Atharva Veda 13.2.4: Kanda 13, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 4

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

वि॒प॒श्चितं॑ त॒रणिं॒ भ्राज॑मानं॒ वह॑न्ति॒ यं ह॒रितः॑ स॒प्त ब॒ह्वीः । स्रु॒ताद् यमत्त्रि॒र्दिव॑मुन्नि॒नाय॒ तं त्वा॑ पश्यन्ति परि॒यान्त॑मा॒जिम्

Recitation with translationAtharva Veda 13.2.4

IAST Transliteration

vipáścitaṁ taraṇíṁ bhrā́jamānaṁ váhanti yáṁ harítaḥ saptá bahvī́ḥ | srutā́d yám atrír dívam unninā́ya táṁ tvā paśyanti pariyā́ntam ājím ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The wise, the deliverer, the shining one—him the tawny steeds, seven and many, bear along. Him whom Atri from the stream raised up unto heaven, thee do men behold as thou goest circling on thy course.

Translation

విపశ్చిత్ (సర్వజ్ఞుడు), తరిణ్ (ఉద్ధారకుడు), భ్రాజమానుడు (దీప్తిమంతుడు) అయిన అతనిని—హరిత (తామ్రవర్ణ) అశ్వాలు, ఏడు మరియు అనేక, మోసుకుంటూ తీసుకెళ్తాయి. అత్రి అతనిని స్రుతాత్ (ధార నుండి) ఎత్తి మూడుసార్లు దివం (స్వర్గం) వరకు ఉన్నతం చేశాడు—హే సూర్యా, నీవు నీ పరిభ్రమణ మార్గంలో సాగుతుండగా జనులు నిన్ను దర్శిస్తారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विपश्चितम्: the wise, discerning one
• विपश्चितम्: कर्म (यम् … पश्यन्ति) / विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: विपश्चित् (प्रातिपदिक; वि+√पश् ‘to see’ → ‘one who sees distinctly’)

• तरणिम्: the crosser/savior (often: the Sun)
• तरणिम्: कर्म (यम् … पश्यन्ति)
• Type: Noun
• Root: तरणि (प्रातिपदिक; √तॄ ‘to cross’)

• भ्राजमानम्: shining, radiant
• भ्राजमानम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective/Participle
• Root: भ्राज् (धातु) → भ्राजमान (शतृ/शानच्-वर्तमानकृदन्त)

• वहन्ति: they carry/bear
• वहन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वह्

• यम्: whom
• यम्: कर्म (पश्यन्ति) / सम्बन्धक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हरितः: the tawny/greenish mares (sun’s horses)
• हरितः: कर्तृ (वहन्ति)
• Type: Noun/Adjective (substantivized)
• Root: हरित् (प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषणम् (हरितः)
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या)

• बह्वीः: many (f.)
• बह्वीः: विशेषणम् (हरितः)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• स्रुतात्: from the stream/flow (from the current)
• स्रुतात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: स्रुत (कृदन्त/प्रातिपदिक; √स्रु ‘to flow’)

• यम्: whom
• यम्: कर्म (उन्निनाय)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अत्त्रिः: Atri (the seer)
• अत्त्रिः: कर्तृ (उन्निनाय)
• Type: Proper Noun
• Root: अत्त्रि (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)

• दिवम्: to heaven/the sky
• दिवम्: कर्म (उन्निनाय)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• उन्निनाय: raised up, led up
• उन्निनाय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद्+√नी

• तम्: him
• तम्: कर्म (पश्यन्ति)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (पश्यन्ति)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• पश्यन्ति: they see
• पश्यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पश्

• परियान्तम्: going around, moving about
• परियान्तम्: कर्म-विशेषणम् (तम्/त्वा)
• Type: Participle
• Root: परि+√या

• आजिम्: the race-course, contest, arena
• आजिम्: अधिकारण (परियान्तम्—‘in/around the course’)
• Type: Noun
• Root: आजी (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atri (invoked in the verse as mythic actor; seer association is prominent).

Devata: Sūrya/Āditya (with Atri-myth as supporting narrative).

Chandas: Triṣṭubh-like (mixed).

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta