Shloka 25
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
प्लवन्तो भान्ति भूपाल सादिभिः कृतशिक्षणाः / स्यन्दनानि सुदीर्घाणि जवनाश्वयुतानि च
Transliteration
plavanto bhānti bhūpāla sādibhiḥ kṛtaśikṣaṇāḥ / syandanāni sudīrghāṇi javanāśvayutāni ca
Translation
హే భూపాలా! సారథులు మొదలైనవారు శిక్షణ ఇచ్చిన అశ్వాలు ఉల్లాసంగా ఎగిరి దూకుతూ శోభించాయి. అలాగే జవన అశ్వాలతో యుక్తమైన అతి దీర్ఘ రథాలు కూడా ఉన్నాయి.
Word by Word
प्लवन्तःleaping
प्लवन्तः:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्लु (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; ‘leaping/springing’
भान्तिshine/appear
भान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन
भूपालO king
भूपाल:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
सादिभिःby riders
सादिभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootसादि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘सादि’ = rider/horseman (contextual)
कृतशिक्षणाःwell-trained
कृतशिक्षणाः:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त) + शिक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘कृतं शिक्षणं येषाम्’ इति कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (done-training)
स्यन्दनानिchariots
स्यन्दनानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सुदीर्घाणिvery long
सुदीर्घाणि:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + दीर्घ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपसर्ग ‘सु’ = very
जवनाश्वयुतानिyoked with swift horses
जवनाश्वयुतानि:
विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजवन + अश्व + युत (युज् धातु, क्त; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘जवनैः अश्वैः युतानि’ इति तृतीया-तत्पुरुषः (with swift horses)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)