Rig Veda 6.49.14 — Mandala 6, Sukta 49, Mantra 14

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed)

Devata: Composite invocation: Ahi Budhnya, Parvata, Savitṛ, Bhaga, Purandhi, Oṣadhis

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

तन्नोऽहिर्बुध्न्यो अद्भिरर्कैस्तत्पर्वतस्तत्सविता चनो धात् । तदोषधीभिरभि रातिषाचो भगः पुरंधिर्जिन्वतु प्र राये ॥

Transliteration

tán no áhīr budhnyò adbʰír arkáiḥ tát párvatas tát savitā́ cano dhāt | tád oṣádhībhir abhí rāti-sā́co bhágaḥ púraṃdhir jinvatu prá rāyé ||

Translation

గర్భస్థ (ఆళమైన) అహిర్బుధ్న్యుడు జలములచేతను అర్కములైన స్తుతులచేతను మనకొరకు దానిని స్థాపించుగాక; పర్వతమును దానిని స్థాపించుగాక; సవితా కూడా మన ఆనందార్థం దానిని నిలుపుగాక. ఇంకా, ఔషధులతో కూడి, భగుడు—పురంధి (పూర్ణతనిచ్చే శక్తి) సహితంగా—మనలను సంపదా-పూర్ణత వైపు ప్రేరేపించుగాక.

Word by Word

• तत्: that (boon/thing)
• तत्: Karma (सम्बन्धित क्रियापद: धात्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: for us / our
• नः: Sampradāna (हित/लाभार्थ; ‘for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहिः: Ahi (serpent/dragon; deity-name)
• अहिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• बुध्न्यः: of the depth / belonging to the bottom (Budhnya)
• बुध्न्यः: Kartā (अहिः के विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बुध्न्य (प्रातिपदिक; ‘बुध्न’ से)

• अद्भिः: with waters
• अद्भिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• अर्कैः: with hymns/songs (praises)
• अर्कैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पर्वतः: the mountain
• पर्वतः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सविता: Savitṛ (the Impeller/Sun deity)
• सविता: Kartā
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• नः: to us / for us
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धात्: may (he) place/grant
• धात्: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ओषधीभिः: with herbs/medicinal plants
• ओषधीभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: —
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: अभि

• रातिषाचः: the gift-accompanying one / giver who comes with gifts
• रातिषाचः: Kartā
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: रातिषाच् (प्रातिपदिक; ‘राति’+‘साच्’)

• भगः: Bhaga (dispenser of fortune)
• भगः: Kartā
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक)

• पुरंधिः: Purandhi (abundance/prosperity; personified)
• पुरंधिः: Kartā (भगः के सह-समुच्चितः)
• Type: Noun
• Root: पुरंधि (प्रातिपदिक)

• जिन्वतु: let (him/it) invigorate/impel
• जिन्वतु: —
• Type: Verb
• Root: जिव्/जिन्व् (धातु; Vedic ‘to quicken, set in motion, gladden’)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र

• राये: to/for wealth
• राये: Sampradāna (लाभार्थ: ‘unto wealth/for wealth’)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘wealth’)