Shloka 43
Ādi Parva, Adhyāya 115 — Mādri’s request; invocation of the Aśvins; birth and naming of the Pāṇḍavas
जज्ञे धीमांस्ततस्तस्यां युयुत्सु: करणो नृप । एवं पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमत:,तदनन्तर एक ही मासमें गान्धारीसे एक कन्या उत्पन्न हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। जिन दिनों गर्भ धारण करनेके कारण गान्धारीका पेट बढ़ गया था और वह क्लेशमें पड़ी रहती थी, उन दिनों महाराज धृतराष्ट्रकी सेवामें एक वैश्यजातीय स्त्री रहती थी। राजन! उस वर्ष धृतराष्ट्रके अंशसे उस वैश्यजातीय भार्यके द्वारा महायशस्वी बुद्धिमान् युयुत्सुका जन्म हुआ। जनमेजय! युयुत्सु करण कहे जाते थे। इस प्रकार बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्रके एक सौ वीर महारथी पुत्र हुए। तत्पश्चात् एक कन्या हुई, जो सौ पुत्रोंके अतिरिक्त थी। इन सबके सिवा महातेजस्वी परम प्रतापी वैश्यापुत्र युयुत्सु भी थे
vaiśampāyana uvāca |
jajñe dhīmāṁs tatas tasyāṁ yuyutsuḥ karaṇo nṛpa |
evaṁ putraśataṁ jajñe dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ నృపా, అప్పుడు ఆ వైశ్య స్త్రీ నుండి బుద్ధిమంతుడైన యుయుత్సు జన్మించాడు; అతడు ‘కరణ’ అని కూడా ప్రసిద్ధుడు. ఈ విధంగా బుద్ధిమంతుడైన ధృతరాష్ట్రునికి శతపుత్రులు జన్మించారు. వైశ్యగర్భజుడైనా ధర్మపక్షాన్ని ఆశ్రయించినందున యుయుత్సు స్మరణీయుడయ్యాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that dynastic power (a ‘hundred sons’) is not the sole measure of worth; the wider episode remembers Yuyutsu—born outside the queen’s womb and of a different varṇa—as a figure associated with choosing dharma, suggesting ethical agency can outweigh birth-status in moral evaluation.
Vaiśampāyana reports the birth of Yuyutsu (also called Karaṇa) and summarizes that Dhṛtarāṣṭra had a hundred sons. In the broader passage, this is coordinated with the account of Gāndhārī’s children (hundred sons and then a daughter) and the additional son Yuyutsu born from a Vaiśya woman serving in Dhṛtarāṣṭra’s household.