Opening the text

सुमित्रोपदेशः — Sumitra’s Consolation to Kausalya
अयोध्याकाण्ड
அயோத்தியா காண்டம் 44ஆம் சர்க்கத்தில், வனவாசத்திற்கு புறப்பட்ட ஸ்ரீராமனை நினைத்து துயருற்ற கௌசல்யையை ராணி சுமித்ரை ஆறுதல் கூறுகிறாள். புலம்பல் தேவையற்றது என அவள் விளக்குகிறாள்—ராமன் தர்மத்தில் நிலைத்தவன்; தசரதனின் சத்தியவிரதத்தை நிறைவேற்றுகிறான்; ஞானிகளின் நல்வழக்கம் பரலோகப் பயனை அளிக்கும். லக்ஷ்மணனின் உயர்ந்த துணை மற்றும் போர்தயார்மை, சீதை தன்னிச்சையாக துன்பத்தைப் பகிர்ந்து கொள்ளத் தீர்மானித்தது, மேலும் காற்று-நிலா-சூரியன் போன்ற இயற்கையே ராமனைத் துணைபுரியும் என்ற தெய்வீக உருவகங்கள்—இவற்றால் கௌசல்யையின் நம்பிக்கையை உறுதிப்படுத்துகிறாள். பின்னர் ராமனின் அஜேயத்தையும் உரிமையையும் சுமித்ரை வலியுறுத்துகிறாள்—விச்வாமித்ரரிடமிருந்து பெற்ற திவ்யாஸ்திரங்கள், அம்பின் எல்லைக்குள் பகைவர் அழிவு, மேலும் நிச்சயமாக மீண்டு வந்து பட்டாபிஷேகம் பெறுதல். மீண்டும் மீண்டும் சந்திப்பு காட்சியை அவள் முன்வைக்கிறாள்—ராமன் வந்து தாயின் பாதங்களில் வணங்குவான்; துயரக் கண்ணீர் ஆனந்தக் கண்ணீராக மாறும். இவ்வுரைகளால் கௌசல்யையின் துயரம் உடனே கரைந்து, சரத்காலத்தின் மெல்லிய மேகம் கலைந்ததுபோல் மறைகிறது.
Verse 1
विलपन्ती तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम्।इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत्।।।।
இவ்வாறு புலம்பிய பெண்களில் சிறந்த கௌசல்யையை நோக்கி, தர்மத்தில் நிலைத்த சுமித்ரை இந்தத் தர்மமிகு சொற்களை உரைத்தாள்.
Verse 2
तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः पुत्र स्स पुरुषोत्तमः।किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा।।।।
அரியையே, உன் புதல்வன் சத்குணங்களால் நிறைந்த புருஷோத்தமன். இவ்வாறு தாழ்ந்து புலம்புவதாலும், உதவியற்ற அழுகையாலும் உனக்கு என்ன பயன்?
Verse 3
यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।।।शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन।।।।
அரியே, உன் மகாபலமுடைய புதல்வன் அரசைத் துறந்து சென்றது, சத்தியவாதியான மகாத்மா தந்தையின் தர்மவாக்கை நிலைநிறுத்தவே. சிஷ்டர்கள் முறையாகப் பின்பற்றும், மறுமையில் நிலையான பலன் தரும் அந்தச் சிறந்த தர்மத்தில் ராமன் நிலைத்துள்ளான்; ஆகவே அவன் எப்போதும் இரங்கத்தக்கவன் அல்ல.
Verse 4
यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम्।।2.44.3।।शिष्टैराचरिते सम्यक्छश्वत्प्रेत्यफलोदये।रामो धर्मे स्थित श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन।।2.44.4।।
அரியே, உன் மகாபலமுடைய புதல்வன் அரசைத் துறந்து சென்றது, சத்தியவாதியான மகாத்மா தந்தையின் தர்மவாக்கை நிலைநிறுத்தவே. சிஷ்டர்கள் முறையாகப் பின்பற்றும், மறுமையில் நிலையான பலன் தரும் அந்தச் சிறந்த தர்மத்தில் ராமன் நிலைத்துள்ளான்; ஆகவே அவன் எப்போதும் இரங்கத்தக்கவன் அல்ல.
Verse 5
वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः।दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः।।।।
இவ்விஷயத்தில் எப்போதும் குற்றமற்ற இலக்குமணன் எல்லா உயிர்களிடமும் கருணை கொண்டவனாய் உயர்ந்த ஒழுக்கத்தில் நிலைத்திருக்கிறான். அந்த மகாத்மாவுக்கு இதுவே உண்மையான பயன்.
Verse 6
अरण्यवासे यद्दुःखं जानती वै सुखोचिता।अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम्।।।।
இன்பத்திற்கு பழகிய வைதேகி சீதை, வனவாசத்தின் துன்பத்தை அறிந்திருந்தும் உங்கள் தர்மாத்மையான புதல்வனைத் தொடர்ந்து சென்றாள்.
Verse 7
कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः।धर्मसत्यव्रतधनः किं न प्राप्तस्तवात्मजः।।।।
தர்மம், சத்தியம், விரதநெறியே செல்வம் எனக் கருதும் உங்கள் வல்லமைமிகு புதல்வன் உலகமெங்கும் புகழின் கொடியை அலைக்கச் செய்கிறான்—அத்தகைய புதல்வன் பெறாதது என்ன?
Verse 8
व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम्।न गात्रमंशुभि स्सूर्य स्सन्तापयितुमर्हति।।।।
ராமனின் மாசற்ற தூய்மையும் உன்னத மகிமையும் அறிந்ததால், சூரியன்கூட தன் எரிக்கும் கதிர்களால் அவரது உடலை வாட்டத் துணியாது என்பது தெளிவு.
Verse 9
शिवस्सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिस्सृतः।राघवं युक्तशीतोष्णस्सेविष्यति सुखोऽनिलः।।।।
எல்லா காலங்களிலும் காடுகளிலிருந்து வெளிவரும் நன்மை தரும் தென்றல், குளிரும் வெப்பமும் சமமாய் அமைந்து, இன்பமாக ராகவனைச் சேவிக்கும்.
Verse 10
शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन्।रश्मिभि स्संस्पृशन् शीतैश्चन्द्रमाह्लादयिष्यति।।।।
இரவில் குற்றமற்ற ராமன் உறங்கும்போது, சந்திரன் குளிர்ந்த கதிர்களால் தொட்டு, தந்தைபோல் அணைத்துக் கொண்டு அவனை மகிழ்விப்பான்.
Verse 11
ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।।।स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति।।।।
பிரம்மனைப் போன்ற விஸ்வாமித்திரர், மகாதேஜஸ்வியான ராமனுக்கு திவ்ய அஸ்திரங்களை அளித்தார்—போரில் திமித்வஜனின் மகன், தானவர்களின் தலைவன் சுபாஹு வீழ்ந்ததை கண்டபின். அந்த வீரன், மனிதப் புலி, தன் புயவலத்தை நம்பி, அச்சமின்றி வனத்திலும் தன் அரண்மனையில் இருப்பதுபோல் வாழ்வான்.
Verse 12
ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे।।2.44.11।।स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।असन्त्रस्तोऽप्यरणस्थो वेश्मनीव निवत्स्यति।।2.44.12।।
பிரம்மனை ஒத்த விஸ்வாமித்திரர், மகாதேஜஸ்வியான ராமனுக்கு திவ்ய அஸ்திரங்களை வழங்கினார்—போரில் திமித்வஜனின் மகன், தானவாதிபதி சுபாஹு கொல்லப்பட்டதை கண்டபின். அந்த அச்சமற்ற வீரன், மனிதப் புலி, தன் புயவலத்தை ஆதாரமாகக் கொண்டு, வனத்திலும் தன் இல்லத்தில் இருப்பதுபோல் வாழ்வான்.
Verse 13
यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः।कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति।।।।
யாருடைய அம்புகளின் வீச்சுக்குள் வந்தவுடன் பகைவர்கள் அழிவடைகிறார்களோ, அவருடைய ஆட்சிக்கீழ் நிலைபெற இந்தப் பூமி எவ்வாறு தகுதியற்றதாகும்?
Verse 14
या श्री श्शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्वता।निवृत्तारण्यवास स्स क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति।।।।
ராமனுடைய திருவொளி, வீரத்திறன், நன்மைமிகு உள்ளார்ந்த வலிமை—வனவாசம் நிறைவுற்றவுடன் அவர் விரைவில் அரசாட்சியை அடைவார்.
Verse 15
सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा।।।।दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः।तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे।।।।
தேவி! சூரியனுக்குச் சூரியனாய், அக்னிக்குத் அக்னியாய்; அரசர்களுக்கே அரசனாய்; செல்வத்திற்கே பரமச் செல்வமாய்; புகழுக்கே உச்சப் புகழாய்; பொறுமையாளருக்கே பொறுமையாய் அவர் விளங்குகிறார். தேவர்களுக்கே தெய்வம், உயிர்களிலே சிறந்தவன்—அப்படிப்பட்டவரில் குறை எங்கே? வனத்தில் இருந்தாலும் நகரத்தில் இருந்தாலும்.
Verse 16
सूर्यस्यापि भवेत्सूर्यो ह्यग्नेरग्नि प्रभोः प्रभुः।श्रियः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्तिः कीर्त्याः क्षमाक्षमा।।2.44.15।।दैवतं दैवतानां च भूतानां भूतसत्तमः। तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे।।2.44.16।।
தேவி! அவர் தேவர்களுக்கே தெய்வம்; எல்லா உயிர்களிலும் உத்தமன். அப்படிப்பட்டவரில் குறை எங்கே—வனத்தில் இருந்தாலும் நகரத்தில் இருந்தாலும்?
Verse 17
पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः।क्षिप्रं तिसृभिरेताभि स्सह रामोऽभिषेक्ष्यते।।।।
மனிதர்களில் உத்தமனான ராமன்—பூமி, வைதேஹி (சீதா), மற்றும் ஸ்ரீ (லக்ஷ்மி) இம்மூவருடன்—விரைவில் அபிஷேகம் பெறுவார்.
Verse 18
दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।।।कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम्।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम्।।।।
அவர் புறப்படுவதைக் கண்ட அயோத்தி மக்கள் அனைவரும் துயர வேகத்தால் தாக்கப்பட்டு, துக்கத்தால் பிறந்த கண்ணீரைச் சிந்தினர். அவர் தெய்வத்தன்மையுடன், வெல்லப்படாதவராய், குசை புல்லும் மரப்பட்டையும் அணிந்து முன்னே சென்றார்; லக்ஷ்மி சீதை போலவே அவரைத் தொடர்ந்து வந்தாள். அத்தகையவர்க்கு எது தான் அரிது?
Verse 19
दुःखजं विसृजन्त्यस्रं निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।अयोध्यायां जनास्सर्वे शोकवेगसमाहताः।2.44.18।।कुशचीरधरं देवं गच्छन्तमपराजितम्।सीतेवानुगता लक्ष्मी स्तस्य किं नाम दुर्लभम्।।2.44.19।।
அயோத்தியாவின் மக்கள் அனைவரும் துயர வேகத்தால் தாக்கப்பட்டு, அவர் புறப்படுவதைப் பார்த்தவுடன் துக்கத்தால் பிறந்த கண்ணீரைச் சிந்தினர். ஆயினும் அவர் தெய்வத்தன்மையுடன், அஜேயனாய், குசப்புல் மற்றும் வல்கல ஆடை அணிந்து முன்னே சென்றார்; லக்ஷ்மி சீதை போல அவரைத் தொடர்ந்து வந்தாள். அத்தகைய ஸ்ரீராமனுக்கு எது தான் அரிதாகும்?
Verse 20
धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत्स्वयम्।लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम्।।।।
தனுச்சை ஏந்துவதில் சிறந்தவனாய், தானே அம்பு-வாள்-ஆயுதங்களைத் தாங்கிய லக்ஷ்மணன் முன்னே செல்கையில்—அத்தகைய ராமனுக்கு எது அரிது?
Verse 21
निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम्।जहिशोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते।।।।
தேவி, வனவாசம் நிறைவுற்ற பின் அவர் மீண்டும் திரும்பி வந்ததை நீ காண்பாய். துயரத்தையும் மயக்கத்தையும் விட்டு விடு—நான் உனக்கு உண்மையையே சொல்கிறேன்.
Verse 22
शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दितेपुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम्।।।।
குற்றமற்றவளே, மங்களமுடையவளே, நீ மீண்டும் உன் மகனை உதயமான சந்திரனைப் போலக் காண்பாய்; அவன் தலை தாழ்த்தி உன் திருவடிகளை வணங்குவான்.
Verse 23
पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम्।समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां क्षिप्रमानन्दजं पयः।।।।
அவரை மீண்டும் உள்ளே நுழைந்தவராக, அபிஷேகமடைந்து மகாசிறப்பால் ஒளிவீசுவதாகக் கண்டவுடன், உன் கண்களிலிருந்து விரைவில் ஆனந்தம் பிறந்த கண்ணீர் பெருகி வழியும்.
Verse 24
मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृश्यतेऽशिवम्।क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम्।।।।
தேவி, துயரமோ சோகமோ கொள்ளாதே; ராமனில் எந்த அசுபமும் காணப்படவில்லை. நீ விரைவில் உன் புதல்வனை சீதையுடனும் இலக்குவனுடனும் காண்பாய்.
Verse 25
त्वया शेषो जनश्चैव समाश्वास्यो यदाऽनघे।किमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लबम्।।।।
அனகையே, தேவி—மீதமுள்ள அனைவருக்கும் ஆறுதல் அளிக்க வேண்டியது உன் கடமையாயிருக்க, இப்போது ஏன் உன் உள்ளத்தை அச்சத்தால் தளரச் செய்கிறாய்?
Verse 26
नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवस्सुतः।न हि रामात्परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः।।।।
தேவி, நீ சோகிக்கத் தகுதியல்ல; ராகவகுல நந்தனன் ராமன் உன் புதல்வன். நற்பாதையில் உறுதியாக நிற்கும் ராமனை விட இவ்வுலகில் உயர்ந்தவர் எவரும் இல்லை.
Verse 27
अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम्।मुदाऽश्रृ मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघलेखेव वार्षिकी।।।।
நண்பர்களுடன் கூடிய உன் புதல்வன் உன்னை வணங்கி நின்றதைப் பார்த்தவுடன், நீ விரைவில் ஆனந்தக் கண்ணீரைச் சிந்துவாய்—மழைக்கால மேகச் சுருள் மழையைப் பொழிவதுபோல்.
Verse 28
पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः।पाणिभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति।।।।
உன் வரமளிக்கும் புதல்வன் விரைவில் மீண்டும் அயோத்திக்குத் திரும்பி வந்து, தன் மென்மையான நிறைந்த கரங்களால் உன் திருவடிகளை அமுக்கி சேவை செய்வான்.
Verse 29
अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम्।मुदाऽस्रैः प्रोक्ष्यसि पुनर्मेघराजिरिवाचलम्।।।।
நண்பர்களுடன் கூடிய உன் வீரப் புதல்வன் வணங்கி வாழ்த்தும் போது, நீ ஆனந்தக் கண்ணீரால் அவனை மீண்டும் மேகக் கூட்டம் மலையை நனைப்பதுபோல் நனைப்பாய்.
Verse 30
आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यैर्वाक्योपचारे कुशलाऽनवद्या।रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वादेवी सुमित्रा विरराम रामा।।।।
இவ்வாறு பலவகைச் சொற்களால் ராமனின் தாயை ஆறுதல் கூறி, சொல்வழக்கில் நிபுணமும் குற்றமற்ற இயல்பும் கொண்ட தேவியான சுமித்ரை அப்படியே சொல்லி அமைதியானாள்.
Verse 31
निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यंरामस्य मातुर्नरदेवपत्न्या:।सद्यश्शरीरे विननाश शोकःशरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः।।।।
லக்ஷ்மணனின் தாயின் அந்த வார்த்தைகளை கேட்டவுடன், ராமனின் தாய் எனும் அரசமகளின் உடலில் இருந்த துயரம் உடனே மறைந்தது; சிறிது நீருள்ள சரத்கால மேகம் கரைந்துபோவதுபோல்.
The dilemma is whether grief-driven lament is appropriate when Rāma’s exile is undertaken to uphold a truthful paternal vow; Sumitrā argues that dharma-aligned renunciation is not a cause for despair but for moral confidence.
Sumitrā teaches that śoka can be dispelled by dharmic reasoning: virtue, truthful commitments, and disciplined conduct generate both worldly stability and trans-worldly merit, making endurance and composure the proper response.
Ayodhyā functions as the civic reference point for separation and anticipated return, while the araṇya/vanavāsa represents the cultural ideal of ascetic hardship; coronation (abhiṣeka) is invoked as the ritual marker of restored kingship.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.