Adhyaya 67

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः // ६६// आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः / स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగం తృతీయ ఉవోద్ధాతపాదంలోని భార్గవచరితంలో ‘అమావసువంశానుకీర్తనం’ అనే అరవై ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది. మహాత్ముడు ఆయుకు ఐదుగురు మహాబలులు కుమారులు; స్వర్భాను కుమార్తె ప్రభ ద్వారా ఆ రాజులు జన్మించారు.

Verse 2

नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः / रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः

వారిలో మొదట నహుషుడు; తరువాత క్షత్రవృద్ధుడని స్మరించబడెను. రంభ, రజి, అనేనులు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధులు.

Verse 3

क्षत्रवृद्धात्मजश्चैव सुनहोत्रो महायशाः / सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः

క్షత్రవృద్ధుని కుమారుడు మహాయశస్సు గల సునహోత్రుడు. సునహోత్రునికి పరమధార్మికులైన ముగ్గురు వారసులు ఉన్నారు.

Verse 4

काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः / पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः

కాశుడు, శలుడు—ఈ ఇద్దరూ; అలాగే ప్రభువు గృత్సమదుడు. గృత్సమదుని కుమారుడు శునకుడు, అతడే శౌనకుడని ప్రసిద్ధి.

Verse 5

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च / एतस्य वंशेसंभूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు—ఇవన్నీ ఈ వంశంలోనే జన్మించాయి; ద్విజులు విభిన్న కర్మలతో ప్రసిద్ధి చెందారు.

Verse 6

शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः शिशिरस्तस्य जात्मजः / शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः

శలుని కుమారుడు ఆర్ష్టిషేణుడు; అతని కుమారుడు శిశిరుడు. శౌనకులు మరియు ఆర్ష్టిషేణులు—క్షత్రతేజస్సుతో కూడిన ద్విజులు.

Verse 7

काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा / धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान्धन्वन्तरीस्ततः

కాశ్యుని కుమారుడు రాజు కాశిపుడు; అతని కుమారుడు దీర్ఘతపుడు. దీర్ఘతపుని కుమారుడు ధన్వ; ధన్వ నుంచే పండితుడు ధన్వంతరి జన్మించాడు.

Verse 8

तपसोंऽते महातेजा जातो वृद्धस्य धीमतः / अथैनमृषयः प्रोचुः सूतं वाक्यमिद पुनः

తపస్సు ముగింపున ఆ వృద్ధ ధీమంతునికి మహాతేజస్సు గల కుమారుడు జన్మించాడు. అప్పుడు ఋషులు మళ్లీ సూతునితో ఈ మాట అన్నారు.

Verse 9

ऋषय ऊचुः कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नोब्रूहि परन्तप

ఋషులు అన్నారు—ఇక్కడ మనుష్యులలో జన్మించిన ఆ దేవుడు ధన్వంతరి ఎవరు? ఇది తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాం; ఓ పరంతపా, మాకు చెప్పు.

Verse 10

सूत उवाच धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः / स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा

సూతుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజులారా, ధన్వంతరి జన్మవృత్తాంతం వినండి. పూర్వం అమృతార్థం సముద్రం మథించబడినప్పుడు ఆయన సముద్రతీరంలో అవతరించాడు.

Verse 11

उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः / सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुखस्थितः

ఆయన ముందుగా కలశం నుండి ఉద్భవించి, అన్ని వైపులా శ్రీతో ఆవరించబడ్డాడు. అతని కార్యం వెంటనే సిద్ధమైనదని చూసి విష్ణువు ఆకాశంలో నిలిచాడు.

Verse 12

अब्जस्त्वमिति होवाच तस्मादब्जस्तु स स्मृतः / अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं तनयो ऽस्मि तव प्रभो

అతడు “నీవు అబ్జవు” అని అన్నాడు; అందువల్ల అతడు ‘అబ్జ’గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అబ్జుడు విష్ణువుతో—“ప్రభో, నేను మీ కుమారుణ్ని” అని చెప్పాడు.

Verse 13

विधत्स्व भागं स्थानं च मम लोके सुरोत्तम / एवमुक्तः स दृष्ट्वा तु तथ्यं प्रोवाच स प्रभुः

హే సురోత్తమా! నా లోకంలో నాకు భాగమును, స్థానమును విధించుము. ఇలా చెప్పబడినపుడు ఆ ప్రభువు సత్యాన్ని చూచి యథార్థముగా పలికెను.

Verse 14

कृतो यज्ञविभागस्तु दैतेयैर्हि सुरैस्तथा / वेदेषु विधियुक्तं च विधिहोत्रं महर्षिभिः

దైత్యులచే మరియు దేవులచే యజ్ఞవిభాగము చేయబడెను; మహర్షులు వేదాలలో విధియుక్తమైన విధిహోత్రమును స్థాపించిరి.

Verse 15

न सक्यमिह होमं वै तुभ्यं कर्तुं कदायन / अर्वाक्सूतो ऽसि हे देव तव मन्त्रो न वै प्रभो

హే దేవా! నీకొరకు ఇక్కడ ఎప్పుడూ హోమము చేయుట సాధ్యము కాదు; నీవు అర్వాక్సూతుడవు—హే ప్రభో, నీకు మంత్రాధికారం లేదు.

Verse 16

द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि / अणिमादियुतां सिद्धिं गतस्तत्र भविष्यसि

రెండవ జన్మలో నీవు లోకంలో ఖ్యాతిని పొందుదువు; అణిమాది సిద్ధులను సంపాదించి అక్కడే నిలిచెదవు.

Verse 17

एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो / चा (च) तुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्यक्ष्यन्ते त्वां द्विजातयः

హే ప్రభో! ఇదే శరీరంతో నీవు దేవత్వమును పొందుదువు; ద్విజాతులు నాలుగు మంత్రాలతో, ఘృతముతో మరియు గవ్యద్రవ్యాలతో నిన్ను యజించెదరు.

Verse 18

अथ वा त्वं पुनश्चैव ह्यायुर्वेदं विधास्यसि / अवश्यभावीह्यर्थो ऽयं प्राग्दृष्टस्त्वब्जयोनिना

లేదా నీవు మరల ఆయుర్వేదాన్ని స్థాపించుదువు. ఈ కార్యం తప్పక జరుగునది; దీనిని పద్మయోని బ్రహ్మ ముందే దర్శించాడు.

Verse 19

द्वितीयं द्वापर प्राप्य भविता त्वं न संशयः / तस्मात्तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुरन्तर्दधे ततः

రెండవ ద్వాపరయుగం వచ్చినప్పుడు నీవు తప్పక అవతరిస్తావు—సందేహం లేదు. అతనికి వరమిచ్చి విష్ణువు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 20

द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट् / पुत्रकामस्तपस्तेपे नृपो दीर्घतपास्तथा

రెండవ ద్వాపరము వచ్చినప్పుడు కాశీరాజు సౌనహోత్రుడు పుత్రకాంక్షతో దీర్ఘ తపస్సు చేశాడు.

Verse 21

अब्जं देवं तु पुत्रार्थे ह्यारिराधयिषुर्नृपः / वरेण च्छन्दयामास ततो धन्वन्तरिर्नृपम्

పుత్రార్థం కోసం రాజు పద్మదేవుని ఆరాధించదలచాడు. అప్పుడు ధన్వంతరి వరమిచ్చి రాజును సంతృప్తిపరిచాడు.

Verse 22

नृप उवाच भगवन्यदि तुष्टस्त्वं पुत्रो मे गतिमान्भवेः / तथेति समनुज्ञाय तत्रैवान्तरधात्प्रभुः

రాజు అన్నాడు—భగవాన్, మీరు తృప్తి చెందితే నా కుమారుడు తేజస్సుతో గలవాడై ఉండుగాక. ‘తథాస్తు’ అని అనుమతించి ప్రభువు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 23

तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस्तदा / काशिराजो महाराजः सर्व रोगप्रणाशनः

అతని గృహంలో అప్పుడు దేవుడు ధన్వంతరి అవతరించాడు. ఆయన కాశీరాజ మహారాజు, సమస్త రోగనాశకుడు.

Verse 24

आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम् / तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्

భరద్వాజుని నుండి వైద్యక్రియలతో కూడిన ఆయుర్వేదాన్ని పొందిన తరువాత, దానిని మళ్లీ ఎనిమిది భాగాలుగా విభజించి శిష్యులకు బోధించాడు.

Verse 25

धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः / अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः

ధన్వంతరి కుమారుడు కూడా ‘కేతుమాన్’ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆపై కేతుమాన్‌కు కుమారుడుగా రాజు భీమరథుడు జన్మించాడు.

Verse 26

पुत्रो भीमरथस्यापि जातो धीमान्प्रजेश्वरः / दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपो ऽभवत्

భీమరథుని కుమారుడుగా బుద్ధిమంతుడైన ప్రజేశ్వరుడు జన్మించాడు. అతడు ‘దివోదాస’ అని ప్రసిద్ధి చెంది వారాణసీ అధిపతిగా అయ్యాడు.

Verse 27

एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वारामसीं पुरा / शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः

అదే కాలంలో, పురాతన వారామసీ నగరాన్ని ‘క్షేమక’ అనే రాక్షసుడు జనశూన్యంగా చేసి వదిలాడు.

Verse 28

शप्ता हि सा पुरी पूर्वं निकुंभेन महात्मना / शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः

ఆ పురి పూర్వం మహాత్ముడు నికుంభునిచే శపించబడింది—“ఇది మళ్లీ మళ్లీ వెయ్యేళ్లు శూన్యంగా ఉంటుంది” అని.

Verse 29

तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः / विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्

ఆ శాపకాలంలో ప్రజేశ్వరుడు దివోదాసుడు తన రాజ్యసీమ చివర గోమతీ తీరంలో ఒక రమ్యమైన పురిని స్థాపించాడు.

Verse 30

ऋषय ऊचुः वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा / निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः

ఋషులు పలికారు—ధర్మాత్ముడైన నికుంభుడు పూర్వం ఆ వారాణసీని ఏ కారణంతో శపించాడు? సిద్ధక్షేత్రానికీ శాపమిచ్చిన అతడు ఎందుకు అలా చేశాడు?

Verse 31

सूत उवाच दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः / वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः

సూతుడు పలికాడు—రాజర్షి దివోదాసుడు ఆ నగరాన్ని చేరి, మహాతేజస్సుతో సమృద్ధమైన నగరంలో నరాధిపతిగా నివసించాడు.

Verse 32

एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः / देव्याः स प्रियकामस्तु वसन्वै श्वशुरान्तिके

అదే సమయంలో మహేశ్వరుడు వివాహం చేసుకొని, దేవి ప్రియకాముడై, శ్వశురుని సమీపంలో నివసించుచుండెను.

Verse 33

देवाज्ञया पारिषदा विश्वरुपास्तपोधनाः / पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम्

దేవాజ్ఞచేత తపోధనులైన విశ్వరూప పరిషదులు పూర్వోక్త రూపవేషాలు ధరించి మహేశ్వరీని తృప్తిపరుస్తారు।

Verse 34

हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति / जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च

వారివల్ల మహాదేవుడు హర్షిస్తాడు; కానీ మేనా తృప్తిపడదు. ఆమె నిత్యం దేవుని, దేవిని రెండింటినీ అసహ్యించుకుంటుంది.

Verse 35

मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः / दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै

నా దృష్టిలో నీ భర్త మహేశ్వరుడు ఆచారహీనుడు; ఇక్కడ అతడు పూర్తిగా దరిద్రుడు—అయ్యో, అయినా లజ్జపడడు.

Verse 36

मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे / स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्

తల్లి అలా పలికిన మాటలను స్త్రీ స్వభావంతో ఆమె సహించలేకపోయింది; అయినా వరదా దేవి చిరునవ్వు చిందించి హరుని సమీపానికి వెళ్లింది.

Verse 37

विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत / नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम्

విషణ్ణ ముఖంతో దేవి మహాదేవునితో పలికింది—‘హే దేవా, నేను ఇక్కడ ఉండను; నన్ను నీ నివాసానికి తీసుకెళ్లు.’

Verse 38

तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकान्निरीक्ष्य ह / वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः

అలా చెప్పబడినపుడు మహాదేవుడు సమస్త లోకాలను పరిశీలించి, ఓ శ్రేష్ఠ ద్విజులారా, భూమిపై నివాసార్థం ఒక స్థలాన్ని అనుకూలంగా ఎంచుకున్నాడు।

Verse 39

वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः / दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः

మహాతేజస్సు గల మహేశ్వరుడు వారాణసీని సిద్ధక్షేత్రమని తెలుసుకొని, అది దివోదాసునిచే స్థాపితమైన నగరమని గ్రహించాడు।

Verse 40

पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् / गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु

అప్పుడు పక్కన ఉన్న గణేశుని పిలిచి క్షేమం అడిగి ఇలా అన్నాడు—ఓ గణేశ్వరా, నగరానికి వెళ్లి వారాణసీని శూన్యంగా చేయి।

Verse 41

मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः / ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा

అతివీరుడైన ఆ పార్థివుడు మృదువైన ఉపాయంతో; ఆపై నికుంభుడు ముందుగా వారాణసీ నగరానికి వెళ్లాడు।

Verse 42

स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम् / श्रेयस्ते ऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ

అతడు స్వప్నంలో మంకన అనే ద్విజునికి దర్శనమిచ్చి—“నేను నీ శ్రేయస్సు చేస్తాను; ఓ నిర్దోషా, నాకు స్థలాన్ని అనుకూలంగా ఎంచు” అన్నాడు।

Verse 43

मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशय / तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान्द्विजः

నా రూపముతో ప్రతిమను చేయించి, దానిని నగరమధ్య స్థాపింపజేశాడు. స్వప్నంలో ఎలా చూశాడో అట్లే ఆ ద్విజుడు సమస్తమును చేయించాడు.

Verse 44

नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि / पूजा तुमहती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते

నగర ద్వారపాలుని అనుమతి తీసుకొని, విధివిధానముగా రాజుని కూడా అనుజ్ఞ పొందాడు. అక్కడ నిత్యము మహత్తరమైన పూజ జరుగుతుంది.

Verse 45

गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च / अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत्

సుగంధ ద్రవ్యాలు, ధూపము, బలి మరియు దర్శనీయమైన ఉత్సవాలతో పాటు, అన్నదానముతో కూడి అది అత్యద్భుతముగా అనిపించింది.

Verse 46

एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः / ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति

ఇలా అక్కడ గణేశ్వరుడు నిత్యము సమ్యక్పూజింపబడతాడు. అప్పుడు ఆయన నగరవాసులకు వేల వరములను ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 47

पुत्रान्हिरण्यमायूंषि सर्वकामांस्तथैव च / राज्ञस्तु महिषी श्रेष्टा सुयशा नाम विश्रुता

ఆయన పుత్రులను, స్వర్ణమును, దీర్ఘాయుష్షును మరియు సమస్త కోరికలను ప్రసాదిస్తాడు. రాజుని శ్రేష్ఠ మహిషి ‘సుయశా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 48

पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता / पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत

పుత్రప్రాప్తి కోసం వచ్చిన ఆ సాధ్వీ దేవిని రాజు ప్రేరేపించాడు. ఆమె విస్తారమైన పూజ చేసి దేవుని వద్ద పుత్రులను కోరింది.

Verse 49

पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात् / न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुंभः कारणेन तु

పుత్రకారణంగా ఆమె మళ్లీ మళ్లీ ఎన్నోసార్లు వచ్చి ప్రార్థించింది; కానీ నికుంభుడు ఏదో కారణంతో పుత్రులను ఇవ్వలేదు.

Verse 50

क्रुध्यते यदि राजा तु तत किञ्चित्प्रवर्त्तते / अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्

రాజు కోపిస్తే ఏదో ఒకటి జరుగుతుంది; చివరికి దీర్ఘకాలానంతరం కోపం రాజును ఆవరించింది.

Verse 51

भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति / प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति

ఈ భూతం నగరవాసులకు మహాద్వారంలో దానాలు ఇస్తుంది; సంతోషంతో వందల వరాలు ఇస్తుంది, కానీ మాకు మాత్రం ఏమీ ఇవ్వదు.

Verse 52

मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु / स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात्

నా నగరంలో నా ప్రజలు అతనిని నిత్యం పూజిస్తారు; మరియు నా రాణి దేవి పుత్రకారణంగా అతనిని ఎన్నోసార్లు వేడుకుంది.

Verse 53

न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः / अतो नार्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन

ఆ కృతఘ్నుడు, అధికభోజనుడు నాకు నా కుమారునికూడా ఇవ్వడు; అందుచేత నా సమీపంలో అతడు ఏ విధంగానూ పూజార్హుడు కాదు.

Verse 54

तस्मात्तु नाशयिष्यामितस्य स्थानं दुरात्मनः / एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी

కాబట్టి ఆ దురాత్ముని స్థానాన్ని నేను నాశనం చేస్తాను. ఇలా నిర్ణయించుకొని ఆ దురాత్ముడు, రాజపాపంతో కూడినవాడు, ముందుకు సాగాడు.

Verse 55

स्थानं गणपतेश्तस्य नाशयामास दुर्मतिः / भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः

ఆ దుర్మతి గణపతికి చెందిన ఆ స్థానాన్ని నాశనం చేశాడు. విరిగిన ఆలయాన్ని చూసి ప్రభువు రాజును శపించాడు.

Verse 56

यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम् / अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्रीते नराधिप

నా తప్పు ఏమీ లేకుండానే నీవు నా స్థానాన్ని నాశనం చేశావు; కాబట్టి, ఓ నరాధిపా, నీ నగరం అకస్మాత్తుగా శూన్యమవుతుంది.

Verse 57

ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा / शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत्

ఆ శాపం వల్ల అప్పటికి వారాణసి శూన్యమైంది. నగరాన్ని శపించి నికుంభుడు తరువాత మహాదేవుని అక్కడికి తీసుకొచ్చాడు.

Verse 58

शून्यां पुरीं महा देवो निर्ममे पदमात्मनः / तुल्यां देवविभूत्या तु देव्याश्चैव महामनाः

మహాదేవుడు తన ఆత్మపదముగా ఒక శూన్యపురిని నిర్మించాడు; మహామనస్సు గలవాడు దానిని దేవవిభూతికి సమానంగా, దేవికి తగినదిగా చేశాడు।

Verse 59

रमते तत्र वै देवी ह्यैश्वर्यात्सा तु विस्मिता / देव्या क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत्

అక్కడ దేవి తన ఐశ్వర్యంతో ఆనందిస్తూ ఆశ్చర్యపడింది; అప్పుడు దేవి క్రీడార్థం ఈశానుడు దేవుడు ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 60

नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / प्रहस्यैनामथोवाच ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् / नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै

నేను ఈ గృహాన్ని విడిచిపెట్టను; ఇది నా ‘అవిముక్త’ గృహం. నవ్వుతూ ఆమెతో అన్నాడు—ఇది నా ‘అవిముక్త’ గృహమే. దేవీ, దీనిని వదలి నేను మరెక్కడికీ వెళ్లను।

Verse 61

मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे / तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम्

హే అనుత్తమ సుందరీ, ఈ క్షేత్రంలో నాతో కలిసి విహరించు; అందుకే దేవుడు స్వయంగా దీనిని ‘అవిముక్త’ అని ప్రకటించాడు।

Verse 62

एवं वाराणसी शप्ता ह्यविमुक्तं च कीर्त्तिता / यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः

ఇలా వారాణసీ ‘అవిముక్త’ అని కీర్తించబడింది; ఎందుకంటే అక్కడ సర్వదేవనమస్కృతుడైన భవదేవుడు (శివుడు) నివసిస్తాడు।

Verse 63

युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः / अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरं तु महात्मनः

మూడు యుగాలలో ధర్మాత్ముడైన మహేశ్వరుడు దేవితో కలిసి నివసించెను; కలియుగంలో ఆయన మరియు ఆ మహాత్ముని పురం అంతర్ధానమగును।

Verse 64

अन्तर्हिते पुरे तस्मिन्पुरी सा वसते पुनः / एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता

ఆ పురం అంతర్హితమైనప్పుడు ఆ నగరి మళ్లీ నివసించెను; ఈ విధంగా శపింపబడిన వారాణసీ తన నివాసానికి తిరిగి వచ్చింది।

Verse 65

भद्रसेनस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः

భద్రసేనుని ఉత్తమ ధనుర్ధరులైన వంద మంది కుమారులను సంహరించి, నరాధిపుడు దివోదాసుడు అక్కడ తన నివాసాన్ని స్థాపించెను।

Verse 66

भद्रसेनस्य राज्यं तु हतं तेन बलीयसा / भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्मदो नाम नामतः

ఆ బలవంతునిచేత భద్రసేనుని రాజ్యం నశించెను; భద్రసేనుని కుమారుడు ‘దుర్మద’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు।

Verse 67

दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः / दिवोदासाद्दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः

దివోదాసుడు ‘ఇతడు బాలుడు’ అని కరుణతో అతనిని విడిచిపెట్టెను; దివోదాసుని ద్వారా దృషద్వతీ వద్ద ప్రతర్దన అనే వీరుడు జన్మించెను।

Verse 68

तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः / वैरस्यान्त महाराज तदा तेन विधित्सता

ఆ బాలపుత్రుడు అతనిని మళ్లీ ప్రహరించాడు. మహారాజా, వైరం ముగించుటకు అప్పుడతడు అలా చేయదలచుకున్నాడు.

Verse 69

प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ / वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः

ప్రతర్దనునికి ప్రసిద్ధులైన ఇద్దరు కుమారులు—వత్సుడు, గర్గుడు. వత్సుని కుమారుడు అలర్కుడు; అతని కుమారుడు సన్నతి.

Verse 70

अलर्कं प्रति राजर्षिं श्रोकों गीतः पुरातनैः / षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च

రాజర్షి అలర్కుని గురించి ప్రాచీనులు ఈ శ్లోకాన్ని పాడారు—అతడు అరవై వేల సంవత్సరాలు మరియు మరి అరవై వందల సంవత్సరాలు (అంటే 60,600 సంవత్సరాలు) (ఆయుష్షు/రాజ్యం) పొందెను.

Verse 71

युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः / लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान्

కాశీశ్రేష్ఠుడైన అలర్కుడు యౌవనరూపసంపన్నుడు; లోపాముద్రా ప్రసాదంతో అతడు పరమాయుష్షును పొందెను.

Verse 72

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम् / रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः

శాపాంతంలో మహాబాహువైన రాజు క్షేమకర రాక్షసుని సంహరించి రమ్యమైన వారాణసీ పురిని మళ్లీ నివసింపజేశాడు.

Verse 73

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः / सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः

సన్నతి వంశంలో సునీథుడు అనే ధార్మికుడు వారసుడయ్యాడు. సునీథుని వారసుడు క్షైముడు అనే ధర్మపరుడు అయ్యాడు.

Verse 74

क्षेमस्य केतुमान्पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः / सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः

క్షైముని కుమారుడు కేతుమాన్, అతని కుమారుడు సుకేతు. సుకేతుని కుమారుడు కూడా ధర్మకేతు అని ప్రసిద్ధి పొందాడు అని శ్రుతి చెబుతుంది.

Verse 75

धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः / सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः

ధర్మకేతుని వారసుడు మహారథి సత్యకేతు. సత్యకేతుని కుమారుడు విభు అనే ప్రజేశ్వరుడు అయ్యాడు.

Verse 76

सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः / सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः

విభుని కుమారుడు సువిభు; ఆ తరువాత సుకుమారుడు అని స్మరించబడాడు. సుకుమారుని కుమారుడు ధృష్టకేతు, అత్యంత ధార్మికుడు.

Verse 77

धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः / वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः

ధృష్టకేతుని వారసుడు వేణుహోత్రుడు అనే ప్రజేశ్వరుడు. వేణుహోత్రుని కుమారుడు గార్గ్యుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 78

गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वंशो वत्सस्य धीमतः / ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्मिकाः

గార్గ్యుని వంశం ‘గర్గభూమి’గా ప్రసిద్ధి పొందింది; ధీమంతుడైన వత్సుని వంశమూ ప్రసిద్ధమైంది. ఆ ఇద్దరి వంశాలలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు పుట్టి, వారి కుమారులు సుధార్మికులై ఉన్నారు.

Verse 79

विक्रान्ता बलवन्तश्च सिहतुल्यपराक्रमाः / इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत

వారు విక్రాంతులు, బలవంతులు, సింహసమాన పరాక్రమశాలులు. వీరినే ‘కాశ్యపులు’ అని చెప్పబడింది; ఇక రజె విషయమును కూడా వినుడి.

Verse 80

रजेः पुत्रशतान्यासन्पञ्च वीर्यवतो भुवि / राजेयमिति विख्यातं क्षत्र सिंद्रभयावहम्

రజెకు వందమంది కుమారులు ఉండిరి; భూమిపై ఐదుగురు విశేష వీర్యవంతులు. వారి క్షత్రవంశం ‘రాజేయం’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది; అది శత్రువులకు భయంకరమైంది.

Verse 81

तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे / देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्

అప్పుడు దేవాసురుల మధ్య అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం చెలరేగింది. దేవులూ అసురులూ ఇద్దరూ పితామహుడైన బ్రహ్మను అప్పుడు ఇలా పలికిరి.

Verse 82

आवयोर्भगवन्युद्धे विजेता को भविष्यति / ब्रूहि नः सर्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम्

హే భగవన్! మా ఈ యుద్ధంలో విజేత ఎవరు అవుతారు? హే సర్వలోకేశ్వరా! మాకు చెప్పుము; మేము వినదలచుకున్నాము.

Verse 83

ब्रह्मोवाच / येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः / योत्स्यते ते विजष्यन्ते त्रींल्लोकान्नात्र संशयः

బ్రహ్ముడు పలికెను—యుద్ధంలో ఆయుధధారిగా ప్రభువు రజి ఎవరి హితార్థం యుద్ధం చేస్తాడో, వారు నిస్సందేహంగా త్రిలోకాలను జయిస్తారు।

Verse 84

रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः / यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः

రజి ఎక్కడ ఉంటాడో అక్కడ లక్ష్మీ; లక్ష్మీ ఎక్కడ ఉంటుందో అక్కడ ధైర్యం. ధైర్యం ఎక్కడ ఉంటుందో అక్కడ ధర్మం; ధర్మం ఎక్కడ ఉంటుందో అక్కడ జయం.

Verse 85

ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम् / अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम्

అప్పుడు దేవదానవులందరూ రజి విజయవార్త విని, జయం కోరుతూ, రాజసత్తముని స్తుతిస్తూ అతని వద్దకు వచ్చారు।

Verse 86

ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः / ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाम वरकार्मुकम्

ఆనందిత మనస్సులతో దేవదానవులందరూ రాజుతో అన్నారు—మా జయార్థం మీరు ఈ ఉత్తమ ధనుస్సును స్వీకరించండి।

Verse 87

रजिरुवाच अहं जेष्यामि भो दैत्या देवाञ्च्छ क्रपुरोगमान् / इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्ये रणाजिरे

రజి పలికెను—ఓ దైత్యులారా! నేను దేవులను, వారి అగ్రగామి ఇంద్రునితో సహా, జయిస్తాను. ధర్మాత్ముడనై నేను ఇంద్రుడనవుతాను; ఆపై రణభూమిలో యుద్ధం చేస్తాను।

Verse 88

दानवा ऊचुः अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे / अस्मिन्तु समये राजंस्तिष्ठेथा देवनोदिते

దానవులు పలికిరి—ప్రహ్లాదుడే మా ఇంద్రుడు; అతని నిమిత్తమే మేము విజయాన్ని కోరుచున్నాము. రాజా, ఈ సమయంలో దేవప్రేరణతో నీవు ఇక్కడే నిలిచియుండుము.

Verse 89

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिनोदितः / भविष्यसींद्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः

అతడు ‘అలాగే’ అని పలుకుచుండగా దేవులచేత కూడ అభినందింపబడెను. ‘జయించి నీవు ఇంద్రుడవగుదువు’ అని దేవులచేతనే ఆహ్వానింపబడెను.

Verse 90

जघान दानवान्सर्वान्ये ऽवध्या वज्रपाणयः / स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी

వజ్రపాణి అవధ్యులైన దానవులందరినీ సంహరించెను. దేవుల నశించిన పరమశ్రీని ఆయన వశపరచి పునః స్థాపించెను.

Verse 91

निहत्य दानवान्सर्वा नाजहार रजिः प्रभुः / तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः

సర్వ దానవులను సంహరించినప్పటికీ ప్రభువు రజి (పదవిని/రాజ్యాన్ని) స్వీకరించలేదు. అప్పుడు అక్కడ దేవులతో కూడ శతక్రతువు రజితో ఇలా పలికెను.

Verse 92

रजिपुत्रो ऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रहवीद्वचः / इन्द्रो ऽसि राजन्देवानां सर्वेषां नात्र संशयः

‘నేను రజి కుమారుడను’ అని చెప్పి అతడు మరల పలికెను—‘రాజా, నీవే సమస్త దేవుల ఇంద్రుడవు; ఇందులో సందేహం లేదు.’

Verse 93

यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् / स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया

నేను, శత్రుహన్, ఇంద్రుని కుమారుడను; నీ ఖ్యాతిని పెంచుతాను అని చెప్పాడు. శక్రుని మాటలు విని అతడు ఆ మాయచేత మోసపోయాడు.

Verse 94

तथेत्येवाह वै राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् / तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ

రాజు శతక్రతుని పట్ల ఆనందంతో “అలాగే” అని అన్నాడు. ఆ దేవసమానమైన మహీపతి స్వర్గాన్ని పొందినప్పుడు.

Verse 95

दायाद्यमिन्द्रादा जह्नुराचार्यतनया रजेः / तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः

రజే యొక్క ఆచార్యపుత్రులు ఇంద్రుని నుండి వారసత్వాధికారాన్ని హరించారు. అతని వందల కొద్దీ కుమారులు మరియు ఆ పదవి—అన్నీ శచీపతியின் స్థానమయ్యాయి.

Verse 96

समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् / ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः

వారు అనేక విధాలుగా త్రివిష్టప స్వర్గలోకాన్ని ఆక్రమించసాగారు. ఆపై చాలా కాలం గడిచిన తరువాత ఆ మహాబలుడు.

Verse 97

हतराज्यो ऽब्रवीच्छक्रो हतभागो बृहस्पतिम् / बदरी फलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे

రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, భాగ్యహీనుడైన శక్రుడు బృహస్పతితో అన్నాడు—“నాకు బదరీ ఫలం మాత్రమైన పురోడాశాన్ని సిద్ధం చేయి.”

Verse 98

ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः / ब्रह्मन्कृशो ऽहं विमना त्दृतराज्यो हृतासनः

హే బ్రహ్మర్షీ! ఏ తేజస్సుతో నేను మళ్లీ బలపడి స్థిరంగా నిలువగలనో ఆ ఉపాయం చెప్పండి. హే బ్రహ్మన్, నేను క్షీణుడను, విమనస్కుడను, రాజ్యచ్యుతుడను, ఆసనహీనుడను అయ్యాను।

Verse 99

हतौजा दुर्बलो युद्धे रजिपुत्रेः प्रसीद मे / बृहस्पतिरुवाच यद्येवं चोदितःशक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि

నేను తేజస్సు కోల్పోయి యుద్ధంలో బలహీనుడనయ్యాను; హే రజిపుత్రా, నాపై ప్రసన్నుడవు. బృహస్పతి పలికెను—హే శక్రా, నీవు ఇలా ప్రేరేపిస్తే, ఇదివరకే…

Verse 100

नाभविष्यत्त्वत्प्रियार्थमकर्त्तव्यं ममानघ / प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वद्धितार्थं महाद्युते

హే నిర్దోషా! నీ ప్రీతికోసం నాకు చేయరానిది ఏదీ ఉండదు. హే దేవేంద్రా, మహాతేజస్సా, నీ హితార్థం నేను యత్నిస్తాను।

Verse 101

यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात्प्रतिपत्स्यसे / तथा शक्र गमिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः

నీవు త్వరలో యజ్ఞభాగమును మరియు రాజ్యమును రెండింటినీ పొందుతావు. హే శక్రా, నేను అలాగే వెళ్తాను/చేస్తాను; నీ మనస్సు కలవరపడకూడదు।

Verse 102

ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् / तेषां च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः

అప్పుడు బుద్ధిలో శ్రేష్ఠుడైన ఆయన అతని తేజస్సును పెంపొందించే మహత్తర కర్మను చేశాడు; అలాగే వారందరి బుద్ధిని మోహింపజేశాడు।

Verse 103

ते यदा तु सुसंमूडा रागान्मत्तो विधर्मिणः / ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः

వారు రాగముతో మత్తులై, పూర్తిగా మోహితులై, విధర్ములై బ్రహ్మద్వేషులుగా మారినప్పుడు వారి వీర్యమూ పరాక్రమమూ నశించాయి.

Verse 104

ततो लेभे ऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् / हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान्

అప్పుడు అతడు అసురాధిపత్యమును, అలాగే ఇంద్రుని ఉత్తమ స్థానమును పొందెను; ఎందుకంటే కామక్రోధాలకు లోనైన రజి కుమారులందరినీ అతడు సంహరించాడు.

Verse 105

य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः / शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात्

శతక్రతు ఇంద్రుని స్థానం నుండి చ్యుతి మరియు ప్రతిష్ఠ గురించి ఈ కథను ఎవడు వింటాడో లేదా వినిపిస్తాడో, అతడు దురాత్మత్వాన్ని పొందడు.