Shloka 41
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः / ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा
Transliteration
mṛdunā cābhyupāyena ativīryaḥ sa pārthivaḥ / tato gatvā nikuṃbhastu purīṃ vārāṇasīṃ purā
Translation
అతివీరుడైన ఆ పార్థివుడు మృదువైన ఉపాయంతో; ఆపై నికుంభుడు ముందుగా వారాణసీ నగరానికి వెళ్లాడు।
Word by Word
मृदुनाgentle
मृदुना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmṛdu (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (instrumental usage), तृतीया (3rd), एकवचन; here as adjective to उपायेन (‘by gentle...’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
अभ्युपायेनby a stratagem/means
अभ्युपायेन:
Karana (करण/instrument)
TypeNoun
Rootabhyupāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (instrumental)
अतिवीर्यःvery powerful
अतिवीर्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (अति वीर्यः)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; refers to Nikuṃbha
पार्थिवःthe king
पार्थिवः:
Karta (कर्ता/subject, apposition)
TypeNoun
Rootpārthiva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having gone’
निकुंभःNikuṃbha
निकुंभः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootnikuṃbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
पुरीम्the city
पुरीम्:
Karma (कर्म/object of implied action)
TypeNoun
Rootpurī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
वाराणसीम्Vārāṇasī
वाराणसीम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootvārāṇasī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; in apposition to पुरीम्
पुराformerly/earlier
पुरा:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: formerly/earlier)