Varaha Purana 210.64: Adhyaya 210, Shloka 64

Inquiry into Moral Agency (Karma) and Practical Means for the Dissolution of Sin: the Śiśumāra Contemplation

Devanagari script

कैवल्यमभिसम्पन्ने श्रद्धधानो भवेन्ररः ॥ अनन्यमानसः कुर्याद्यथा धर्मानुशासनम् ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 210.64

Transliteration

kaivalyam abhisampanne śraddadhāno bhaven naraḥ || ananyamānasaḥ kuryād yathā dharmānuśāsanam ||

Translation

कैवल्यपर्यवसानं धर्मोपदेशं लभमानो नरः श्रद्धावान् भवेत्। अनन्यमानसः सन् धर्मानुशासनानुसारं कुर्यात्॥

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कैवल्यम्: liberation (kaivalya)
• कैवल्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कैवल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अभिसम्पन्ने: when attained / in the attained state
• अभिसम्पन्ने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अभि + सम् + पद् (धातु) → अभिसम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (in/when attained)

• श्रद्धधानः: having faith
• श्रद्धधानः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रद्धा + धा (धातु) → श्रद्धधान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नरः)

• भवेत्: should be
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अनन्यमानसः: single-minded, undistracted
• अनन्यमानसः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (अनन्यं मानसः यस्य/अनन्यं मानसम्) — ‘single-minded’

• कुर्यात्: should do / should practice
• कुर्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यथा: as, according to
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; प्रकार/अनुसारार्थक (as/according to)

• धर्मानुशासनम्: the instruction/discipline of dharma
• धर्मानुशासनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अनुशासन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य अनुशासनम्)

Speaker

Yama (contextual continuation from 210.1)

Tags

• Purāṇic Literature
• Kaivalya
• Discipline
• Moral Psychology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It illustrates how Purāṇic discourse integrates liberation vocabulary (kaivalya) with practical conduct (dharma-anuśāsana).

Which geographic location is identified?

None; the verse is prescriptive and psychological rather than geographical.

What is the primary ethical instruction?

Maintain trustful commitment and single-pointed attention while following an articulated discipline of conduct.