Shloka 34
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
रोगिणं पुंल्कसं चैव वृषं च श्येनभल्लुकौ / दृष्ट्वापि प्रययौ योद्धुं कालपाशावृतो हझात्
Transliteration
rogiṇaṃ puṃlkasaṃ caiva vṛṣaṃ ca śyenabhallukau / dṛṣṭvāpi prayayau yoddhuṃ kālapāśāvṛto hajhāt
Translation
రోగి, పుంల్కసుడు, వృషభుడు, శ్యేనము మరియు భల్లూకమును చూచినప్పటికీ అతడు యుద్ధానికి బయలుదేరెను; కాలపాశముచే ఆవరింపబడి నిస్సహాయుడైనట్లు.
Word by Word
रोगिणम्the sick man
रोगिणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
पुंल्कसम्a Puṃlkasa (tribal man)
पुंल्कसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुंल्कस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
वृषम्a bull
वृषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
श्येनभल्लुकौthe hawk and the bear
श्येनभल्लुकौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्येन + भल्लुक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), द्विवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having seen’
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अपेक्षा-अव्यय (particle: even/also)
प्रययौwent forth/advanced
प्रययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to fight’
कालपाशावृतःcovered by Time’s noose
कालपाशावृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकालपाश + आवृत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; ‘कालस्य पाशैः आवृतः’ (covered by the noose(s) of Time)
हindeed (particle)
ह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (expletive particle)
झात्(text uncertain)
झात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा/जन्? (धातु-अनिश्चित)
Formपाठभेद/दूषितपाठ-सूचना: ‘हझात्’ इति रूपं संदिग्धम्; सम्भाव्यः पाठः ‘ह जातः’ (जन् धातु, लिट्/लुङ्?) अथवा ‘ह ज्ञातः’ (ज्ञा, क्त)