Adhyaya 115
Ādi Parva, Adhyāya 115 — Mādri’s request; invocation of the Aśvins; birth and naming of the Pāṇḍavas
Upa-parva: Pāṇḍava-Janma (Births of the Pāṇḍavas) — Mādri’s appeal and the Aśvinīkumāras
Vaiśaṃpāyana reports that after Kuntī’s sons are born and Dhṛtarāṣṭra’s line has expanded, Mādri privately addresses Pāṇḍu: she expresses that her deeper sorrow is not rivalry but childlessness amid parity, and she asks for an act of favor—access to Kuntī’s means of obtaining offspring. She notes her hesitation to speak directly to Kuntī due to the social delicacy of co-wife relations and requests Pāṇḍu to encourage Kuntī himself. Pāṇḍu acknowledges the same concern and then privately urges Kuntī to act for dynastic continuity, social goodwill, and the welfare of ancestors, framing the act as difficult yet honor-conferring. Kuntī agrees, instructing Mādri to contemplate a deity once; Mādri mentally invokes the Aśvinīkumāras, who beget the twins Nakula and Sahadeva. The narrative includes their exceptional qualities and the formalization of names for all five brothers. When Pāṇḍu later asks Kuntī to repeat the arrangement for Mādri, Kuntī refuses, stating she has learned (after being urged once) that the invocation yields a “double result,” and she fears being disadvantaged; the chapter closes by describing the rapid growth and excellence of the brothers in the Himalayan setting.
Chapter Arc: Janamejaya asks the rishi how Gandhari—one woman—could bear a hundred sons, in what manner and in what span of time, and what their destined life would be. → Gandhari conceives after Kunti’s radiant son is heard of; yet her pregnancy stretches unnaturally long. When the term passes and despair swells, she brings forth not a child but a single mass of flesh—an omen-heavy rupture of maternal hope and royal expectation. → Vyasa intervenes: the flesh-mass is divided into one hundred and one portions, each placed in vessels to mature in due course. At the same time, dreadful portents arise at the birth of the eldest—signs that the firstborn will be a calamity to the line. Brahmanas counsel the king to abandon that one child for the welfare of the kula and the world, but Dhritarashtra, bound by पुत्रस्नेह, refuses. → In time, Gandhari’s hundred sons are completed ‘yathayogam’; a daughter is also born, and from a Vaishya woman Dhritarashtra fathers Yuyutsu. Thus the Kuru household fills with heirs—yet the seed of ruin is acknowledged and still preserved. → The dynasty gains its long-awaited multitude of children, but the king’s refusal to heed the warning leaves the future poised on a knife-edge: the protected firstborn will grow into the very storm the omens foretold.
Shlokas
Verse 1
अफ्-#-रल चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: भूतराष्ट्रके गान्धारीसे एक सौ पुत्र तथा एक कन्याकी तथा करनेवाली वैश्यजातीय युवतीसे युयुत्सु नामक एक पुत्रकी उत्पत्ति वैशम्पायन उवाच ततः पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्या जनमेजय । धृतराष्ट्रस्य वैश्यायामेकश्चापि शतात् पर:
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ జనమేజయా! అనంతరం గాంధారీ గర్భమున శతమంది కుమారులు జన్మించారు. ధృతరాష్ట్రునికి ఒక వైశ్య స్త్రీ ద్వారా మరొక కుమారుడు కూడా పుట్టెను—ఆయన ఆ శతమందికి భిన్నుడు.
Verse 2
पाण्डो: कुन्त्यां च माद्रयां च पुत्रा: पजच महारथा: । देवेभ्य: समपद्यन्त संतानाय कुलस्य वै
పాండుని ద్వారా కుంతీ మరియు మాద్రీల నుండి ఐదుగురు కుమారులు జన్మించారు—వారు మహారథులు. కుల వంశపారంపర్యం నిలిచేందుకు, రక్షించేందుకు వారు దేవాంశాలుగా అవతరించారు.
Verse 3
जनमेजय उवाच कथं पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्या द्विजसत्तम | कियता चैव कालेन तेषामायुश्न कि परम्
జనమేజయుడు అడిగెను—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! గాంధారీ శతమంది కుమారులను ఎలా ప్రసవించింది? ఎంత కాలం తరువాత వారు జన్మించారు? అంతేకాక వారి సంపూర్ణ ఆయుష్షు ఎంత?
Verse 4
कथं चैक: स वैश्यायां धृतराष्ट्रसुतो&भवत् । कथं च सदृशीं भार्या गान्धारीं धर्मचारिणीम्
జనమేజయుడు అడిగెను—ధృతరాష్ట్రునికి ఆ ఒక్క కుమారుడు వైశ్య స్త్రీ ద్వారా ఎలా జన్మించాడు? మరియు ధర్మాచరణలో స్థిరమైన, తగిన గాంధారీని ఆయన భార్యగా ఎలా పొందాడు?
Verse 5
आनुकूल्ये वर्तमानां धृतराष्ट्रो भ्यवर्तत । कथं च शप्तस्य सत: पाण्डोस्तेन महात्मना
జనమేజయుడు అడిగెను—వారు అనుకూలతతో, సద్భావంతో ప్రవర్తిస్తున్నప్పటికీ ధృతరాష్ట్రుడు వారికి ఎలా ప్రతికూలుడయ్యాడు? అలాగే శాపగ్రస్తుడైన పాండుని విషయంలో ఆ మహాత్ముడు ఏమి చేశాడు?
Verse 6
समुत्पन्ना दैवतेभ्य: पुत्रा: पठच महारथा: । एतदू विद्वन् यथान्यायं विस्तरेण तपोधन
జనమేజయుడు పలికెను— దేవతల నుండి జన్మించిన ఆ పుత్రులు—ప్రతివాడూ మహారథి—ఓ విద్వాన్, ఓ తపోధన! ఈ విషయాన్ని యథాన్యాయంగా, క్రమంగా, విస్తారంగా నాకు వివరించుము।
Verse 7
कथयस्व न मे तृप्ति: कथ्यमानेषु बन्धुषु । वैश्यजातीय स्त्रीके गर्भसे धृतराष्ट्रका वह एक पुत्र किस प्रकार उत्पन्न हुआ? राजा धृतराष्ट्र सदा अपने अनुकूल चलनेवाली योग्य पत्नी धर्मपरायणा गान्धारीके साथ कैसा बर्ताव करते थे? महात्मा मुनि-द्वारा शापको प्राप्त हुए राजा पाण्डुके वे पाँचों महारथी पुत्र देवताओंके अंशसे कैसे उत्पन्न हुए? विद्वान् तपोधन! ये सब बातें यथोचित रूपसे विस्तारपूर्वक कहिये। अपने बन्धुजनोंकी यह चर्चा सुनकर मुझे तृप्ति नहीं होती || ४-६ $ई || वैशम्पायन उवाच क्षुच्छूमाभिपरिग्लानं द्वैपायनमुपस्थितम्
జనమేజయుడు అన్నాడు— నా బంధువుల కథలు చెప్పబడుతున్నా నాకు తృప్తి కలగదు; మరింతగా చెప్పుము। వైశంపాయనుడు పలికెను— రాజా! ఒకప్పుడు మహర్షి ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) ఆకలి, దాహం, శ్రమలతో క్షీణించి ధృతరాష్ట్రుని గృహానికి వచ్చెను. గాంధారీ అన్నపానములు, విశ్రాంతి ఏర్పాటుచేసి అతిథిసత్కారంతో ఆయనను సంతుష్టిపరచెను. ప్రసన్నుడైన వ్యాసుడు వరమివ్వదలచెను; అప్పుడు గాంధారీ భర్తకు సమానమైన శతమంది పుత్రులను వరంగా కోరెను।
Verse 8
तोषयामास गान्धारी व्यासस्तस्यै वरं ददौ । सा वत्रे सदृशं भर्तु: पुत्राणां शतमात्मन:
వైశంపాయనుడు పలికెను— గాంధారీ వ్యాసుని సంతుష్టిపరచెను; ఆయన ఆమెకు వరమిచ్చెను। అప్పుడు ఆమె భర్తకు సమానమైన శతమంది పుత్రులను తనకు వరంగా కోరెను।
Verse 9
# 7 ७ हे ३ ॥ [8१ ३९4
ఆపై కాలక్రమేణ గాంధారీ ధృతరాష్ట్రుని ద్వారా గర్భం ధరించెను. ఆ గర్భాన్ని ఆమె సంపూర్ణ రెండు సంవత్సరాలు ధరించెను।
Verse 10
अप्रजा धारयामास ततस्तां दुःखमाविशत् | श्रुत्वा कुन्तीसुतं जातं॑ बालार्कसमतेजसम्
గాంధారీ ప్రసవం లేకుండానే గర్భాన్ని ధరించుచుండెను; అప్పుడు దుఃఖం ఆమెను ఆవరించెను. కుంతీకి పుత్రుడు జన్మించాడు—ప్రాతఃకాల సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో—అని విని ఆమె వ్యథ మరింత పెరిగెను।
Verse 11
उदरस्यात्मन: स्थैर्यमुपलभ्यान्वचिन्तयत् । अज्ञातं धृतराष्ट्रस्य यत्नेन महता तत:
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—తన గర్భం అసహజంగా గట్టిగా, కదలని స్థితిలో ఉందని గ్రహించి ఆమె తీవ్రంగా కలత చెందింది. ఆపై ధృతరాష్ట్రునికి తెలియకుండా మహా ప్రయత్నంతో తన ఉదరాన్ని తానే కొట్టుకుంది. వెంటనే ఆమె గర్భం నుండి ఇనుప ముద్దలాగా గట్టిగా ఉన్న మాంసపు ముద్ద బయటపడింది.
Verse 12
सोदरं घातयामास गान्धारी दुःखमूर्च्छिता । ततो जज्ञे मांसपेशी लोहाषछ्ठीलेव संहता
దుఃఖంతో మూర్ఛించిన గాంధారీ తన ఉదరాన్ని కొట్టుకుంది. అప్పుడు ఇనుప ముద్దలాగా గట్టిగా, సాంద్రంగా ఉన్న మాంసపు ముద్ద పుట్టింది.
Verse 13
द्विवर्षसम्भृता कुक्षौ तामुत्स्रष्ठं प्रचक्रमे । अथ दड्वैपायनो ज्ञात्वा त्वरित: समुपागमत्
రెండు సంవత్సరాలు గర్భంలో ధరించినప్పటికీ అది అంత గట్టిగా కనిపించడంతో ఆమె దాన్ని పారవేయాలని తలచింది. ఇదంతా మహర్షి వ్యాసునికి తెలిసి, ఆయన వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు.
Verse 14
तां स मांसमयीं पेशीं ददर्श जपतां वर: । ततोअ<ब्रवीत् सौबलेयीं किमिदं ते चिकीर्षितम्,जप करनेवालोंमें श्रेष्ठ व्यासजीने उस मांसपिण्डको देखा और गान्धारीसे पूछा--“तुम इसका क्या करना चाहती थीं?”
జపసాధనలో శ్రేష్ఠుడైన వ్యాసుడు ఆ మాంసముద్దను చూశాడు. ఆపై సౌబలేయి గాంధారీని ఉద్దేశించి అన్నాడు—“ఇదితో నీవు ఏమి చేయదలచుకున్నావు?”
Verse 15
सा चात्मनो मतं सत्यं शशंस परमर्षये । और उसने महर्षिको अपने मनकी बात सच-सच बता दी। गान्धायुवाच ज्येष्ठ कुन्तीसुतं जात॑ श्रुत्वा रविसमप्रभम्
ఆమె తన మనసులోని ఉద్దేశాన్ని మహర్షికి యథార్థంగా తెలిపింది. గాంధారీ చెప్పింది—“మునీ! కుంతీకి జ్యేష్ఠపుత్రుడు జన్మించాడు, సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో ఉన్నాడని నేను విన్నాను. ఆ వార్త విని దుఃఖంతో నేను నా ఉదరాన్ని కొట్టి గర్భాన్ని పడేసుకున్నాను. మీరు ముందుగా నాకు వందమంది కుమారుల వరం ఇచ్చారు; కానీ ఇన్ని రోజుల తరువాత వంద కుమారుల బదులు నా గర్భం నుండి ఈ మాంసముద్దే పుట్టింది.”
Verse 16
दुःखेन परमेणेदमुदरं घातितं मया । शतं च किल पुत्राणां वितीर्ण मे त्वया पुरा
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—అత్యంత దుఃఖంతో నేను నా అంతరంగ హృదయాన్నే కొట్టుకున్నాను; నిజమే, పూర్వం నీవు నాకు వందమంది కుమారులను ప్రసాదించావు.
Verse 17
व्यास उवाच एवमेतत् सौबलेयि नैतज्जात्वन्यथा भवेत्,व्यासजीने कहा--सुबलकुमारी! यह सब मेरे वरदानके अनुसार ही हो रहा है; वह कभी अन्यथा नहीं हो सकता
వ్యాసుడు అన్నాడు—ఓ సౌబలీ! ఇదే సత్యం; ఇది ఎప్పటికీ ఇతరథా కాబోదు.
Verse 18
वितथं नोक्तपूर्व मे स्वैरेष्वपि कुतो5न्यथा । घृतपूर्ण कुण्डशतं क्षिप्रमेव विधीयताम्
వ్యాసుడు అన్నాడు—నేను సరదా పరిహాసంలోనైనా ఎప్పుడూ అసత్యం పలకలేదు; మరి వరదానం వంటి సందర్భాల్లో పలికిన నా వాక్యం ఎలా అబద్ధమవుతుంది? కాబట్టి వెంటనే వంద కుండలను సిద్ధం చేసి వాటిని నెయ్యితో నింపించండి.
Verse 19
सुगुप्तेषु च देशेषु रक्षा चैव विधीयताम् शीताभिरद्धिरष्ठीलामिमां च परिषेचय,फिर अत्यन्त गुप्त स्थानोंमें रखकर उनकी रक्षा की भी पूरी व्यवस्था करो। इस मांसपिण्डको ठंडे जलसे सींचो
వ్యాసుడు అన్నాడు—అత్యంత రహస్యమైన ప్రదేశాల్లో ఉంచి సంపూర్ణ రక్షణ ఏర్పాటు చేయండి; అలాగే ఈ మాంసపిండం (గర్భం) మీద చల్లని నీటిని చల్లండి.
Verse 20
वैशम्पायन उवाच सा सिच्यमाना त्वष्ठीला बभूव शतधा तदा । अड्गुष्ठपर्वमात्राणां गर्भाणां पृथगेव तु
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—ఓ జనమేజయా! అప్పుడు చల్లబడుతుండగా ఆ మాంసపిండం వంద భాగాలుగా విడిపోయింది; మరియు ప్రతి భాగం వేరువేరుగా, బొటనవేలు ముడి పరిమాణంలో, వంద గర్భాలుగా మారింది.
Verse 21
एकाधिकशतं पूर्ण यथायोगं विशाम्पते । मांसपेश्यास्तदा राजन् क्रमश: कालपर्ययात्,राजन! कालके परिवर्तनसे क्रमश: उस मांसपिण्डके यथायोग्य पूरे एक सौ एक भाग हुए
వైశంపాయనుడు పలికెను—హే ప్రజాపాలక రాజా! కాలపరిణామక్రమంలో, యథాయోగ్య విధానమున, ఆ మాంసపిండము క్రమక్రమంగా పూర్తిగా నూట ఒక భాగాలుగా విభజింపబడెను।
Verse 22
ततस्तांस्तेषु कुण्डेषु गर्भानवदधे तदा । स्वनुगुप्तेषु देशेषु रक्षां वै व्यद्धात् ततः
ఆపై గాంధారీ ఆ గర్భములన్నిటిని ఆ కుండలలో ఉంచెను. ఆ కుండలు అత్యంత గోప్యస్థలములలో నిల్వచేయబడి, తదనంతరం వాటి రక్షణకు సమ్యక ఏర్పాట్లు చేయబడెను।
Verse 23
शशंस चैव भगवान् कालेनैतावता पुन: । उद्घाटनीयान्येतानि कुण्डानीति च सौबलीम्
అప్పుడు భగవాన్ వ్యాసుడు సౌబలీ (గాంధారీ)తో మళ్లీ పలికెను—“ఇంత కాలము గడిచిన తరువాత ఇప్పుడు ఈ కుండలను తెరవవలెను.”
Verse 24
इत्युक्त्वा भगवान् व्यासस्तथा प्रतिनिधाय च । जगाम तपसे धीमान् हिमवन्तं शिलोच्चयम्
ఇట్లు చెప్పి, ముందుగా చెప్పిన విధంగా రక్షణవ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయించి, పరమబుద్ధిమంతుడైన భగవాన్ వ్యాసుడు తపస్సు నిమిత్తం హిమవంత పర్వతశిఖరములకు వెళ్లెను।
Verse 25
जज्ञे क्रमेण चैतेन तेषां दुर्योधनो नृपः । जन्मतस्तु प्रमाणेन ज्येष्ठो राजा युधिछ्िर:
తదనంతరం, ఏ క్రమమున ఆ గర్భములు కుండలలో ఉంచబడినవో, అదే క్రమమున వారిలో ముందుగా రాజు దుర్యోధనుడు జన్మించెను. అయితే జన్మకాల ప్రమాణమున రాజు యుధిష్ఠిరుడు అతనికన్నా జ్యేష్ఠుడు.
Verse 26
तदाख्यातं॑ तु भीष्माय विदुराय च धीमते । यस्मिन्नहनि दुर्धर्षो जज्ञे दुर्योधनस्तदा
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఈ వృత్తాంతము తరువాత భీష్మునికీ, మహాబుద్ధిమంతుడైన విదురునికీ తెలియజేయబడెను. దుర్ధర్షుడైన దుర్యోధనుడు జన్మించిన అదే దినమున అతని ఆగమనముతో అనేక అశుభ నిమిత్తములు కనబడినవి—వాటిని తరువాత పెద్దలు ధర్మమును, కురు వంశ భవిష్యత్ క్షేమమును దృష్టిలో ఉంచుకొని తూచెదరు.
Verse 27
तस्मिन्नेव महाबाहुर्जज्ञे भीमो5पि वीर्यवान् । स जातमात्र एवाथ धृतराष्ट्रसुतो नृप
వైశంపాయనుడు పలికెను—అదే దినమున, రాజా, మహాబాహువైన పరాక్రమశాలి భీముడును జన్మించెను. కాని ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు జన్మించిన వెంటనే, ఓ నృపా, చుట్టూ అశుభ నిమిత్తములు ప్రదర్శించసాగినవి—ఆ జన్మ లోకధర్మాన్ని కలవరపెట్టి కలహానికి బీజమై నిలుచునట్లు.
Verse 28
रासभारावसदृशं रुराव च ननाद च | त॑ खरा: प्रत्यभाषन्त गृध्रगोमायुवायसा:
జన్మించిన వెంటనే అతడు గాడిద రేగుటవలె అరచి గర్జించెను. ఆ శబ్దం విని ఇతర గాడిదలు ప్రతిగా రేగినవి; గద్దలు, నక్కలు, కాకులు కూడ కలకలమాడినవి. ఆ అశుభ ధ్వనితో లోకమంతా కలవరపడినట్లు అనిపించెను—రాజ్యానికి హానిని సూచించే నిమిత్తమని దానిని భావించిరి.
Verse 29
वाताश्ष प्रववुश्चापि दिग्दाहश्वाभवत् तदा । ततस्तु भीतवद् राजा धृतराष्ट्रोडब्रवीदिदम्
అప్పుడు బలమైన గాలులు వీచినవి; దిక్కులన్నీ దహించబడినట్లుగా అనిపించెను. ఆ అశుభ నిమిత్తములచే భయకంపితుడైన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా పలికెను—అనేక బ్రాహ్మణులను, భీష్ముని, విదురుని, ఇతర సుహృదులను మరియు సమస్త కురువంశీయులను తన సమీపమునకు పిలిపించి.
Verse 30
समानीय बहून् विप्रान् भीष्मं विदुरमेव च । अन््यांश्व सुह्ृदो राजन् कुरून् सर्वास्तथैव च
రాజా, ఆయన అనేక బ్రాహ్మణులను, భీష్ముని, విదురుని, ఇతర సుహృదులను మరియు సమస్త కురువంశీయులను కూడ పిలిపించి సమీకరించెను. వారందరూ సమీపమున ఉన్నప్పుడు, భయంతో కలవరపడిన ధృతరాష్ట్రుడు సలహా కోరుతూ మాటలాడుటకు సిద్ధమయ్యెను.
Verse 31
युधिष्ठिरो राजपुत्रो ज्येष्टो न: कुलवर्धन: । प्राप्त: स्वगुणतो राज्यं न तस्मिन् वाच्यमस्ति न:
వైశంపాయనుడు పలికెను— “రాజపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు మా జ్యేష్ఠుడు, మా వంశకీర్తిని వర్ధింపజేసేవాడు. తన స్వగుణబలముచేతనే రాజ్యానికి అర్హుడయ్యాడు; కనుక అతని విషయమున మాకు చెప్పవలసిన అభ్యంతరమేమీ లేదు.”
Verse 32
अयं त्वनन्तरस्तस्मादपि राजा भविष्यति । एतदू विन्रूत मे तथ्यं यदत्र भविता ध्रुवम्
వైశంపాయనుడు పలికెను— “కాని అతని తరువాత ఈ కుమారుడును రాజు అవుతాడు. దీనిని బాగా విచారించి నాకు నిజముగా చెప్పండి—ఇక్కడ ధృవంగా జరగబోయేది ఏమిటో స్పష్టంగా పలకండి.”
Verse 33
वाक्यस्यैतस्य निधने दिक्षु सर्वासु भारत । क्रव्यादा: प्राणदन् घोरा: शिवाश्चलाशिवशंसिन:
వైశంపాయనుడు పలికెను— “జనమేజయా! ధృతరాష్ట్రుని ఆ మాట ముగియగానే, ఓ భారతా, అన్ని దిక్కులలో భయంకర మాంసాహారి జీవులు గర్జించసాగాయి; అపశకునాన్ని సూచించే నక్కలు అశుభధ్వనులతో అరవసాగాయి.”
Verse 34
लक्षयित्वा निमित्तानि तानि घोराणि सर्वश: । तेअब्रुवन् ब्राह्मणा राजन् विदुरश्ष महामति:
ఆ భయంకర అపశకునాలను అన్ని వైపులా గమనించి బ్రాహ్మణులు మరియు మహాబుద్ధిమంతుడైన విదురుడు రాజుతో ఇలా పలికారు— “నరశ్రేష్ఠా, నరేశ్వరా! మీ జ్యేష్ఠ కుమారుని జనన సమయంలో ఇలాంటి ఘోర నిమిత్తాలు కనబడటం వలన, ఈ బాలుడు సమస్త వంశానికి వినాశకుడవుతాడని స్పష్టమగుచున్నది. ఇతనిని త్యజిస్తే అన్ని విఘ్నాలు శాంతిస్తాయి; ఇతనిని కాపాడితే భవిష్యత్తులో మహా ఉపద్రవం కలుగుతుంది.”
Verse 35
यथेमानि निमित्तानि घोराणि मनुजाधिप । उत्थितानि सुते जाते ज्येछे ते पुरुषर्षभ
వైశంపాయనుడు పలికెను— “మనుజాధిపా, పురుషర్షభా! మీ జ్యేష్ఠ కుమారుడు జన్మించినప్పుడు ఈ ఘోర నిమిత్తాలు ఎలా ఉద్భవించాయో, అలాగే అవి రాజవంశానికి మహాభయ సూచకములు.”
Verse 36
व्यक्त कुलान्तकरणो भवितैष सुतस्तव । तस्य शान्ति: परित्यागे गुप्तावपनयों महान्
రాజా! నీ ఈ కుమారుడు వంశనాశానికి కారణమవుతాడని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. ఇతనిని పరిత్యజిస్తే అన్ని అపశకునాలు శాంతిస్తాయి; కానీ ఇతనిని కాపాడి ఉంచితే భవిష్యత్తులో ఘోరమైన ఉపద్రవం కలుగుతుంది.
Verse 37
शतमेकोनमप्यस्तु पुत्राणां ते महीपते । त्यजैनमेकं शान्तिं चेत् कुलस्येच्छसि भारत,“महीपते! आपके निन््यानबे पुत्र ही रहें; भारत! यदि आप अपने कुलकी शान्ति चाहते हैं तो इस एक पुत्रको त्याग दें
మహీపతీ! నీకు తొంభై తొమ్మిది మంది కుమారులే ఉండనివ్వు. ఓ భారతా! వంశశాంతి కోరితే ఈ ఒక్క కుమారుని త్యజించు.
Verse 38
एकेन कुरु वै क्षेमं कुलस्य जगतस्तथा । त्यजेदेकं॑ कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्
ఒకనిని త్యజించి కులానికి—అలాగే జగత్తుకూ—క్షేమం కలిగించు. నీతి చెబుతుంది: కులహితార్థం ఒకనిని త్యజించాలి; గ్రామహితార్థం ఒక కులాన్నే విడిచిపెట్టాలి.
Verse 39
ग्रामं जनपदस्यार्थ आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् । स तथा विदुरेणोक्तस्तैश्व सर्वैर्द्धिजोत्तमै:
జనపదహితార్థం గ్రామాన్ని త్యజించాలి; ఆత్మహితార్థం అయితే భూమినే త్యజించాలి. ఇలా విదురుడూ, ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులందరూ రాజుకు ఉపదేశించారు.
Verse 40
न चकार तथा राजा पुत्रस्नेहसमन्वित: । ततः पुत्रशतं पूर्ण धृतराष्ट्रस्य पार्थिव
కానీ రాజు కుమారస్నేహానికి బద్ధుడై అలా చేయలేదు. అందువల్ల, ఓ రాజా, ధృతరాష్ట్రునికి సంపూర్ణంగా వంద మంది కుమారులు కలిగారు.
Verse 41
मासमात्रेण संजज्ञे कन्या चैका शताधिका । गान्धार्या क्लिश्यमानायामुदरेण विवर्धता
వైశంపాయనుడు పలికెను—కేవలం ఒక మాసంలోనే గాంధారీ నుండి శతపుత్రులకు అదనంగా ఒక కన్య జన్మించింది. గర్భము పెరుగుచుండగా గాంధారీ క్లేశపడుచుండెను; అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని సంతానక్రమము ఈ విధంగా పూర్తయ్యెను—శతపుత్రుల తరువాత ఒక కుమార్తె. వంశవృద్ధి కోరిక, వారసత్వపు ఒత్తిడి కురువంశ గృహభాగ్యాన్ని ఎలా నడిపించునో ఈ వృత్తాంతం సూచించుచున్నది.
Verse 42
धृतराष्ट्रं महाराजं वैश्या पर्यचरत् किल । तस्मिन् संवत्सरे राजन् धृतराष्ट्रान्महायशा:
వైశంపాయనుడు పలికెను—మహారాజు ధృతరాష్ట్రుని సేవలో ఒక వైశ్య స్త్రీ ఉండేదని చెబుతారు. ఓ రాజా, అదే సంవత్సరంలో ధృతరాష్ట్రుని వలన ఆ వైశ్య స్త్రీ గర్భమున మహాయశస్సు గల యుయుత్సు జన్మించాడు; గాంధారీ పుత్రులతో పాటు ధృతరాష్ట్రుని సంతానపరంపరలో అతడూ లెక్కింపబడెను. రాజకామన మరియు గృహధర్మం సంక్లిష్టమైనా, కురువంశ నియతిని వృత్తాంతం యథాతథంగా నమోదు చేస్తుంది.
Verse 43
जज्ञे धीमांस्ततस्तस्यां युयुत्सु: करणो नृप । एवं पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमत:
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ నృపా, అప్పుడు ఆ వైశ్య స్త్రీ నుండి బుద్ధిమంతుడైన యుయుత్సు జన్మించాడు; అతడు ‘కరణ’ అని కూడా ప్రసిద్ధుడు. ఈ విధంగా బుద్ధిమంతుడైన ధృతరాష్ట్రునికి శతపుత్రులు జన్మించారు. వైశ్యగర్భజుడైనా ధర్మపక్షాన్ని ఆశ్రయించినందున యుయుత్సు స్మరణీయుడయ్యాడు.
Verse 44
महारथानां वीराणां कन्या चैका शताधिका । युयुत्सुश्चन महातेजा वैश्यापुत्र: प्रतापवान्
వైశంపాయనుడు పలికెను—ధృతరాష్ట్రునికి శతమంది వీర మహారథి పుత్రులు జన్మించారు; వారికితోడు ఒక కన్య కూడా జన్మించింది. అంతేకాక వైశ్యాపుత్రుడైన మహాతేజస్సు గల ప్రతాపవంతుడు యుయుత్సు కూడా ఉన్నాడు.
Verse 114
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि गान्धारीपूत्रोत्पत्तौ चतुर्दशाधिकशततमो<ध्याय:
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ఆదిపర్వంలోని సంభవపర్వంలో గాంధారీ పుత్రోత్పత్తి విషయమైన నూట పద్నాలుగవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 163
इयं च मे मांसपेशी जाता पुत्रशताय वै | गान्धारीने कहा--मुने! मैंने सुना है
వైశంపాయనుడు అన్నాడు— “నాకు వాగ్దానమైన వందమంది కుమారుల స్థానంలో కేవలం ఒక మాంసపిండమే పుట్టింది.” ఈలోగా కుంతికి జ్యేష్ఠపుత్రుడు సూర్యసమాన తేజస్సుతో జన్మించాడని విని గాంధారీ శోక–అసూయలతో కలతచెంది తన గర్భంపై దెబ్బకొట్టి గర్భస్రావం చేసుకుంది; అలా వంద కుమారుల వరం వికృతరూపంలో ప్రత్యక్షమై, కురు గృహంలో రాబోయే ధర్మసంకటాలకు పునాది వేసింది.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns equitable sharing versus self-protection: Kuntī is asked to extend a unique boon to a co-wife for dynastic duty, but must weigh fairness, household stability, and the risk of disadvantaging her own position.
Private choices in family governance carry public and intergenerational consequences; dharma is operationalized through consent, mediation, and ritual responsibility rather than abstract ideals alone.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-emphasis appears indirectly through the narration’s linkage of progeny to ancestral welfare and social legitimacy, implying the interpretive value of understanding lineage-duty logic in the epic.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.