Adhyaya 82: The Rise of Mahishasura and the Manifestation of the Goddess from the Gods’ Tejas
मधुकैटभवधः / देवीप्रादुर्भावः (Mahiṣāsura-yuddha-prastāvaḥ; Devī-prādurbhāvaḥ)
Death of Shumbha
ఈ అధ్యాయంలో మహిషాసురుని ఉద్భవం, అతని అహంకారంతో దేవతల పరాజయం మరియు త్రిలోకపీడ వర్ణించబడుతుంది. దేవతలు బ్రహ్మ‑విష్ణు‑శివులను శరణు కోరుతారు. వారి క్రోధ‑శోకజ తేజస్సు ఏకమై మహాదేవిగా అవతరిస్తుంది; దేవతలు తమ తమ ఆయుధాలు, ఆభరణాలు సమర్పిస్తారు. స్తుతులతో ప్రసన్నమైన దేవి మహిషాసురవధార్థం యుద్ధసంకల్పం చేస్తుంది.
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 82
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवींमाहात्म्ये मधुकैटभवधो नामैकाशीतितमोऽध्यायः । द्व्यशीतितमोऽध्यायः- ८२ ऋषिरुवाच देवासुरमभूद् युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा । महिषेऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे ॥
ఇట్లు శ్రీమార్కండేయ పురాణములో, సావర్ణిక మన్వంతరములో, దేవీ మాహాత్మ్యాంతర్గతంగా ‘మధు–కైటభ వధ’ అనే ఎనభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు ఎనభై రెండవ అధ్యాయం ప్రారంభమగుచున్నది. ఋషి పలికెను—పూర్వకాలమున అసురాధిపతి మహీషాసురునికి మరియు దేవాధిపతి పురందరుడు (ఇంద్రుడు) కు మధ్య దేవాసుర యుద్ధము సంపూర్ణ శతవత్సరములు కొనసాగెను।
Verse 2
तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम् । जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रोऽबून्महिषासुरः ॥
అక్కడ బలవంతులైన అసురులు దేవసేనను ఓడించారు; సమస్త దేవతలను జయించి మహీషాసురుడు ఇంద్రుడివలె అయ్యెను।
Verse 3
ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम् । पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेश-गरुडध्वजौ ॥
అప్పుడు పరాజితులైన దేవతలు పద్మయోని ప్రజాపతి (బ్రహ్మదేవుడు) ను ముందుంచి, ఈశుడు (శివుడు) మరియు గరుడధ్వజుడు (విష్ణువు) ఉన్న స్థలమునకు వెళ్లిరి।
Verse 4
यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम् । त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम् ॥
ఆ త్రింశత్ దేవతలు ఆ ఇద్దరికీ (శివుడు, విష్ణువు) జరిగినదంతా యథాతథంగా వివరించారు—మహీషాసురుడు ఎలా ప్రవర్తించెనో, దేవతలపై జరిగిన దమనము మరియు పరాజయమును విస్తారంగా తెలియజేశారు।
Verse 5
सूर्येन्द्राग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च । अन्येषां चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति ॥
అతడే స్వయంగా సూర్యుడు, ఇంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు, సోముడు, యముడు, వరుణుడు మరియు ఇతర దేవతల అధికారాలు, పదవులు కూడా స్వాధీనం చేసుకొని వాటిపై అధిష్ఠితుడై ఉన్నాడు।
Verse 6
स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि । विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना ॥
ఆ దుష్టాత్మ మహిషాసురుడు స్వర్గం నుండి తరిమివేయగా, దేవతల సమస్త గణాలు మానవులవలె భూమిపై సంచరిస్తున్నాయి।
Verse 7
एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम् । शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम् ॥
ఇదంతా నీకు చెప్పబడింది—అమరుల శత్రువు యొక్క దురాచారం. మేము శరణార్థం నీ వద్దకు వచ్చాము; అతని వధను నిర్ణయించుము।
Verse 8
ऋषिरुवाच इत्त्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः । चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ ॥
ఋషి చెప్పెను: దేవతల మాటలు విని మధుసూదనుడు (విష్ణువు) మరియు శంభువు (శివుడు) కోపించిరి; వారి ముఖాలు భ్రూకుటి ముడుచుకొని వికృతమయ్యెను।
Verse 9
ततोऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः । निष्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शङ्करस्य च ॥
అప్పుడు తీవ్రమైన కోపంతో నిండిన చక్రధారి (విష్ణువు) ముఖమునుండి మహత్తేజస్సు బయలుదేరెను; అలాగే బ్రహ్మ నుండి మరియు శంకరుడు (శివుడు) నుండీ కూడా।
Verse 10
अन्येषाञ्चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः । निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत ॥
శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన ఇతర దేవతల దేహాల నుండికూడా అపారమైన తేజస్సు ఉద్భవించింది; అది అంతా సమకూరి ఒక్కటిగా ఐక్యమైంది।
Verse 11
अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम् । ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम् ॥
అక్కడ దేవతలు అపూర్వ కాంతితో ప్రకాశించే ఒక శిఖరాన్ని చూశారు—దహించే పర్వతంలా—దాని జ్వాలలు దిక్కులలోను విదిక్కులలోను వ్యాపించి ఉన్నాయి।
Verse 12
अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम् । एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा ॥
అక్కడ సమస్త దేవతల దేహాల నుండీ జనించిన ఆ అనుపమ తేజస్సు ఒకచోట సమకూరి స్త్రీరూపమైంది; తన ప్రభతో త్రిలోకాలను నింపింది।
Verse 13
यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजाय तन्मुखम् । याम्येन चाभवन् केशा बहवो विष्णुतेजसा ॥
శాంభవుడు (శివుడు) యొక్క తేజస్సే ఆమె ముఖమైంది. యముని శక్తిచేత ఆమెకు అనేక కేశపాశాలు ఉద్భవించాయి; విష్ణువు శక్తిచేత కూడా అవి సమన్వితమయ్యాయి।
Verse 14
सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत् । वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः ॥
సోముని తేజస్సుతో ఆమె స్తనయుగళం ఏర్పడింది; ఇంద్రుని తేజస్సుతో ఆమె నడుము. వరుణుని తేజస్సుతో ఆమె జంఘలు మరియు ఊరువులు; భూమి ప్రభతో ఆమె నితంబాలు ఏర్పడ్డాయి।
Verse 15
ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योरर्कतेजसा । वसूनाञ्च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका ॥
బ్రహ్మ తేజస్సుతో ఆమె పాదాలు ఏర్పడ్డాయి; సూర్య తేజస్సుతో ఆమె పాదాంగుళ్లు ఏర్పడ్డాయి. వసువుల తేజస్సు నుండి ఆమె చేతి వేళ్లు పుట్టాయి; కుబేర తేజస్సుతో ఆమె నాసిక నిర్మితమైంది.
Verse 16
तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा । नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा ॥
ప్రజాపతి తేజస్సు నుండి ఆమె దంతాలు ఉద్భవించాయి; అగ్ని తేజస్సు నుండే అలాగే ఆమె త్రినేత్ర సమూహం జన్మించింది.
Verse 17
भ्रुवौ च सन्ध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च । अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा ॥
సంధ్యల తేజస్సు నుండి ఆమె భ్రూయుగళం ఏర్పడింది; వాయు తేజస్సు నుండి ఆమె కర్ణాలు ఏర్పడ్డాయి. ఓ శుభాంగీ! ఇతర దేవతల తేజస్సుల నుండీ ఆమె మిగిలిన అవయవాలు కూడా ఉద్భవించాయి.
Verse 18
ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् । तां विलोक्य मुदं प्रापुरमराः महिषार्दिताः ॥
అప్పుడు సమస్త దేవతల తేజోరాశి నుండి ఉద్భవించిన ఆమెను చూచి, మహిషాసురుని చేత బాధింపబడిన అమరులు ఆనందాన్ని పొందారు.
Verse 19
ततो देवा ददुस्तस्यै स्वानि स्वान्यायुधानि च । ऊचुर्जयजयेत्युच्चैर्जयन्तीं ते जयैषिणः ॥
అప్పుడు దేవతలు ఆమెకు తమ తమ ఆయుధాలను సమర్పించారు. విజయాన్ని కోరుతూ, విజయశాలినిగా నిలిచిన ఆమెను ఉద్దేశించి వారు గట్టిగా—“జయ! జయ!” అని నినదించారు.
Verse 20
शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक् । चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाद्य स्वचक्रतः ॥
తన త్రిశూలమునుండి త్రిశూలాన్ని వెలికితీసి పినాకధరుడైన మహేశ్వరుడు దేవికి ఇచ్చెను. అలాగే కృష్ణుడు (విష్ణువు) తన చక్రమునుండి చక్రాన్ని ఉద్భవింపజేసి ఆమెకు ప్రసాదించెను.
Verse 21
शङ्खञ्च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः । मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी ॥
వరుణుడు ఆమెకు శంఖాన్ని ఇచ్చెను; హుతాశనుడు (అగ్ని) శక్తి (భాలము) ఇచ్చెను. మారుతుడు (వాయువు) ధనుస్సును, బాణాలతో నిండిన రెండు తూణీరములను కూడా ప్రసాదించెను.
Verse 22
वज्रमिन्द्रः समुत्पाद्य कुलिशादमराधिपः । ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद्गजात् ॥
అమరాధిపతి ఇంద్రుడు తన వజ్రమునుండి వజ్రాన్ని ఉద్భవింపజేసి ఆమెకు ఇచ్చెను; సహస్రాక్షుడు తన ఐరావత గజమునుండి గంటను కూడా ఆమెకు ప్రసాదించెను.
Verse 23
कालदण्डाद्यमो दण्डं पाशं चाम्बुपतिर्ददौ । प्रजापतिश्चाक्षमालां ददौ ब्रह्मा कमण्डलुम् ॥
యముడు తన మృత్యుదండమునుండి దండాన్ని తీసి ఆమెకు ఇచ్చెను; జలాధిపతి వరుణుడు పాశాన్ని ఇచ్చెను. ప్రజాపతి జపమాలను ఇచ్చెను; బ్రహ్మ కమండలువును ప్రసాదించెను.
Verse 24
समस्तरोमकूपेषु निजरश्मीन् दिवाकरः । कालश्च दत्तवान् खड्गं तस्याश्चर्म च निर्मलम् ॥
దివాకరుడు (సూర్యుడు) తన కిరణాలను ఆమె సమస్త రోమకూపములపై ప్రకాశమయ ఆవరణమువలె నిలిపెను. మరియు కాలుడు ఆమెకు ఖడ్గమును, నిర్మలమైన కవచఫలకమును ప్రసాదించెను.
Verse 25
क्षीरोदश्चामलं हारमजरे च तथाम्बरे । चूडामणिं तथा दिव्यं कुण्डले कटकानि च ॥
క్షీరోద సముద్రుడు దేవికి నిర్మలమైన హారాన్ని, క్షయములేని వస్త్రాలను ఇచ్చెను. అలాగే దివ్య శిరోరత్నం, కుండలాలు, కంకణాలు కూడా సమర్పించెను.
Verse 26
अर्धचन्द्रं तथा शुभ्रं केयूरान् सर्वबाहुषु । नूपुरौ विमलौ तद्वद् ग्रैवेयकमनुत्तमम् । अङ्गुलीयकरत्नानि समस्तास्वङ्गुलीषु च ॥
ప్రకాశించే తెల్లని అర్ధచంద్రాభరణమును కూడా ఇచ్చిరి; ఆమె అన్ని భుజాలపై బాహుబందాలు. అలాగే నిర్మల నూపురాలు, అనుపమ కంఠాభరణం, అన్ని వేళ్లపై రత్నముద్రికలు.
Verse 27
विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुञ्चातिनिर्मलम् । अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यं च दंशनम् ॥
విశ్వకర్మ దేవికి పరమ నిర్మలమైన పరశువును, అనేక విధాల ఆయుధాలను, అలాగే అభేద్య కవచం (ఉరస్త్రాణం)ను కూడా ఇచ్చెను.
Verse 28
अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम् । अददज्जलधिस्तस्यै पङ्कजं चातिशोभनम् ॥
సముద్రుడు దేవికి క్షయములేని పద్మమాలనిచ్చెను, అలాగే శిరస్సు మరియు వక్షస్థలానికి మరొక మాలనూ ఇచ్చెను. సముద్రమే అత్యంత శోభనమైన ఒక పద్మమును కూడా సమర్పించెను.
Verse 29
हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च । ददावशून्यं सुरया पानपात्रं धनाधिपः ॥
హిమవాన్ దేవికి వాహనముగా సింహమును, వివిధ రత్నములను ఇచ్చెను. ధనాధిపతి కుబేరుడు సురాతో ఎప్పుడూ ఖాళీ కాని పానపాత్రను దానమిచ్చెను.
Verse 30
शेषश्च सर्वनागेशो महामणिविभूषितम् । नागहारं ददौ तस्यै धत्ते यः पृथिवीमिमाम् ॥
భూమిని ధరించువాడైన సర్వనాగాధిపతి శేషుడు దేవికి మహామణులతో అలంకరించిన సర్పహారాన్ని సమర్పించాడు।
Verse 31
अन्यैरपि सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा । सम्मानिता ननादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः ॥
ఇతర దేవతలు కూడా ఆభరణాలు, ఆయుధాలతో ఆమెను సత్కరించగా, దేవి ఘంటానాదమయమైన అట్టహాసంతో మళ్లీ మళ్లీ గర్జించింది।
Verse 32
तस्याः नादेन घोरेण कृत्स्नमापूरितं नभः । अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभूत् ॥
ఆమె భయంకర గర్జనతో సమస్త ఆకాశం నిండిపోయింది; దాని అపార విస్తారత వల్ల మహా ప్రతిధ్వని ఉద్భవించింది।
Verse 33
चुक्षुभुः सकला लोकाः समुद्राश्च चकम्पिरे । चचाल वसुधा चेलुः सकलाश्च महीधराः ॥
సర్వ లోకాలు కలవరపడ్డాయి; సముద్రాలు కంపించాయి; భూమి కదిలింది; అన్ని పర్వతాలు తూలిపోయాయి।
Verse 34
जयेत्ये देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीम् । तुष्टुवुर्मुनयश्चैनां भक्तिनम्रात्ममूर्तयः ॥
దేవతలు ఆనందంతో సింహవాహినిని ‘జయము!’ అని ఘోషించారు; ఋషులు భక్తితో వంగిన దేహాలతో ఆమెను స్తుతించారు।
Verse 35
दृष्ट्वा समस्तं संक्षुब्धं त्रैलोक्यममरारयः । सन्नद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः ॥
సమస్త త్రిలోకమూ కలతచెందినదిగా చూచి దేవశత్రువులైన అసురులు తమ సమస్త బలగాలను సన్నద్ధం చేసి, శస్త్రాలు చేతబట్టి లేచారు।
Verse 36
आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः । अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः ॥
‘అయ్యో! ఇది ఏమిటి?’ అని కోపంతో పలికి, సమస్త అసురులతో చుట్టుముట్టబడి మహిషాసురుడు ఆ శబ్దం వైపు వేగంగా దూసుకెళ్లాడు।
Verse 37
स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा । पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम् ॥
అప్పుడు అతడు త్రిలోకమంతా వ్యాపించిన తేజస్సుగల దేవిని దర్శించాడు—ఆమె పాదాల ఒత్తిడితో భూమి వంగిపోతూ, ఆమె కిరీటం ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లుగా కనిపించింది।
Verse 38
क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिः स्वनेन ताम् । दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद् व्याप्य संस्थिताम् ॥
ఆమె ధనుర్జ్యా టంకారం సమస్త పాతాళాలను కంపింపజేసింది; సహస్రభుజా దేవి అన్ని దిశలను నింపుతూ నిలిచింది।
Verse 39
ततः प्रववृते युद्धं तया देव्याः सुरद्विषाम् । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम् ॥
అప్పుడు దేవి దేవశత్రువులతో యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది; అనేక శస్త్రాస్త్రాల ప్రయోగంతో దిశల మధ్య ఆకాశమండలం జ్వలించింది।
Verse 40
महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः । युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः ॥
మహిషాసురుని సేనాధిపతి మహాబలుడు చిక్షుర అనే అసురుడు యుద్ధం చేశాడు; అలాగే చామరుడు మొదలైనవారు చతురంగ బలంతో సమరంలో పోరాడారు।
Verse 41
रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः । अयुध्यतायुतानाञ्च सहस्रेण महाहनुः ॥
ఉదగ్ర అనే మహాబలుడు అసురుడు ఆరు మిరియద రథాలతో యుద్ధం చేశాడు; మహాహను వెయ్యి మిరియదలతో సమరంలో పోరాడాడు।
Verse 42
पञ्चाशद्भिश्च नियुतैरसिलोमा महासुरः । अयुतानां शतैः षड्भिर्वाष्कलो युयुधे रणे ॥
అసిలోమా అనే మహాబలుడు అసురుడు యాభై నియుతాలతో యుద్ధం చేశాడు; వాష్కలుడు ఆరు వందల మిరియదలతో సమరంలో పోరాడాడు।
Verse 43
गजवाजिसहस्रौघैरनेकैरुग्रदर्शनः । वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत ॥
ఆ సమరంలో ఉగ్రదర్శనుడు వేల ఏనుగులు, గుర్రాల అనేక ప్రవాహాలతో చుట్టుముట్టబడి, అలాగే ఒక కోటి రథాలతో కూడి యుద్ధం చేశాడు।
Verse 44
बिडालाक्षो 'युतानाञ्च पञ्चाशद्भिरथायुतैः । युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः ॥
ఆ సమరంలో బిడాలాక్షుడు కూడా అక్కడ రథాలతో చుట్టుముట్టబడి, యాభై మిరియదలతో కలిసి యుద్ధం చేశాడు।
Verse 45
वृतः कालो रथानाञ्च रणे पञ्चाशतायुतैः । युयुधे संयुगे तत्र तावद्भिः परिवारितः ॥
అక్కడ కాల అనే అసురుడు యుద్ధంలో యాభై వేల రథాలతో చుట్టుముట్టబడి, అంతే సంఖ్యలో యోధుల వలయంలో నిలిచి ఘోర సంగ్రామంలో పోరాడెను।
Verse 46
अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः । युयुधुः संयुगे देव्याः सह तत्र महासुराः ॥
మరియు అక్కడ ఇతర మహా అసురులు కూడా పదివేలల గుంపులుగా, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ యుద్ధంలో దేవీకి వ్యతిరేకంగా కలిసి పోరాడిరి।
Verse 47
कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा । हयानां च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः ॥
ఆ యుద్ధంలో మహిషాసురుడు కూడా రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాల అనేక సమూహాలతో—కోట్లకు కోట్లు, వేలలకు వేలలు—చుట్టుముట్టబడి నిలిచెను।
Verse 48
तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा । युयुधुः संयुगे देव्याः खड्गैः परशुपट्टिशैः ॥
వారు శూలాలు, భిందిపాలాలు, శక్తులు, గదలు, ఖడ్గాలు, కుఠారాలు మరియు పట్టిశాలతో సమీప యుద్ధంలో దేవీపై దాడి చేసిరి।
Verse 49
केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित् पाशांस्तथापरे । देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः ॥
కొంతమంది శక్తులను విసిరిరి, మరికొందరు పాశాలను విసిరిరి; ఖడ్గప్రహారాలతో దేవీని సంహరించుటకు ప్రయత్నించిరి।
Verse 50
सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका । लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी ॥
అప్పుడు దేవి చండికా క్రీడాభావంతో ఆ ఆయుధాలు, క్షిపణాస్త్రాలను ముక్కలుగా చేసి, తానే తన ఆయుధాలు మరియు దివ్యాస్త్రాలను వర్షంలా కురిపించింది।
Verse 51
अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः । मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी ॥
క్రియలో అనాయాసమైన, దేవతలూ ఋషులచే స్తుతింపబడిన పరమేశ్వరీ దేవి తన ఆయుధాలు, అస్త్రాలను అసురుల దేహాలలోకి విడిచింది।
Verse 52
सोऽपि क्रुद्धो धुतसटो देव्याः वाहनकेशरी । चचारासुरसैन्येषु वनेष्विव हुताशनः ॥
ఆమె సింహవాహనమూ కోపంతో, తన కేశరాన్ని ఊపుతూ, అడవుల్లో దావాగ్ని పరిగెత్తినట్లే అసురసేనల మధ్య అగ్నిలా సంచరించింది।
Verse 53
निश्वसान्मुमुचे यांश्च युध्यमाना रणेऽम्बिका । त एव सद्यः सम्भूता गणाः शतसहस्रशः ॥
యుద్ధరంగంలో పోరాడుతూ అంబికా తన శ్వాసలతో ఎవరిని సృష్టించిందో, వారు క్షణంలోనే లక్షల సంఖ్యలో గణములుగా మారిపోయారు।
Verse 54
युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपट्टिशैः । नाशयन्तोऽसुरगणान् देवीशक्त्युपबृंहिताः ॥
ఆ గణములు పరశువులు, భిందిపాలాలు, ఖడ్గాలు, పట్టిశాలతో యుద్ధం చేసి, దేవి శక్తిచే బలపడి దైత్యసమూహాలను సంహరించాయి।
Verse 55
अवादयन्त पटहान् गणाः शङ्खांस्तथापरे । मृदङ्गांश्च तथैवान्ये तस्मिन् युद्धमहोत्सवे ॥
ఆ మహా సంగ్రామోత్సవంలో కొందరు అనుచరులు భేరీలను మ్రోగించారు, కొందరు శంఖాలను పూరించారు, మరికొందరు మృదంగాలను నినదింపజేశారు।
Verse 56
ततो देवी त्रिशूलेन गदया शक्तिवृष्टिभिः । षड्गादिभिश्च शतशो निजघान महासुरान् ॥
అప్పుడు దేవి తన త్రిశూలంతో, గదతో, శక్తుల వర్షంతో, ఖడ్గాలతో మరియు ఇతర ఆయుధాలతో వందల సంఖ్యలో మహాసురులను సంహరించింది।
Verse 57
पातयामास चैवान्यान् घण्टास्वनविमोहितान् । असुरान् भुवि पाशेन बद्ध्वा चान्यानकर्षयत् ॥
దేవి గంటానాదంతో మోహితులైన కొందరు అసురులను నేలపై పడగొట్టింది; మరికొందరిని పాశంతో బంధించి లాగుతూ తీసుకెళ్లింది।
Verse 58
केचिद् द्विधा कृतास्तीक्ष्णैः खड्गपातैस्तथापरे । विपोथिता निपातेन गदया भुवि शेरते ॥
కొందరు పదునైన ఖడ్గప్రహారాలతో రెండు ముక్కలయ్యారు; మరికొందరు గదాఘాతంతో నలిగిపోయి నేలపై పడి ఉన్నారు।
Verse 59
वेमुश्च केचिद्रुधिरं मुसले भृशं हताः । केचिन्नपातिता भूमौ भिन्नाः शूलेन वक्षसि ॥
కొందరు దండప్రహారం తీవ్రంగా తగిలి రక్తం వాంతి చేసుకున్నారు; మరికొందరు శూలప్రహారంతో ఛాతి చీలి భూమిపై పడిపోయారు।
Verse 60
निरन्तराः शरौघेण कृताः केचिद्रणाजिरे । शैलानुकारिणः प्राणान् मुमुचुस्त्रिदशार्दनाः ॥
కొంతమంది యుద్ధభూమిలో బాణవర్షపు ప్రవాహాలతో గాయాల అఖండ సమూహమైపోయారు; దేవపీడకులైన వారు పర్వతాలవలె కూలి ప్రాణాలు విడిచారు।
Verse 61
केषाञ्चिद्वाहवश्छिन्नाश्छिन्नग्रीवास्तथापरे । शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये मध्ये विदारिताः ॥
కొంతమందికి భుజాలు తెగిపోయాయి, మరికొందరికి మెడలు కోసివేయబడ్డాయి; కొందరి తలలు పడిపోయాయి, మరికొందరు మధ్యలోనే చీలిపోయారు।
Verse 62
विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः । एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्याः द्विधा कृताः ॥
ఇతరులు కాళ్ల మోకాళ్ల కింద భాగాలు తెగిపోవడంతో భూమిపై పడిపోయారు—ఆ మహా అసురులు; మరికొందరు ఒక భుజం, ఒక కన్ను, ఒక కాలు మాత్రమే మిగిలినా దేవి వారిని రెండుగా చీల్చింది।
Verse 63
छिन्नेऽपि चान्ये शिरसि पतिताः पुनरुत्थिताः । कबन्धा युयुधुर्देव्याः गृहीतपरमायुधाः ॥
కొంతమందికి తలలు నరికివేసినా వారు పడిపోయి కూడా మళ్లీ లేచారు; శిరస్సులేని కబంధాలై, ఉత్తమ ఆయుధాలు పట్టుకొని, దేవితో యుద్ధం చేశారు।
Verse 64
ननृतुश्चापरे तत्र युद्धे तूर्यलयाश्रिताः । कबन्धाश्छिन्नखिरसः खड्ग-शक्त्यृष्टिपाणयः ॥
మరికొందరు ఆ యుద్ధంలో వాద్యాల తాళానికి అనుగుణంగా నర్తించారు; తలలు నరికబడిన కబంధాలు తమ చేతుల్లో ఖడ్గాలు, శూలాలు, తోమరాలు పట్టుకున్నారు।
Verse 65
तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो देवीं अन्ये महासुराः । रुधिरौघविलुप्ताङ्गाः संग्रामे लोमहर्षणे ॥
ఆ రోమాంచకర యుద్ధమధ్యంలో రక్తప్రవాహాలతో ఛిద్రమైన దేహాలు కొట్టుకుపోతుండగా ఇతర మహా అసురులు దేవిని ఉద్దేశించి కేకలేశారు— “నిలువు, నిలువు; యుద్ధము చేయి!”
Verse 66
पातितै रथनागाश्वैः असुरैश्च वसुन्धरा । अगम्या सा अभवत् तत्र यत्राभूत् स महारणः ॥
పడిపోయిన రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, అసురుల శవాలతో అక్కడి భూమి దాటలేనిదిగా మారింది—ఆ మహా యుద్ధం జరిగిన స్థలంలోనే.
Verse 67
शोणितौघा महा नद्यः सद्यस्तत्र विसुस्रुवुः । मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनाम् ॥
అక్కడ అసురసేన మధ్యలో, ఏనుగులు, అసురులు, గుర్రాల మధ్య, రక్తపు ఉప్పెనలు—మహా నదులవలె—తక్షణమే ప్రవహించాయి.
Verse 68
क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका । निन्ये क्षयं यथा वह्निस्तृणदारुमहाचयम् ॥
క్షణమాత్రంలోనే అంబిక ఆ విస్తారమైన అసురసేనను నాశనం చేసింది—అగ్ని గడ్డి, కట్టెల పెద్ద కుప్పను దహించివేయునట్లు.
Verse 69
स च सिंहो महानादमुत्सृजन् धुतकेसरः । शरीरेभ्यो 'मरारीणामसूनिव विचिन्वति ॥
అప్పుడు ఆమె సింహం కేశరాన్ని ఊపుతూ మహాగర్జన చేస్తూ, దేవశత్రువుల దేహాల నుండి ప్రాణవాయువునే లాగివేస్తున్నట్లుగా కనిపించింది.
Verse 70
देव्या गणैश्च तैस्तत्र कृतं युद्धं तथासुरैः । यथैषां तुतुषुर्देवाः पुष्पवृष्टिमुचो दिवि ॥
అక్కడ దేవి తన గణములతో కలిసి అసురులతో మహాసంగ్రామం చేసింది. స్వర్గంలోని దేవతలు ఆనందించి పుష్పవర్షం కురిపించారు.
Frequently Asked Questions
The chapter frames sovereignty and cosmic order as contingent on dharmic legitimacy rather than sheer force: when Mahiṣāsura usurps the devas’ adhikāras, restoration requires a supra-sectarian synthesis—divine powers unified into Devī—indicating that ultimate authority is grounded in the integrated, corrective force of śakti.
Placed in the Sāvarṇika Manvantara setting of the Devī Māhātmya, this adhyāya functions as an exemplar narrative within Manvantara chronology: it depicts a paradigmatic collapse-and-restoration cycle (devas displaced, cosmic offices seized, order reconstituted) that illustrates how divine governance is periodically reset within Manu-ages.
It establishes the Devī’s ontological status as sarvadevaśarīraja tejas—one Goddess constituted from the energies of all gods—then shows her being formally invested with their weapons and insignia, her lion mount, and her world-shaking nāda, thereby inaugurating the Mahiṣāsura-vadha cycle central to Devī Māhātmya theology.