Adhyaya 119
Śaineya–Bhūriśravas: Genealogy, Svayaṃvara Contest, and the Maheśvara Boon
Upa-parva: Śaineya–Bhūriśravas Upākhyāna (Genealogical and Causal Account)
Dhṛtarāṣṭra opens with a query about an apparently paradoxical battlefield outcome: how a warrior described as having crossed the “ocean of armies” and being difficult to check could nonetheless be seized and thrown down by Bhūriśravas. Saṃjaya answers by supplying an origin-and-causation narrative (upākhyāna). He traces a lineage sequence (Atri → Soma → Budha → Purūravas → Āyu → Nahuṣa → Yayāti → Yadu and his descendants), situating the Yādava/Vṛṣṇi line and introducing Śini within that milieu. The account then shifts to Devaka’s daughter’s svayaṃvara, where Śini secures Devakī for Vasudeva by overcoming rival kings. Somadatta, affronted at seeing Devakī taken, engages Śini in a prolonged and remarkable contest; Śini subdues him publicly yet releases him out of compassion. The humiliation motivates Somadatta to propitiate Maheśvara, from whom he obtains a boon: the birth of a son who will, in a future battle, strike down Śini’s son in public and by a foot-blow. Saṃjaya concludes that this boon-enabled causality explains later reversals and underscores the extraordinary martial and ethical profile attributed to the Vṛṣṇi/Sātvata warriors—disciplined, respectful of elders, protective of dependents, and portrayed as unmatched in strength.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि जब सेनाएँ आमने-सामने जूझ रही थीं, तब शैनेय सात्यकि और आचार्य द्रोण का महासंग्राम सबके देखते-देखते बलि-इन्द्र के तुल्य भयंकर हो उठा। → द्रोण अवसर-वेधी होकर लोहे के विचित्र, विषधर-से तीक्ष्ण बाणों से सात्यकि को ललाट पर बेधते हैं और इन्द्राशनि-सम गर्जना वाले शरों की वर्षा करते हैं। सात्यकि परमास्त्रवित् होकर द्रोण-चाप से छूटते शरों को ‘दो-दो’ कर काटता है, फिर भी घोर आघातों से क्षत-विक्षत होकर क्रोध में भर उठता है। युद्धभूमि में उसका रुक्मरथ चाँदी-सा दमकता हुआ सहस्रों मण्डल बनाता दौड़ता है, मानो सूर्य-सा घूमता प्रकाश। → क्रोध-ईंधन से प्रज्वलित ‘द्रोण-अग्नि’ पाण्डव-पाञ्चालों को रोककर दहकती हुई काल-सूर्य के समान स्थिर होती है; उसी क्षण सात्यकि भी आहत होकर उग्र प्रतिशोध में शर-वर्षा करता है—दोनों की टक्कर समस्त सेनाओं के सामने निर्णायक उत्कर्ष पर पहुँचती है। → सात्यकि के प्रतिरोध और प्रहार से द्रोण की गति बाधित होती है; कौरव-सेना में घबराहट फैलती है और अनेक दल पीछे हटने लगते हैं—रण का प्रवाह क्षण भर के लिए पाण्डव-पक्ष के अनुकूल झुकता है। → द्रोण का क्रोध शांत नहीं होता; वह फिर से पाण्डव-पाञ्चालों को रोकने हेतु ‘अग्नि’ की भाँति खड़ा है—अगले क्षण यह ज्वाला किस पर टूटेगी?
Shlokas
Verse 1
/ अप ह< बक। है २ >> सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: सात्यकि और द्रोणाचार्यका युद्ध
సంజయుడు పలికెను—మహారాజా! శైనేయుడైన సాత్యకి ఎక్కడక్కడ తిరుగుతూ నీ సైన్యాలను కాలముఖంలోకి నెట్టివేస్తుండగా, భారద్వాజనందనుడైన ద్రోణాచార్యుడు అతనిపై మహా బాణసమూహాల వర్షాన్ని ప్రారంభించాడు.
Verse 2
स सम्प्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोरभूत् । पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोरिव,राजन! सम्पूर्ण सैनिकोंके देखते-देखते बलि और इन्द्रके समान द्रोणाचार्य और सात्यकिका वह युद्ध बड़ा भयंकर हो गया
రాజా! సమస్త సైన్యాలు చూస్తుండగానే ద్రోణాచార్యుడు మరియు సాత్యకి మధ్య బలి–వాసవుడు (ఇంద్రుడు) యుద్ధంలా ఘోరమైన, తుములమైన సమరం చెలరేగింది।
Verse 3
ततो द्रोण: शिने: पौत्रं चित्रै: सर्वायसै: शरै: । त्रिेभिराशीविषाकारैललाटे समविध्यत
అప్పుడు ద్రోణుడు శినిపౌత్రుడైన సాత్యకిని లలాటంలో మూడు బాణాలతో బలంగా గుచ్చాడు—అవి విచిత్రమైనవి, పూర్తిగా ఇనుముతో చేసినవి, విషసర్పాల్లా భయంకరమైనవి।
Verse 4
तैर्ललाटार्पितिर्बाणर्युयुधानस्त्वजिद्वागै: । व्यरोचत महाराज त्रिशूज्र इव पर्वत:,महाराज! ललाटमें धँसे हुए उन सीधे जानेवाले बाणोंके द्वारा युयुधान तीन शिखरोंवाले पर्वतके समान सुशोभित हुए
మహారాజా! లలాటంలో దూరిన ఆ సూటిగా దూసుకెళ్లే బాణాలతో యుయుధానుడు (సాత్యకి) మూడు శిఖరాలున్న పర్వతంలా ప్రకాశించాడు।
Verse 5
ततो<5स्य बाणानपरानिन्द्राशनिसमस्वनान् | भारद्वाजोडन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे
తర్వాత అవకాశాన్ని గమనిస్తూ భారద్వాజపుత్రుడైన ద్రోణుడు యుద్ధరంగంలో సాత్యకిపై మరిన్ని బాణాలను సంధించాడు; అవి ఇంద్రుని వజ్రంలా ఘోరమైన ధ్వని చేసేవి।
Verse 6
तान् द्रोणचापनिर्मुक्तान् दाशा्: पतत: शरान् | द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुड्खाभ्यां चिच्छेद परमास्त्रवित्
ద్రోణుని ధనుస్సు నుంచి విడిచిన ఆ పది బాణాలు దూసుకొస్తుండగా, పరమాస్త్రవేత్త అయిన దాశార్హకులనందనుడు సాత్యకి మంచి రెక్కలున్న బాణాలతో రెండు రెండు చొప్పున వాటిని నరికివేశాడు।
Verse 7
तामस्य लघुतां द्रोण: समवेक्ष्य विशाम्पते । प्रहस्य सहसाविध्यत् त्रिंशता शिनिपुड्रवम्
సంజయుడు పలికెను—ప్రజానాథా! అతని లాఘవం, వేగం చూచి ద్రోణుడు నవ్వి, క్షణమాత్రంలో శినిప్రవరుడైన సాత్యకిని ముప్పై బాణాలతో గాయపరచెను।
Verse 8
पुन: पञ्चाशतेषूणां शितेन च समार्पयत् । लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्
మళ్లీ ఆయన యుయుధానుని యాభై పదునైన బాణాలతో గాయపరచెను; తన అధిక లాఘవంతో యుయుధానుని ప్రసిద్ధ చపలతను కూడా నిష్ప్రభం చేసెను।
Verse 9
समुत्पतन्ति वल्मीकाद् यथा क्ुद्धा महोरगा: । तथा द्रोणरथाद् राजन्नापतन्ति तनुच्छिद:
సంజయుడు పలికెను—రాజా! కోపంతో రగిలిన మహాసర్పాలు వల్మీకం నుండి ఎగిరి వచ్చునట్లు, ద్రోణుని రథం నుండి శరీరాన్ని చీల్చే బాణాలు దూసుకొస్తున్నవి।
Verse 10
राजन! जैसे बॉबीसे क्रोधमें भरे हुए बहुत-से सर्प प्रकट होते हैं
సంజయుడు పలికెను—రాజా! కోపంతో ఉప్పొంగిన అనేక సర్పాలు అకస్మాత్తుగా కనిపించునట్లు, ద్రోణుని రథం నుండి శరీరాన్ని చీల్చే బాణాలు అన్ని దిశలలో పడసాగెను. అలాగే యుయుధానుడు కూడా లక్షలకొద్దీ ‘రుధిరభోజి’ బాణాలను విడిచి ద్రోణుని రథంపై వర్షంలా కురిపించెను।
Verse 11
लाघवाद् द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष । विशेष नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ
సంజయుడు పలికెను—మారిషా! ద్విజశ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుని మరియు సాత్వత వీరుని లాఘవాన్ని చూచి మేము ఏ భేదమూ గ్రహించలేకపోయాము; ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులు సమానులుగా కనిపించిరి।
Verse 12
सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभि: । आजपघान भुशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितै: शरै:
సంజయుడు పలికెను—అప్పుడు కోపంతో మండిన సాత్యకి వంగిన సంధులు గల తొమ్మిది బాణాలతో ద్రోణుని బలంగా కొట్టెను; పదునైన శరాలతో ద్రోణుని ధ్వజమునకును గాయం చేసెను।
Verse 13
सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यत: । लाघवं युयुधानस्य दृष्टवा द्रोणो महारथ:
సంజయుడు పలికెను—భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) చూస్తుండగానే యుయుధానుడు వంద బాణాలతో ఆయన సారథిని బాణవిద్ధం చేసెను. యుయుధానుని ఆ చురుకుదనాన్ని చూసి మహారథి ద్రోణుడు ప్రతిఘాతానికి సిద్ధమయ్యెను।
Verse 14
सप्तत्या सारथिं विद्ध्वा तुरज्जांश्न त्रिभिस्त्रिभि: । ध्वजमेकेन चिच्छेद माधवस्य रथे स्थितम्
సంజయుడు పలికెను—ద్రోణుడు డెబ్బై బాణాలతో సాత్యకியின் సారథిని బాణవిద్ధం చేసి, గుర్రాలను మూడు మూడు బాణాలతో గాయపరచి, ఆపై మాధవుని రథంపై నిలిచిన ధ్వజాన్ని ఒక్క బాణంతోనే తెగదెంపులు చేసెను।
Verse 15
अथापरेण भल्लेन हेमपुड्खेन पत्रिणा । धनुश्वचिच्छेद समरे माधवस्य महात्मन:,इसके बाद सुवर्णमय पंखवाले दूसरे भल्लसे आचार्यने समरांगणमें महामनस्वी सात्यकिके धनुषको भी खण्डित कर दिया
సంజయుడు పలికెను—ఆపై బంగారు రెక్కలతో కూడిన మరొక భల్ల బాణంతో ఆచార్య ద్రోణుడు సమరమధ్యంలో మహాత్ముడు మాధవుడు (సాత్యకి) యొక్క ధనుస్సును కూడా తెగదెంపులు చేసెను।
Verse 16
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः । गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्,इससे महारथी सात्यकिको बड़ा क्रोध हुआ। उन्होंने धनुष त्यागकर विशाल गदा हाथमें ले ली और उसे द्रोणाचार्यपर दे मारा
సంజయుడు పలికెను—అప్పుడు మహారథి సాత్యకి కోపంతో ఉప్పొంగి ధనుస్సును విడిచిపెట్టి, ఒక మహాగదను పట్టుకొని భారద్వాజుడు (ద్రోణాచార్యుడు) మీదకు విసిరెను।
Verse 17
तामापतन्तीं सहसा पट्टबद्धामयस्मयीम् । न्यवारयच्छरैद्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभि:
పట్టు పట్టాతో బంధించబడిన ఆ ఇనుప గద అకస్మాత్తుగా తనపై దూసుకొస్తున్నదని చూసి, ద్రోణాచార్యుడు అనేక విధాలైన అనేక బాణాలతో దాని దాడిని అడ్డుకున్నాడు।
Verse 18
अथान्यद् धनुरादाय सात्यकि: सत्यविक्रम: । विव्याध बहुभिवररं भारद्वाजं शिलाशितै:,तब सत्यपराक्रमी सात्यकिने दूसरा धनुष लेकर सानपर तेज किये हुए बहुसंख्यक बाणोंद्वारा वीर द्रोणाचार्यको बींध डाला
అప్పుడు సత్యవిక్రముడైన సాత్యకి మరో ధనుస్సు ఎత్తుకొని, రాతిపై పదును పెట్టిన అనేక బాణాలతో వీరుడైన భారద్వాజుడు (ద్రోణాచార్యుడు)ను ఛేదించాడు।
Verse 19
स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादममुछ्चत । तं वैन ममृषे द्रोण: सर्वशस्त्रभूृतां वर:
ఇలా సమరంలో ద్రోణుడిని గాయపరచి సాత్యకి సింహనాదం చేశాడు। సమస్త శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణాచార్యుడు ఆ సవాలు-అవమానాన్ని సహించలేకపోయాడు।
Verse 20
ततः शक्ति गृहीत्वा तु रुक्मदण्डामयस्मयीम् । तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति,उन्होंने सोनेकी डंडेवाली लोहेकी शक्ति लेकर उसे सात्यकिके रथपर बड़े वेगसे चलाया
ఆపై బంగారు దండం కలిగిన ఇనుప శక్తిని పట్టుకొని, అతడు దానిని మహా వేగంతో మాధవుని రథం వైపు విసిరాడు।
Verse 21
अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्ति: कालसंनिभा । भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना,वह कालके समान विकराल शक्ति सात्यकितक न पहुँचकर उनके रथको विदीर्ण करके भयंकर शब्द करती हुई पृथ्वीमें समा गयी
కాలసమానమైన ఆ భయంకర శక్తి శైనేయుడు (సాత్యకి)ను తాకలేకపోయింది; కానీ అతని రథాన్ని చీల్చి, ఘోర ధ్వని చేస్తూ భూమిలోకి దూరిపోయింది।
Verse 22
ततो द्रोणं शिने: पौत्रो राजन् विव्याध पत्रिणा । दक्षिणं भुजमासाद्य पीडयन् भरतर्षभ
అప్పుడు, రాజా! శినివంశపు మనుమడు పక్షపత్రబాణంతో ద్రోణాచార్యుని గాయపరిచాడు. ఆయన కుడి భుజాన్ని తాకి బాధ కలిగిస్తూ ఆచార్యుని వ్రణపరిచాడు.
Verse 23
द्रोणो5पि समरे राजन् माधवस्य महद् धनु: । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद रथशक्त्या च सारथिम्
నరేశ్వరా! యుద్ధరంగంలో ద్రోణాచార్యుడు కూడా సాత్యకியின் మహాధనుస్సును అర్ధచంద్రబాణంతో కోసివేశాడు; అలాగే రథశక్తిని విసిరి సారథినీ ఘోరంగా గాయపరిచాడు.
Verse 24
मुमोह सारथिस्तस्य रथशकक््त्या समाहत: । स रथोपस्थमासाद्य मुहूर्त संन्यषीदत,द्रोणकी रथशक्तिसे आहत हो सारथि मूर्च्छिंत हो गया। वह रथकी बैठकमें पहुँचकर वहाँ दो घड़ीतक चुपचाप बैठा रहा
ద్రోణుని రథశక్తి దెబ్బకు అతని సారథి మూర్ఛపోయాడు. రథాసనానికి చేరి కొంతసేపు నిశ్శబ్దంగా కూర్చుండిపోయాడు.
Verse 25
चकार सात्यकी राजन् सूतकर्मातिमानुषम् । अयोधयच्च यद् द्रोणं रश्मीन् जग्राह च स्वयम्
మహారాజా! అప్పుడు సాత్యకి మానవాతీతమైన సారథ్యకార్యాన్ని ప్రదర్శించాడు. ద్రోణాచార్యునితో యుద్ధం చేస్తూనే, తానే గుర్రాల కట్టును (రశ్ములను) పట్టుకొని నియంత్రించాడు.
Verse 26
तत: शरशतेनैव युयुधानो महारथ: । अविध्यद ब्राह्माणं संख्ये हृष्टरूपो विशाम्पते,प्रजानाथ! उस युद्धस्थलमें महारथी सात्यकिने हर्षमें भरकर विप्रवर द्रोणाचार्यको सौ बाणोंसे घायल कर दिया
ప్రజానాథా! ఆపై హర్షోల్లాసంతో ఉన్న మహారథి యుయుధానుడు (సాత్యకి) యుద్ధంలో బ్రాహ్మణుడైన ద్రోణాచార్యుని వంద బాణాలతో గాయపరిచాడు.
Verse 27
तस्य द्रोण: शरान् पञ्च प्रेषयामास भारत । ते घोरा: कवचं भित्त्वा पपु: शोणितमाहवे,भारत! फिर द्रोणाचार्यने सात्यकिपर पाँच बाण चलाये। वे भयंकर बाण उस रफक्षेत्रमें सात्यकिका कवच फाड़कर उनका लोहू पीने लगे
అప్పుడు, ఓ భారతా! ద్రోణుడు అతనిపై ఐదు బాణాలను ప్రయోగించాడు. ఆ భయంకర బాణాలు యుద్ధరంగంలో అతని కవచాన్ని ఛేదించి, అతని రక్తాన్ని త్రాగినట్లుగా కనిపించాయి.
Verse 28
निर्विद्धस्तु शरैघोेरिरक्रुद्धयत् सात्यकिर्भृशम् । सायकान् व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति
ఆ ఘోర బాణాలతో గాయపడి చీల్చబడిన వీరుడు సాత్యకి తీవ్ర కోపంతో మండిపోయాడు. వెంటనే స్వర్ణరథధారి ద్రోణుని మీద బాణాల ఘనవర్షాన్ని కురిపించాడు.
Verse 29
ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि | अश्वान् व्यद्रावयद् बाणैरहतसूतांस्ततस्ततः,एक बाणसे युयुधानने द्रोणाचार्यके सारथिको धरतीपर गिरा दिया और सारथिहीन घोड़ोंको अपने बाणोंसे इधर-उधर मार भगाया
తర్వాత యుయుధానుడు ఒక్క బాణంతోనే ద్రోణుని సారథిని నేలకూల్చాడు. ఆపై సారథిలేని గుర్రాలను తన బాణాలతో కొట్టి, ఇటూ అటూ చెదరగొట్టాడు.
Verse 30
स रथ: प्रद्रुत: संख्ये मण्डलानि सहस्रश: । चकार राजतो राजन् भ्राजमान इवांशुमान्
ఓ రాజా! ఆ వెండి రథం యుద్ధరంగంలో వేగంగా దూసుకెళ్లుతూ వేలాది వలయాలు తిరిగింది. ఆ సమయంలో అది కిరణమాలితో కూడిన సూర్యునిలా ప్రకాశించింది.
Verse 31
अभिद्रवत गृह्नीत हयान् द्रोणस्प धावत | इति सम चुक्रुशु: सर्वे राजपुत्रा: सराजका:,उस समय समस्त राजा और राजकुमार पुकार-पुकारकर कहने लगे--“अरे! दौड़ो दौड़ो! द्रोणाचार्यके घोड़ोंको पकड़ो”
అప్పుడు రాజులతో కూడిన సమస్త రాజకుమారులు గట్టిగా కేకలు వేశారు—“దూసుకెళ్లండి! పరుగెత్తండి! ద్రోణుని గుర్రాలను పట్టుకోండి!”
Verse 32
ते सात्यकिमपास्याशु राजन् युधि महारथा: । यतो द्रोणस्तत: सर्वे सहसा समुपाद्रवन्,नरेश्वर! उस युद्धस्थलमें वे सभी महारथी शीघ्र ही सात्यकिका सामना छोड़कर जहाँ द्रोणाचार्य थे, वहीं सहसा भाग गये
సంజయుడు పలికెను—రాజా! ఆ మహారథులందరు యుద్ధభూమిలో సాత్యకిని వెంటనే విడిచి, ద్రోణుడు ఉన్న చోటుకే అకస్మాత్తుగా దూసుకుపోయిరి.
Verse 33
तान् दृष्टवा प्रद्रुतान् संख्ये सात्वतेन शरार्दितान् | प्रभग्नं पुनरेवासीत् तव सैन्यं समाकुलम्
సంజయుడు పలికెను—యుద్ధంలో సాత్వతుడు (సాత్యకి) బాణాలతో బాధపడుతూ వారు పారిపోతుండటం చూసి, మీ సక్రమంగా కూడిన సైన్యము మళ్లీ చెదిరి కలవరపడెను.
Verse 34
व्यूहस्यैव पुनर्दधारें गत्वा द्रोणो व्यवस्थित: । वातायमानैस्तैरश्वैर्नीतो वृष्णिशरार्दितै:
సంజయుడు పలికెను—ద్రోణుడు తిరిగి వెళ్లి వ్యూహ ద్వారమునే మళ్లీ స్థిరంగా నిలిచెను. వృష్ణివీరుడు సాత్యకి బాణాలతో బాధపడుతూ గాలివేగంతో పరుగెత్తిన అతని అశ్వాలే అతనిని అక్కడికి చేర్చెను.
Verse 35
पाण्डुपाज्चालसम्भिन्न॑ व्यूहमालोक्य वीर्यवान् । शैनेये नाकरोद्ू यत्नं व्यूहमेवा भ्यरक्षत
సంజయుడు పలికెను—పాండవులు, పాంచాలులు చెదరగొట్టిన తన వ్యూహాన్ని చూచి పరాక్రమశాలి ద్రోణుడు శైనేయుడు సాత్యకిని ఆపుటకు యత్నించలేదు; వ్యూహ రక్షణకే తన్ను అంకితం చేసెను.
Verse 36
निवार्य पाण्डुपञज्चालान् द्रोणाग्नि: प्रदहन्निव । तस्थौ क्रोधेध्मसंदीप्त: कालसूर्य इवोद्यत:
సంజయుడు పలికెను—పాండవులు, పాంచాలులను అడ్డగించి ద్రోణాగ్ని వారందరినీ దహించబోయినట్లుగా నిలిచెను. క్రోధమనే ఇంధనంతో ప్రజ్వలించి, ప్రళయకాల సూర్యునివలె ప్రకాశించెను.
Verse 116
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वरें सात्यकिके कौरव-सेनामें प्रवेशके पश्चात् दुर्योधन और कृतवमाकि पराजयविषयक एक सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వాంతర్గత జయద్రథవధపర్వములో, సాత్యకి కౌరవసేనలో ప్రవేశించిన అనంతరం దుర్యోధనుడు మరియు కృతవర్ముడు పరాజయమొందిన విషయాన్ని వర్ణించే నూట పదహారవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 117
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे सात्यकिपराक्रमे सप्तदशाधिकशततमो<ध्याय:
ఇతి శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వములోని జయద్రథవధపర్వములో, సాత్యకిప్రవేశం మరియు సాత్యకిపరాక్రమాన్ని వర్ణించే నూట పదిహేడు వ అధ్యాయం సమాప్తం।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns interpretive justice in conflict narratives: how to reconcile a warrior’s reputed invincibility with a later public defeat, and whether such outcomes are best explained by immediate skill, prior causes (boons/vows), or the ethical consequences of earlier acts.
The chapter presents an etiological model of history: present outcomes are intelligible when traced through lineage, institutional practices, public honor dynamics, and the long afterlife of boons and vows—suggesting that agency operates within inherited and socially produced constraints.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is archival and explanatory—embedding a causal backstory to stabilize the listener’s understanding of contested battlefield events within the larger epic logic of karma-like continuity and vow/boon efficacy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.