Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भर्गवचरिते सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३७// वसिष्ठ उवाच अन्तर्द्धानं गते कृष्णे रामस्तु सुमहायशाः / समुद्रिक्तमथात्मानं मेने कृष्णानुभावतः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణం (వాయుప్రోక్తం) మధ్యభాగం తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలోని భార్గవచరితంలో సప్తత్రింశత్తమ అధ్యాయం. వసిష్ఠుడు పలికెను—కృష్ణుడు అంతర్ధానమైన తరువాత, సుమహాయశుడైన రాముడు కృష్ణానుభావముచేత తనను అత్యంత ఉద్ధృతుడిగా భావించెను।

Verse 2

अकृतव्रणसंयुक्तः प्रदीप्ताग्निरिव ज्वलन् / समायातो भार्गवो ऽसीपुरीं महिष्मतीं प्रति

గాయములేని దేహంతో, ప్రజ్వలిత అగ్నివలె జ్వలిస్తూ, భార్గవుడు అసిపురీ మహిష్మతీ వైపు వచ్చెను।

Verse 3

यत्र पापहरा पुण्या नर्मदा सरितां वरा / पुनाति दर्शनादेव प्राणिनः पापिनो ह्यपि

ఎక్కడ నదులలో శ్రేష్ఠమైన పుణ్యనది, పాపహారిణి నర్మద ప్రవహించుచున్నదో; ఆమె దర్శనమాత్రముచేతనే పాపులైన ప్రాణులనుకూడా పవిత్రం చేయును।

Verse 4

पुरा त्रय हरेणापि निविष्टेन महात्मना / त्रिपुरस्य विनाशाय कृतो यत्नो महीपते

హే మహీపతే! పూర్వకాలంలో మహాత్ముడైన హరి కూడా త్రిపుర వినాశార్థం దృఢంగా ప్రయత్నం చేశాడు।

Verse 5

तत्र किं वर्ण्यते पुण्यं नृणां देवस्वरूपिणाम् / सदृष्ट्वा नर्मदां भूप भर्गवः कुलनन्दनः

హే భూపా! అక్కడ దేవస్వరూపులైన మనుషుల పుణ్యాన్ని ఏమని వర్ణించగలం? నర్మదను దర్శించి భృగువంశ కులనందనుడు ఆనందించాడు।

Verse 6

नमश्चकार सुप्रीतः शत्रुसाधनतत्परः / नमो ऽस्तु नर्मदे तुभ्यं हरदेहसमुद्भवे

శత్రుసంహారంలో తత్పరుడైన అతడు పరమానందంతో నమస్కరించాడు—“హరి దేహసముద్భవే నర్మదా! నీకు నమస్కారం.”

Verse 7

क्षिप्रं नाशय शत्रून्मे वरदा भव शोभने / इत्येवं स नमस्कृत्य नर्मदां पापनाशिनीम्

“హే శోభనే! నా శత్రువులను త్వరగా నశింపజేయి, వరదాయినిగా ఉండు.” అని చెప్పి పాపనాశిని నర్మదకు నమస్కరించాడు।

Verse 8

दूतं प्रस्थापयामास कार्त्तवीर्यार्जुनं प्रति / दूत राजात्वया वाच्यो यदहं वच्मि ते ऽनघ

తర్వాత అతడు కార్త్తవీర్యార్జునుని వద్దకు దూతను పంపి ఇలా అన్నాడు—“హే నిర్దోష దూతా, నేను చెప్పేది రాజుకు చెప్పు.”

Verse 9

न संदेहस्त्वया कार्यो दूतः क्वापि न बध्यते / यद्बलं तु समाश्रित्य जमदग्निमुनिं नृपः

నీవు సందేహించకుము; దూతను ఎక్కడా బంధించరు. ఏ బలాన్ని ఆశ్రయించి ఆ రాజు జమదగ్ని మునిని ఆశ్రయించాడో.

Verse 10

तिरस्त्वं कृतवान्मूढ तत्पुत्रो योद्धुमागतः / शीघ्रं निर्गच्छ मन्दात्मन्युद्धं रामाय देहि तत्

ఓ మూర్ఖుడా! నీవు అతనిని అవమానించావు; అతని కుమారుడు యుద్ధానికి వచ్చాడు. ఓ మందాత్మా, వెంటనే బయటికి వచ్చి ఆ యుద్ధాన్ని రామునికి సమర్పించు.

Verse 11

भार्गवं त्वं समासाद्य गच्छ लोकान्तरं त्वरा / इत्येवमुक्त्वा राजानं श्रुत्वा तस्य वचस्तथा

‘భార్గవ రాముని ఎదుర్కొని, త్వరగా లోకాంతరానికి వెళ్లిపో.’ అని చెప్పి, రాజు అతని మాటలను అలాగే విన్నాడు.

Verse 12

शीघ्रमागच्छ भद्रं ते विलंबो नेह शस्यते / तेनैवमुक्तो दूतस्तु गतो हैहयभूपतिम्

త్వరగా రా, నీకు మంగళం కలుగుగాక; ఇక్కడ ఆలస్యం శ్రేయస్కరం కాదు. అలా చెప్పబడిన దూత హైహయ భూపతిని చేరాడు.

Verse 13

रामोदितं तत्सकलं श्रावयामास संसदि / स राजात्रेयभक्तस्तु महाबलपराक्रमः

అతడు సభలో రాముడు పలికినదంతా వినిపించాడు. ఆ రాజు అత్రేయ భక్తుడు, మహాబల పరాక్రమశాలి.

Verse 14

चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् / कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी

ఆ మాట విని అతడు కోపించి దూతచేత ఉత్తరాన్ని పంపించాడు. కార్త్తవీర్యుడు అన్నాడు—నేను నా భుజబలంతోనే, దత్తుని దత్తానుసారం, ఈ భూమిని పొందితిని।

Verse 15

जिता प्रसह्य भूपालान्बद्ध्वानीय निजं पुरम् / तद्बलं मयि वर्त्तेत युद्धं दास्ये तवाधुना

నేను రాజులను బలవంతంగా జయించి బంధించి నా నగరానికి తెచ్చాను. వారి బలం నాలోనే నిలవనీ; ఇప్పుడు నీకు యుద్ధం ఇస్తాను।

Verse 16

इत्युत्क्वा विससर्ज्जाशु दूतं हैहयभूपतिः / सेनाध्यक्षं समाहूय प्रोवाच वदतां वरः

ఇట్లు చెప్పి హైహయ రాజు దూతను వెంటనే పంపివేశాడు. తరువాత సేనాధ్యక్షుణ్ని పిలిపించి, వాక్పటుడైన రాజు ఇలా పలికాడు।

Verse 17

सज्जं कुरु महाभाग सैन्यं मे वीरसंमतः / योत्स्ये रामेण भृगुणा विलंबो मा भवत्विति

హే మహాభాగ, వీరులకు సమ్మతుడా! నా సైన్యాన్ని సిద్ధం చేయి. నేను భృగువంశీయుడైన రామునితో యుద్ధం చేస్తాను; ఆలస్యం కాకూడదు।

Verse 18

एवमुक्तो महावीरः सेनाध्यक्षः प्रतापनः / सैन्यं सज्जं विधायाशु चतुरङ्ग न्यवेदयत्

ఇలా ఆజ్ఞ పొందిన ప్రతాపవంతుడైన మహావీర సేనాధ్యక్షుడు వెంటనే చతురంగ సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి రాజుకు నివేదించాడు।

Verse 19

सैन्यं सज्जं समाकर्ण्य कार्त्तवीर्यो नृपो मुदा / सूतोपनीतं स्वरथमारुरोह विशांपते

సైన్యం సిద్ధంగా ఉందని విని రాజు కార్త్తవీర్యుడు ఆనందించాడు; సూతుడు తీసుకొచ్చిన తన రథాన్ని అధిరోహించి ప్రజాధిపతిగా బయలుదేరాడు.

Verse 20

तस्य राज्ञः समन्तात्तु सामन्ता मण्डलेश्वराः / अनेकाक्षौहिणीयुक्ताः परिवार्योपतस्थिरे

ఆ రాజుని చుట్టూ సామంతులు, మండలేశ్వరులు అనేక అక్షౌహిణీ సేనలతో పరివేష్టించి హాజరయ్యారు.

Verse 21

नागास्तु कोटिशस्तत्र हयस्यन्दनपत्तयः / असंख्याता महाराज सैन्ये सागरसन्निभे

మహారాజా! సముద్రసమానమైన ఆ సైన్యంలో ఏనుగులు కోటిశతాలుగా ఉండగా, గుర్రాలు, రథాలు, పాదాతులు అసంఖ్యాతంగా ఉన్నారు.

Verse 22

दृश्यन्ते तत्र भूपाला नानावंशसमुद्भवाः / महावीरा महाकाया नानायुद्धविशारदाः

అక్కడ వివిధ వంశాలనుండి పుట్టిన భూపాలులు దర్శనమిచ్చారు—మహావీరులు, మహాకాయులు, నానావిధ యుద్ధాలలో నిపుణులు.

Verse 23

नानाशस्त्रास्त्रकुशला नानावाहगता नृपाः / नानालङ्कारसंयुक्ता मत्ता दानविभूषिताः

ఆ నృపులు నానా శస్త్రాస్త్రాలలో నిపుణులు, నానా వాహనాలపై అధిరోహించినవారు; వివిధ ఆభరణాలతో అలంకృతులు, ఉత్సాహోన్మత్తులు, దానగుణంతో విభూషితులు.

Verse 24

महामात्रकृतेद्देशा भान्ति नागा ह्यनेकशः / नानाज्ञातिसमुत्पन्ना हयाः पवनरंहसः

మహామాత్రులు అలంకరించిన దేశాలు ప్రకాశించాయి; అనేక గజాలు దివ్యంగా మెరిశాయి. నానా వంశాలలో జన్మించిన, పవనవేగంతో పరుగెత్తే అశ్వాలు కూడా ఉన్నవి.

Verse 25

प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः / स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च

హే భూపాలా! సారథులు మొదలైనవారు శిక్షణ ఇచ్చిన అశ్వాలు ఉల్లాసంగా ఎగిరి దూకుతూ శోభించాయి. అలాగే జవన అశ్వాలతో యుక్తమైన అతి దీర్ఘ రథాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 26

चक्रनिर्घोषयुक्तानि प्रावृण्मेघोपमानि च / पदातयस्तु राजन्ते खड्गचर्मधरा नृप

చక్రాల ఘోషతో కూడిన ఆ రథాలు వర్షాకాల మేఘాల వలె కనిపించాయి. హే నృపా! ఖడ్గం, చర్మం (ఢాలు) ధరించిన పదాతులు కూడా ప్రకాశించారు.

Verse 27

अहंपूर्वमहंपूर्वमित्यहंपूर्वकान्विताः / यदा प्रचलितं सैन्यं कार्त्तवीर्यार्जुनस्य वै

‘నేనే ముందుగా, నేనే ముందుగా’ అనే ‘అహంపూర్వ’ భావంతో నిండినవారై, కార్త్తవీర్యార్జునుని సైన్యం నిజంగా కదిలినప్పుడు.

Verse 28

तदा प्राच्छादितं व्योम रजसा च दिशो दश / नानावादित्रनिर्घोषैर्हयानां ह्रेषितैस्तथा

అప్పుడు ఆకాశమూ దశ దిశలూ ధూళితో కప్పబడ్డాయి; నానా వాద్యాల ఘోషతోను, అశ్వాల హ్రేషితాలతోను కూడి.

Verse 29

गजानां बृंहितै राजन्व्याप्तं गगनमण्डलम् / मार्गे ददर्श राजेन्द्रो विपरीतानि भूपते

హే రాజా, గజాల గర్జనలతో ఆకాశమండలం నిండిపోయెను; మార్గమున రాజేంద్రుడు, హే భూపతే, విపరీత అపశకునములను చూచెను।

Verse 30

शकुनानि रणे तस्य मृत्युदौत्यकराणि च / मुक्तकेशां छिन्ननासां रुदतीं च दिगंबराम्

అతని యుద్ధంలో మరణదూతలవలె అపశకునాలు కనబడెను; విప్పిన జుట్టుతో, కోసిన ముక్కుతో, ఏడుస్తూ దిగంబరగా ఉన్న స్త్రీయును చూచెను।

Verse 31

कृष्णवस्त्रपरीधानां वनितां स ददर्श ह / कुचैलं पतितं भग्नं नग्नं काषायवाससम्

అతడు నల్ల వస్త్రాలు ధరించిన స్త్రీని చూచెను; అలాగే మలిన వస్త్రము, పడిపోయినది, విరిగినది, నగ్నుడు, కాషాయవస్త్రధారియును కూడా చూచెను।

Verse 32

अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् / गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्

అతడు అవయవహీనుడైన, దుష్టమనస్కుడైన ఒక నరుని చూచెను; అలాగే గోదా, శశకము, శల్యము (ముళ్లు/బాణము), రిక్తకుంభము మరియు జలచర మృగమును చూచెను।

Verse 33

कार्पासं कच्छपं तैलं लवणं चास्थिखण्डकम् / स्वदक्षिणे शृगालं च कुर्वन्तं भैर्वं रवम्

అతడు పత్తి, కచ్ఛపము, నూనె, ఉప్పు మరియు ఎముకఖండమును చూచెను; అలాగే తన కుడివైపున భైరవసదృశ భయంకర రవము చేయు నక్కను చూచెను।

Verse 34

रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ / दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्

రోగి, పుంల్కసుడు, వృషభుడు, శ్యేనము మరియు భల్లూకమును చూచినప్పటికీ అతడు యుద్ధానికి బయలుదేరెను; కాలపాశముచే ఆవరింపబడి నిస్సహాయుడైనట్లు.

Verse 35

नर्मदोत्तरतीरस्थो ह्यकृतव्रणसंयुतः / वटच्छायासमासीनो रामो ऽपश्यदुपागतम्

నర్మదా నదికి ఉత్తర తీరమున, గాయములేని దేహముతో, వటవృక్ష ఛాయలో కూర్చున్న రాముడు సమీపమునకు వచ్చినవానిని చూచెను.

Verse 36

कार्त्तवीर्यं नृपवरं शतकोटिनृपान्वितम् / सहस्राक्षौहिणीयुक्तं दृष्ट्वा बभूव ह

శ్రేష్ఠ నరపతి కార్త్తవీర్యుని—అనేక రాజులతో కూడి, సహస్ర అక్షౌహిణీ సేనతో యుక్తుడైనవానిని—చూచి అతడు ఆశ్చర్యమొందెను.

Verse 37

अद्य मे सिद्धिमायातं कार्यं चिरसमीहितम् / यद्दृष्टिगोचरो जातः कार्तवीर्यो नृपाधमः

ఈ రోజు నా దీర్ఘకాల ఆకాంక్షిత కార్యము సిద్ధమైంది; ఎందుకంటే ఆ నీచ నరపతి కార్త్తవీర్యుడు నా దృష్టికి వచ్చెను.

Verse 38

इत्येवमुक्त्वा चोत्थाय धृत्वा परशुमायुधम् / व्यञ्जृभतारिनाशायसिंहः क्रुद्धो यथा तथा

ఇట్లు చెప్పి లేచి, పరశువును ఆయుధముగా ధరించెను; శత్రునాశార్థం క్రోధించిన సింహంలా గర్జించెను.

Verse 39

दृष्ट्वा समुद्यतं रामं सैनिकानां वधाय च / चकंपिरे भृशं सर्वे मृत्योरिव शरीरिणः

సైనికుల వధకు సిద్ధంగా ఉన్న రాముణ్ణి చూసి, దేహధారులైన వారందరూ మరణాన్ని ఎదుర్కొన్నట్లే తీవ్రంగా కంపించారు।

Verse 40

स यत्र यत्रानिलरंहसं भृगुश्चिक्षेप रोषेण युतः परश्वधम् / ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकङ्घरा नागा हयाः शूरनरा निपेतुः

క్రోధంతో నిండిన భృగువంశీయుడు ఎక్కడెక్కడ గాలివేగంతో పరశువును విసిరాడో, అక్కడక్కడ చేతులు-తొడలు-భుజాలు తెగిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, వీరులు నేలకూలారు।

Verse 41

यथा गजेन्द्रो मदयुक्समन्ततो नालं वनं भर्द्दयति प्रधावन् / तथैव रामो ऽपि मनोनिलौजा विमर्द्दयामास नृपस्य सेनाम्

మదంతో ఉన్మత్తమైన గజేంద్రుడు పరుగెత్తుతూ చుట్టూ నలవనాన్ని తొక్కివేస్తాడేలా, అలాగే మనోవేగంతో సమానమైన రాముడు రాజు సేనను నలిపివేశాడు।

Verse 42

दृष्ट्वा तमित्थं प्रहरन्तमोजसा रामं रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठम् / उद्यम्य चापं महदास्थितो रथं सृज्यं च कृत्वा किलमन्स्यराजः

యుద్ధంలో శస్త్రధారుల్లో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు ఇలా బలంగా దాడి చేయడం చూసి, మానస్యరాజు మహాధనుస్సును ఎత్తి రథాన్ని అధిరోహించి బాణప్రయోగానికి సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 43

आकृष्य वाणाननलोग्रतेजसः समाकिरन्भार्गवमाससाद / दृष्ट्वा तमायान्तमथो महात्मा रामो गृहीत्वा धनुषं महोग्रम्

అగ్నివంటి ఉగ్రతేజస్సు గల బాణాలను ఎక్కుపెట్టి అతడు భార్గవునిపై బాణవర్షం కురిపిస్తూ సమీపించాడు; అతడు వస్తున్నదాన్ని చూసి మహాత్మ రాముడు మహోగ్ర ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు।

Verse 44

वायव्यमस्त्रं विदधे रुषाप्लुतो निवारयन्मङ्गलबाणवर्षम् / स चापि राजातिबलो मनस्वी ससर्ज रामाय तु पर्वतास्त्रम्

కోపావేశంతో అతడు వాయవ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి మంగళబాణవర్షాన్ని నివారించాడు. ఆపై అతిబలవంతుడైన ధీర రాజు రామునిపై పర్వతాస్త్రాన్ని సంధించాడు.

Verse 45

तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः / रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः

వాయవ్య ఇష్వస్త్ర విధానంలో దక్షుడైన రాముడు ఆ అతిబలమైన అస్త్రాన్ని స్థంభింపజేశాడు. ఆపై అతని అపార బలాన్ని గ్రహించి రాముడు మత్స్యరాజుపై వివిధ అస్త్రసమూహాలను ప్రయోగించాడు.

Verse 46

किरन्तमाजौ प्रसभं सुमोच नारायणास्त्रं विधिमन्त्रयुक्तम् / नारायणास्त्रे भृगुणा प्रयुक्ते रामेण राजन्नृपतेर्वधाय

యుద్ధంలో ఉగ్రంగా బాణాలు కురిపిస్తున్న శత్రువుపై రాముడు విధి-మంత్రసంయుక్తమైన నారాయణాస్త్రాన్ని విడిచాడు. ఓ రాజా, భృగువు ప్రసాదించిన ఆ నారాయణాస్త్రంతో రాముడు ఆ నృపుని వధార్థం ప్రయోగించాడు.

Verse 47

दिशस्तु सर्वाः सुभृशं हि तेजसा प्रजज्वलुर्मत्स्यपतिश्चकंपे / रामस्तु तस्याथ विलक्ष्य कम्पं बाणैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्

ఆ తేజస్సుతో అన్ని దిక్కులు తీవ్రంగా జ్వలించాయి, మత్స్యపతి కంపించాడు. అతని వణుకు గమనించిన రాముడు నాలుగు బాణాలతో అతని వాహనాలను కూల్చివేశాడు.

Verse 48

शरेण चैकेन ध्वजं महात्मा चिच्छेद चापं च शरद्वयेन / बाणेन चैकेन प्रसह्य सारथिं निपात्य भूमौ रथमार्द्दयत्त्रिभिः

మహాత్ముడు ఒక బాణంతో ధ్వజాన్ని కోసి, రెండు బాణాలతో ధనుస్సును కూడా ఛేదించాడు. తరువాత ఒక బాణంతో బలవంతంగా సారథిని నేలకూల్చి, మూడు బాణాలతో రథాన్ని నాశనం చేశాడు.

Verse 49

त्यक्त्वा रथं भूमिगतं च मङ्गलं परश्वधेनाशु जघान मूर्द्धनि / स भिन्नशीर्षो रुधिरं वमन्मुहुर्मर्च्छामवाप्याथ ममार च क्षणात्

రథాన్ని విడిచిపెట్టి, నేలమీద నిలబడి, పరశువుతో మంగళుని తలపై వేగంగా కొట్టాడు. తల పగిలి, రక్తాన్ని కక్కుతూ, అతను మూర్ఛపోయి క్షణంలో మరణించాడు.

Verse 50

तत्सैन्यमस्त्रेण च संप्रदग्धं विनाशमायादथ भस्मसात्क्षणात् / तस्मिन्निपतिते राज्ञि चन्द्रवंशसमुद्भवे

అతని సైన్యం అస్త్రం చేత దগ্ধమై, క్షణంలో బూడిదై నాశనమైంది. చంద్రవంశంలో జన్మించిన ఆ రాజు నేలకూలగా...

Verse 51

मङ्गले नृपतिश्रेष्ठे रामो हर्षमुपागतः

రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన మంగళుడు నేలకూలగా, రాముడు (పరశురాముడు) ఆనందభరితుడయ్యాడు.