवस्य वचः श्रुत्वा नष्टास्ते बटवो नृप । गुरोस्तु पश्यतो राजन्धावमाना दिशो दश

హే నృపా! దేవుని వాక్యము వినగానే ఆ బటుకులు అంతర్ధానమయ్యారు; గురువు చూస్తుండగానే, హే రాజా, వారు పది దిక్కులకూ పరుగెత్తారు।

Verse 41

वायुवेगेन देवेन लुञ्जितास्ते समन्ततः । भारं बद्ध्वा तु सर्वेषां बटूनां च नरेश्वर

హే నరేశ్వరా! వాయువేగంతో దేవుడు వారిని అన్ని వైపుల నుంచీ పట్టుకున్నాడు; ఆపై ఆ బటుకులందరికీ ఒక భారాన్ని కట్టి వేశాడు।

Verse 42

शापानुग्रहको देवोऽक्षिपत्तोये यथा गृहे । ततो विषादमगमद्दृष्ट्वा तान्नर्मदाजले

శాపమును అనుగ్రహమును ప్రసాదించే ఆ దేవుడు, ఇంటిలో ఏదైనా వేసినట్లుగా, వారిని నీటిలో పడవేశాడు. తరువాత నర్మదా జలంలో వారిని చూసి అతడు విషాదానికి లోనయ్యాడు।

Verse 43

गुरुणा बटुरुक्तोऽथ किमेतत्साहसं कृतम् । एतेषां मातृपितरो बालकानां गृहेऽङ्गनाः

అప్పుడు బటుకు గురువుతో అన్నాడు—“ఇది ఏ విధమైన సాహసం చేశారు? ఈ బాలుల తల్లిదండ్రులు, ఇంటి స్త్రీలు అందరూ ఇంట్లోనే ఉన్నారు కదా।”

Verse 44

यदि पृच्छन्ति ते बालान् क्व गतान् कथयाम्यहम् । एवं स्थिते महाभाग यदि कश्चिन्मरिष्यति

“వారు బాలుల గురించి—‘ఎక్కడికి వెళ్లారు?’—అని అడిగితే నేను ఏమని చెప్పాలి? ఇలాంటి స్థితిలో, హే మహాభాగ, ఎవరో ఒకరు మరణిస్తే…”

Verse 45

तदा स्वकीयजीवेन त्वं योजयितुमर्हसि । मृतेषु तेषु विप्रेषु न जीवे निश्चयो मृतः

అప్పుడు నీవు నీ స్వప్రాణశక్తితో వారిని మళ్లీ జీవింపజేయవలసినది. ఆ బ్రాహ్మణ బాలురు మరణిస్తే, నేను జీవిస్తాననే నిశ్చయం లేదు—నేనూ మరణిస్తాను।

Verse 46

ब्रह्महत्याश्च ते बह्व्यो भविष्यन्ति मृते मयि । द्विजबन्धनमात्रेण नरको भवति ध्रुवम्

నేను మరణిస్తే నీకు అనేక బ్రహ్మహత్యా పాపాలు కలుగుతాయి. కేవలం ద్విజుని (బ్రాహ్మణుని) బంధించడమే నరకాన్ని నిశ్చయంగా కలిగిస్తుంది।

Verse 47

मरणाद्यां गतिं यासि न तां वेद्मि द्विजाधम । एवमुक्तः स्मितं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

మరణంతో ప్రారంభమై నీవు పొందబోయే గతి నాకు తెలియదు, ఓ ద్విజాధమా! ఇలా చెప్పబడగానే దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు చిరునవ్వు నవ్వాడు।

Verse 48

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

భారభూతేశ్వర తీర్థంలో ఆయన నీటిలోనుండి ఆ ద్విజులను పైకి లేపాడు. భారాన్ని తొలగించి దేవుడు వారిని ఆవరించి రక్షించాడు।

Verse 49

लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र भारभूतेति विश्रुतम् । मृतांस्तान् वै द्विजान् दृष्ट्वा ब्रह्महत्या निराकृता

అక్కడ ‘భారభూత’ అని ప్రసిద్ధమైన లింగం ప్రతిష్ఠించబడింది. ఆ ద్విజులను మృతులవలె చూచి బ్రహ్మహత్యా దోషం నివారించబడింది।

Verse 50

गतानि पञ्च वै दृष्ट्वा ब्रह्महत्याशतानि वै । ततः स विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा तान्बालकान् गुरुः

ఐదు వందల బ్రహ్మహత్యా-పాపాలు తొలగిపోయినట్లు చూసి, ఆ బాలకులను దర్శించిన గురువు ఆశ్చర్యావిష్టుడయ్యాడు।

Verse 51

नान्यस्य कस्यचिच्छक्तिरेवं स्यादीश्वरं विना । ज्ञात्वा तं देवदेवेशं प्रणाममकरोद्द्विजः

“ఈశ్వరుని లేకుండా మరెవరికీ ఇలాంటి శక్తి లేదు; ఇది సాధ్యం కాదు.” అని గ్రహించి, దేవదేవేశుడని తెలిసి బ్రాహ్మణుడు నమస్కరించాడు।

Verse 52

अज्ञानेन मया सव यदुक्तं परमेश्वर । अप्रियं यत्कृतं सर्वं क्षन्तव्यं तन्मम प्रभो

హే పరమేశ్వరా! అజ్ఞానవశంగా నేను ఏది పలికానో, ఏది అప్రీతికరంగా చేసానో—హే ప్రభూ—అది అంతా క్షమించుము।

Verse 53

देव उवाच । भगवन्गुरुर्भवान्देवो भवान्मम पितामहः । वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु नास्ति कश्चिद्व्यतिक्रमः

దేవుడు పలికెను—హే భగవన్! మీరు నా గురువు, మీరు నా దేవుడు, మీరు నా పితామహుడు. హే వేదగర్భా! మీకు నమస్కారం; మీ అధికారాన్ని అతిక్రమించుట అసంభవం।

Verse 54

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

జనకుడు, ఉపనయనము చేయించువాడు, విద్యను ప్రసాదించువాడు, అన్నదాత, భయత్రాత—ఈ ఐదుగురూ ‘పితరులు’గా స్మరింపబడతారు।

Verse 55

एवमुक्त्वा जगन्नाथो विष्णुशर्माणमानतः । तत्र तीर्थे जगामाशु कैलासं धरणीधरम्

ఇట్లు పలికి జగన్నాథుడు విష్ణుశర్మకు నమస్కరించి, ఆ తీర్థం నుండి శీఘ్రంగా బయలుదేరి భూధరుడైన కైలాస పర్వతానికి వెళ్లెను।

Verse 56

तदाप्रभृति तत्तीर्थं भारभूतीति विश्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థం ‘భారభూతి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందెను; అది సమస్త లోకాలలో మహాపాతకనాశకమని ఖ్యాతి పొందెను।

Verse 57

तत्र तीर्थे पुनर्वृत्तमितिहासं ब्रवीमि ते । सर्वपापहरं दिव्यमेकाग्रस्त्वं शृणुष्व तत्

ఆ తీర్థంలో తరువాత మళ్లీ జరిగిన ఇతిహాసాన్ని నేను నీకు చెబుతున్నాను; అది దివ్యము, సర్వపాపహరము—ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము।

Verse 58

पुरा कृतयुगस्यादौ वैश्यः कश्चिन्महामनाः । सुकेश इति विख्यातस्तस्य पुत्रोऽतिधार्मिकः

పూర్వకాలంలో, కృతయుగ ఆరంభంలో, సుకేశుడు అనే మహామనస్సు గల ఒక వైశ్యుడు ఉండెను; అతని కుమారుడు అత్యంత ధార్మికుడు।

Verse 59

सोमशर्मेति विख्यातो मृतः पृथुललोचनः । स सखायं वणिक्पुत्रं कंचिच्चक्रे दरिद्रिणम्

అతడు సోమశర్ముడు అని ప్రసిద్ధుడు; ఓ విశాలనేత్రా, కాలక్రమేణా అతడు మరణించెను. దారిద్ర్యంలో పడిన ఒక వణిక్‌పుత్రుణ్ని అతడు స్నేహితునిగా చేసుకున్నాడు।

Verse 60

सुदेवमिति ख्यातं सर्वकर्मसु कोविदम् । एकदा तु समं तेन व्यवहारमचिन्तयत्

అతడు ‘సుదేవుడు’ అని ప్రసిద్ధి, అన్ని పనులలో నిపుణుడు. ఒకసారి అతనితో సమంగా కలిసి వ్యాపార వ్యవహారం చేయాలని ఆలోచించాడు.

Verse 61

सखे समुद्रयानेन गच्छावोत्तरणैः शुभैः । भाण्डं बहु समादाय मदीये द्रव्यसाधने

‘సఖా, సముద్రయానంలో బయలుదేరి శుభమైన నౌకాశ్రయాలు, దిగువ చోట్లకు వెళ్దాం. ఎంతో సరుకును తీసుకొని, నా మూలధనంతో ధనసాధన చేద్దాం.’

Verse 62

परं तीरं गमिष्याव उत्कर्षस्त्वावयोः समः । इति तौ मन्त्रयित्वा तु मन्त्रवत्समभीप्सितम्

‘దూర తీరానికి వెళ్దాం; లాభం మన ఇద్దరికీ సమానమే.’ అని ఇద్దరూ సంప్రదించి, స్థిరమైన యోచనతో కోరుకున్న కార్యానికి మనస్సు పెట్టారు.

Verse 63

सर्वं प्रयाणकं गृह्य ह्यारूढौ लवणोदधिम् । तौ गत्वा तु परं भाण्डं विक्रीय पुरतस्तदा

ప్రయాణానికి కావలసిన సమస్త సామగ్రిని తీసుకొని, వారు ఇద్దరూ లవణసముద్రంలో నౌక ఎక్కారు. అవతలి దేశానికి చేరి, ముందున్న నగరంలో సరుకును విక్రయించారు.

Verse 64

प्राप्तौ बहु सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । नावं तां संगतां कृत्वा पश्चात्तावारुरोहतुः

వారు ఎంతో బంగారం, అనేక విధాల రత్నాలను పొందారు. ఆపై నౌకను సన్నద్ధం చేసి, తిరుగు ప్రయాణానికి వారు ఇద్దరూ మళ్లీ దానిపై ఎక్కారు.

Verse 65

नावमन्तर्जले दृष्ट्वा निशीथे स्वर्णसंभृताम् । दृष्ट्वा तु सोमशर्माणमुत्सङ्गे कृतमस्तकम्

అర్ధరాత్రి మధ్యజలంలో స్వర్ణభారంతో నిండిన పడవను చూచి, అలాగే ఒడిలో తల పెట్టుకొని పడుకున్న సోమశర్మను చూచెను।

Verse 66

शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै

అతివిశ్వాసంతో నిద్రిస్తున్న అతనిని చూసి సహదేవుడు మనసులో ఆలోచించాడు—“ఇతడు నిద్రావశుడయ్యాడు; నిజంగా తన ప్రాణాలను నాపై నిధానముచేసాడు।”

Verse 67

अस्याधीनमिदं सर्वं द्रव्यरत्नमशेषतः । उत्कर्षार्द्धं तु मे दद्यात्तत्र गत्वेति वा न वा

“ఈ సమస్త ధనరత్నములు పూర్తిగా ఇతని అధీనంలోనే ఉన్నాయి. అక్కడికి వెళ్లిన తరువాత నాకు లాభార్ధం ఇస్తాడా, లేక ఇవ్వడా?”

Verse 68

इति निश्चित्य मनसा पापस्तं लवणोदधौ । चिक्षेप सोमशर्माणं पापध्यातेन चेतसा

ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకొని, పాపచింతతో మలినమైన మనస్సుతో ఆ పాపి సోమశర్మను లవణసముద్రంలోకి విసిరివేశాడు।

Verse 69

उत्तीर्य तरणात्तस्माद्गत्वा संगृह्य तद्धनम् । ततः कतिपयाहोभिः संयुक्तः कालधर्मणा

ఆ పడవ నుండి దిగి వెళ్లి ఆ ధనాన్ని సమీకరించాడు; తరువాత కొద్ది రోజులలోనే కాలధర్మంతో సంయుక్తుడయ్యాడు—మరణవిధిని పొందాడు।

Verse 70

गतो यमपुरं घोरं गृहीतो यमकिंकरैः । स नीतस्तेन मार्गेण यत्र संतपते रविः

అతడు ఘోరమైన యమపురికి వెళ్లి, యమకింకరుల చేత పట్టుబడ్డాడు. సూర్యుడు కూడా దహించే తాపంతో బాధించే ఆ మార్గమున అతడు నడిపించబడెను.

Verse 71

कृत्वा द्वादशधात्मानं सम्प्राप्ते प्रलये यथा । सुतीक्ष्णाः कण्टका यत्र यत्र श्वानः सुदारुणाः

ప్రళయాగమనంలా, తన దేహం పన్నెండు భాగాలుగా చీలినట్టుగా అతడు బాధపడ్డాడు. అతడు క్షురధార ముల్లు విరివిగా ఉన్న, ప్రతి మలుపులోనూ భయంకర కుక్కలు ఉన్న ప్రాంతాలలో ప్రవేశించాడు.

Verse 72

तीक्ष्णदंष्ट्रा महाव्याला व्याघ्रा यत्र महावृकाः । सुतप्ता वालुका यत्र क्षुधा तृष्णा तमो महत्

అక్కడ క్షురధార దంతాలతో మహాసర్పాలు, పులులు, మహావృకాలు ఉన్నాయి. అక్కడి ఇసుక మండిపోతుంది; ఆకలి, దాహం, ఘోరమైన అంధకారం వ్యాపించి ఉంటుంది.

Verse 73

पानीयस्य कथा नास्ति न छाया नाश्रमः क्वचित् । अन्नं पानीयसहितं यावत्तद्दीयते विषम्

తాగునీటి మాటే లేదు; ఎక్కడా నీడ లేదు, ఎక్కడా విశ్రాంతి ఆశ్రమం లేదు. అక్కడ ఇచ్చే అన్నమూ నీళ్లూ అన్నీ విషమే.

Verse 74

छायां संप्रार्थमानानां भृशं ज्वलति पावकः । तैर्दह्यमाना बहुशो विलपन्ति मुहुर्मुहुः

నీడను వేడుకునేవారికి అగ్ని మరింత ఉగ్రంగా జ్వలిస్తుంది. దానిచేత మళ్లీ మళ్లీ దగ్ధమై వారు పదేపదే విలపిస్తారు.

Verse 75

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति पतन्ति पथि मूर्छिताः । इत्थंभूतेन मार्गेण स गीतो यमकिंकरैः

“అయ్యో అన్నా! అయ్యో తల్లీ! అయ్యో కుమారా!” అని విలపిస్తూ వారు మార్గమధ్యంలో మూర్ఛపోయి పడిపోతారు. అటువంటి దారిలో యమకింకరులు అతనిని తోలుతూ తీసుకెళ్తారు.

Verse 76

यत्र तिष्ठति देवेशः प्रजासंयमनो यमः । ते द्वारदेशे तं मुक्त्वाचक्षुर्यमकिंकराः

ప్రజలను నియమించే దేవేశుడు యముడు ఎక్కడ నివసిస్తాడో, అక్కడ ద్వారదేశంలో యమకింకరులు అతనిని విడిచిపెట్టి విషయాన్ని నివేదిస్తారు.

Verse 77

बद्ध्वा तं गलपाशेन ह्यासीनं मित्रघातिनम् । अवधारय देवेश बुध्यस्व यदनन्तरम्

ఆ మిత్రఘాతకుని గొంతు పాశంతో బంధించి కూర్చోబెట్టి వారు అన్నారు—“హే దేవేశా, గమనించుము; ఇకపై ఉన్నదాన్ని గ్రహించుము.”

Verse 78

यम उवाच । न तु पूर्वं मुखं दृष्टं मया विश्वासघातिनाम् । ये मित्रद्रोहिणः पापास्तेषां किं शासनं भवेत्

యముడు అన్నాడు—“విశ్వాసఘాతకుల ముఖాన్ని నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడలేదు. పాపులైన మిత్రద్రోహులకు ఏ శిక్ష ఉండాలి?”

Verse 79

ऋषयोऽत्र विचारार्थं नियुक्ता निपुणाः स्थिताः । ते यत्र ब्रुवते तत्र क्षिपध्वं मा विचार्यताम्

“ఇక్కడ విచారణార్థం నిపుణ ఋషులు నియమితులై నిలిచియున్నారు. వారు ఎక్కడ చెప్పుతారో అక్కడికే వెంటనే ఇతనిని పడవేయండి—ఇక చర్చ వద్దు.”

Verse 80

इत्युक्तास्ते तमादाय किंकराः शीघ्रगामिनः । मुनीशांस्तत्र तानूचुस्तं निवेद्य यमाज्ञया

ఇట్లు ఆజ్ఞాపింపబడిన ఆ శీఘ్రగామి కింకరులు అతనిని తీసుకొని అక్కడి మునీశ్వరుల వద్దకు వెళ్లి, యమాజ్ఞ ప్రకారం అతనిని నివేదించి పలికిరి.

Verse 81

द्विजा अनेन मित्रं स्वं प्रसुप्तं निशि घातितम् । विश्वस्तं धनलोभेन को दण्डोऽस्य भविष्यति

వారు పలికిరి—“హే ద్విజమునులారా! ఇతడు ధనలోభంతో తన స్వమిత్రుని—నమ్మి రాత్రి నిద్రించినవానిని—హతముచేసెను. ఇతనికి ఏ దండము కలుగును?”

Verse 82

मुनय ऊचुः । अदृष्टपूर्वमस्माभिर्वदनं मित्रघातिनाम् । कृत्वा पटान्तरे ह्येनं शृण्वन्तु गतिमस्य ताम्

మునులు పలికిరి—“మిత్రఘాతుల ముఖము మేము ఇంతకు ముందు చూడలేదు. ఇతనిని తెర వెనుక ఉంచి, దూతలు ఇతనికి కలుగు గతిని వినుగాక.”

Verse 83

ते शास्त्राणि विचार्याथ ऋषयश्च परस्परम् । आहूय यमदूतांस्तानूचुर्ब्राह्मणपुंगवाः

అనంతరం ఋషులు పరస్పరంగా శాస్త్రాలను విచారించి, ఆ యమదూతలను పిలిపించి, బ్రాహ్మణపుంగవులు వారితో పలికిరి.

Verse 84

आलोकितानि शास्त्राणि वेदाः साङ्गाः स्मृतीरपि । पुराणानि च मीमांसा दृष्टमस्माभिरत्र च

“మేము శాస్త్రాలను పరిశీలించితిమి—సాంగవేదములు, స్మృతులు, పురాణములు, మీమాంసా కూడ; ఈ విషయమందలి నియమము ఇక్కడ మేము నిర్ధారించితిమి.”

Verse 85

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च स्तेये गुर्वङ्गनागमे । निष्कृतिर्विहिता शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

బ్రాహ్మణహంతకునికి, సురాపానికునికి, దొంగకు, గురుపత్నీగమనము చేసినవానికి శాస్త్రంలో ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది; కాని కృతఘ్న ద్రోహికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు।

Verse 86

ये स्त्रीघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये बालब्रह्मघातिनः । विहिता निष्कृतिः शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

స్త్రీహంతకులు, గురుహంతకులు, బాలబ్రాహ్మణఘాతకులు—వారికీ శాస్త్రంలో ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది; కాని కృతఘ్న ద్రోహికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు।

Verse 87

वापीकूपतडागानां भेत्तारो ये च पापिनः । उद्यानवाटिकानां च छेत्तारो ये च दुर्जनाः

బావులు, బావడులు, చెరువులను పగులగొట్టి నాశనం చేసే పాపులు, అలాగే ఉద్యానాలు, తోటలను నరికివేసే దుర్జనులు।

Verse 88

दावाग्निदाहका ये च सततं येऽसुहिंसकाः । न्यासापहारिणो ये च गरदाः स्वामिवञ्चकाः

అడవులకు దావాగ్ని పెట్టి దహనం చేసే వారు, నిత్యం జీవహింస చేసే వారు, న్యాసధనాన్ని అపహరించే వారు, విషప్రయోగులు, తమ స్వామిని మోసం చేసే వారు।

Verse 89

मातापितृगुरूणां च त्यागिनो दोषदायिनः । स्वभर्तृवञ्चनपरा या स्त्री गर्भप्रघातिनी

తల్లి, తండ్రి, గురువులను విడిచిపెట్టి వారిపైనే దోషారోపణ చేసే వారు; అలాగే భర్తను మోసం చేయడంలో ఆసక్తి చూపి గర్భహత్య చేసే స్త్రీ—ఇవీ అపరాధులలో లెక్కించబడతాయి।

Verse 90

विवेकरहिता या स्त्री यास्नाता भोजने रता । द्विकालभोजनरतास्तथा वैष्णववासरे

వివేకరహితమైన స్త్రీ స్నానం చేయకుండానే భోజనంలో ఆసక్తి చూపితే, అలాగే వైష్ణవ-వాసరమున కూడా రోజుకు రెండుసార్లు భోజనం చేయడంలో రతులైనవారు—నిందనీయులని చెప్పబడింది।

Verse 91

तासां स्त्रीणां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् । विश्वासघातिनां पुंसां मित्रद्रोहकृतां तथा

ఆ స్త్రీల గతి చూచి తెలిసింది; కానీ విశ్వాసఘాతకులైన పురుషులది—విశ్వాసాన్ని భంగం చేసి మిత్రద్రోహం చేసే వారిదీ—గతి తెలియదు అని చెప్పబడింది।

Verse 92

तेषां गतिर्न वेदेषु पुराणेषु च का कथा । इति स्थितेषु पापेषु गतिरेषां न विद्यते

వారికి గతి వేదాలలో కూడా చెప్పబడలేదు; మరి పురాణాలలో ఏమి చెప్పగలం? ఇలా పాపంలో స్థిరపడినవారికి రక్షణమార్గం లేదు।

Verse 93

नान्या गतिर्मित्रहनने विश्वस्तघ्ने च नः श्रुतम् । इतो नीत्वा यमदूता एनं विश्वस्तघातिनम्

మిత్రహంతకునికి, విశ్వసించినవానిని చంపినవానికీ—ఇతర గతి మేము వినలేదు. అందుచేత యమదూతలు ఈ విశ్వాసఘాతకుణ్ని ఇక్కడి నుండి తీసుకొని…

Verse 94

कल्पकोटिशतं साग्रं पर्यायेण पृथक्पृथक् । नरकेषु च सर्वेषु त्रिंशत्कोटिषु संख्यया

అతడు వంద కోట్ల కల్పములకన్నా అధికకాలం, క్రమంగా విడివిడిగా, ముప్పై కోట్ల సంఖ్యగల సమస్త నరకాలలో భోగింపబడతాడు।

Verse 95

क्षिप्यतामेष मित्रघ्नो विचारो मा विधीयताम् । इति ते वचनं श्रुत्वा किंकरास्तं निगृह्य च

“ఈ మిత్రహంతకుణ్ని లోపలికి విసిరేయండి—ఏ విచారణ చేయవద్దు!” అని విన్న సేవకులు అతణ్ని పట్టుకొని బిగిగా నిర్బంధించారు.

Verse 96

यत्र ते नरका घोरास्तत्र क्षेप्तुं गतास्ततः । ते तमादाय हि नरके घोरे रौरवसंज्ञिते

తర్వాత అతణ్ని పడేయడానికి భయంకర నరకాలు ఉన్న చోటికి వారు వెళ్లారు. అతణ్ని వెంట తీసుకొని ‘రౌరవ’ అనే ఘోర నరకానికి చేర్చారు.

Verse 97

चिक्षिपुस्तत्र पापिष्ठं क्षिप्ते रावोऽभवन्महान् । नरकस्थितभूतेषु मोक्तव्यो नैष पापकृत्

అక్కడ వారు ఆ మహాపాపిని విసిరేశారు; విసిరిన వెంటనే గొప్ప కేకలు వినిపించాయి. నరకంలో బంధింపబడిన ప్రాణుల్లో ఈ పాపకర్తను విడిపించరాదు.

Verse 98

अस्य संस्पर्शनादेव पीडा शतगुणा भवेत् । यथा व्यथासिकाष्ठैश्च समिद्धैर्दहनात्मकैः

ఇతని కేవలం స్పర్శతోనే బాధ వంద రెట్లు పెరుగుతుంది—వేదన కలిగించే కట్టెలు బాగా మండితే దహనం కలిగినట్లుగా.

Verse 99

भवति स्पर्शनात्तस्य किमेतेन कृतामलम् । यथा दुर्जनसंसर्गात्सुजनो याति लाघवम्

ఇతని స్పర్శతోనే ఇలా అవుతుంది—అయితే ఇతడు చేసిన కలుషం ఎంతగా ఉంటుందో! దుర్జనసంగతితో సుజనుడుకూడా దిగజారినట్లే.

Verse 100

सन्निधानात्तथास्याशु क्षते क्षारावसेचनम् । प्रसादः क्रियतामाशु नीयतां नरकेऽन्यतः

అతని సన్నిధి మాత్రముననే గాయంపై క్షారం త్వరగా పోసినట్లుగా బాధ కలుగుతుంది. కాబట్టి వెంటనే అనుగ్రహించండి—ఇతనిని మరొక నరకానికి తీసికెళ్లండి।

Verse 101

एवमुक्तास्ततस्तैस्तु गतास्ते त्वशुचिं प्रति । तत्र ते नारकाः सन्ति पूर्ववत्तेऽपि चुक्रुशुः

వారు అలా చెప్పగా ఆ కింకరులు అశుచిస్థానమునకు త్వరగా వెళ్లారు. అక్కడ కూడా పూర్వంలాగానే నరకవాసులు ఉండి, వారూ విలపించారు।

Verse 102

एवं ते किंकराः सर्वे पर्यटन्नरकमण्डले । नरकेऽपि स्थितिस्तस्य नास्ति पापस्य दुर्मतेः

ఇలా ఆ కింకరులందరూ నరకమండలమంతా తిరుగుతూ ఉన్నారు. ఆ పాపి దుర్మతికి నరకంలో కూడా స్థిర నివాసం లేదు।

Verse 103

यदा तदा तु ते सर्वे तं गृह्य यमसन्निधौ । गत्वा निवेद्य तत्सर्वं यदुक्तं नारकैर्नरैः । नरके न स्थितिर्यस्य तस्य किं क्रियतां वद

తరువాత ఒక సమయంలో వారు అందరూ అతనిని పట్టుకొని యమసన్నిధికి వెళ్లి, నరకవాసులు చెప్పిన మాటలన్నిటిని నివేదించారు—“నరకంలో కూడా స్థిరస్థానం లేనివానికి ఏమి చేయాలి? చెప్పండి।”

Verse 104

यम उवाच । पापिष्ठ एष वै यातु योनिं तिर्यङ्निषेविताम् । कालं मुनिभिरुद्दिष्टः तिर्यग्योनिं प्रवेश्यताम्

యముడు అన్నాడు—“ఈ మహాపాపి తప్పక తిర్యగ్జీవులు ఆశ్రయించే యోనిలోకి వెళ్లాలి. మునులు నిర్దేశించిన కాలం వరకు ఇతనిని పశుయోనిలో ప్రవేశింపజేయండి।”

Verse 105

एवमुक्ते तु वचने प्रजासंयमनेन च । स गतः कृमितां पापो विष्ठासु च पृथक्पृथक्

ప్రజలను నియమించే వాడు ఈ వాక్యములు పలికిన వెంటనే, ఆ పాపి వేర్వేరు మలరాశులలో విడివిడిగా కృమిరూపమునకు చేరెను।

Verse 106

ततोऽसौ दंशमशकान् पिपीलिकसमुद्भवान् । यूकामत्कुणकाढ्यांश्च गत्वा पक्षित्वमागतः

తరువాత అతడు చీమలలో పుట్టిన కాటేసే ఈగలు, దోమలుగా మారెను; జూళ్లు, బెడ్‌బగ్స్‌తో నిండిపోయి చివరకు పక్షియోనిని పొందెను।

Verse 107

स्थावरत्वं गतः पश्चात्पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

ఆపై అతడు స్థావరత్వమునకు, తరువాత పాషాణత్వమునకు చేరెను; అనంతరం సర్పాది సరీసృప, అజగర, వరాహ, మృగ, హస్తి యోనులలో జన్మించెను।

Verse 108

वृकश्वानखरोष्ट्रांश्च सूकरीं ग्रामजातिकाम् । योनिमाश्वतरीं प्राप्य तथा महिषसम्भवाम्

అతడు తోడేలు, కుక్క, గాడిద, ఒంటెగా కూడా జన్మించెను; గ్రామంలో పెరిగిన పంది యోనిని పొందెను. ఖచ్చర జన్మను, అలాగే మహిష జన్మను కూడా పొందెను।

Verse 109

एताश्चान्याश्च बह्वीर्वै प्राप योनीः क्रमेण वै । स ता योनीरनुप्राप्य धुर्योऽभूद्भारवाहकः

ఇవీ మరియు ఇలాంటి మరెన్నో యోనులను అతడు క్రమంగా పొందెను. ఆ యోనులన్నింటిని అనుభవించి చివరకు ధుర్యుడై భారములు మోసే జంతువుగా మారెను।

Verse 110

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

అతడు ధార్మికుడూ యశస్సుగల రాజు గృహంలో జన్మించాడు. ఒకసారి నృపశ్రేష్ఠుడు కార్త్తికీ మాసం వచ్చినదని చూచి గమనించాడు.

Verse 111

पुरोहितं समाहूय ब्राह्मणांश्च तथा बहून् । न गृहे कार्त्तिकीं कुर्यादेतन्मे बहुशः श्रुतम्

అతడు పురోహితుని పిలిపించి, అనేక బ్రాహ్మణులను కూడ పిలిచి ఇలా అన్నాడు—“ఇంట్లో కార్త్తికీ వ్రతం చేయకూడదు; ఇది నేను ఎన్నిసార్లు విన్నాను.”

Verse 112

समेताः कुत्र यास्याम इति ब्रूत द्विजोत्तमाः । यो गृहे कार्त्तिकीं कुर्यात्स्नानदानादिवर्जितः

“హే ద్విజోత్తములారా! మనమంతా కూడి ఎక్కడికి వెళ్లాలి—చెప్పండి. ఎందుకంటే ఇంట్లోనే కార్త్తిక వ్రతం చేసి, స్నానం, దానం మొదలైనవి వదిలివేసేవాడు…”

Verse 113

संवत्सरकृतात्पुण्यात्स बहिर्भवति श्रुतिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थं सर्वगुणान्वितम्

“శ్రుతి పరంపర చెబుతుంది—అతడు సంవత్సరమంతా చేసిన పుణ్యఫలానికి వెలుపల పడతాడు. కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో సర్వగుణసంపన్నమైన తీర్థాన్ని ఆశ్రయించాలి.”

Verse 114

सहितास्तत्र गच्छामः स्नातुं दातुं च शक्तितः । एवमुक्ते तु वचने पार्थिवेन द्विजोत्तमाः

“మనమంతా కలిసి అక్కడికి వెళ్లుదాం—స్నానం చేసి, శక్తి మేరకు దానం చేద్దాం.” రాజు ఇలా పలికినప్పుడు ద్విజోత్తములు…

Verse 115

ऊचुः श्रेष्ठं नृपथेष्ठ रेवाया उत्तरे तटे । भारेश्वरेति विख्यातं मुक्तितीर्थं नृपोत्तम

వారు అన్నారు—హే రాజమార్గప్రియ నృపా! రేవా నదికి ఉత్తర తీరంలో శ్రేష్ఠ స్థలం ఉంది; ‘భారేశ్వర’మని ప్రసిద్ధి చెందిన, ముక్తిని ప్రసాదించే తీర్థం అది, హే నృపోత్తమా।

Verse 116

तत्र यामो वयं सर्वे सर्वपापक्षयावहम् । एवमुक्तः स नृपतिर्गृहीत्वा प्रचुरं वसु

‘అక్కడికి మనమందరం వెళ్లుదాం—అది సమస్త పాపక్షయకరం.’ ఇలా చెప్పబడగా, ఆ రాజు దానార్థం విస్తారమైన ధనాన్ని తీసుకొని…

Verse 117

शकटं संभृतं कृत्वा तत्र युक्तः स धूर्वहः । यः कृत्वा मित्रहननं गोयोनिं समुपागतः

అతడు బండిని సమృద్ధిగా సరుకులతో సిద్ధం చేసి, దానికి జోడించి బయలుదేరాడు. (అందులో) ఒక భారవాహక జంతువు ఉండెను; అది మిత్రహత్య చేసి గో-యోనిలో జన్మ పొందింది.

Verse 118

इत्थं स नर्मदातीरे सम्प्राप्तस्तीर्थमुत्तमम् । गत्वा चतुर्दशीदिने ह्युपवासकृतक्षणः

ఇలా అతడు నర్మదా తీరంలోని ఆ ఉత్తమ తీర్థానికి చేరుకున్నాడు. చతుర్దశి రోజున అక్కడికి వెళ్లి, ఆ సమయమంతా ఉపవాసం ఆచరించాడు.

Verse 119

गत्वा स नर्मदातीरे नाम रुद्रेत्यनुस्मरन् । शुचिप्रदेशाच्च मृदं मन्त्रेणानेन गृह्यताम्

నర్మదా తీరానికి వెళ్లి ‘రుద్ర’ నామాన్ని అనుస్మరిస్తూ, శుచిస్థలమునుండి మట్టిని ఈ మంత్రంతో గ్రహించవలెను.

Verse 120

उद्धृतासि वराहेण रुद्रेण शतबाहुना । अहमप्युद्धरिष्यामि प्रजया बन्धनेन च

నిన్ను వరాహుడు—శతబాహు రుద్రుడు—ఉద్ధరించాడు. నేనూ సంతానంతో కూడి, బంధనాలతో కూడి నన్ను నేను ఉద్ధరించుకొందును.

Verse 121

स एवं तां मृदं नीत्वा मुक्त्वा तीरे तथोत्तरे । ददर्श भास्करं पश्चान्मन्त्रेणानेन चालभेत्

అతడు ఆ పవిత్ర మట్టిని తీసుకొని ఉత్తర తీరంలో విడిచిపెట్టి, తరువాత భాస్కరుని దర్శించును; ఆపై ఈ మంత్రంతో స్పర్శించి/అర్చించును.

Verse 122

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं जन्मकोटिशतार्जितम्

హే వసుంధరా! అశ్వపదస్పర్శ, రథపదస్పర్శ, విష్ణుపదస్పర్శతో పవిత్రమైనదానా; హే మృత్తికా! కోట్ల జన్మలలో కూడిన నా పాపాన్ని హరించు.

Verse 123

तत एवं विगाह्यापो मन्त्रमेतमुदीरयेत् । त्वं नर्मदे पुण्यजले तवाम्भः शङ्करोद्भवम्

తరువాత ఈ విధంగా జలంలో మునిగి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి—“హే నర్మదా, పుణ్యజలమయీ! నీ జలం శంకరుని నుండి ఉద్భవించినది.”

Verse 124

स्नानं प्रकुर्वतो मेऽद्य पापं हरतु चार्जितम् । स स्नात्वानेन विधिना संतर्प्य पितृदेवताः

ఈ రోజు స్నానం చేయుచున్న నాకు కూడిన పాపం హరించబడుగాక. ఈ విధానంతో స్నానమాచరించి పితృదేవతలను తర్పణతో సంతృప్తిపరచాలి.

Verse 125

ययौ देवालयं पश्चादुपहारैः समन्वितः । भक्त्या संचिन्त्य सान्निध्ये शङ्करं लोकशङ्करम्

అనంతరం ఉపహారాలతో సమన్వితుడై అతడు దేవాలయానికి వెళ్లెను. సన్నిధిలో భక్తితో లోకశంకరుడైన శంకరుని ధ్యానించెను।

Verse 126

पुराणोक्तविधानेन पूजां समुपचक्रमे । पूजाचतुष्टयं देवि शिवरात्र्यां निगद्यते

పురాణోక్త విధానముననుసరించి అతడు పూజను ప్రారంభించెను. ఓ దేవీ, శివరాత్రిలో చతుర్విధ పూజ విధించబడినది।

Verse 127

संस्नाप्य प्रथमे यामे पञ्चगव्येन शङ्करम् । घृतेन पूरणं पश्चात्कृतं नृपवरेण तु

రాత్రి మొదటి యామమున పంచగవ్యముతో శంకరుని స్నాపనాభిషేకము చేసెను. అనంతరం ఉత్తమ రాజు ఘృతముతో అభిషేకము నిర్వహించెను।

Verse 128

धूपदीपनैवेद्याद्यं संकल्प्य च यथाविधि । अर्घेणानेन देवेशं मन्त्रेणानेन शङ्करम्

విధిపూర్వకంగా సంకల్పించి ధూపదీపనైవేద్యాదులను సన్నద్ధం చేసెను. తరువాత ఈ అర్ఘ్యముతో దేవేశుని, ఈ మంత్రంతో శంకరుని పూజించెను।

Verse 129

नमस्ते देवदेवेश शम्भो परमकारण । गृहाणार्घमिमं देव संसाराघमपाकुरु

హే దేవదేవేశ శంభో, పరమకారణా! ఓ దేవా, ఈ అర్ఘ్యమును స్వీకరించి సంసారజన్య పాపమును తొలగించుము।

Verse 130

वित्तानुरूपतो दत्तं सुवर्णं मन्त्रकल्पितम् । अग्निर्हि देवाः सर्वे सुवर्णं च हुताशनात्

తన సామర్థ్యానికి తగినట్లుగా మంత్రసంస్కారంతో శుద్ధి చేసిన స్వర్ణాన్ని దానం చేయాలి. అగ్నియే సమస్త దేవతాస్వరూపుడు; స్వర్ణం హుతాశనుడైన అగ్నినుండే ఉద్భవించినది.

Verse 131

अतः सुवर्णदानेन प्रीताः स्युः सर्वदेवताः । तदर्घं सर्वदा दातुः प्रीतो भवतु शङ्करः

కాబట్టి స్వర్ణదానంతో సమస్త దేవతలు ప్రసన్నులవుతారు. ఆ అర్ఘ్యసమర్పణ వలన దాతపై శంకరుడు ఎల్లప్పుడూ ప్రసన్నుడై ఉండుగాక.

Verse 132

अनेन विधिना तेन पूजितः प्रथमे शिवः । यामे द्वितीये तु पुनः पूर्वोक्तविधिना चरेत्

ఈ విధానంతో మొదటి యామంలో శివుని పూజించారు. తరువాత రెండవ యామంలో మళ్లీ ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారమే ఆచరించాలి.

Verse 133

स्नापयामास दुग्धेन गव्येन त्रिपुरान्तकम् । तंदुलैः पूरणं पश्चात्कृतं लिङ्गस्य शूलिनः

ఆయన గోవు పాలతో త్రిపురాంతకుడైన శివునికి స్నానం చేయించాడు. అనంతరం శూలధారి ప్రభువు లింగానికి తండులాలు (బియ్యపు గింజలు) సమర్పించి పూరణ/నైవేద్యాన్ని నిర్వహించాడు.

Verse 134

कृत्वा विधानं पूर्वोक्तं दत्तं वस्त्रयुगं सितम् । श्वेतवस्त्रयुगं यस्माच्छङ्करस्यातिवल्लभम्

ముందుగా చెప్పిన విధానాన్ని నిర్వహించి, ఆయన తెల్లని వస్త్రాల జంటను సమర్పించాడు; ఎందుకంటే శంకరునికి శ్వేతవస్త్రయుగం అత్యంత ప్రియమైనది.

Verse 135

प्रीतो भवति वै शम्भुर्दत्तेन श्वेतवाससा । यामं तृतीयं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः

శ్వేతవస్త్రదానముచేత నిశ్చయంగా శంభువు ప్రసన్నుడగును. తృతీయ యామము వచ్చినదని చూచి రాజశ్రేష్ఠుడు ముందుకు సాగెను.

Verse 136

देवं संस्नाप्य मधुना पूरणं चक्रिवांस्तिलैः । तिलद्रोणप्रदानं च कुर्यान्मन्त्रमुदीरयन्

దేవునికి మధుతో స్నానమర్పించి, తిలలతో పూరణార్పణము చేసెను. మంత్రం ఉచ్చరిస్తూ తిలద్రోణమాత్ర దానమును కూడ చేయవలెను.

Verse 137

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णाः सर्वपापहरास्तिलाः । तिलद्रोणप्रदानेनु संसारश्छिद्यतां मम

తిలలు—తెల్ల తిలలు, నల్ల తిలలు—అన్నీ పాపహర తిలలే. తిలద్రోణదానముచేత నా సంసారబంధము ఛేదింపబడుగాక.

Verse 138

अनेन विधिना राजा यामिनीयामपूजनम् । अतिवाह्य विनोदेन ब्रह्मघोषेण जागरम्

ఈ విధానముచేత రాజు రాత్రి యామయామములలో పూజను నిర్వహించెను. భక్త్యానందముతోను బ్రహ్మఘోషముతోను జాగరణము గడిపెను.

Verse 139

चकार पूजनं शम्भोर्बहुपुण्यप्रसाधकम् । ये जागरे त्रिनेत्रस्य शिवरात्र्यां शिवस्थिताः

అతడు శంభువునకు బహుపుణ్యప్రదమైన పూజను చేసెను. శివరాత్రి నాడు త్రినేత్రేశ్వరుని కోసం జాగరణచేసి శివనిష్ఠలో నిలిచినవారు,

Verse 140

ते यां गतिं गताः पार्थ न तां गच्छन्ति यज्विनः । पापानि यानि कानि स्युः कोटिजन्मार्जितान्यपि

హే పార్థా! శివరాత్రి జాగరణం చేసే వారు పొందే పరమగతిని యజ్ఞాలు చేసే యజ్వులు కూడా పొందలేరు. ఏ పాపాలైనా—కోటిజన్మలలో కూడబెట్టినవైనా—

Verse 141

हरकेशवयोः स्नान्ति जागरे यान्ति संक्षयम् । यावन्तो निमिषा नृणां भवन्ति निशि जाग्रताम्

జాగరణంలో హర-కేశవ సంబంధమైన పాపాలు కడుగబడి క్షయమై నశిస్తాయి. మనుషులు రాత్రి ఎంతెంత క్షణాలు జాగ్రత్తగా ఉంటారో—

Verse 142

निमिषे निमिषे राजन्नश्वमेधफलं ध्रुवम् । उपवासपराणां च देवायतनवासिनाम्

హే రాజా! ఉపవాసానికి పరులై దేవాలయ ప్రాంగణంలో నివసించే వారికి ప్రతి క్షణమూ నిశ్చయంగా అశ్వమేధ యజ్ఞఫలం కలుగుతుంది.

Verse 143

शृण्वतां धर्ममाख्यानं ध्यायतां हरकेशवौ । न तां बहुसुवर्णेन क्रतुना गतिमाप्नुयुः

ఈ ధర్మాఖ్యానాన్ని వినుతూ హరుడు (శివుడు) మరియు కేశవుడు (విష్ణువు)లను ధ్యానించే వారు పొందే గతి, అపార స్వర్ణంతో చేసిన క్రతువుల ద్వారానూ లభించదు.

Verse 144

शिवरात्रिस्तिथिः पुण्या कार्त्तिकी च विशेषतः । रेवाया उत्तरं कूलं तीरं भारेश्वरेति च

శివరాత్రి తిథి పుణ్యప్రదం—ప్రత్యేకంగా కార్తీక మాసంలో. రేవా (నర్మదా) నదికి ఉత్తర తీరం ‘భారేశ్వర తీర్థం’గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 145

जागृतश्चातिदुःखेन कथं पापं न हास्यति । इत्थंस जागरं कृत्वा शिवरात्र्यां नरेश्वरः

అతిదుఃఖంలోనూ జాగరణం చేసే వానికి పాపం ఎలా క్షీణించదు? ఈ విధంగా, ఓ నరేశ్వరా, శివరాత్రి జాగరణం చేయుటవలన పాపక్షయం కలుగును।

Verse 146

प्रभाते विमले गत्वा नर्मदातीरमुत्तमम् । स्नापितास्तेन ते सर्वे वाहनानि गजादयः

నిర్మలమైన ప్రభాతంలో అతడు నర్మదా నదியின் ఉత్తమ తీరానికి వెళ్లెను. అతని చేత ఆ సమస్త వాహనాలు—గజములు మొదలైనవి—స్నానింపబడినవి.

Verse 147

यैस्तु वाहैर्गतस्तीर्थं स्नातोऽहं स्नापयामि तान् । तत्र मध्यस्थितः स्नातस्तिर्यक्त्वान्निर्गतो वणिक्

‘ఏ వాహనాలతో నేను తీర్థానికి వచ్చి స్నానించానో, ఆ వాహనాలకే నేను స్నానం చేయిస్తున్నాను.’ అక్కడ మధ్యధారలో నిలిచి స్నానించి, ఆ వణిక్ తిర్యక్-యోనినుండి విముక్తుడై బయటికి వచ్చెను.

Verse 148

दानं ददौ तानुद्दिश्य किंचिच्छक्त्यनुरूपतः । तेन वाहकृताद्दोषान्मुक्तो भवति मानवः

వారిని ఉద్దేశించి తన శక్తికి తగినట్లు కొంత దానం ఇచ్చెను. దానివలన మనిషి వాహన-ప్రయోగజనిత దోషముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 149

अन्यथासौ कृतो लाभः कृतो व्रजति तान् प्रति । संस्नाप्य तं ततो राजा स्वयं स्नात्वा विधानतः

లేకపోతే పొందిన లాభం నిష్ఫలమై, వారిపట్లనే ప్రతికూలమగును. అందుకే రాజు ముందుగా అతనికి విధిపూర్వకంగా స్నానం చేయించి, తరువాత తాను కూడా విధానముగా స్నానమాచరించెను.

Verse 150

संतर्प्य पितृदेवांश्च कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । कृत्वा पिण्डान्पितृभ्यश्च वृषमुत्सृज्य लक्षणम्

పితృదేవతలను తృప్తిపరచి విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేసి, పితృులకు పిండాలు సమర్పించి, లక్షణమున్న వృషభాన్ని శాస్త్రోక్తంగా విడిచెను।

Verse 151

गत्वा देवालयं पश्चाद्देवं तीर्थोदकेन च । संस्नाप्य पञ्चगव्येन ततः पञ्चामृतेन च

ఆపై దేవాలయానికి వెళ్లి తీర్థజలంతో దేవుని స్నాపనం చేసి, తరువాత పంచగవ్యంతో, ఆపై పంచామృతంతో కూడా అభిషేకం చేసెను।

Verse 152

सर्वौषधिजलेनैव ततः शुद्धोदकेन च । चन्दनेन सुगन्धेन समालभ्य च शङ्करम्

మొదట సర్వౌషధజలంతో (ప్రభువును) స్నాపనం చేసి, తరువాత శుద్ధజలంతో చేయాలి; సుగంధిచందనంతో శంకరుని లేపనం చేయాలి।

Verse 153

कुङ्कुमैश्च सकर्पूरैर्गन्धैश्च विविधैस्तथा । पुष्पौघैश्च सुगन्धाढ्यैश्चतुर्थं लिङ्गपूरणम्

కుంకుమ, కర్పూరం మరియు నానావిధ సుగంధ ద్రవ్యాలతో, సువాసనభరిత పుష్పసమూహాలతో—ఇదే లింగానికి చతుర్థ ‘లింగపూరణ’ పూజావిధి అని చెప్పబడింది।

Verse 154

कृतं नृपवरेणात्र कुर्वता पूर्वकं विधिम् । गोदानं च कृतं पश्चाद्विधिदृष्टेन कर्मणा

ఇక్కడ శ్రేష్ఠ రాజు శాస్త్రోక్త పూర్వక విధిని విధివిధానంగా నిర్వహించాడు; తరువాత నియమంలో చెప్పిన కర్మప్రకారం గోదానమును కూడా చేసెను।

Verse 155

धेनुके रुद्ररूपासि रुद्रेण परिनिर्मिता । अस्मिन्नगाधे संसारे पतन्तं मां समुद्धर

హే ధేనువా! నీవు రుద్రస్వరూపిణివి, రుద్రునిచే నిర్మితమైయున్నావు. ఈ అగాధ సంసారసాగరంలో పడుచున్న నన్ను उद्धరించుము॥

Verse 156

धेनुं स्वलंकृतां दद्यादनेन विधिना ततः । क्षमाप्य देवदेवेशं ब्राह्मणान् भोजयेद्बहून्

అనంతరం ఇదే విధానమున ప్రకారము సువిభూషితమైన ధేనువును దానమిచ్చవలెను; దేవదేవేశ్వరుని క్షమాపణ కోరుకొని అనేక బ్రాహ్మణులకు భోజనము పెట్టవలెను॥

Verse 157

षड्विधैर्भोजनैर्भक्ष्यैर्वासोभिस्तान् समर्चयेत् । दक्षिणाभिर्विचित्राभिः पूजयित्वा क्षमापयेत्

ఆరు విధముల భోజనములతో, భక్ష్యములతో, వస్త్రములతో వారిని సమర్చించవలెను; విచిత్రమైన దక్షిణలతో పూజించి మరల క్షమాపణ కోరవలెను॥

Verse 158

स स्वयं बुभुजे पश्चात्परिवारसमन्वितः । तामेव रजनीं तत्र न्यवसज्जगतीपतिः

ఆపై అతడు తన పరివారముతో కూడి తానే భోజనము చేసెను; మరియు అదే రాత్రి జగతీపతి అక్కడే నివసించెను॥

Verse 159

तस्य तत्रोषितस्यैवं निशीथेऽथ नरेश्वर । आकाशे सोऽति शुश्राव दिव्यवाणीसमीरितम्

ఈ విధముగా అక్కడ నివసించుచున్న నరేశ్వరుడు, నిశీథకాలమున ఆకాశమందు ఉచ్చరింపబడిన దివ్యవాణిని స్పష్టముగా వినెను॥

Verse 160

वागुवाच । राजन्समं ततो लोके फलं भवति साम्प्रतम् । संसारसागरे ह्यत्र पतितानां दुरात्मनाम्

వాణి పలికెను—ఓ రాజా, ఆ కర్మవలన ఇప్పుడు లోకమున సమానమైన ఫలము కలుగుచున్నది; ఇక్కడ సంసారసాగరమున పడిపోయిన దురాత్ములకు।

Verse 161

यदि संनिधिमात्रेण फलं तत्रोच्यते कथम् । यदि शंतनुवंशस्य तत्रोन्मादकरं भवेत्

కేవలం సన్నిధి మాత్రముచేతనే అక్కడ ఫలము కలుగుతుందని చెప్పినచో, అది ఎలా సాధ్యం? అలా అయితే శంతనువంశమునకు అది ఉన్మాదకారణమగును.

Verse 162

य एष त्वद्गृहे वोढा ह्यतिभारधुरंधरः । अनेन मित्रहननं पापं विश्वासघातनम्

నీ ఇంటిలో ఉన్న ఈ భారవాహకుడు, అతిభారము మోయుటకు సమర్థుడు, ఇతడే (పూర్వజన్మలో) మిత్రహత్య అనే పాపము చేసెను—విశ్వాసఘాత దుష్కర్మ.

Verse 163

कृतं जन्मसहस्राणामतीते परिजन्मनि । गतेन पाप्मनात्मानं नरकेषु च संस्थितिः

గతమైన ఒక పూర్వజన్మలో చేసిన ఆ పాపము వేల జన్మలకు కారణమైంది; ఆ పాపముచేత అతని ఆత్మ నరకలోకములలో నివసించెను.

Verse 164

ततो योनिसहस्रेषु गतिस्तिर्यक्षु चैव हि । गोयोनिं समनुप्राप्तस्त्वद्गृहे स सुदुर्मतिः

ఆపై అతడు వేల యోనులలో, తిర్యగ్‌గతులలో సంచరించుచు, చివరకు గో-యోనిని పొందెను; ఆ సుదుర్మతి నీ ఇంటిలోనికి వచ్చెను.

Verse 165

स्नापितश्च त्वया तीर्थे ह्यस्मिन् पर्वसमागमे । दृष्ट्वा पूजां त्वया कॢप्तां कृता जागरणक्रिया

ఈ తీర్థంలో పర్వసమాగమ సమయంలో నీవు అతనికి స్నానం చేయించావు. నీవు ఏర్పాటు చేసిన పూజను చూసి అతడూ జాగరణ వ్రతాచరణ చేశాడు.

Verse 166

तेन निष्कल्मषो जातो मुक्त्वा देहं तवाग्रतः । स्वर्गं प्रति विमानस्थः सोऽद्य राजन्गमिष्यति

దానివల్ల అతడు నిష్కల్మషుడయ్యాడు; నీ ఎదుటనే దేహాన్ని విడిచి, విమానంలో ఆసీనుడై అతడు ఈ రోజు, ఓ రాజా, స్వర్గానికి వెళ్లును.

Verse 167

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ते निपतितो धुर्यः प्राणैर्व्ययुज्यत । विमानवरमारूढस्तत्क्षणात्समदृश्यत

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను— ఇలా చెప్పగానే ఆ ధుర్య పశువు కూలి ప్రాణవాయువుతో వియోగమైంది. అదే క్షణంలో ఉత్తమ విమానంపై ఆరూఢుడై అతడు (దివ్యరూపంగా) దర్శనమిచ్చాడు.

Verse 168

स तं प्रणम्य राजेन्द्रमुवाच प्रहसन्निव

అతడు ఆ రాజేంద్రునికి నమస్కరించి, చిరునవ్వుతో ఉన్నట్లుగా, పలికాడు.

Verse 169

वृष उवाच । भोभो नृपवरश्रेष्ठ तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । यत्र चास्मद्विधस्तीर्थे मुच्यते पातकैर्नरः । मया ज्ञातमशेषेण मत्समो नास्ति पातकी

వృషుడు పలికెను— ఓ నృపవరశ్రేష్ఠా! ఈ తీర్థ మహాత్మ్యం పరమోత్తమం; ఇక్కడ నావంటి వాడుకూడా పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు. నేను పూర్తిగా గ్రహించాను— నాతో సమానమైన పాపి ఎవరూ లేరు.

Verse 170

अतः परं किं तु कुर्यां परं तीर्थानुकीर्तनम् । भवान्माता भवन्भ्राता भवांश्चैव पितामहः

ఇకపై నేను ఇంకేమి చేయగలను—ఈ తీర్థ మహిమను కీర్తించడమే తప్ప? మీరు నాకు మాత, మీరు భ్రాత, మీరు పితామహుడూ.

Verse 171

क्षन्तव्यं प्रणतोऽस्म्यद्य यस्मिंस्तीर्थे हि मादृशाः । गतिमीदृग्विधां यान्ति न जाने तव का गतिः

క్షమించండి; ఈ రోజు నేను నమస్కరిస్తున్నాను. నా వంటి వారు ఈ తీర్థంలో ఇలాంటి గతి పొందుతారు; మీ గతి ఏమై ఉంటుందో నాకు తెలియదు.

Verse 172

समाराध्य महेशानं सम्पूज्य च यथाविधि । का गतिस्तव संभाष्या देह्यनुज्ञां मम प्रभो

మహేశానుని సమ్యక్‌గా ఆరాధించి, విధివిధానంగా పూజించి (భక్తుడు) అన్నాడు—“నాతో సంభాషించిన తరువాత మీ గతి ఏమిటి? ఓ ప్రభో, నాకు అనుజ్ఞ ఇవ్వండి.”

Verse 173

त्वरयन्ति च मां ह्येते दिविस्थाः प्रणयाद्गणाः । स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामीत्युक्त्वा सोऽन्तर्दधे क्षणात्

ప్రణయంతో దివ్యగణులు నన్ను త్వరపడమని ప్రేరేపిస్తున్నారు. ‘నీకు శుభం కలుగుగాక; నేను వెళ్తాను’ అని చెప్పి అతడు క్షణంలో అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 174

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गते चादर्शनं तत्र स राजा विस्मयान्वितः । तीर्थमाहात्म्यमतुलं वर्णयन्स्वपुरं गतः

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అతడు వెళ్లి అక్కడే అదృశ్యమైన తరువాత రాజు విస్మయంతో నిండిపోయాడు. ఆ తీర్థపు అతుల మహిమను వర్ణిస్తూ తన నగరానికి తిరిగిపోయాడు.

Verse 175

इत्थंभूतं हि तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

ఇదే ఆ తీర్థం నర్మదా తీరంలో స్థితమై ఉంది—అత్యుత్తమం; సమస్త పాపక్షయకరం, సమస్త దుఃఖనాశకరం.

Verse 176

उपपापानि नश्यन्ति स्नानमात्रेण भारत । कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

ఓ భారతా! అక్కడ కేవలం స్నానమాత్రంతో ఉపపాపాలు నశిస్తాయి; కార్త్తిక చతుర్దశిన ఉపవాసనిష్ఠగా ఉండాలి.

Verse 177

चतुर्धा पूरयेल्लिङ्गं तस्य पुण्यफलं शृणु । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः

లింగాన్ని నాలుగు విధాలుగా పూరయించి (అర్పించి) చేయాలి; దాని పుణ్యఫలాన్ని విను. మహాపాపాలు—బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, చౌర్యం, గురుపత్నీగమనం.

Verse 178

महापापानि चत्वारि चतुर्भिर्यान्ति संक्षयम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलमुत्तमम्

ఈ నాలుగు మహాపాపాలు ఆ నాలుగు (ఆచరణల) వల్ల క్షయమవుతాయి; అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞపు అత్యుత్తమ ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 179

कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यामुपोषितः । स्वर्णदानाच्च तत्तीर्थे यज्ञस्य लभते फलम्

కార్త్తిక శుక్లపక్ష చతుర్దశిన ఉపవాసం చేసి, ఆ తీర్థంలో స్వర్ణదానం చేసినవాడు యజ్ఞఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 180

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां वैशाखे मासि पूर्ववत् । दीपं पिष्टमयं कृत्वा पितॄन् सर्वान् विमोक्षयेत्

వైశాఖ మాసంలో అష్టమి గాని చతుర్దశి గాని, పూర్వవిధానమునే, పిండితో దీపం చేసి సమస్త పితృదేవతలను విమోచింపజేయవచ్చు।

Verse 181

तत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम् । तदक्षयफलं सर्वमेवमाह महेश्वरः

అక్కడ ఇచ్చే దానం—వెంట్రుక చివరంత మాత్రమైనా—అది సమస్తంగా అక్షయ ఫలాన్ని ఇస్తుంది; ఇట్లు మహేశ్వరుడు పలికెను।

Verse 182

भारभूत्यां मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजञ्छिवलोकान्निरन्तरम्

ఓ రాజా! భారభూత్యాంలో భావితాత్ములైన (సంయమ-ధ్యాననిష్ఠులైన) మనుష్యులు మరణిస్తే, వారి గతి అనివర్తనీయం; వారు నిరంతరం శివలోకానికి చేరుతారు।

Verse 183

अथवा लोकवृत्त्यर्थं मर्त्यलोकं जिगीषति । साङ्गवेदज्ञविप्राणां जायते विमले कुले

లేదా లోకధర్మాచరణార్థం మర్త్యలోకానికి తిరిగి రావాలని కోరితే, సాంగవేదజ్ఞులైన విప్రుల విమల కులంలో జన్మిస్తాడు।

Verse 184

धनधान्यसमायुक्तो वेदविद्यासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

అతడు ధనధాన్యసంపన్నుడై, వేదవిద్యలో నిష్ణాతుడై, సమస్త వ్యాధుల నుండి విముక్తుడై, శత శరదులు (వంద సంవత్సరాలు) జీవిస్తాడు।

Verse 185

पुनस्तत्तीर्थमासाद्य ह्यक्षयं पदमाप्नुयात्

మళ్లీ ఆ తీర్థాన్ని చేరినవాడు నిశ్చయంగా అక్షయమైన పదవిని పొందును।

Verse 186

एतत्पुण्यं पापहरं कथितं ते नृपोत्तम । भारतेदं महाख्यानं शृणु चैव ततः परम्

హే నృపోత్తమా! పుణ్యప్రదమై పాపహరమైయున్న ఈ వృత్తాంతం నీకు చెప్పబడింది. ఇక భారత పరంపరలో నిలిచిన ఈ మహాఖ్యానాన్ని మరింతగా వినుము.