
సనకుడు నారదునికి వేదమాలా కుమారులైన యజ్ఞమాలీ–సుమాలీ అనే ఇద్దరు బ్రాహ్మణ సోదరుల విరుద్ధ జీవనాలను వివరిస్తాడు. యజ్ఞమాలీ వారసత్వాన్ని న్యాయంగా పంచి దానధర్మాలు చేస్తూ, తండ్రి చేసిన ప్రజోపకార కార్యాలను కొనసాగించి, విష్ణు మందిర సేవలో నిమగ్నుడవుతాడు; సుమాలీ మాత్రం సంగీతం, మద్యం, వేశ్యాసంగం, పరస్త్రీగమనం వంటి దుర్వ్యసనాల్లో ధనం వృథా చేసి, తరువాత దొంగతనం, నిషిద్ధ భక్షణం వరకు పతనమవుతాడు. ఇద్దరూ ఒకేసారి మరణించగా యజ్ఞమాలీని విష్ణుదూతలు విమానంలో విష్ణులోకానికి తీసుకెళ్తారు; మార్గంలో సుమాలీని యమదూతలు ఆకలి-దాహాలతో బాధపడే ప్రేతగా లాగుతూ తీసుకెళ్తున్నదాన్ని చూస్తాడు. కరుణతో సఖ్యధర్మం (సప్తపదీ) గుర్తుచేసి, ఇంత పాపభారుడికి విముక్తి ఎలా సాధ్యమని అడుగుతాడు. విష్ణుదూతలు యజ్ఞమాలీ పూర్వజన్మ పుణ్యాన్ని చెబుతారు—హరి మందిరంలో మట్టిని తొలగించి లేపనం చేయదగిన స్థలాన్ని సిద్ధం చేశాడు; ఆ లేపకర్మ పుణ్యాన్ని ఇతరులకు దానం చేయవచ్చు. యజ్ఞమాలీ ఆ పుణ్యాన్ని సుమాలీకి అర్పించగానే యమదూతలు పారిపోతారు, దివ్యరథం వచ్చి ఇద్దరూ విష్ణులోకాన్ని చేరుతారు. యజ్ఞమాలీకి పరమమోక్షం లభిస్తుంది; సుమాలీ తరువాత భూమికి వచ్చి హరిభక్తుడైన సద్బ్రాహ్మణుడిగా మారి, గంగాస్నానం చేసి విశ్వేశ్వర దర్శనం పొంది పరమపదాన్ని పొందుతాడు. చివరగా విష్ణుపూజ, హరిభక్తసంగం, హరినామస్మరణం మహాపాపాలనూ కరిగిస్తాయని భక్తిసిద్ధాంతం చెప్పబడుతుంది।
Verse 1
सनक उवाच । वेदमालेः सुतौ प्रोक्तौ यावुभौ मुनिसत्तम । यज्ञमाली सुमाली च तयोः कर्माधुनोच्यत ॥ १ ॥
సనకుడు పలికెను—హే మునిశ్రేష్ఠా! వేదమాలా దేవి యొక్క ఇద్దరు కుమారులు—యజ్ఞమాలి మరియు సుమాలి—అని చెప్పబడినారు. ఇప్పుడు వారి కర్మములు వివరింపబడును.
Verse 2
तयोराद्यो यज्ञमाली विभेद पितृसंचितम् । धनं द्विधा कनिष्टस्य भागमेकं ददौ तदा ॥ २ ॥
వారిలో పెద్దవాడైన యజ్ఞమాలి తండ్రి సঞ্চిత ధనాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించి, అప్పుడు చిన్నవానికి ఒక భాగాన్ని ఇచ్చెను.
Verse 3
सुमाली च धनं सर्वं व्यसनाभिरकतः सदा । अपादाना दिभिश्चैव नाशयामास भो द्विज ॥ ३ ॥
సుమాలి మాత్రం ఎల్లప్పుడూ వ్యసనాలకు బానిసై, హే ద్విజా, దొంగతనం మొదలైన దుష్కర్మాలు మరియు అపహరణాది ద్వారా తన సమస్త ధనాన్ని నాశనం చేసుకున్నాడు.
Verse 4
गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥
అతడు నిత్యం సంగీత వాద్యాలలో మునిగి, మద్యపానానికి బానిసయ్యాడు. వేశ్యల విలాసాలకు లోబడి, పరస్త్రీల పట్ల ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు.
Verse 5
सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥
తండ్రి సంపాదించిన ధనమంతా నశించిన తరువాత, అతడు ఇతరుల ధనాన్ని అపహరించి వేశ్యల పట్ల ఆసక్తిని కొనసాగించాడు.
Verse 6
दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥
సుమాలి చేతిలోని శూలాన్ని చూసి, మహా బుద్ధిమంతుడైన యజ్ఞమాలి అత్యంత దుఃఖితుడై తన సోదరునితో ఇలా అన్నాడు.
Verse 7
अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥
ఓ తమ్ముడా! మన వంశంలో ఈ అత్యంత బాధాకరమైన ప్రవర్తన చాలు. నువ్వు ఒక్కడివే దుర్బుద్ధివై మహాపాపాలలో మునిగిపోయావు.
Verse 8
एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥
ఈ విధంగా అనేకసార్లు వారిస్తున్న అన్నగారిని, "నేను చంపేస్తాను" అని నిశ్చయించుకుని, చేతిలో కత్తి పట్టుకుని జుట్టు పట్టుకున్నాడు.
Verse 9
ततो महारवो जज्ञे नगरे भृशदारुणः । बबंधुर्नागराश्चैनं कुपितास्ते सुमालिनम् ॥ ९ ॥
అప్పుడు నగరంలో అత్యంత భయంకరమైన మహా కోలాహలం పుట్టింది; కోపించిన పౌరులు సుమాలిని పట్టుకొని బంధించారు।
Verse 10
यज्ञमाली ह्यमेयात्मा पौरान्संप्रार्थ्य दुःखितः । बंधनान्मोचयामास भ्रातृस्नेहविमोहितः ॥ १० ॥
యజ్ఞమాలి—అమేయాత్ముడైనప్పటికీ—దుఃఖించి పౌరులను వినయంగా వేడుకొని, అన్నపై స్నేహమోహంతో వారిని బంధనాల నుంచి విడిపించాడు।
Verse 11
यज्ञमाली पुनस्चापि बिभिदे स्वधनं द्विधा । आददे स्वयमर्द्धं च ददावर्द्धं यवीयसे ॥ ११ ॥
తర్వాత యజ్ఞమాలి మళ్లీ తన ధనాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించాడు; సగం తానే ఉంచుకొని, సగం తన తమ్ముడికి ఇచ్చాడు।
Verse 12
सुमाली त्वतिमूढात्मा तद्धनं चापि नारद । मूर्खैः पारंवडचंडालैर्बुभुजे च सहोद्धतः ॥ १२ ॥
ఓ నారదా, అత్యంత మూర్ఖమనస్సు గల సుమాలి ఆ ధనాన్ని కూడా వృథా చేశాడు; మూర్ఖమైన నీచ చండాలులతో కలిసి అహంకారోద్ధతంగా భోగించాడు।
Verse 13
असतामुपभो गाय दुर्जनानां विभूतयः । पिचुमंदः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥ १३ ॥
దుర్జనుల విభూతులు అసత్పురుషుల భోగానికే అవుతాయి; ఫలసమృద్ధిగల పిచుమంద వృక్షాన్ని కూడా కాకులే ఆస్వాదించినట్లే।
Verse 14
भ्रात्रा दत्तं धनं तञ्च सुमाली नाशयन्मुने । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसा दीन्यभक्षयत् ॥ १४ ॥
ఓ మునీ, సుమాలీ అన్న ఇచ్చిన ధనమును కూడ వృథా చేశాడు; మద్యపానముతో మత్తుడై గోమాంసమును మరియు ఇతర నిషిద్ధ మాంసములను కూడా భక్షించాడు।
Verse 15
त्यक्तो बंधुजनैः सर्वैश्चांडालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रप्रपेदे निर्जनं वनम् ॥ १५ ॥
అన్ని బంధువులచే విడిచిపెట్టబడి, చాండాల స్త్రీతో కూడి, రాజుచేత కూడా బాధింపబడి, ఆ బ్రాహ్మణుడు నిర్జన వనమునకు వెళ్లిపోయాడు।
Verse 16
यज्ञमाली सुधीर्विप्र सदा धर्मरतोऽभवेत् । अवारितं ददावन्नं सत्सङ्गगतकल्मषः ॥ १६ ॥
యజ్ఞమాలితో అలంకృతుడైన వివేకవంత బ్రాహ్మణుడు సదా ధర్మరతుడై ఉండాలి; అడ్డు లేకుండా అన్నదానం చేయాలి, సత్సంగమువలన పాపమలినాలు క్షయమవుతాయి।
Verse 17
पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥ १७ ॥
ఓ సత్తమా, తండ్రి నిర్మించిన తడాగములు మొదలైన సమస్త కార్యములను అతడు శ్రమతో కాపాడి పోషించాడు; సదా ధర్మపరాయణుడై ఉన్నాడు।
Verse 18
विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥ १८ ॥
మహాత్ముడైన యజ్ఞమాలీ తన సమస్త ధనమును దానంగా విరజిమ్మాడు; సత్పాత్రదానంలో నిష్ఠగలవాడై ధర్మమార్గాన్ని ప్రవర్తింపజేసేవాడు।
Verse 19
अहो सदुपभोगाय सज्जनानां विभूतयः । कल्पवृक्षफलं सर्वममरैरेव भुज्यते ॥ १९ ॥
అహో! సజ్జనుల సదుపభోగార్థమైన విభూతులు, కల్పవృక్ష ఫలమంతటిలాగానే, నిజానికి అమర దేవులచేతనే భుజ్యమవుతున్నాయి.
Verse 20
धनं विश्राण्य धर्मार्थं यज्ञमाली महामतिः । नित्यं विष्णुगृहे सम्यक्परिचर्य्यापरोऽभवत् ॥ २० ॥
ధర్మార్థంగా తన ధనాన్ని విరజిమ్మి, మహామతి యజ్ఞమాలి నిత్యం విష్ణుగృహంలో సమ్యక్ పరిచర్యలో పరాయణుడయ్యాడు.
Verse 21
कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ । यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ ॥ २१ ॥
కాలం గడిచేకొద్దీ వారు ఇద్దరూ వృద్ధభావాన్ని పొందారు; యజ్ఞమాలి మరియు సుమాలి ఇద్దరూ ఒకే సమయంలోనే మరణించారు.
Verse 22
हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः । हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदा वृतम् ॥ २२ ॥
హరిపూజలో రతుడైన ఈ మహాత్మ యజ్ఞమాలికోసం స్వయంగా హరి, తన పార్షదులతో చుట్టుముట్టబడిన దివ్య విమానాన్ని పంపించాడు.
Verse 23
दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः । पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २३ ॥
దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించిన మహామతి యజ్ఞమాలి, దేవగణాలచే పూజింపబడి, మునీశ్వరులచే స్తుతింపబడి, మహిమతో ముందుకు సాగాడు.
Verse 24
गंधर्वैर्गीयमानश्च सेवितश्चाप्सरोगणैः । कामधेन्वा पुष्यमाणश्चित्राभरणभूषितः ॥ २४ ॥
అతడు గంధర్వుల గానంతో స్తుతింపబడెను, అప్సరాగణముల సేవను పొందెను; కామధేనువలన పోషింపబడి, విచిత్రమైన దివ్యాభరణములతో అలంకృతుడై యుండెను।
Verse 25
कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितस्तेजसां निधिः । गच्छन्विष्णुपदं दिव्यंमनुजं पथि दृष्टवान् ॥ २५ ॥
కోమల తులసీమాలలతో అలంకృతుడై, తేజస్సుల నిధియైన అతడు; విష్ణువు యొక్క దివ్యపదమునకు సాగుచుండగా మార్గమున ఒక మనుజుని చూచెను।
Verse 26
ताह्यमानं यमभटैः क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितम् । प्रेतभूतं विवस्त्रं च दुःखितं पाशवेष्टितम् । इतस्ततः प्राधावन्तं विलपंतमनाथवत् ॥ २६ ॥
యమభటులు అతనిని లాగుచుండగా, ఆకలి దాహములతో అతడు నలిగిపోయెను. ప్రేతభూతమై తిరుగుచు, నిర్వస్త్రుడై దుఃఖితుడై, పాశములతో బంధింపబడి—ఇటు అటు పరుగెత్తుచు అనాథునివలె విలపించుచుండెను।
Verse 27
क्रोशन्तं च सुदंतं च दृष्ट्वा मनसि विव्यथे ॥ २७ ॥
అతడు కేకలు వేయుచుండుటను, సుదంతుని కూడ చూచి, అతని హృదయం అత్యంతంగా వ్యథపడెను।
Verse 28
यज्ञमालीदयायुक्तो विष्णुदूतान्समीपगान् । कोऽयं भटैर्बाध्यमानं इत्यपृच्छत्कृतांजलिः ॥ २८ ॥
దయతో నిండిన యజ్ఞమాలి విష్ణుదూతుల సమీపమునకు వెళ్లి, అంజలి ఘటించి అడిగెను—“ఈయనెవరు? ఈ భటులు ఇతనిని ఎందుకు బాధించుచున్నారు?”
Verse 29
अथ ते हरिदूतास्तं यज्ञमालिमहौजसम् । असौ सुमाली भ्राता ते पापात्मेति समब्रुवन् ॥ २९ ॥
అప్పుడు హరి దూతలు మహాబలుడైన యజ్ఞమాలిని ఉద్దేశించి పలికిరి—“ఇతడు సుమాలి, నీ సహోదరుడు; స్వభావమంతా పాపమయుడు.”
Verse 30
यज्ञमाली समाकर्ण्य व्याख्यातं विष्णुकिंकरैः । मनसा दुःखमापन्नः पुनः पप्रच्छ नारद ॥ ३० ॥
విష్ణు కింకరులు వివరించిన మాటలు విని యజ్ఞమాలి మనసులో దుఃఖపడెను; అప్పుడు నారదుడు వారిని మళ్లీ ప్రశ్నించెను.
Verse 31
कथमस्य भवेन्मोक्षः सांचितैः पापसंचयैः । तदुपायंबदध्वं मे यूयं हि ममबांधवाः ॥ ३१ ॥
సంచితమైన పాపసంచయాలు ఉన్నప్పుడు ఇతనికి మోక్షం ఎలా కలుగును? దాని ఉపాయాన్ని నాకు చెప్పండి; మీరు నా బంధువులు, హితైషులు కదా.
Verse 32
सख्यं साप्तपदीनं स्यादित्याहुर्धर्मकोविदाः । सतां साप्तपदी मैत्री सत्सतां त्रिपदी तथा ॥ ३२ ॥
ధర్మనిపుణులు ఇలా అంటారు—సఖ్యం సప్తపదీతో స్థిరపడుతుంది. సజ్జనులలో ఏడు అడుగులతో మైత్రీ దృఢమవుతుంది; పరమ సత్పురుషులలో మూడు అడుగులే చాలును.
Verse 33
सत्सतामपि ये संतस्तेषां मैत्रघी पदे पदे ॥ ३३ ॥
సజ్జనులలోనూ నిజమైన సంతులు ఉన్నారు; వారి మైత్రీ అడుగడుగునా వెలుగుతుంది—ప్రతి అడుగులో సౌహార్దం ప్రసరిస్తుంది.
Verse 34
तस्मान्मे बांधवा यूयं मां नेतुं समुपागताः । यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम् ॥ ३४ ॥
అందుచేత నా బంధువులారా, నన్ను తీసుకుపోవడానికి మీరు ఇక్కడికి వచ్చారు. నా ఈ సోదరుడుకూడా విముక్తి పొందునట్లు ఏమి చేయవలెనో ఇక్కడ చెప్పండి.
Verse 35
यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः । पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम् ॥ ३५ ॥
యజ్ఞమాలి మాటలు విని దయామయులైన విష్ణుదూతలు మళ్లీ చిరునవ్వుతో పలికారు; హరికి ప్రియుడైన యజ్ఞమాలిని సంబోధించారు.
Verse 36
विष्णुदूता ऊचुः । यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण । उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम् ॥ ३६ ॥
విష్ణుదూతలు పలికిరి—ఓ మహాభాగ యజ్ఞమాలిన్, నారాయణపరాయణా! సుమాలికి ప్రేమభక్తి మరియు ముక్తిని ప్రసాదించే ఉపాయాన్ని మేము నీకు చెప్పుదుము.
Verse 37
कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि । प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः ॥ ३७ ॥
పూర్వజన్మలో నీవు చేసిన అత్యంత మహత్తర కర్మను మేము సంక్షేపంగా వివరిస్తాము; నీవు సమాహితచిత్తంతో వినుము.
Verse 38
पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः । त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै ॥ ३८ ॥
పూర్వం నీవు వైశ్యజాతిలో జన్మించి ‘విశ్వంఘభర’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడవు. నీవు చేసిన పాపాలు నిజంగా లెక్కలేనన్ని, అత్యంత ఘోరమైనవే.
Verse 39
सुकर्मवासनाहीनो मातापित्रोर्विरोधकृत् । एकदा बंधुभिस्त्यक्तः शोकसंतापपीडितः ॥ ३९ ॥
సత్కర్మవాసనలేనివాడై, తల్లిదండ్రులకు విరోధం చేసిన అతడు ఒకసారి బంధువులచే విడిచిపెట్టబడి, శోకసంతాపాలతో బాధపడెను।
Verse 40
क्षुधाग्निनापि संतप्तः प्राप्तवान्हरिमंदिरम् । तदा वृष्टिरभूत्तत्र तत्स्थानं पंकिलं ह्यभूत ॥ ४० ॥
ఆకలియగ్ని చేత కూడా దగ్ధుడై అతడు హరి మందిరానికి చేరెను. అప్పుడు అక్కడ వర్షం కురిసి, ఆ స్థలం నిజంగా బురదమయమైంది।
Verse 41
दीरीकृतस्त्वया पंकस्तत्स्थाने स्थातुमिच्छया । उपलेपनतां प्राप्तं तत्स्थानं विष्णुमंदिरे ॥ ४१ ॥
ఆ స్థలంలో నిలవాలనే కోరికతో నీవు బురదను తొలగించితివి; విష్ణు మందిరంలో ఆ స్థలం లేపనానికి యోగ్యమై, శుద్ధమై పూజార్హమైంది।
Verse 42
त्वयोषितं तु तद्गात्रौ तस्मिन्देवालये द्विज । दंशितश्चैव सर्पेण प्राप्तं पञ्चत्वमेव च ॥ ४२ ॥
ఓ ద్విజా! ఆ దేవాలయంలో నీవు అతని దేహంపై కూర్చుండగా, అతడు సర్పదంశనకు గురై పంచత్వాన్ని, అనగా మరణాన్ని పొందెను।
Verse 43
तेन पुण्यप्रभावेन उपलेपकृतेन च । विप्रजन्म त्वया प्राप्तं हरि भक्तिस्तथाचला ॥ ४२ ॥
ఆ పుణ్యప్రభావంతోను, ఉపలేపనకర్మ ఫలంతోను నీవు బ్రాహ్మణజన్మను పొందితివి; హరిలో నీ భక్తి కూడా అచలమైంది।
Verse 44
कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । वसाद्य ज्ञानमासाद्य परं मोक्षं गमिष्यसि ॥ ४३ ॥
శతకోటికల్పాలకు మించిన కాలం హరి సన్నిధిని చేరి, అక్కడ నివసించి సమ్యగ్జ్ఞానాన్ని పొందిన తరువాత, నీవు పరమ మోక్షాన్ని పొందుదువు।
Verse 45
अनुजं पातकिश्रेष्टं त्वं समुद्धर्त्तमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामस्तं निबोध महामते ॥ ४४ ॥
నీవు నీ అనుజుని—పాపులలో అగ్రుడిని—ఉద్ధరించదలచుకున్నావు. ఓ మహామతీ, దానికి ఉపాయాన్ని నేను చెబుతాను; శ్రద్ధగా గ్రహించు।
Verse 46
गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥ ४५ ॥
గోచర్మమాత్రమైన భూమిని కూడా లేపనంతో శుద్ధి చేసినప్పుడు కలిగే పుణ్యఫలాన్ని, ఓ మహాభాగ, దానంగా ఇచ్చి కరుణతో నీ సోదరుణ్ని ఉద్ధరించు।
Verse 47
एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥ ४६ ॥
విష్ణుదూతులు ఇలా చెప్పగా, మహాపతి యజ్ఞమాలి తన సోదరుని పాపవిముక్తి కోసం ఆ ఫలాన్ని అతనికి ప్రసాదించాడు।
Verse 48
सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥ ४७ ॥
సోదరుడు ఇచ్చిన పుణ్యంతో సుమాలి పాపకల్మషరహితుడయ్యాడు; యమదూతలు అతన్ని విడిచి పారిపోయారు।
Verse 49
विमानं चागतं सद्यः सर्वभोगसमन्वितम् । तदा सुमाली स्वर्यानमारुह्य मुमुदे मुने ॥ ४८ ॥
తక్షణమే సమస్త భోగసంపదలతో కూడిన దివ్య విమానం వచ్చెను. అప్పుడు సుమాలీ ఆ స్వర్గీయ యానమును అధిరోహించి, ఓ మునీ, పరమానందమొందెను।
Verse 50
तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृंदनमस्कृतौ । अवापतुर्भृशं प्रीतिं समालिंग्य परस्परम् ॥ ४९ ॥
ఓ విప్రా, దేవవృందములచే నమస్కృతులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులు పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకొని అత్యంత ప్రీతిని పొందిరి।
Verse 51
यज्ञमाली सुमाली च स्तूयमानौ महर्षिभिः । गीयमानौ च गंधर्वैर्विष्णुलोकं प्रजग्मतुः ॥ ५० ॥
యజ్ఞమాలీ మరియు సుమాలీ—మహర్షులచే స్తుతింపబడి, గంధర్వులచే గానముచేయబడుతూ—ప్రయాణించి విష్ణులోకమును చేరిరి।
Verse 52
अवाप्य हरिसालोक्यं सुमाली मुनिसत्तम । यज्ञमाली चोषतुस्तौ कल्पमेकं मुदान्वितौ ॥ ५१ ॥
ఓ మునిశ్రేష్ఠా, సుమాలీ మరియు యజ్ఞమాలీ హరితో సమలోక నివాసమైన సాలోక్యమును పొందించి, అక్కడ ఒక కల్పకాలము ఆనందముతో నివసించిరి।
Verse 53
भुक्त्वा भोगान्बहूँस्तत्र यज्ञमाली महामतिः । तत्रैव ज्ञानसंपन्नः परं मोक्षमुपागतः ॥ ५२ ॥
అక్కడ అనేక భోగములను అనుభవించిన మహామతి యజ్ఞమాలీ, అక్కడే జ్ఞానసంపన్నుడై పరమ మోక్షమును పొందెను।
Verse 54
सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः । स्थित्वा भूमिं पुनः प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः ॥ ५३ ॥
మహాభాగుడైన సుమాలీ విష్ణులోకంలో ఆనందంతో నివసించాడు. అక్కడ ఉండి మళ్లీ భూమికి వచ్చి బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాడు.
Verse 55
अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान्वेदपारगः । सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः ॥ ५४ ॥
అతిశుద్ధ వంశంలో జన్మించి, గుణవంతుడై వేదాలలో పారంగతుడయ్యాడు. సమస్త సంపదలతో కూడి, హరి-భక్తిలోనే పరాయణుడయ్యాడు.
Verse 56
व्याहरन्हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम् । तत्र स्नातश्च गंगायां दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ ५५ ॥
హరినామాలను ఉచ్చరిస్తూ అతడు జాహ్నవీ (గంగా) తీరానికి చేరాడు. అక్కడ గంగలో స్నానం చేసి ప్రభువైన విశ్వేశ్వరుని దర్శించాడు.
Verse 57
अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम् । उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर ॥ ५६ ॥
అతడు పరమ స్థానాన్ని పొందాడు; అది యోగులకు కూడా దుర్లభం. ఓ మునీశ్వరా, ఈ విధంగా ఉపలేపన (లేపన-శుద్ధి) మహాత్మ్యాన్ని నీకు చెప్పితిని.
Verse 58
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतांपतिः । अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते ॥ ५७ ॥
కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో జగద్పతిని సమ్యక్గా పూజించాలి. ఏ కోరిక లేకుండానే విష్ణువును ఒక్కసారి పూజించినవారికీ మహత్తర ఫలం కలుగుతుంది.
Verse 59
न तेषां भवबंधस्तु कदाचिदपि जायते । हरिभक्तिरतान्यस्तु हरिबुद्ध्या समर्चयेत् ॥ ५८ ॥
వారికి సంసారబంధము ఎప్పటికీ కలుగదు. అయితే హరిభక్తిలో రతుడైనవాడు సమస్తాన్ని హరిబుద్ధితో హరిస్వరూపమని భావించి సమర్చించాలి.
Verse 60
तस्य तुष्यंति विप्रेंद्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः ॥ ५९ ॥
హే విప్రేంద్రా! అతనితో బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు సంతోషిస్తారు; హరిభక్తిపరులైన సఖుల సాంగత్యం మాత్రమేనైనా వారి ప్రసన్నతను కలిగిస్తుంది.
Verse 61
मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि । हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम् ॥ ६० ॥
మహాపాతకాలు కలవాడైనా సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—ఇది హరిపూజాపరులకూ, హరినామంలో రతమైన ఆత్మలకూ సత్యం.
Verse 62
शुश्रूषानिरता यांति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ६१ ॥
వినయసేవలోను శ్రద్ధతో శ్రవణంలోను నిమగ్నమైన పాపులుకూడా పరమగతిని పొందుతారు.
Because it is framed as direct seva to Hari’s sacred space: a seemingly minor act that makes worship possible becomes a high-density karmic merit. The narrative teaches that devotional service embedded in ritual cleanliness and temple maintenance can mature into bhakti, elevate birth and destiny, and even become transferable for another’s release.
The chapter’s mechanism is puṇya-dāna (bestowal of merit): Yajñamālī grants the fruit of his lepa-merit to Sumālī. This drives away Yama’s attendants, restores Sumālī to divine conveyance, and places him in Viṣṇu’s realm, after which he continues toward purification and higher attainment through renewed devotion.
It supplies the ethical justification for intervention: friendship/kinship is validated through shared steps, implying moral responsibility. Yajñamālī’s compassion is presented not as sentimental weakness but as dharmic solidarity that motivates seeking an authorized means of rescue.
No. Yajñamālī proceeds from Viṣṇuloka to supreme liberation after vast cosmic time and true knowledge, while Sumālī first enjoys Viṣṇuloka, then returns to earth as a purified brāhmaṇa devoted to Hari, and later reaches the supreme abode—showing graded liberation tied to purification and bhakti.