Rig Veda 9.72.5 — Mandala 9, Sukta 72, Mantra 5

Sukta 9.72

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).

Devata: Soma Pavamāna (for Indra)

Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

Samhita Patha (Devanagari)

नृबाहुभ्यां चोदितो धारया सुतोऽनुष्वधं पवते सोम इन्द्र ते । आप्राः क्रतून्त्समजैरध्वरे मतीर्वेर्न द्रुषच्चम्वोरासदद्धरिः ॥

Transliteration

nṛbā́hubhyāṃ coditó dhā́rayā sutó ’nu-svadháṃ pavate sóma indra te | āprā́ḥ kratū́n sám ajair adhvaré matī́r vēr ná druṣác camvór ā́ asadat dháriḥ ||

Translation

నరుల భుజబలంతో ప్రేరితుడై, ధారలో పిండబడిన సోముడు, హే ఇంద్రా, నీకోసం తన స్వధర్మం—స్వానంద నియమం—అనుసరించి పవిత్రమై ప్రవహిస్తాడు. యజ్ఞంలో నీవు క్రతువులను (సంకల్ప-శక్తులను) పరిపూర్ణం చేసి యోక్తం చేసావు; పక్షి తన విశ్రాంతి స్థలానికి చేరినట్లు, హరి (తామ్రవర్ణుడు) పాత్రాలపై వచ్చి ఆసీనుడయ్యాడు.

Word by Word

• नृबाहुभ्याम्: with (the help of) the men’s arms
• नृबाहुभ्याम्: करण
• Type: Noun (compound)
• Root: नृ-बाहु (प्रातिपदिक)

• चोदितः: impelled, urged
• चोदितः: (कर्तृविशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √चुद् (प्रेरणे) → चोदित (क्त)

• धारया: by/with the stream
• धारया: करण
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक)

• सुतः: pressed (Soma)
• सुतः: कर्ता
• Type: Participle used as noun
• Root: √सु (अभिषवे) → सुत (क्त)

• अनुष्वधम्: according to svadhā; in due/accustomed manner
• अनुष्वधम्: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु-स्वधा (अव्ययीभाव) / स्वधा (indecl.)

• पवते: purifies/flows
• पवते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पू (पवने/शोधने) → पवते

• सोमः: Soma
• सोमः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: (सम्बोधन)
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ते: for you / of you
• ते: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम)

• आप्नाः: reaching, attaining
• आप्नाः: (कर्तृविशेषणम्)
• Type: Participle/Adjective
• Root: √आप् (व्याप्तौ/प्राप्तौ) → आप्न (कृदन्त, present participle) / or adjective stem आप्न-

• क्रतून्: powers of will; ritual skills
• क्रतून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• समजैः: you drove/impelled together
• समजैः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √अज् (गत्यर्थ/प्रेरणे) → समज (aorist stem) + ऐः

• अध्वरे: in the sacrifice
• अध्वरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• मतीः: thoughts; hymns
• मतीः: कर्म
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• वेः: you pursue/seek
• वेः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वे (वेग/वायने?; in RV also ‘to strive/seek’) → वेः

• न: like
• न: (उपमानसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• द्रुषत्: wooden/firm (pressing-vat)
• द्रुषत्: (विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: द्रुषद् (प्रातिपदिक) / from √द्रुṣ? ‘stone/wooden’ as adjective

• चम्वोः: of the two cups/vessels
• चम्वोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: चमू (प्रातिपदिक)

• आसदत्: sat down upon; came to sit
• आसदत्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √सद् (उपवेशने/आसादने) → आसदत्

• हरिः: the tawny one (Indra’s steed / tawny Soma)
• हरिः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)