Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 110

Devanagari script

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

Transliteration

sa gṛhe pārthiveśasya dhārmikasya yaśasvinaḥ | sa dṛṣṭvā kārttikīṃ prāptāmekadā nṛpasattamaḥ

Translation

అతడు ధార్మికుడూ యశస్సుగల రాజు గృహంలో జన్మించాడు. ఒకసారి నృపశ్రేష్ఠుడు కార్త్తికీ మాసం వచ్చినదని చూచి గమనించాడు.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• पार्थिवेशस्य: of the king (lord of the land)
• पार्थिवेशस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव-ईश (प्रातिपदिक; पार्थिव + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुष-समास (पार्थिवस्य ईशः)

• धार्मिकस्य: of the righteous
• धार्मिकस्य: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण

• यशस्विनः: of the renowned
• यशस्विनः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having seen’

• कार्त्तिकीम्: Kārttikī (the Kārttika observance/month)
• कार्त्तिकीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राप्ताम्: arrived/come
• प्राप्ताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कार्त्तिकीम् इति विशेषण

• एकदा: once
• एकदा: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• नृपसत्तमः: the best of kings
• नृपसत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप-सत्तम (प्रातिपदिक; नृप + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (नृपाणां सत्तमः)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā tīrthas (contextual)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A righteous, renowned king in his palace notices the arrival of Kārttika—courtly calm, calendrical markers, and a devotional shift in his gaze.

Characters & Entities

• Nṛpa (king)
• Kārttikī (Kārttika month/observance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even after long karmic wandering, dharmic environments (like a righteous household) can become a turning point toward merit and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it pivots toward Kārttika-related dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only the arrival of Kārttika is noted; the specific observance is stated in the following verse.