Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 18
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
उस समय भीमसेन नाना प्रकारके मार्ग और विचित्र मण्डल दिखाने लगे। वे कभी शत्रुके सम्मुख आगे बढ़ते और कभी उसका सामना करते हुए ही पीछे हट आते थे ।।
sañjaya uvāca | astrayantrāṇi citrāṇi sthānāni vividhāni ca | parimokṣaṃ prahārāṇāṃ varjanaṃ paridhāvanam |
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வேளையில் பீமசேனன் பலவகை நடைமுறைகளையும் வியத்தகு மண்டலங்களையும் காட்டினான். சில நேரம் எதிரியை நேராக எதிர்கொண்டு முன்னேறினான்; சில நேரம் முகமுகமாகவே இருந்து பின்வாங்கினான். அற்புதமான ஆயுத-யந்திரங்களையும் பல நிலைப்பாடுகளையும் வெளிப்படுத்தி, வரும் தாக்குதல்களைத் தவிர்த்து, எதிரியின் அடிகளை வீணாக்கி, வலமும் இடமும் பாய்ந்து சென்றான்।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that effective warrior-dharma is not only raw strength but also disciplined technique—knowing when to advance, when to withdraw without turning away, and how to evade and neutralize attacks. Skillful restraint and alert strategy reduce needless loss while fulfilling one’s duty in battle.
Sanjaya describes Bhimasena’s dynamic fighting: he demonstrates varied stances and tactical movements, sometimes pressing forward and sometimes retreating while still facing the foe, using intricate weapon-techniques and footwork to evade blows, render the opponent’s strikes ineffective, and move rapidly side to side.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.