Adhyaya 57
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
Upa-parva: Gadāyuddha (Bhīma–Duryodhana Mace-Duel Episode)
Saṃjaya reports that Arjuna, observing the intensified duel between the two principal combatants, asks Kṛṣṇa to assess comparative superiority. Kṛṣṇa judges Bhīma stronger but Duryodhana more persistently trained, then argues that strict adherence to conventional combat rules may prevent Bhīma’s victory. He invokes precedents of māyā in conflict and recalls Bhīma’s dice-hall vow to break Duryodhana’s thighs, recommending a decisive strike consistent with that pledge. Arjuna then gives a covert signal by striking his own thigh, which Bhīma interprets. The duel is narrated with technical movement patterns (circular maṇḍalas and deceptive footwork), mutual exhaustion, exchanges of heavy blows, and Duryodhana’s attempt to evade. Bhīma capitalizes on the moment and strikes Duryodhana’s thighs, breaking them; Duryodhana falls, after which a sequence of ominous portents (winds, dust and blood-like rain, celestial disturbances, disquiet among beings) is described, marking the event’s cosmic and political gravity.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं—भीमसेन को रणभूमि में आते देख दुर्योधन, अपने समस्त अभिमान और अंतिम आशा को समेटे, वेग से प्रत्युद्यत होता है; निर्णायक गदायुद्ध का द्वार खुलता है। → दोनों महाबली सींगवाले वृषभों की भाँति टकराते हैं; गदाओं के प्रहारों का महानिर्घोष उठता है और युद्ध इन्द्र-प्रह्लाद जैसे दैवी प्रतिद्वन्द्वियों के समान लोमहर्षक बन जाता है। रक्त से लथपथ होकर भी वे पीछे नहीं हटते; दुर्योधन की गदा वायु-वेग से घूमती देख पाण्डव-सोमक दल में भय और आशंका फैलती है। → दुर्योधन के प्रचण्ड प्रहार से भीम क्षणभर मूर्च्छित-से होकर कर्तव्य-विमूढ़ हो जाते हैं; पाण्डवों की विजय-आशा डगमगाती है। फिर निकट आकर दुर्योधन भीम के ललाट पर भीषण आघात करता है—पर भीम पर्वत-सा अचल रह जाता है; इसी क्षण आकाश में देव-अप्सराओं का हर्षनाद और पुष्पवर्षा गूँज उठती है। → भीम के अडिग रहने से पाण्डव पक्ष का टूटता मन संभलता है और यह स्पष्ट होता है कि यह द्वन्द्व केवल बल का नहीं, धैर्य और संकल्प का भी है; दोनों योद्धा रक्तरंजित होकर भी युद्ध-लय में टिके रहते हैं। → युद्ध का पलड़ा क्षण-क्षण झूलता है—भीम की स्थिरता के बाद अगला निर्णायक दाँव कौन लगाएगा, यह अनिश्चित रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
अतड--णक+ सप्तपञ्चाशत्तमोड ध्याय: भीमसेन और दुर्योधनका गदायुद्ध संजय उवाच ततो दुर्योधनो दृष्टवा भीमसेनं तथागतम् | प्रत्युद्ययावदीनात्मा वेगेन महता नदन्
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது துரியோதனன், அப்படியே முன்னேறி வரும் பீமசேனனைப் பார்த்து, மனம் தளராதவனாய், உரக்க முழங்கியபடி, பெரும் வேகத்துடன் முன்னேறி அவனை எதிர்கொள்ளச் சென்றான்।
Verse 2
समापेततुरन्योन्यं शृद्धिणौ वृषभाविव । महानिर्घातघोष श्ष् प्रहाराणामजायत,वे दोनों बड़े-बड़े सींगवाले दो साँड्रोंके समान एक-दूसरेसे भिड़ गये। उनके प्रहारोंकी आवाज महान् वजपातके समान भयंकर जान पड़ती थी
சஞ்சயன் கூறினான்—பெரிய கொம்புகளுள்ள இரு காளைகள் மோதுவது போல அவர்கள் இருவரும் ஒருவரையொருவர் அணுகி மோதினர். அவர்களின் அடிகளின் ஓசை பெரும் இடிமின்னல் போல அச்சுறுத்தும் முழக்கமாக எழுந்தது।
Verse 3
अभवच्च तयोरय॑द्ध॑ तुमुलं लोमहर्षणम् । जिगीषतोर्यथान्योन्यमिन्द्रप्रह्मादयोरिव
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது ஒருவரை ஒருவர் வெல்ல விரும்பிய அந்த இருவருக்கிடையில், இந்திரன்–பிரஹ்லாதன் மோதலைப் போல அச்சமூட்டும், பெரும் கலக்கமூட்டும், மெய்சிலிர்க்கச் செய்யும் போர் எழுந்தது।
Verse 4
रुधिरोक्षितसर्वाड्री गदाहस्तौ मनस्विनौ । ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किशुकौ
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த இரு உயர்ந்த உள்ளம் கொண்ட, உறுதியான வீரர்களின் உடல் முழுதும் இரத்தத்தில் நனைந்திருந்தது; கைகளில் கதைகளைப் பிடித்தபடி, அவர்கள் மலர்ந்த இரு கிஞ்சுக (பலாச) மரங்களைப் போலத் தோன்றினர்।
Verse 5
तथा तस्मिन् महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे । खटद्योतसंघैरिव खं दर्शनीयं व्यरोचत
அந்த மிகக் கொடிய மகாயுத்தம் நடந்து கொண்டிருக்கையில், வானம் மின்மினிப் பூச்சிகளின் கூட்டங்களால் நிரம்பியதுபோல் கண்கவரும் அழகுடன் ஒளிர்ந்தது।
Verse 6
उस अत्यन्त भयंकर महायुद्धके चालू होनेपर गदाओंके आघातसे आगकी चिनगारियाँ छूटने लगीं। वे आकाशमें जुगनुओंके दलके समान जान पड़ती थीं और उनसे वहाँके आकाशकी दर्शनीय शोभा हो रही थी ।।
அந்த மிகக் குழப்பமும் பேரொலியும் நிறைந்த போர் நடந்துகொண்டிருக்கையில், போராடிப் போராடி அந்த இரு பகைஅடக்கும் வீரரும் மிகவும் களைத்தனர்।
Verse 7
इस प्रकार चलते हुए उस अत्यन्त भयंकर घमासान युद्धमें लड़ते-लड़ते वे दोनों शत्रुदमन वीर बहुत थक गये ।।
சிறிதுநேரம் மூச்சைச் சீராக்கிக் கொண்டு, அந்த இரு பரந்தப வீரரும் மீண்டும் அழகிய, வண்ணமயமான கதைங்களைப் பற்றிக் கொண்டு ஒருவர்மேல் ஒருவர் தாக்கத் தொடங்கினர்।
Verse 8
तौतु दृष्टवा महावीर्यो समा श्चस्तौ नरर्षभौ । बलिनौ वारणोौ यद्वद् वासितार्थे मदोत्कटौ
அந்த மாபெரும் வீரத்தையுடைய நரசிறந்தோர் மூச்சைச் சீராக்கி மீண்டும் எழுந்ததைப் பார்த்தால், அவர்கள் இருவரும் வலிமைமிக்க யானை அரசர்கள் போலத் தோன்றினர்—இணைவேட்கையுள்ள பெண் யானைக்காக மதம் கொண்டாடி மோதுபவர்கள் போல்।
Verse 9
समानवीर्यो सम्प्रेक्ष्य प्रगृहीतगदावु भौ । विस्मयं परमं जम्मुर्देवगन्धर्वमानवा:
சமமான வீரத்தையுடைய அந்த இருவரும் மீண்டும் கதைங்களைப் பற்றியதைப் பார்த்து, தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், மனிதர்கள் அனைவரும் பேராச்சரியத்தில் ஆழ்ந்தனர்।
Verse 10
प्रगृहीतगदौ दृष्टवा दुर्योधनवृकोदरी । संशय: सर्वभूतानां विजये समपद्यत,दुर्योधन और भीमसेनको पुनः गदा उठाये देख उनमेंसे किसी एककी विजयके सम्बन्धमें समस्त प्राणियोंके हृदयमें संशय उत्पन्न हो गया
சஞ்சயன் கூறினான்—துரியோதனனும் வ்ருகோதரன் (பீமன்) மீண்டும் தங்கள் கதைகளைப் பற்றியதைப் பார்த்தவுடன், இவ்விருவரில் யாருக்கு வெற்றி கிடைக்கும் என்ற ஐயம் எல்லா உயிர்களின் உள்ளங்களிலும் எழுந்தது.
Verse 11
समागम्य ततो भूयो भ्रातरौ बलिनां वरौ । अन्योन्यस्यान्तरप्रेप्सू प्रचक्राते$न्तरं प्रति
சஞ்சயன் கூறினான்—அதன்பின் வலிமைமிக்கோரில் சிறந்த அந்த இரு சகோதரரும் மீண்டும் மோதினர். ஒருவரின் இடைவெளியை மற்றொருவர் தேடி, தந்திரமாகச் சுற்றிச் சுற்றி நிலைமாற்றிக் கொண்டனர்.
Verse 12
यमदण्डोपमां गुर्वीमिन्द्राशनिमिवोद्यताम् । ददृशुः प्रेक्षका राजन् रौद्रीं विशसनीं गदाम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! பார்வையாளர்கள் அந்த கனமான, கொடூரமான கதையை கண்டனர்—யமதண்டம் போன்றது; இந்திரனின் வஜ்ரம் போல உயர்த்தப்பட்டிருந்தது; ரௌத்ரமானது, கொல்லும் வல்லமை உடையது, பகைவரைச் சிதறடிக்கத் தக்கது.
Verse 13
आविद्धयतो गदां तस्य भीमसेनस्य संयुगे । शब्द: सुतुमुलो घोरो मुहूर्त समपद्यत
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! போர்க்களத்தில் பீமசேனன் கதையைச் சுழற்றியவுடன், மிகப் பெரும், பயங்கரமான ஓசை எழுந்து சில நேரம் முழங்கிக் கொண்டிருந்தது.
Verse 14
आविद्धयन्तमेरिं प्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रो<थ पाण्डवम् । गदामतुलवेगां तां विस्मित: सम्बभूव ह,आपका पुत्र दुर्योधन अपने शत्रु पाण्डुकुमार भीमसेनको वह अनुपम वेगशालिनी गदा घुमाते देख आश्र्यमें पड़ गया
சஞ்சயன் கூறினான்—பாண்டவன் பீமசேனன் அந்த ஒப்பற்ற வேகமுள்ள கதையைச் சுழற்றுவதைப் பார்த்ததும், த்ருதராஷ்டிரன் மகன் துரியோதனன் வியப்பில் ஆழ்ந்தான்.
Verse 15
चरंश्व विविधान् मार्गान् मण्डलानि च भारत । अशोभत तदा वीरो भूय एव वृकोदर:
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! பலவகை வழிகளில் நகர்ந்து, வட்டமண்டலங்களைச் சுழற்றிக் காட்டிய அந்த வேளையில் வீரன் வ்ருகோதரன் மேலும் மேலும் ஒளிவீசினான்।
Verse 16
भरतनन्दन! वीर भीमसेन भाँति-भाँतिके मार्गों और मण्डलोंका प्रदर्शन करते हुए पुनः बड़ी शोभा पाने लगे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பரதநந்தனா! வீரன் பீமசேனன் பலவகை நடைமுறைகளையும் மண்டலச் சுழற்சிகளையும் வெளிப்படுத்தி மீண்டும் பெருஞ்சோபை பெற்றான்। அவர்கள் இருவரும் ஒருவரையொருவர் அணுகி, தம்மைத் தாமே காக்க முயன்று, உணவுத் துண்டுக்காகச் சண்டையிடும் இரண்டு பூனைகளைப் போல மீண்டும் மீண்டும் தாக்கியும் எதிர்தாக்கியும் செய்தனர்।
Verse 17
अचरदू भीमसेनस्तु मार्गान् बहुविधांस्तथा । मण्डलानि विचित्राणि गतप्रत्यागतानि च
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது பீமசேனன் பலவகை வழிகளில் நகர்ந்து, வியத்தகு மண்டலங்களை வரைய, முன்னேறியும் மீண்டும் பின்வாங்கியும் செய்யும் நுட்பங்களை வெளிப்படுத்தினான்।
Verse 18
उस समय भीमसेन नाना प्रकारके मार्ग और विचित्र मण्डल दिखाने लगे। वे कभी शत्रुके सम्मुख आगे बढ़ते और कभी उसका सामना करते हुए ही पीछे हट आते थे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வேளையில் பீமசேனன் பலவகை நடைமுறைகளையும் வியத்தகு மண்டலங்களையும் காட்டினான். சில நேரம் எதிரியை நேராக எதிர்கொண்டு முன்னேறினான்; சில நேரம் முகமுகமாகவே இருந்து பின்வாங்கினான். அற்புதமான ஆயுத-யந்திரங்களையும் பல நிலைப்பாடுகளையும் வெளிப்படுத்தி, வரும் தாக்குதல்களைத் தவிர்த்து, எதிரியின் அடிகளை வீணாக்கி, வலமும் இடமும் பாய்ந்து சென்றான்।
Verse 19
अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम् । परिवर्तनसंवर्तमवप्लुतमुपप्लुतम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் சில நேரம் வேகமாக ஒருவரை ஒருவர் நோக்கி பாய்ந்தனர்; சில நேரம் வீசி அடித்து வீழ்த்த முயன்றனர்; சில நேரம் உறுதியாக நிலைத்து நின்றனர்; வீழ்ந்த எதிரி எழுந்தவுடன் மீண்டும் போரில் ஈடுபட்டனர். சில நேரம் அடிக்க வாய்ப்பைத் தேடி வட்டமிட்டு சுழன்றனர்; சில நேரம் எதிரியின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்தனர்; சில நேரம் குனிந்து விலகி வரும் தாக்குதலை வீணாக்கினர்; சில நேரம் துள்ளியும் குதித்தும் வந்தனர். சில நேரம் அருகில் வந்து கதையால் அடித்தனர்; சில நேரம் திரும்பி, பின்னோக்கி சுழலும் கைஅடியில் எதிரியைத் தாக்கினர். இருவரும் கதையுத்தத்தில் வல்லவர்கள்; இவ்வாறு தந்திரங்களை மாற்றி மாற்றி ஒருவரையொருவர் காயப்படுத்தினர்।
Verse 20
उपन्यस्तमपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ । एवं तौ विचरन्तौ तु परस्परमविध्यताम्
அவர்கள் இருவரும் கதாயுத்தத்தில் தேர்ந்தவர்கள். சிலவேளை வேகமாக நேருக்கு நேர் வந்து, சிலவேளை நிலைப்பாட்டை மாற்றி விலகி; சிலவேளை உறுதியாக நின்று, விழுந்த பகைவன் எழுந்தவுடன் மீண்டும் மோதினர். சிலவேளை தாக்குவதற்காக வட்டமிட்டு சுற்றி, சிலவேளை எதிரியின் முன்னேற்றத்தைத் தடுத்தனர்; சிலவேளை தாக்குதலை வீணாக்க வளைந்து தப்பினர். சிலவேளை துள்ளிக் குதித்து, சிலவேளை அருகே வந்து கதையால் அடித்து, சிலவேளை திரும்பி பின்கையால் கூட தாக்கினர். இவ்வாறு தந்திரங்களை மாற்றிக்கொண்டே அவர்கள் ஒருவரை ஒருவர் மீண்டும் மீண்டும் காயப்படுத்தினர்.
Verse 21
वज्चयानौ पुनश्चैव चेरतु: कुरुसत्तमौ । विक्रीडन्ती सुबलिनौ मण्डलानि विचेरतु:,कुरुकुलके वे दोनों श्रेष्ठ और बलवान वीर विपक्षीको चकमा देते हुए बारंबार युद्धके खेल दिखाते तथा पैंतरे बदलते थे
குருவம்சத்தின் அந்த இரு தலைசிறந்த வீரர்களும் மீண்டும் மீண்டும் எதிரியை ஏமாற்றி போர்க்களத்தில் சுற்றிச் சென்றனர். வலிமையும் சுறுசுறுப்பும் நிறைந்த அவர்கள், போரைக் கொடூரமான விளையாட்டெனக் காட்டி, நிலைப்பாடுகளை மாற்றிக்கொண்டு, வட்டங்களை வரையச் சுற்றி, ஒருவரை ஒருவர் மிஞ்ச முயன்றனர்.
Verse 22
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्तत: । गदाभ्यां सहसान्योन्यमाजघ्नतुररिंदमौ,समरांगणमें सब ओर युद्धकी क्रीडाका प्रदर्शन करते हुए उन दोनों शत्रुदमन वीरोंने सहसा अपनी गदाओंद्वारा एक-दूसरेपर प्रहार किया
போர்க்களம் முழுவதும் யுத்தக் க்ரீடையை வெளிப்படுத்திக்கொண்டே, அந்த இரு பகைஅடக்க வீரர்களும் திடீரென தங்கள் கதைகளால் ஒருவரை ஒருவர் தாக்கினர்.
Verse 23
परस्परं समासाद्य दंष्टा भ्यां द्विरदौ यथा । अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतो
மகாராஜா! அவர்கள் ஒருவரை ஒருவர் நெருங்கி மோதியபோது, இரண்டு யானைகள் தந்தங்களால் ஒன்றையொன்று குத்தி இரத்தத்தில் நனைந்து ஒளிர்வதுபோல், இரத்தம் படிந்த நிலையில் அவர்கள் பிரகாசித்தனர்.
Verse 24
एवं तदभवद् युद्ध घोररूपं परंतप । परिवृत्ते5हनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव
பரந்தபா! இவ்வாறு அந்தப் போர் அச்சமூட்டும் வடிவம் கொண்டது. நாள் சாய்ந்தபோது அது இன்னும் கொடூரமாயிற்று—விருத்திரன் மற்றும் வாசவன் (இந்திரன்) இடையேயான பயங்கரப் போர்போல்.
Verse 25
शत्रुओंको संताप देनेवाले नरेश! इस प्रकार दिनकी समाप्तिके समय उन दोनों वीरोंमें वृत्रासुर और इन्द्रके समान क्रूरतापूर्ण एवं भयंकर युद्ध होने लगा ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது கதை ஏந்திய அந்த இரு வலிமைமிகு வீரரும் வட்டமிட்டு நிற்கும் போர்முறையில் நிலைபெற்றனர். அரசே! தார்த்தராஷ்டிரன் வலப்புற வட்டத்திற்குள் நுழைந்து மோதலைத் தொடங்கினான்.
Verse 26
तथा तु चरतस्तस्य भीमस्य रणमूर्थनि
இவ்வாறு போர்க்களத்தின் முன்னணியில் அலைந்து கொண்டிருந்த அந்த பீமனின்,
Verse 27
आहतस्तु ततो भीम: पुत्रेण तव भारत
அப்போது, ஓ பாரதா, உன் மகனால் பீமன் தாக்கப்பட்டான்.
Verse 28
इन्द्राशनिसमां घोरां यमदण्डमिवोद्यताम्
இந்திரனின் வஜ்ரம் போல் கொடுமையானது; யமதண்டம் போல் உயர்த்தப்பட்டிருந்தது.
Verse 29
ददृशुस्ते महाराज भीमसेनस्य तां गदाम् | राजेन्द्र! दर्शकोंने भीमसेनकी उस भयंकर गदाको इन्द्रके वज्ञ और यमराजके दण्डके समान उठी हुई देखा ।। आविध्यन्तं गदां दृष्टवा भीमसेनं तवात्मज:
மகாராஜா! பார்வையாளர்கள் பீமசேனனின் அந்த கதையை இந்திரனின் வஜ்ரம் போலவும் யமதண்டம் போலவும் உயர்த்தப்பட்டதாகக் கண்டனர். பீமசேனன் கதையைச் சுழற்றுவதைக் கண்ட உன் மகன் (துரியோதனன்) அவனை நோக்கினான்.
Verse 30
गदामारुतवेगेन तव पुत्रस्य भारत
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பரதா (த்ருதராஷ்டிரா)! காற்றின் வேகமெனப் பாயும் கதையால் உன் மகனின் தாக்குதல்…
Verse 31
स चरन् विविधान् मार्गान् मण्डलानि च भागश:
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் பலவகை வழிகளில் நகர்ந்து, வட்டங்களையும் பிரிவுகளையும் அளவிட்ட பகுதிகளாக வரையத் தொடங்கினான்.
Verse 32
आविद्धा सर्ववेगेन भीमेन महती गदा
சஞ்சயன் கூறினான்—பீமன் முழு வேகத்துடன் சுழற்றி ஒரு பெரும் கதையை எறிந்தான்.
Verse 33
आधाूतां भीमसेनेन गदां दृष्टवा सुयोधन:
சஞ்சயன் கூறினான்—பீமசேனன் கொண்டு வந்த கதையைப் பார்த்த சுயோதனன் அதை கவனமாக நோக்கினான்.
Verse 34
गदामारुतवेगं हि दृष्टवा तस्य महात्मन:
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த மகாத்மாவின் கதை காற்றின் வேகத்தில் பாய்வதைக் கண்டோர் வியப்பில் ஆழ்ந்தனர்.
Verse 35
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समनन्ततः
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தின் நடுவே அவர்கள் இருவரும் இடைவிடாத, தொடர்ச்சியான போர்-விளையாட்டை வெளிப்படுத்தினர்; போர்க்களமே அவர்களின் அயராத வீரத்தின் மேடையாக மாறியது.
Verse 36
तौ परस्परमासाद्य दंष्टाभ्यां द्विरदौ यथा
சஞ்சயன் கூறினான்—அவர்கள் இருவரும் ஒருவரை ஒருவர் நோக்கி பாய்ந்து, நேருக்கு நேர் மோதினர்; இரண்டு பெருயானைகள் தந்தங்களைப் பூட்டி மோதுவது போல—யாரும் தளராத, மோதலே அவர்களின் உறுதியை அளக்கும் போராயிற்று.
Verse 37
अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ | महाराज! जैसे दो हाथी अपने दाँतोंसे परस्पर प्रहार करके लहूलुहान हो जाते हैं, उसी प्रकार वे दोनों एक-दूसरेपर चोट करके खूनसे लथपथ हो अद्भुत शोभा पाने लगे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா, அவர்கள் இருவரும் இரத்தத்தில் நனைந்திருந்தும் ஒளிவீசினர். இவ்வாறு அந்தப் போர் கொடூர வடிவமாய், அசம்வ்ருதமாய்—மூடுபனி இன்றித் திறந்தும் இரக்கமின்றியும்—மாறியது; பரஸ்பர அடிகள் வன்முறையின் அந்த அச்சத் திகழ்வை மேலும் உயர்த்தின.
Verse 38
दृष्टवा व्यवस्थितं भीम॑ तव पुत्रो महाबल:
சஞ்சயன் கூறினான்—போரணியில் பீமன் உறுதியாக நிலைத்திருப்பதைப் பார்த்ததும், உன் மகன்—மகாபலன்—(எதிர்வினை செய்யத் தூண்டப்பட்டான்).
Verse 39
तस्य भीमो महावेगां जाम्बूनदपरिष्कृताम्
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது பீமன் பேர்வேகத்துடன் ஜாம்பூநதத் தங்கத்தால் அலங்கரிக்கப்பட்ட (ஆயுதத்தை) எடுத்தான்/நோக்கினான்; தாக்கத் தயாரானான்.
Verse 40
सविस्फुलिड्ो निर्हादस्तयोस्तत्राभिघातज:
அவ்விருவரின் மோதலால் அங்கே சினங்கொண்டு பறக்கும் தீச் சிதறல்களுடன் பேரொலி எழுந்தது।
Verse 41
प्रादुरासीन्महाराज सृष्टयोर्वज़योरिव । महाराज! उन दोनों गदाओंके टकरानेसे भयंकर शब्द हुआ और आगकी चिनगारियाँ छूटने लगीं। उस समय ऐसा जान पड़ा, मानो दोनों ओरसे छोड़े गये दो वज्र परस्पर टकरा गये हों || ४० ई ।।
மகாராஜா! அந்த இரு கதைகளின் மோதலில், எறியப்பட்ட இரண்டு வஜ்ரங்கள் ஒன்றோடொன்று மோதினாற்போல் கொடிய ஒலி எழுந்தது; தீச் சிதறல்கள் பறந்தன. அங்கே பீமசேனன் எறிந்த அந்த வேகமிகு கதை பேர்வேகத்துடன் பாய்ந்தது।
Verse 42
निपतन्त्या महाराज पृथिवी समकम्पत । राजेन्द्र! भीमसेनकी छोड़ी हुई उस वेगवती गदाके गिरनेसे धरती डोलने लगी ।। ४१६ || तां नामृष्यत कौरव्यो गदां प्रतिहतां रणे
மகாராஜா! அது விழுந்தபோது பூமி நடுங்கியது. போரில் தன் கதை தடுக்கப்பட்டதை கௌரவக் குமாரன் பொறுக்கவில்லை।
Verse 43
स सव्यं मण्डलं राजा उदशभ्राम्य कृतनिश्चय:
அரசன் உறுதியான தீர்மானத்துடன் இடப்புறமாக வட்டமிட்டு திரும்பினான்।
Verse 44
आजजनेने मूर्थ्नि कौन्तेयं गदया भीमवेगया । तत्पश्चात् राजा दुर्योधनने अपने मनमें दृढ़ निश्चय लेकर बायें मण्डलसे चक्कर लगाते हुए अपनी भयंकर वेगशाली गदासे कुन्तीकुमार भीमसेनके मस्तकपर प्रहार किया ।।
பின்னர் அரசன் துரியோதனன் உறுதியான தீர்மானத்துடன் இடப்புறமாக வட்டமிட்டு, அச்சமூட்டும் வேகத்துடன் தன் கதையால் குந்தியின் மகன் பீமசேனனின் தலையில் அடித்தான். அந்த அடியால் உன் மகன் பாண்டவ பீமனைத் தாக்கினான்।
Verse 45
आश्चर्य चापि तद् राजन् सर्वसैन्यान्यपूजयन्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அது உண்மையிலேயே ஒரு அதிசயம்; அவர்கள் எல்லா படைகளையும் மரியாதை செய்தனர்.
Verse 46
ततो गुरुतरां दीप्तां गदां हेमपरिष्कृताम्
பின்னர் அவன் மேலும் கனமான, ஒளிவீசும், பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்ட கதையை எடுத்தான்.
Verse 47
दुर्योधनाय व्यसृजद् भीमो भीमपराक्रम: । तदनन्तर भयंकर पराक्रमी भीमसेनने दुर्योधनपर अपनी सुवर्णजटित तेजस्विनी एवं बड़ी भारी गदा छोड़ी ।। त॑ं प्रहारमसम्भ्रान्तो लाघवेन महाबल:
சஞ்சயன் கூறினான்—பயங்கர வீரத்தையுடைய பீமன் துரியோதனன் மீது கதையை எறிந்தான்; ஆனால் மாபெரும் வலிமையுடைய துரியோதனன் கலங்காமல் விரைவுடன் அந்தத் தாக்குதலைத் தவிர்த்தான்.
Verse 48
मोघं दुर्योधनश्षक्रे तत्रा भूद् विस््मयो महान् । परंतु महाबली दुर्योधनको इससे तनिक भी घबराहट नहीं हुई। उसने फुर्तीसे इधर-उधर होकर उस प्रहारको व्यर्थ कर दिया। यह देख वहाँ सब लोगोंको महान् आश्चर्य हुआ ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! துரியோதனன் அந்தத் தாக்குதலை வீணாக்கினான்; அதைக் கண்ட அங்கே பெரும் வியப்பு எழுந்தது. பீமசேனன் எறிந்த அந்தக் கதை பயனின்றி விழும்போது, இடியடி போன்ற பேரொலியுடன் பூமியை நடுங்கச் செய்தது.
Verse 49
आस्थाय कौशिकान् मागनित्पतन् स पुन: पुनः
சஞ்சயன் கூறினான்—கௌசிக ஆயுதங்களை ஏந்தி, முன்னே பாய்ந்து வந்த மாக வீரர்களை அவன் மீண்டும் மீண்டும் வீழ்த்தினான்.
Verse 50
गदानिपातं प्रज्ञाय भीमसेनं च वज्चितम् | वज्चयित्वा तदा भीम॑ गदया कुरुसत्तम:
சஞ்சயன் கூறினான்—கதையின் கீழ்நோக்கி விழும் அடியை உணர்ந்து, பீமசேனன் கணநேரம் ஏமாந்ததைப் பார்த்த குருசிறந்தவன், அப்போது பீமனைத் தந்திரத்தால் வஞ்சித்து தன் கதையால் தாக்கினான்।
Verse 51
ताडयामास संक्रुद्धो वक्षोदेशे महाबल: । जब राजा दुर्योधनने देखा कि भीमसेनकी गदा नीचे गिर गयी और उनका वार खाली गया
சினம் கொண்ட மகாபலன் பீமனின் மார்பில் தாக்கினான். கதையால் தாக்கப்பட்ட பீமன் அந்த மகாபோரில் தடுமாறி மயக்கமடைந்தான்।
Verse 52
तस्मिंस्तथा वर्तमाने राजन् सोमकपाण्डवा:
அரசே, நிகழ்வுகள் அப்படியே நடைபெறுகையில், சோமகர்களும் பாண்டவர்களும் அதற்கேற்ப முன்னே சென்றனர்।
Verse 53
स तु तेन प्रहारेण मातड़़ इव रोषित:
ஆனால் அந்த அடியால் அவன் மதயானை போலக் கோபம் கொண்டான்।
Verse 54
हस्तिवद्धस्तिसंकाशमभिदुद्राव ते सुतम् उस प्रहारसे भीमसेन मतवाले हाथीकी भाँति कुपित हो उठे और जैसे एक गजराज दूसरे गजराजपर धावा करता है, उसी प्रकार उन्होंने आपके पुत्रपर आक्रमण किया ।।
அந்த அடியால் பீமசேனன் மதயானை போலக் கொதித்து, யானை போன்றவனை யானை அரசன் தாக்குவது போல உன் மகனை நோக்கி பாய்ந்தான். பின்னர் வேகத்துடன் பீமன் கதையை ஏந்தி உன் மகனைத் தாக்கினான்।
Verse 55
अभिद॒द्राव वेगेन सिंहो वनगजं यथा । जैसे सिंह जंगली हाथीपर झपटता है, उसी प्रकार भीमसेन गदा लेकर बड़े वेगसे आपके पुत्रकी ओर दौड़े ।।
சஞ்சயன் கூறினான்— காட்டுயானையின் மீது சிங்கம் பாய்வதுபோல், கதை ஏந்திய பீமசேனன் மிகுந்த வேகத்துடன் உன் மகனை நோக்கி பாய்ந்தான். கதைப் பிரயோகத்தில் தேர்ந்த பீமன், அரசன் துரியோதனனின் அருகே சென்று கதையைச் சுழற்றி, அவனை முடிக்கவேண்டும் என்ற நோக்குடன் அவன் பக்கவாட்டில் (விலா அருகே) பேரழுத்தமாக அடித்தான்।
Verse 56
आविध्यत गदां राजन् समुद्दिश्य सुतं तव । अताडयदू भीमसेन: पाश्चे दुर्योधनं तदा
சஞ்சயன் கூறினான்— அரசே, உன் மகனை இலக்காகக் கொண்டு பீமசேனன் கதையைச் சுழற்றி, அப்போது துரியோதனனை அவன் பக்கவாட்டில் (விலா அருகே) அடித்தான்।
Verse 57
स विद्दल: प्रहारेण जानुभ्यामगमन्महीम् । तस्मिन् कुरुकुलश्रेष्ठे जानु भ्यामवनीं गते,(ततो यमौ यमसदृशौ पराक्रमे सपार्षत: शिनितनयश्न वीर्यवान् | समाह्वयन्नहमित्यभित्वरं- स्तवात्मजं समभियजुर्जयैषिण: ।।
சஞ்சயன் கூறினான்— அந்த அடியால் சிதைந்து அவன் முழங்கால்களில் விழுந்து மண்ணைத் தொட்டான். குருகுலத்தின் தலைசிறந்த வீரன் துரியோதனன் இவ்வாறு முழங்கால்களில் நிலத்தில் தாழ்ந்தபோது, யமனை ஒத்த பராக்கிரமம் கொண்ட நகுலன்-சகதேவன், திருஷ்டத்யும்னன், சினியின் மகன் வீர சாத்தியகி—இவர்கள் அனைவரும் வெற்றியை நாடி, “நான் போரிடுவேன்! நான் போரிடுவேன்!” என்று கூவி, உன் மகனைச் சவால் செய்து தாக்கப் பாய்ந்தனர்। ஆனால் வலிமைமிக்க பாண்டவன் பீமன் அவர்களைத் தடுத்து, காலனே போல் தானே மீண்டும் உன் மகனை நோக்கி முன்னேறினான். களைப்பும் நடுக்கமும் இன்றி அவன் போர்க்களத்தில் அலைந்தான்—தேவர்களின் அரசன் இந்திரன், சிறந்த அசுரன் நமுசியை வீழ்த்திய பின் யுத்தநிலத்தில் உலாவுவது போல।
Verse 58
उदतिष्ठत् ततो नाद: सृञ्जयानां जगत्पते । राजन! उस प्रहारसे व्याकुल हो आपका पुत्र पृथ्वीपर घुटने टेककर बैठ गया। उस कुरुकुलके श्रेष्ठ वीर दुर्योधनके घुटने टेक देनेपर सूंजयोंने बड़े जोरसे हर्षध्वनि की || ५७३ || तेषां तु निनदं श्रुत्वा सृञ्जयानां नरर्षभ:
சஞ்சயன் கூறினான்— உலகநாதனே, அப்போது ஸ்ரிஞ்ஜயர்களிடமிருந்து பேராரவாரம் எழுந்தது. அரசே, அந்த அடியால் கலங்கிய உன் மகன் முழங்கால்களில் நிலத்தில் அமர்ந்தான்; குருகுலத்தின் தலைசிறந்த துரியோதனன் முழங்காலில் தாழ்ந்தவுடன் ஸ்ரிஞ்ஜயர்கள் மகிழ்ச்சியால் இடியென முழங்கினர். அந்த ஸ்ரிஞ்ஜயக் கூச்சலைக் கேட்ட அந்த நரசிங்கம்…
Verse 59
अमर्षाद् भरतश्रेष्ठ पुत्रस्ते समकुप्यत । उत्थाय तु महाबाहुर्महानाग इव श्वसन्
சஞ்சயன் கூறினான்— பரதகுலச் சிறந்தவனே, பொறுக்கமுடியாத கோபத்தால் உன் மகன் கடுமையாகச் சீற்றமடைந்தான். பின்னர் அந்தப் பெருந்தோளன் எழுந்து நின்று, பேர்யானை போல மூச்சைச் சினத்துடன் இழுத்துவிட்டான்।
Verse 60
दिधक्षत्रिव नेत्राभ्यां भीमसेनमवैक्षत । भरतश्रेष्ठ) उन सूंजयोंका वह सिंहनाद सुनकर पुरुषप्रवर आपका महाबाहु पुत्र दुर्योधन अमर्षसे कुपित हो उठा और खड़ा होकर महान् सर्पके समान फुंकार करने लगा। उसने दोनों आँखोंसे भीमसेनकी ओर इस प्रकार देखा, मानो उन्हें भस्म कर डालना चाहता हो ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—கண்களாலேயே எரித்து சாம்பலாக்கிவிடுவான் போல, அவன் பீமசேனனை நோக்கி பார்வையைப் பதித்தான். அந்த சிங்கநாதத்தை கேட்டவுடன், உமது மகாபாகு புதல்வன், மனிதர்களில் முதன்மையான துரியோதனன் பொறுக்கமுடியாத கோபத்தில் கொதித்தெழுந்தான். எழுந்து நின்று, பெரும் பாம்புபோல் சீறத் தொடங்கினான். இரு கண்களாலும் பீமனை அப்படியே நோக்கினான்—அவனைச் சாம்பலாக்க விரும்புவது போல. பின்னர் அந்த பரதசிரேஷ்டன், கதை கையில் கொண்டு, பாய்ந்து வந்தான்.
Verse 61
प्रमथिष्यन्निव शिरो भीमसेनस्य संयुगे । भरतवंशका वह श्रेष्ठ वीर हाथमें गदा लेकर युद्धस्थलमें भीमसेनका मस्तक कुचल डालनेके लिये उनकी ओर दौड़ा ।। ६० ह || स महात्मा महात्मानं भीम॑ भीमपराक्रम:
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் பீமசேனனின் தலையை நசுக்கிவிடுவான் போல, பரத வம்சத்தின் அந்தச் சிறந்த வீரன் கதைப் பிடித்து, பீமனின் மண்டையை உடைக்க எண்ணி, அவனை நோக்கி ஓடினான். அச்சமூட்டும் பராக்கிரமம் கொண்ட அந்த மகாத்மா, மகாத்ம பீமனை நோக்கி பாய்ந்தான்.
Verse 62
स भूय: शुशुभे पार्थस्ताडितो गदया रणे । उद्धिन्नरुधिरो राजन् प्रभिन्न इव कुज्जर:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, போரில் கதைத் தாக்குதலால் மீண்டும் அடிபட்டபோதும் பார்த்தன் மேலும் ஒளிவிட்டான். அவனிடமிருந்து இரத்தம் பீறிட்டது; குத்தப்பட்ட மதயானை போல அவன் பிரகாசித்தான்.
Verse 63
राजन! रणभूमिमें उस गदाकी चोट खाकर भीमसेनके मस्तकसे रक्तकी धारा बह चली और वे मदकी धारा बहानेवाले गजराजके समान अधिक शोभा पाने लगे ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே, போர்க்களத்தில் அந்தக் கதையின் அடியால் பீமசேனனின் தலையிலிருந்து இரத்தம் ஓடத் தொடங்கியது; ஆனாலும் மதநீர் வழியும் யானை அரசனைப் போல அவன் மேலும் அழகுறத் தோன்றினான். பின்னர் தனஞ்சயனின் மூத்த சகோதரன், பகைவரை அழிப்பவன் பீமசேனன், வலிமையுடன் வீரத்தை வெளிப்படுத்தி, இடியும் மின்னலும் போன்ற பேரொலியெழுப்பும், வீரரை வீழ்த்தும் இரும்புக் கதையைப் பற்றிக் கொண்டு, அதனால் தன் பகைவனைத் தாக்கினான்.
Verse 64
स भीमसेनाभिहतस्तवात्मज: पपात संकम्पितदेहबन्धन: । सुपुष्पितो मारुतवेगताडितो वने यथा शाल इवावघूर्णित:
சஞ்சயன் கூறினான்—பீமசேனனின் அந்த அடியால் தாக்கப்பட்ட உமது மகன், உடல் தளர்ந்து நடுங்க, தரையில் விழுந்தான். காட்டில் மலர்ச்சுமை கொண்ட சால மரம் காற்றின் வேகத்தால் அடிபட்டு சுழன்று சாய்வதுபோல், அவன் தடுமாறி வீழ்ந்தான்.
Verse 65
ततः प्रणेदुर्जहृषुश्च॒ पाण्डवा: समीक्ष्य पुत्र पतितं क्षितौ तव । ततः सुतस्ते प्रतिलभ्य चेतनां समुत्पपात द्विरदो यथा हृदात्
உன் மகன் தரையில் விழுந்திருப்பதைக் கண்ட பாண்டவர்கள் மகிழ்ச்சியில் முழங்கி சிங்கநாதம் செய்தனர். உடனே உன் மகன் உணர்வு பெற்று, ஏரியிலிருந்து பாய்ந்து எழும் யானையைப் போல திடீரென எழுந்து நின்றான்.
Verse 66
स पार्थिवो नित्यममर्षितस्तदा महारथ: शिक्षितवत्् परि भ्रमन् । अताडयत् पाण्डवमग्रत: स्थितं स विह्धलाड़्री जगतीमुपास्पृशत्
எப்போதும் சினத்தால் கொதிக்கும் மகாரதன் துரியோதனன், பயிற்சி பெற்ற போராளியைப் போலச் சுற்றிச் சுழன்று, முன் நின்ற பாண்டவன் பீமசேனனை மீண்டும் கதையால் தாக்கினான். அந்த அடியால் பீமனின் அங்கங்கள் தளர்ந்து, நிலை குலைந்து தரையைப் பற்றிக் கொண்டான்.
Verse 67
स सिंहनादं विननाद कौरवो निपात्य भूमौ युधि भीममोजसा । बिभेद चैवाशनितुल्यमोजसा गदानिपातेन शरीररक्षणम्
போர்க்களத்தில் வலத்தால் பீமனை தரையில் வீழ்த்திய கௌரவராஜன் துரியோதனன் சிங்கம்போல் கர்ஜித்தான். பின்னர் இடியெனும் வஜ்ரத்துக்கு ஒப்பான வலத்துடன் இறக்கப்பட்ட கதையடியால் பீமனின் உறுதியான கவசத்தை உடைத்தான்.
Verse 68
ततोअन्तरिक्षे निनदो महान भूद् दिवौकसामप्सरसां च नेदुषाम् | पपात चोच्चैरमरप्रवेरित॑ विचित्रपुष्पोत्करवर्षमुत्तमम्
அப்போது வானில் மகிழ்ச்சியால் முழங்கிய தேவர்கள் மற்றும் அப்சரஸ்களின் பெரும் ஆரவாரம் ஒலித்தது. மேலும் அமரர்களின் தூண்டுதலால் மேலிருந்து பலவண்ண மலர்க் குவியல்களின் சிறந்த மழை பொழிந்தது.
Verse 69
ततः परानाविशदुत्तमं भयं समीक्ष्य भूमौ पतितं नरोत्तमम् | अहीयमानं च बलेन कौरवं निशाम्य भेदं सुदृढस्य वर्मण:
அரசே! அதன் பின், மனிதர்களில் சிறந்த பீமன் தரையில் வீழ்ந்திருப்பதையும், அவனது உறுதியான கவசம் கிழிந்திருப்பதையும், கௌரவராஜன் துரியோதனனின் வலிமை சிறிதும் குறையாததையும் கண்டதும், எதிரணியில் பேரச்சம் பரவியது.
Verse 70
ततो मुहूर्तादुपलभ्य चेतनां प्रमृज्य वक्त्र॑ रुधिराक्तमात्मन: | धृतिं समालम्ब्य विवृत्य लोचने बलेन संस्तभ्य वृकोदर: स्थित:
சிறிது நேரத்திற்குப் பின் பீமசேனன் மீண்டும் உணர்வு பெற்றான். இரத்தம் படிந்த தன் முகத்தைத் துடைத்து, திடமுடன் கண்களைத் திறந்து, வெறும் பலத்தால் உடலைத் தாங்கி வ்ருகோதரன் மீண்டும் போருக்குத் தயாராய் எழுந்து நின்றான்.
Verse 253
सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनो< भ्यवर्तत । राजन! दोनों ही हाथमें गदा लेकर मण्डलाकार युद्धस्थलमें खड़े थे। उनमेंसे बलवान् दुर्योधन दक्षिण मण्डलमें खड़ा था और भीमसेन बायें मण्डलमें
அங்கே பீமசேனன் இடப்புற வட்டத்திற்குள் சென்றான். அரசே, இருவரும் கைகளில் கதைகளைப் பிடித்துக் கொண்டு அந்த வட்ட வடிவப் போர்க்களத்தில் நின்றனர்—வலப்புற (தெற்கு) வட்டத்தில் வலிமைமிக்க துரியோதனன், இடப்புற வட்டத்தில் பீமன்.
Verse 263
दुर्योधनो महाराज पार्श्देशे5भ्यताडयत् । महाराज! युद्धके मुहानेपर वाममण्डलमें विचरते हुए भीमसेनकी पसलीमें दुर्योधनने गदा मारी
மகாராஜா, துரியோதனன் பீமசேனனின் பக்கத்தில் தாக்கினான். போரின் முன்நிலையில் இடப்புற வட்டத்தில் நகர்ந்த பீமனின் விலா எலும்புகளின் மீது துரியோதனன் கதையை இறக்கினான்.
Verse 276
आविद्धयत गदां गुर्वी प्रहारं तमचिन्तयन् । भरतनन्दन! आपके पुत्रद्वारा आहत किये गये भीमसेन उस प्रहारको कुछ भी न गिनते हुए अपनी भारी गदा घुमाने लगे
உங்கள் மகன் கொடுத்த அடியால் காயமுற்ற பீமசேனன், அந்தத் தாக்குதலைக் கணக்கில் கொள்ளாமல் தன் கனமான கதையைச் சுழற்றத் தொடங்கினான்.
Verse 293
समुद्यम्य गदां घोरां प्रत्यविध्यत् परंतप: । शत्रुओंको संताप देनेवाले आपके पुत्र दुर्योधनने भीमसेनको गदा घुमाते देख अपनी भयंकर गदा उठाकर उनकी गदापर दे मारी
பீமசேனன் கதையைச் சுழற்றுவதைப் பார்த்து, பகைவர்களைச் சுட்டெரிக்கும் உங்கள் மகன் துரியோதனன் தன் கொடிய கதையை உயர்த்தி எதிரடியாக அவன் கதையின் மீது அடித்தான்—கதை கதைமீது மோதியது.
Verse 303
शब्द आसीत् सुतुमुलस्तेजश्च॒ समजायत । भारत! आपके पुत्रकी वायुतुल्य गदाके वेगसे उस गदाके टकरानेपर बड़े जोरका शब्द हुआ और दोनों गदाओंसे आगकी चिनगारियाँ छूटने लगीं
சஞ்சயன் கூறினான்—மிகப் பெரும் இடியொலி போன்ற சத்தம் எழுந்தது; தீப்பொலிவு பரவியது. பாரதா! உன் மகனின் காற்றைப் போன்ற வேகமுடைய கதா எதிர்கதாவை மோதியவுடன் பேரொலி எழுந்தது; இரு கதைகளிலிருந்தும் தீச் சினுக்குகள் பறந்தன.
Verse 316
समशोभत तेजस्वी भूयो भीमात् सुयोधन: । नाना प्रकारके मार्गों और भिन्न-भिन्न मण्डलोंसे विचरते हुए तेजस्वी दुर्योधनकी उस समय भीमसेनसे अधिक शोभा हुई
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்நேரம் ஒளிமிக்க சுயோதனன், பீமசேனனைவிடவும் அதிகமாகச் சிறந்தவனாய் தோன்றினான். பலவகைச் சுழற்சிகளிலும் வேறுவேறு வட்டங்களிலும் நகர்ந்து போராடிய அந்தத் தேஜஸ்வி துரியோதனன், அந்தக் கணத்தில் பீமனைவிட மேலாகப் பொலிந்தான்.
Verse 323
सधूमं सार्चिषं चाग्निं मुमोचोग्रमहास्वना । भीमसेनके द्वारा सम्पूर्ण वेगसे घुमायी गयी वह विशाल गदा उस समय भयंकर शब्द करती हुई धूम और ज्वालाओंसहित आग प्रकट करने लगी
சஞ்சயன் கூறினான்—கொடுமையான பேரொலியுடன் அது புகையும் நாவென எழும் தீயும் உடைய அக்கினியை வெளிப்படுத்தியது போலத் தோன்றியது. பீமசேனன் முழு வேகத்தில் சுழற்றிய அந்தப் பெருங்கதா, அந்நேரம் புகை-ஜ்வாலைகளுடன் தீயென வெளிப்பட்டது.
Verse 336
अद्विसारमयीं गुर्वीमाविध्यन् बह्मशोभत । भीमसेनके द्वारा घुमायी गयी उस गदाको देखकर दुर्योधन भी अपनी लोहमयी भारी गदाको घुमाता हुआ अधिक शोभा पाने लगा
சஞ்சயன் கூறினான்—பீமசேனன் வஜ்ரம் போன்ற கடினத்தன்மை உடைய கனமான கதாவைச் சுழற்ற, அது மிகுந்த பொலிவுடன் விளங்கியது. அதைச் சுழற்றுவதைப் பார்த்த துரியோதனனும் தன் இரும்புக் கனமான கதாவைச் சுழற்றி மேலும் சிறப்புற்றான்.
Verse 353
गदाभ्यां सहसान्योन्यमाजघ्नतुररिंदमौ | समरांगणमें सब ओर युद्धकी क्रीडाका प्रदर्शन करते उन दोनों शत्रुदमन वीरोंने सहसा अपनी गदाओंद्वारा एक-दूसरेपर प्रहार किया
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் எங்கும் போர் விளையாட்டை வெளிப்படுத்திக் கொண்டிருந்த அந்த இரு பகைஅடக்க வீரர்களும் திடீரென தங்கள் கதைகளால் ஒருவரை ஒருவர் தாக்கினர்.
Verse 376
परिवृत्ते5हनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव । इस प्रकार दिनकी समाप्तिके समय, उन दोनों वीरोंमें प्रकटरूपमें वृत्रासुर और इन्द्रके समान क्रूरतापूर्ण एवं भयंकर युद्ध होने लगा
நாள் சாயும் வேளையில், அந்த இரு வீரர்களிடையே வ்ருத்ரன்–வாசவன் (இந்திரன்) மோதலைப் போல் கொடியதும் பயங்கரமுமான போர் வெளிப்பட்டது.
Verse 383
चरंश्रित्रतरान् मार्गान् कौन्तेयमभिदुद्रुवे । तदनन्तर विचित्र मार्गोंसे विचरते हुए आपके महाबली पुत्रने कुन्तीकुमार भीमसेनको खड़ा देख उनपर सहसा आक्रमण किया
விதவிதமான வழிகளில் நகர்ந்து வந்த உமது மகாபலமிக்க மகன், குந்தியின் மகன் பீமசேனன் உறுதியாக நின்றதைப் பார்த்தவுடன் திடீரென அவன்மேல் தாக்குதல் தொடங்கினான்.
Verse 393
अतिक्कुद्धस्य क्रुद्धस्तु ताडयामास तां गदाम् | यह देख क्रोधमें भरे भीमसेनने अत्यन्त कुपित हुए दुर्योधनकी सुवर्णजटित उस महावेगशालिनी गदापर ही अपनी गदासे आघात किया
இதைக் கண்ட கோபத்தில் கொதித்த பீமசேனன், மிகுந்த சினம் கொண்ட துரியோதனனின் பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்ட அதிவேகக் கதையையே தன் கதையால் நேராகத் தாக்கினான்.
Verse 426
मत्तो द्विप इव क्रुद्धः प्रतिकुड्जरदर्शनात् । जैसे क्रोधमें भरा हुआ मतवाला हाथी अपने प्रतिद्वन्द्ी गजराजको देखकर सहन नहीं कर पाता
கோபத்தில் மதம் கொண்ட யானை எதிர் தந்தியைக் கண்டால் தாங்க முடியாததுபோல், போர்க்களத்தில் தன் கதை தடுக்கப்பட்டதைப் பார்த்த குருவம்சத் துரியோதனனும் தாங்க இயலவில்லை.
Verse 446
नाकम्पत महाराज तदद्भुतमिवा भवत् । महाराज! आपके पुत्रके आघातसे पीड़ित होनेपर भी पाण्डुपुत्र भीमसेन विचलित नहीं हुए। वह अद्भुत-सी बात हुई
மகாராஜா! உமது மகனின் அடியால் வலியுற்றபோதும் பாண்டுபுத்திரன் பீமசேனன் சிறிதும் நடுங்கவில்லை; அது வியப்பெனத் தோன்றியது.
Verse 453
यद् गदाभिहतो भीमो नाकम्पत पदात् पदम् | राजन्! गदाकी चोट खाकर भी जो भीमसेन एक पग भी इधर-उधर नहीं हुए, वह महान् आश्वर्यकी बात थी, जिसकी सभी सैनिकोंने भूरि-भूरि प्रशंसा की
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! கதையின் அடியால் தாக்கப்பட்டபோதும் பீமன் ஒரு அடியளவும் அசையவில்லை. அந்தக் கொடியப் பிரஹாரத்தின் நடுவிலும் அவன் அசையாத உறுதி பேராச்சரியமாக இருந்தது; எல்லாத் திசைகளிலும் இருந்த வீரர்கள் அதை மிகுந்து புகழ்ந்தனர்।
Verse 513
नाभ्यमन्यत कर्तव्यं पुत्रेणाभ्याहतस्तव । उस महासमरमें आपके पुत्रकी गदाकी चोट खाकर भीमसेन मूर्च्छित-से हो गये और एक क्षणतक उन्हें अपने कर्तव्यका ज्ञानतक न रहा
சஞ்சயன் கூறினான்—உமது மகனின் தாக்குதலால் காயமுற்ற பீமசேனன் அந்தக் கணம் செய்யவேண்டியது என்ன என்பதை உணரவில்லை. அந்தப் பெரும் போரில் கதையின் அடியின் வேகத்தால் அவன் மயக்கமுற்றவனென ஆனான்; ஒரு நொடியளவும் கடமை உணர்வு எழவில்லை।
Verse 523
भृशोपहतसंकल्पा न हृष्टमनसो5 भवन् । राजन्! जब भीमसेनकी ऐसी अवस्था हो गयी, उस समय सोमक और पाण्डव बहुत ही खिन्न और उदास हो गये। उनकी विजयकी आशा नष्ट हो गयी
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அவர்களின் உறுதி கடுமையாகக் குலைந்தது; உள்ளத்தில் மகிழ்ச்சி இல்லை. பீமசேனன் அத்தகைய நிலையில் விழுந்ததைப் பார்த்து சோமகரும் பாண்டவரும் மிகுந்த துயரமும் மனச்சோர்வும் அடைந்தனர்; வெற்றியின் நம்பிக்கை அணைந்தது।
Verse 613
अताडयच्छड्खदेशे न चचालाचलोपम: । पास पहुँचकर उस भयंकर पराक्रमी महामनस्वी वीरने महामना भीमसेनके ललाटपर गदासे आघात किया, परंतु भीमसेन पर्वतके समान अविचलभावसे खड़े रह गये, तनिक भी विचलित नहीं हुए
சஞ்சயன் கூறினான்—அருகே வந்து அந்தக் கொடிய பராக்கிரம வீரன் பீமசேனனின் நெற்றிப் பகுதியில் கதையால் அடித்தான்; ஆனால் பீமன் மலைபோல் அசையாமல் நின்றான், சிறிதும் குலையவில்லை. வீரனின் உறுதியைச் சிதைக்க எண்ணிய அந்த அடியே, பீமனின் அசையாத துணிவை மேலும் வெளிப்படுத்தியது।
Verse 3436
भयं विवेश पाण्डूंस्तु सवानिव ससोमकान् | उस महामनस्वी वीरकी वायुतुल्य गदाके वेगको देखकर सोमकोंसहित समस्त पाण्डवोंके मनमें भय समा गया
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த மகாத்ம வீரனின் காற்றுபோல் பாயும் கதையின் வேகத்தைப் பார்த்ததும், சோமகருடன் கூடிய பாண்டவர்களின் உள்ளங்களில் பயம் புகுந்தது. போரின் அந்தக் கொந்தளிப்பில் நொடியில் அனைவரின் மனமும் நடுங்கியது।
Frequently Asked Questions
Whether a decisive strike that violates conventional duel norms can be justified by prior vows, strategic necessity, and the opponent’s perceived reliance on deception—balancing procedural fairness against catastrophic political risk.
The chapter frames ethical action as context-sensitive: counsel may prioritize preventing larger harm and fulfilling binding commitments, even when idealized rules of engagement appear to prohibit the needed act.
No explicit phalaśruti is stated; instead, the narrative supplies meta-commentary through portents and communal agitation, signaling that the event carries exceptional moral and cosmic weight within the epic’s evaluative framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.