
Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (book-level tradition; specific r̥ṣi varies by anukramaṇī)
Devata: Rohita (as punitive solar/royal power) together with the wrathful cosmic creator (Prajāpati/Āditya-like overlord)
Chandas: Mixed; predominantly triṣṭubh/jagatī-like cadence with refrain (edition-dependent)
అథర్వవేదం 13.3 ఒక శిక్షాత్మక–రక్షాత్మక సూక్తం. విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణునికి చేసిన హానిని, క్రోధస్వరూప సృష్టికర్త–సూర్యాధికారానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన విశ్వాపరాధంగా చిత్రించి, ప్రతీకారాన్ని అమలు చేయమని రోహితుని ఆహ్వానిస్తుంది. “వణికించు… క్షీణింపజేయి… పాశాలను విప్పు” వంటి పునరావృత ధృవపదాల ద్వారా, లోకావరణం, కాలచక్రం, సర్వవ్యాపి పాదవిక్షేపం వంటి విశ్వాధిపత్యాన్ని ధర్మ–యజ్ఞ నియమ అమలుగా మార్చి, బ్రహ్మశక్తిని హానిచేసినవాడిని బంధించి క్షీణింపజేస్తుంది.
Mantra 1
अध्यात्मम्। य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी ज॒जान॒ यो द्रापिं॑ कृ॒त्वा भुव॑नानि॒ वस्ते॑ । यस्मि॑न् क्षि॒यन्ति॑ प्र॒दिशः॒ षडु॒र्वीर्याः प॑त॒ङ्गो अनु॑ वि॒चाक॑शीति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
అధ్యాత్మం। యెవడు ఈ ద్యావాపృథివీలను జన్మింపజేశాడో, యెవడు వస్త్రము (ద్రాపి) చేసి భువనాలను ఆవరించుచున్నాడో; యెవనిలో ఆరు దిశలు నివసించుచున్నవో—విస్తారమైన వీర్యముగలవో; యెవనిని పతంగుడు (పక్షి/సూర్యచిహ్నము) అతడు విస్తరించి ప్రకాశించునప్పుడు అనుసరించునో—ఆ దేవుని విషయములో: అతడు క్రోధించినప్పుడు, ఈ పాపము అతనికి—ఇట్లు తెలిసికొని కూడా విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించువానికి. ఓ రోహితా, లేచి వణికించుము; ముందుకు క్షీణింపజేయుము; బ్రహ్మహత్య (బ్రహ్మజ్య) చేసినవాని మీద బంధనపు పాశాలను ప్రతిగా విసర్జించుము.
Mantra 2
यस्मा॒द् वाता॑ ऋतु॒था पव॑न्ते॒ यस्मा॑त् समु॒द्रा अधि॑ वि॒क्षर॑न्ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
యస్మాత్ వాతాః ఋతుథా పవంతే, యస్మాత్ సముద్రాః అధి విక్షరంతి—ఆ దేవుని (శక్తి)యే. ఆ దేవుడు క్రుద్ధుడైనప్పుడు ఇదే అపరాధం: ఇలా తెలిసినవాడై, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించువాడు. ఓ రోహితా, అతనిని పైకి వణికించు; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 3
यो मा॒रय॑ति प्रा॒णय॑ति॒ यस्मा॑त् प्रा॒णन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
చంపేవాడూ, ప్రాణం పోసేవాడూ; ఎవరి వల్ల సమస్త భువనాలు శ్వాసిస్తాయో—ఆ దేవుడు క్రోధించినప్పుడు ఇదే అపరాధం: ఇలా తెలిసికూడా విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించి అన్యాయం చేయువాడు. ఓ రోహితా! లేచి అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయు; బ్రహ్మ-జ్య (బ్రాహ్మణద్రోహి) మీద పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 4
यः प्रा॒णेन॒ द्यावा॑पृथि॒वी त॒र्पय॑त्यपा॒नेन॑ समु॒द्रस्य॑ ज॒ठरं॒ यः पिप॑र्ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ప్రాణంతో ద్యావా-పృథివులను తర్పింపజేసేవాడు, అపానంతో సముద్రపు జఠరాన్ని నింపేవాడు—ఆ దేవుడు క్రోధించినప్పుడు ఇదే అపరాధం: ఇలా తెలిసికూడా విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించి అన్యాయం చేయువాడు. ఓ రోహితా! లేచి అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయు; బ్రహ్మ-జ్య మీద పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 5
यस्मि॑न् विराट् प॑रमे॒ष्ठी प्र॒जाप॑तिर॒ग्निर्वै॑श्वान॒रः स॒ह प॒ङ्क्त्या श्रि॒तः । यः पर॑स्य प्रा॒णं प॑र॒मस्य॒ तेज॑ आद॒दे तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
విరాట్, పరమేష్ఠి, ప్రజాపతి, అగ్ని వైశ్వానరుడు—పంక్తితో సహా—ఎవరిలో ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నారో; పరాత్పరుని ప్రాణాన్ని, పరమ తేజస్సును తనలోకి తీసుకున్నవాడో—ఆ దేవుడు క్రోధించినప్పుడు ఇదే అపరాధం: ఇలా తెలిసికూడా విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించి అన్యాయం చేయువాడు. ఓ రోహితా! లేచి అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయు; బ్రహ్మ-జ్య మీద పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 6
यस्मि॒न् षडु॒र्वीः पञ्च॒ दिशो॒ अधि॑ श्रि॒ताश्चत॑स्र॒ आपो॑ य॒ज्ञस्य॒ त्रयो॒ऽक्षराः॑ । यो अ॑न्त॒रा रोद॑सी क्रु॒द्धश्चक्षु॒षैक्ष॑त॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
యస్మిన్—ఆ దేవునిలో ఆరు విశాల భూమిభాగాలు (షడుర్వీలు) స్థాపితమై ఉన్నాయి; ఆయనపై ఐదు దిశలు ఆధారపడి ఉన్నాయి; (ఆయనలోనే) నాలుగు ఆపః (జలాలు) ఉన్నాయి; (ఆయనలోనే) యజ్ఞానికి చెందిన మూడు అక్షరాలు—అక్షయమైనవి—నివసిస్తున్నాయి. రెండు లోకాల మధ్య (రోదసీ మధ్య) కోపంతో తన కన్నుతో చూచిన ఆ దేవుని విషయమిది. అటువంటి కోపించిన దేవునికి ఇది అపరాధం—ఇలా తెలిసికొని కూడా విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా, అతనిని వణికించు; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై ప్రతికారంగా పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 7
यो अ॑न्ना॒दो अन्न॑पतिर्ब॒भूव॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑रु॒त यः । भू॒तो भ॑वि॒ष्यद् भुव॑नस्य॒ यस्पति॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
అన్నాన్ని భక్షించువాడై, అన్నపతిగా అయినవాడు; బ్రహ్మణస్పతియైనవాడు; భూతమూ భవిష్యత్తూ, సమస్త భువనమునకు (లోకమునకు) అధిపతియైనవాడు—ఆ దేవునికి. ఆ క్రుద్ధ దేవునికి వ్యతిరేకంగా ఇదే అపరాధం—ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుని జయించి/పీడించువాడు చేసేది. ఓ రోహిత! అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రాహ్మణ-హంతకుని మీద పాశాలను (బంధనాలను) ప్రతిగా విడిచిపెట్టు.
Mantra 8
अ॒हो॒रा॒त्रैर्विमि॑तं त्रिं॒शद॑ङ्गं त्रयोद॒शं मासं॒ यो नि॒र्मिमी॑ते॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
అహోరాత్రులతో కొలవబడిన ముప్పై అంగముల మాసమును, త్రయోదశ మాసమును కూడ, యెవడు కొలిచి నిర్ణయించెనో—ఆ దేవునికి. ఆ క్రుద్ధ దేవునికి వ్యతిరేకంగా ఇదే అపరాధం—ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుని జయించి/పీడించువాడు చేసేది. ఓ రోహిత! అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రాహ్మణ-హంతకుని మీద పాశాన్ని (బంధనాన్ని) ప్రతిగా విడిచిపెట్టు.
Mantra 9
कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत् पत॑न्ति । त आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्य॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वेपय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
కృష్ణమైన, క్రిందికి లాగు నియమాన్ని/బంధనాన్ని ఛేదించి, హరిత/పింగళ వర్ణముగల, సుపర్ణులు (సుందర పక్షులు), అపః (జలము)ను వస్త్రమువలె ధరించి, దివమునకు (స్వర్గమునకు) ఎగిరిపోతారు. వారు ఋతస్య సదనమునుండి (దానిని) చుట్టుముట్టిరి—ఆ దేవునికి. ఆ క్రుద్ధ దేవునికి వ్యతిరేకంగా ఇదే అపరాధం—ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుని జయించి/పీడించువాడు చేసేది. ఓ రోహిత! అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రాహ్మణ-హంతకుని మీద పాశాలను ప్రతిగా విడిచిపెట్టు.
Mantra 10
यत् ते॑ च॒न्द्रं क॑श्यप रोच॒नाव॒द् यत् सं॑हि॒तं पु॑ष्क॒लं चि॒त्रभा॑नु। यस्मि॒न्त्सूर्या॒ आर्पि॑ताः स॒प्त सा॒कं तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
హే కశ్యపా! నీ ఆ చంద్రుడు—దీప్తిమంతుడు; బాగా సంహితమైన, పుష్కలమైన, చిత్రభాను (ప్రకాశజ్వాలయుత) మండలం—దానిలో ఏడు సూర్యులు ఒకేసారి స్థాపితులై ఉన్నారు—ఆ దేవునిదే. ఈ విధంగా తెలిసిన బ్రాహ్మణుని జయించి/పీడించేవాడు, ఆ క్రుద్ధ దేవునికి వ్యతిరేకంగా అపరాధం చేస్తాడు. హే రోహితా! అతనిని కంపింపజేయి; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మ-హంతకునికి ప్రతిగా (అతనిపై) పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 11
बृ॒हदे॑न॒मनु॑ वस्ते पु॒रस्ता॑द् रथंत॒रं प्रति॑ गृह्णाति प॒श्चात्। ज्योति॒र्वसा॑ने॒ सद॒मप्र॑मा॒दं तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
బృహత్తో అతనిని ఆవరిస్తాడు; ముందుగా, రథంతరాన్ని వెనుకనుండి ఎదుర్కొనునట్లు గ్రహిస్తాడు. జ్యోతితో వస్త్రము ధరించి, ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉన్నది ఆ దేవుని శక్తి. ఆ దేవుడు క్రుద్ధుడైనప్పుడు ఇదే అపరాధం: ఇలా తెలిసినవాడై, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని జయించు/అణచివేయు వాడు. ఓ రోహితా, అతనిని పైకి వణికించు; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 12
बृ॒हद॒न्यतः॑ प॒क्ष आसी॑द् रथंत॒रम॒न्यतः॒ सब॑ले स॒ध्रीची॑ । यद् रोहि॑त॒मज॑नयन्त दे॒वास्तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ఒక వైపున బృహత్ రెక్కగా ఉండెను, మరొక వైపున రథంతరం; బలంతో సంయుక్తమై, కలిసి సాగుచుండెను—దేవులు రోహితుని జన్మింపజేసినప్పుడు. ఆ దేవుడు క్రుద్ధుడైనప్పుడు ఇదే అపరాధం: ఇలా తెలిసినవాడై, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని జయించు/అణచివేయు వాడు. ఓ రోహితా, అతనిని పైకి వణికించు; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 13
स वरु॑णः सा॒यम॒ग्निर्भ॑वति॒ स मि॒त्रो भ॑वति प्रा॒तरु॒द्यन्। स स॑वि॒ता भू॒त्वान्तरि॑क्षेण याति॒ स इन्द्रो॑ भू॒त्वा त॑पति मध्य॒तो दिवं॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
అతడు వరుణుడవుతాడు; సాయంకాలంలో అగ్నియవుతాడు; ఉదయాన్నే ఉదయిస్తూ మిత్రుడవుతాడు. సవితృగా మారి అంతరిక్షమార్గంగా సంచరిస్తాడు; ఇంద్రుడై దివ్యమధ్యంలో తప్తి కలిగిస్తూ దహిస్తాడు—ఆ దేవుని (క్రోధించినప్పుడు) మహిమ ఇది. ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుని జయించి అణచివేసేవాడు చేసినది ఆ క్రుద్ధదేవునికి చేసిన అపరాధమే. పైకి లేపి కంపింపజేయి, ఓ రోహితా; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహత్య చేసినవాడిపై పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 14
स॒ह॒स्रा॒ह्ण्यं विय॑तावस्य प॒क्षौ हरे॑र्हं॒सस्य॒ पत॑तः स्व॒र्गम्। स दे॒वान्त्सर्वा॒नुर॑स्युप॒दद्य॑ सं॒पश्य॑न् याति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
విస్తారంగా వ్యాపించిన హరియొక్క హంస స్వర్గం వైపు ఎగిరిపోతుంది; దాని రెక్కలు సహస్రాహ్ణ్యమైన (వెయ్యి దినాల) బలమై ఉంటాయి. సమస్త దేవతలను తన అంతరంగంలో నిలిపి, సమ్యక్ దర్శిస్తూ, అతడు అన్ని లోకాలను సంచరిస్తాడు—ఆ దేవుని (క్రోధించినప్పుడు) మహిమ ఇది. ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుని జయించి అణచివేసేవాడు చేసినది ఆ క్రుద్ధదేవునికి చేసిన అపరాధమే. పైకి లేపి కంపింపజేయి, ఓ రోహితా; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహత్య చేసినవాడిపై పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 15
अ॒यं स दे॒वो अ॒प्स्व॑१न्तः स॒हस्र॑मूलः पुरु॒शाको॒ अत्त्रिः॑ । य इ॒दं विश्वं॒ भुव॑नं ज॒जान॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ఇదే ఆ దేవుడు—జలములలో అంతర్భూతుడై ఉన్నవాడు; సహస్రమూలుడు, పురుషాకారుడు, భక్షకుడు. ఇతడే ఈ సమస్త భువనాన్ని జనింపజేశాడు—ఆ దేవుని (క్రోధించినప్పుడు) మహిమ ఇది. ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుని జయించి అణచివేసేవాడు చేసినది ఆ క్రుద్ధదేవునికి చేసిన అపరాధమే. పైకి లేపి కంపింపజేయి, ఓ రోహితా; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహత్య చేసినవాడిపై పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 16
शु॒क्रं व॑हन्ति॒ हर॑यो रघु॒ष्यदो॑ दे॒वं दि॒वि वर्च॑सा॒ भ्राज॑मानम्। यस्यो॒र्ध्वा दिवं॑ त॒न्व॑१स्तप॑न्त्य॒र्वाङ् सु॒वर्णैः॑ पट॒रैर्वि भा॑ति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ప్రకాశవంతమైన హరయః (బయట/పచ్చటి) వేగంగా జారే అశ్వాలు, దివిలో తేజస్సుతో మెరుస్తున్న దేవుణ్ణి మోస్తాయి. ఎవరి రూపాలు పైకి లేచి ఆకాశాన్ని తపింపజేస్తాయో, మరియు బంగారు పటరాల (మంటల/వస్త్రాల)తో ఇక్కడికి ప్రకాశిస్తాడో—ఆ దేవుని విషయమిది. కోపించిన ఆ దేవునికి ఇది అపరాధం: ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుణ్ణి ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా! అతనిని కంపింపజేయి; అతని బలాన్ని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహత్య/బ్రహ్మజ్య (బ్రాహ్మణహింస) చేసినవాడిపై పాశాలను ప్రతిగా విసురు/విడుదల చేయి.
Mantra 17
येना॑दि॒त्यान् ह॒रितः॑ स॒म्वह॑न्ति॒ येन॑ य॒ज्ञेन॑ ब॒हवो॒ यन्ति॑ प्रजा॒नन्तः॑ । यदेकं॒ ज्योति॑र्बहु॒धा वि॒भाति॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ఏ శక్తితో హరిత (పచ్చటి-తాంబ్ర) అశ్వాలు ఆదిత్యులను మోస్తాయో; ఏ యజ్ఞంతో అనేకులు—తెలిసినవారు—తమ గమ్యమార్గాన్ని చేరుతారో; ఏకమైన జ్యోతి అనేక విధాలుగా ప్రకాశించేదో—ఆ దేవుని విషయమిది. కోపించిన ఆ దేవునికి ఇది అపరాధం: ఇలా తెలిసిన బ్రాహ్మణుణ్ణి ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా! అతనిని కంపింపజేయి; అతని బలాన్ని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మజ్య (బ్రాహ్మణహింస) చేసినవాడిపై పాశాలను ప్రతిగా విసురు/విడుదల చేయి.
Mantra 18
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा । त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुस्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ఏడు (యోక్తలు) ఒకే చక్రం గల రథాన్ని జూస్తారు; ఏడు నామాలు గల ఒకే అశ్వుడు దానిని మోస్తాడు. మూడు నాభులు గల, అజరమైన, ఎప్పుడూ సడలని ఆ చక్రంపై ఈ సమస్త భువనాలు ఆధారపడి నిలిచియున్నాయి—ఆ దేవుని (విషయమిది). ఆ క్రుద్ధుడైన దేవునికి ఇది అపరాధం: ఇలాగె తెలిసిన బ్రాహ్మణుణ్ని ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా, అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై పాశాలను తిరిగి విడిచిపెట్టు.
Mantra 19
अ॒ष्ट॒धा यु॒क्तो व॑हति॒ वह्नि॑रु॒ग्रः पि॒ता दे॒वानां॑ जनि॒ता म॑ती॒नाम्। ऋ॒तस्य॒ तन्तुं॒ मन॑सा मि॒मानः॒ सर्वा॒ दिशः॑ पवते मात॒रिश्वा॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ఎనిమిది విధాలుగా యుక్తమైన ఉగ్ర వహ్ని (వాహకుడు) మోస్తాడు—దేవుల పిత, మన పవిత్ర మతుల జనకుడు. ఋతస్య తంతువును మనసుతో కొలుస్తూ, మాతరిశ్వా అన్ని దిశలలో ప్రవహిస్తాడు—ఆ దేవుని (విషయమిది). ఆ క్రుద్ధుడైన దేవునికి ఇది అపరాధం: ఇలాగె తెలిసిన బ్రాహ్మణుణ్ని ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా, అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై పాశాలను తిరిగి విడిచిపెట్టు.
Mantra 20
सं॒यञ्चं॒ तन्तुं॑ प्र॒दिशोऽनु॒ सर्वा॑ अ॒न्तर्गा॑य॒त्र्याम॒मृत॑स्य॒ गर्भे॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
అన్ని దిశల వెంట బిగిగా లాగబడిన తంతువు—గాయత్రి అంతర్భాగంలో, అమృతస్య గర్భంలో—ఆ దేవుని (విషయమిది). ఆ క్రుద్ధుడైన దేవునికి ఇది అపరాధం: ఇలాగె తెలిసిన బ్రాహ్మణుణ్ని ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా, అతనిని వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై పాశాలను తిరిగి విడిచిపెట్టు.
Mantra 21
नि॒म्रुच॑स्ति॒स्रो व्युषो॑ ह ति॒स्रस्त्रीणि॒ रजां॑सि॒ दिवो॑ अ॒ङ्ग ति॒स्रः । वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा ज॒नित्रं॑ त्रे॒धा दे॒वानां॑ जनि॑मानि विद्म॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
మూడు నిమ్రుచః (క్రిందికి దిగే చీకట్లు) ఉన్నాయి; మూడు వ్యుషః (ఉషస్సు విరుచుట/ప్రభాత విప్పుట) ఉన్నాయి; మూడు రజాంసి (ప్రాంతాలు/లోకవిభాగాలు) ఉన్నాయి—దివిలో కూడా మూడు, ఓ అంగ (నిశ్చయంగా). ఓ అగ్నీ, నీ మూడు విధాల జనిత్రం (జన్మస్థానం) మాకు తెలుసు; దేవతల జననాలు కూడా మూడు విధాలుగా ఉన్నాయని మాకు తెలుసు—ఆ దేవుని విషయమిది. అటువంటి కోపించినవాడికి ఇది అపరాధం—ఇలా తెలిసికొని కూడా విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా, అతనిని వణికించు; క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై ప్రతికారంగా పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 22
वि य और्णो॑त् पृथि॒वीं जाय॑मान॒ आ स॑मु॒द्रमदधाद॒न्तरि॑क्षे॒ तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
యో—జన్మించిన వెంటనే పృథివిని ఆవరించాడు; అంతరిక్షంలో సముద్రాన్ని స్థాపించాడు—ఆ దేవుని విషయమిది. అటువంటి కోపించినవాడికి ఇది అపరాధం—ఇలా తెలిసికొని కూడా విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని ఎవడు హింసిస్తాడో. ఓ రోహితా, అతనిని పైకి లేపి వణికించు; అతనిని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహంతకునిపై ప్రతికారంగా పాశాలను విడిచిపెట్టు.
Mantra 23
त्वम॑ग्ने॒ क्रतु॑भिः के॒तुभि॑र्हि॒तो॒३र्कः समि॑द्ध॒ उद॑रोचथा दि॒वि। किम॒भ्याऽर्चन् म॒रुतः॒ पृश्नि॑मातरो॒ यद् रोहि॑त॒मज॑नयन्त दे॒वास्तस्य॑ दे॒वस्य॑। क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
అగ్నీ! నీవు క్రతువులతో, కేతువులతో (ప్రకాశ-చిహ్నాలతో) స్థాపితుడవై, సమిధ్ధమైన అర్కుడివై, దివిలో ప్రకాశించితివి. పృశ్ని-మాతృకులైన మరుతులు—దేవులు రోహితుని జన్మింపజేసినప్పుడు—ఆ దేవుని గూర్చి ఎందుకు స్తోత్రం చేసిరి? కోపించిన ఆ దేవుని పట్ల ఇదే అపరాధము: ఇలా తెలిసికొని, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించువాడు. రోహితా! అతనిని పైకి వణికించు; అతని బలాన్ని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మహత్య (బ్రహ్మజ్య) చేసినవాని మీదికి పాశములను ప్రతిగా విసురు/విడుదలచేయి.
Mantra 24
य आ॑त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ यस्य॑ दे॒वाः । यो॒३स्येशे॑ द्वि॒पदो॒ यश्चतु॑ष्पद॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
యో ఆత్మదః, బలదః—యస్య ప్రశిషం (ఆజ్ఞ/శాసనం) సమస్తులు ఉపాసించుదురు, యస్య ప్రశిషం దేవులే అనుసరించుదురు; యో ద్విపదులకును చతుష్పదులకును ఈశ్వరుడు—ఆ దేవుని (పట్ల). కోపించిన ఆ దేవుని పట్ల ఇదే అపరాధము: ఇలా తెలిసికొని, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించువాడు. రోహితా! అతనిని పైకి వణికించు; అతని బలాన్ని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మజ్యస్య (బ్రాహ్మణహింసకుని) మీదికి ప్రతిగా పాశములను విడుదలచేయి.
Mantra 25
एक॑पा॒द् द्विप॑दो॒ भूयो॒ वि च॑क्रमे॒ द्विपा॒त् त्रिपा॑दम॒भ्येऽति प॒श्चात्। चतु॑ष्पाच्चक्रे॒ द्विप॑दामभिस्व॒रे सं॒पश्य॑न् प॒ङ्क्तिमु॑प॒तिष्ठमान॒स्तस्य॑ दे॒वस्य॑ । क्रु॒द्धस्यै॒तदागो॒ य ए॒वं वि॒द्वांसं॑ ब्राह्म॒णं जि॒नाति॑ । उद् वे॑पय रोहित॒ प्र क्षि॑णीहि ब्रह्म॒ज्यस्य॒ प्रति॑ मुञ्च॒ पाशा॑न्
ఏకపాదుడై అతడు ద్విపదులను మించి విస్తరించి నడిచెను; ద్విపాదుడై వెనుకనుండి త్రిపాదుని చేరెను. చతుష్పాదుడై, అభిస్వరము (దిశానిర్దేశక నాదము)తో ద్విపదులను కదిలించెను; పంక్తిని (క్రమబద్ధ వరుసను) సమ్యక్ పశ్యన్, ఉపతిష్ఠమానుడై (సన్నిహితంగా నిలిచి సేవచేసువాడై)—ఆ దేవుని (వైభవము). కోపించిన ఆ దేవుని పట్ల ఇదే అపరాధము: ఇలా తెలిసికొని, విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుని హింసించువాడు. రోహితా! అతనిని పైకి వణికించు; అతని బలాన్ని క్షీణింపజేయి; బ్రహ్మజ్యస్య మీదికి ప్రతిగా పాశములను విడుదలచేయి.
Mantra 26
कृ॒ष्णायाः॑ पु॒त्रो अर्जु॑नो॒ रात्र्या॑ व॒त्सोऽजायत । स ह॒ द्यामधि॑ रोहति॒ रुहो॑ रुरोह॒ रोहि॑तः
కృష్ణా నుండి అర్జునుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు; రాత్రి నుండి వత్సం (దూడ) ఉద్భవించింది. అతడు నిజంగా ద్యులోకంపై आरोహణం చేస్తాడు—ఆరోహి आरोహించాడు; రోహితుడు ఉదయించాడు.
Here Rohita functions as a solar-royal punitive power—an enforcer of cosmic order—who is asked to prosecute and restrain the person who harms a learned Brahmin.
The hymn treats pāśa (“noose/bond”) as the mechanism of divine restraint: the offender is to be seized, restricted, and made unable to continue aggression, with wasting-away as the consequence of guilt.
Its primary aim is abhicārika (punitive/apotropaic): it protects brahman-power by deterring and ritually binding an aggressor, rather than curing a physical illness.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.