Shloka 45
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
तस्तंभ तेनातिबलं तदस्त्रं वायव्यमिष्वस्त्रविधानदक्षः / रामो ऽपि तत्रातिबलं विदित्वा तं मत्स्यराजं विविधास्त्रपूगैः
Transliteration
tastaṃbha tenātibalaṃ tadastraṃ vāyavyamiṣvastravidhānadakṣaḥ / rāmo 'pi tatrātibalaṃ viditvā taṃ matsyarājaṃ vividhāstrapūgaiḥ
Translation
వాయవ్య ఇష్వస్త్ర విధానంలో దక్షుడైన రాముడు ఆ అతిబలమైన అస్త్రాన్ని స్థంభింపజేశాడు. ఆపై అతని అపార బలాన్ని గ్రహించి రాముడు మత్స్యరాజుపై వివిధ అస్త్రసమూహాలను ప్రయోగించాడు.
Word by Word
तस्तम्भhe stopped/checked
तस्तम्भ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तम्भ् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
तेनby that (weapon)
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; सर्वनाम
अतिबलम्very powerful
अतिबलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअतिबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: अति-बलम्
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अस्त्रम्weapon
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वायव्यम्wind-related
वायव्यम्:
—
TypeAdjective
Rootवायव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद
इषुarrow
इषु:
—
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपद
अस्त्रweapon
अस्त्र:
—
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद
विधानdeployment/arrangement
विधान:
—
TypeNoun
Rootविधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद
दक्षःskilled (in weapon-deployment)
दक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः: वायव्य-इषु-अस्त्र-विधान-दक्षः (skilled in deploying wind-arrow weapons)
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (also)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
अतिबलम्very powerful (thing)
अतिबलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअतिबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः
विदित्वाhaving known
विदित्वा:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having known/realized’
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मत्स्यfish (Matsya)
मत्स्य:
—
TypeNoun
Rootमत्स्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासपूर्वपद
राजम्the king of Matsya
राजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः: मत्स्य-राजम्
विविधvarious
विविध:
—
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासपूर्वपद
अस्त्रweapons
अस्त्र:
—
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद
पूगैःwith clusters/volleys of various weapons
पूगैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपूग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; तत्पुरुषः: विविध-अस्त्र-पूगैः