Shloka 30
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
ऋषय ऊचुः वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा / निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः
Transliteration
ṛṣaya ūcuḥ vārāṇasīṃ kimarthaṃ tāṃ nikuṃbhaḥ śaptavānpurā / nikuṃbhaścāpi dharmātmā siddhakṣetraṃ śaśāpa yaḥ
Translation
ఋషులు పలికారు—ధర్మాత్ముడైన నికుంభుడు పూర్వం ఆ వారాణసీని ఏ కారణంతో శపించాడు? సిద్ధక్షేత్రానికీ శాపమిచ్చిన అతడు ఎందుకు అలా చేశాడు?
Word by Word
ṛṣayaḥthe sages
ṛṣayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
vārāṇasīmVārāṇasī
vārāṇasīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvārāṇasī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; स्थाननाम
kim-arthamfor what reason?
kim-artham:
Hetu (हेतु) — purpose/cause inquiry
TypeIndeclinable
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
tāmher/that (city)
tām:
Karma (कर्म) — object of śaptavān
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
nikuṃbhaḥNikumbha
nikuṃbhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnikuṃbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
śaptavāncursed (having cursed)
śaptavān:
Kriya (क्रिया) — participial predicate
TypeVerb
Rootśap (धातु) → śapta-vant (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्तवतु-प्रत्यय (past active participle) used as finite predicate ‘having cursed’
purāformerly
purā:
Adhikarana (अधिकरण) — temporal
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb of time: formerly)
nikuṃbhaḥNikumbha
nikuṃbhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnikuṃbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पुनरुक्ति (same subject continued)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (also/even)
dharmātmārighteous-souled
dharmātmā:
Karta (कर्ता) — appositional epithet
TypeAdjective
Rootdharma + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि (धर्मः आत्मा यस्य) विशेषण of nikuṃbhaḥ
siddha-kṣetramthe sacred/fulfilled field (holy place)
siddha-kṣetram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsiddha (प्रातिपदिक) + kṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कर्मधारय (सिद्धं कṣेत्रम्)
śaśāpacursed
śaśāpa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśap (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता) — relative clause subject
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun) referring to nikuṃbhaḥ