Shloka 14
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
चुक्रोध श्रुत्वा वाच्यं तद्दूतमुत्तरमावहत् / कार्त्तवीर्य उवाच मया भुजबलेनैव दत्तदत्तेन मेदिनी
Transliteration
cukrodha śrutvā vācyaṃ taddūtamuttaramāvahat / kārttavīrya uvāca mayā bhujabalenaiva dattadattena medinī
Translation
ఆ మాట విని అతడు కోపించి దూతచేత ఉత్తరాన్ని పంపించాడు. కార్త్తవీర్యుడు అన్నాడు—నేను నా భుజబలంతోనే, దత్తుని దత్తానుసారం, ఈ భూమిని పొందితిని।
Word by Word
चुक्रोधbecame angry
चुक्रोध:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रुध् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal)
वाच्यम्the message to be spoken
वाच्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाच्य (प्रातिपदिक; √वच्)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (demonstrative)
दूतम्messenger
दूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (accusative), एकवचन
उत्तरम्reply/answer
उत्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आवहत्brought/conveyed
आवहत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + वह् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कार्त्तवीर्यःKārttavīrya
कार्त्तवीर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (instrumental), एकवचन
भुज-बलेनby the strength of (my) arms
भुज-बलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): 'भुजानां बलम्'
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारण (emphasis)
दत्त-दत्तेनby what has been given (as gift), by repeated giving
दत्त-दत्तेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदत्त (कृदन्त; √दा) + दत्त (कृदन्त; √दा)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन; कर्मधारय: 'दत्तं दत्तं' (repeatedly given / given as gift)
मेदिनीthe earth/land
मेदिनी:
Karma/Pratijñā (कर्म/प्रतिज्ञा-विषय)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (nominative), एकवचन