Adhyaya 177: The Curse of Sāmba and the Prescribed Observance of Sun-Worship
Sāmbaśāpaḥ Sūryārādhanavidhiś ca
Ritual-Manual (Prāyaścitta) with Ethical-Discourse and Sacred-Geography
अस्मिन्नध्याये वराहः पृथिवीं प्रति द्वारकायां श्रीकृष्णचरितसम्बद्धं साम्बवृत्तान्तं शृणु इति वदति। नारद आगत्य सत्कारानन्तरं रहसि कृष्णं सूचयति—साम्बस्य सौन्दर्येण दिव्यस्त्रीगणाः क्षोभ्यन्ते, लोकापवादो नैतिकविघ्नश्च जायते। सभायां कृष्णः तासां क्षोभं दर्शयित्वा कामस्य चञ्चलतां स्त्रीणां व्यवहारस्य अतीव प्रकाशत्वं च नीत्युपदेशरूपेण कथयति। नारदः कारणं निरूप्य कुलहानिकरं कलङ्कं निवारयितुं साम्बनिग्रहं याचते। ततः कृष्णः साम्बं विकृतिरूपेण कुष्ठरोगेण च शशाप। अनन्तरं नारदः प्रायश्चित्तविधिं निर्दिशति—नियतकालेषु देशेषु च सूर्योपासनां कर्तव्यमिति। उदय-मध्याह्न-अस्तमयकालेषु विशेषतः मथुरायां कृष्णगङ्गातटे च पूजायात्रा वर्ण्यते; फलतः साम्बस्य रोगनिवृत्तिः, सूर्यप्रतिमास्थापनं, साम्बपुरे माघसप्तम्यां रथयात्रा च, पापनाशनं भूतलकल्याणं च नियमिताचारात् इति प्रतिपाद्यते।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 177
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णस्य अन्यद्विचेष्टितम् ॥ द्वारकां वसमानस्य साम्बशापादिकं शृणु ॥
श्रीवराह उवाच । शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णस्य अन्यद्विचेष्टितम् । द्वारकां वसमानस्य साम्बशापादिकं शृणु ।
Verse 2
सुखासीनस्य कृष्णस्य पुत्रदारसुतैः सह ॥ आगतो नारदस्तत्र यदृच्छागमनो मुनिः ॥ पाद्यमर्घ्यं च आसनं च मधुपर्कं सभाजनम् ॥ गां च दत्त्वा यथान्यायं कृतं संवादमुत्तमम् ॥
सुखासीनस्य कृष्णस्य पुत्रदारसुतैः सह । आगतो नारदस्तत्र यदृच्छागमनो मुनिः । पाद्यमर्घ्यं च आसनं च मधुपर्कं सभाजनम् । गां च दत्त्वा यथान्यायं कृतं संवादमुत्तमम् ।
Verse 3
एकान्ते प्राप्य कृष्णं च विज्ञप्तिमकरोत्प्रभुः ॥ कृष्ण किञ्चिद्वक्तुकामस्तत्त्वं शृणु महामते ॥ साम्बनाम तव युवा पुत्रो वाग्मी तु रूपवान् ॥ स्पृहणीयः सदा कान्तः स्त्रीजनस्य सुरेश्वर ॥
एकान्ते कृष्णं प्राप्य प्रभुः विज्ञप्तिमकरोत्— “कृष्ण, किञ्चिद्वक्तुकामोऽस्मि; तत्त्वं शृणु महामते। तव युवा पुत्रः साम्बनाम वाग्मी रूपवान्; सदा स्पृहणीयः कान्तश्च स्त्रीजनस्य, सुरेश्वर।”
Verse 4
एतास्तु वरनार्यो वै क्रीडार्थं हि सुरेश्वरः । देवयोन्यो ददुस्तुभ्यं सहस्राणि च षोडश ॥
एतास्तु वरनार्यः देवयोन्यः क्रीडार्थं सुरेश्वर, तुभ्यं षोडशसहस्राणि दत्ताः।
Verse 5
साम्बं दृष्ट्वा च सर्वासां क्षुभ्यते च मनः प्रभो ॥ एतत्तु ब्रह्मलोके च गीयते दैवतैः स्वयम् ॥
साम्बं दृष्ट्वा सर्वासां मनः प्रभो क्षुभ्यते; एतदेव ब्रह्मलोके दैवतैः स्वयमेव गीयते।
Verse 6
त्वत्प्रियार्थं समायातः कथितुं ते सुरोत्तम ॥ श्रूयते चार्थ विद्रूपः श्लोको द्वैपायनेन वै ॥
त्वत्प्रियार्थं समायातोऽस्मि, सुरोत्तम, ते कथयितुम्; द्वैपायनेन प्रोक्त इवार्थविद्रूपः श्लोकः श्रूयते।
Verse 7
क्रियातः स्वर्गवासोऽस्ति नरकस्तद्विपर्ययात् ॥ पुण्यरूपं तु यत्कर्म दिशो भूमिं च संस्पृशेत्
क्रियातः स्वर्गवासोऽस्ति, तद्विपर्ययात् नरकः। पुण्यरूपं यत्कर्म, तद्दिशो भूमिं च संस्पृशेदिति कथ्यते।
Verse 8
नरके पुरुषः प्रोक्तो विपरीतो मनीषिभिः ॥ तस्मात्साम्बं समाहूय तथा देवीगणं च तम्
मनीषिभिः प्रोक्तं यत्—यः पुरुषो धर्मविपरीतः स नरके पतति। तस्मात् साम्बं समाहूय तथा देवीगणं च तम्।
Verse 9
आसनेषूपविष्टानां तासां क्षोभं च तत्त्वतः ॥ लक्षयिष्याम्यहं सर्वं सत्यं चासत्यमेव च
आसनेषूपविष्टानां तासां क्षोभं तत्त्वतः अहं लक्षयिष्यामि; सर्वं पश्यामि—सत्यं चासत्यमेव च।
Verse 10
तावत्सभ्यासनान्येव स्वास्तीर्य च विभागशः ॥ सर्वास्तास्तु समाहूय आसने चोपवेश्य च
तावत् सभ्यासनानि स्वास्तीर्य विभागशः; सर्वास्ताः समाहूय आसनेषु चोपवेश्य च।
Verse 11
पश्चात्साम्बः समायातस्तस्याग्रे करसंपुटम् ॥ कृत्वा स्थितो मुहूर्तं तु किमाज्ञापयसि प्रभो
पश्चात् साम्बः समायातः; तस्याग्रे करसंपुटं कृत्वा मुहूर्तं स्थित्वा उवाच—“किमाज्ञापयसि प्रभो?”
Verse 12
दृष्ट्वा रूपमतीवास्य साम्बस्यैव वरस्त्रियः ॥ चुक्षुभुः सकला देव्यो कृष्णस्यैव तु पश्यतः
साम्बस्यातिरूपं दृष्ट्वा वरस्त्रियः; सकला देव्यो चुक्षुभुः कृष्णस्यैव पश्यतः।
Verse 13
उत्तिष्ठत प्रियाः सर्वा गच्छत स्वनिवेशनम् ॥ कृष्णवाक्यात्तदा देव्यो जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम्
उत्तिष्ठत प्रियाः सर्वा गच्छत स्वनिवेशनम्। कृष्णवाक्यात्तदा देव्यो जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम्॥
Verse 14
साम्बस्तत्रैव संतस्थौ वेपमानः कृताञ्जलिः ॥ स कृष्णो नारदं वीक्ष्य लज्जयावाङ्मुखोऽभवत्
साम्बस्तत्रैव संतस्थौ वेपमानः कृताञ्जलिः। स कृष्णो नारदं वीक्ष्य लज्जयावाङ्मुखोऽभवत्॥
Verse 15
कृष्णस्तु कथयामास नारदाय सविस्तरम् ॥ स्त्रीस्वभावं चरित्रं च आश्चर्यं पापकाकरकम्
कृष्णस्तु कथयामास नारदाय सविस्तरम्। स्त्रीस्वभावं चरित्रं च आश्चर्यं पापकाकरकम्॥
Verse 16
क्षणो नास्ति रहो नास्ति नास्ति कृत्ये विभावना ॥ तेन नारद नारीणां सतीत्वमुपजायते
क्षणो नास्ति रहो नास्ति नास्ति कृत्ये विभावना। तेन नारद नारीणां सतीत्वमुपजायते॥
Verse 17
सुरूपं पुरुषं दृष्ट्वा क्षरन्ति मुनिसत्तम ॥ स्वभाव एष नारीणां साम्बस्य शृणु कारणम् ॥
सुरूपं पुरुषं दृष्ट्वा क्षरन्ति मुनिसत्तम। स्वभाव एष नारीणां साम्बस्य शृणु कारणम्॥
Verse 18
अतीव मानी तेजस्वी धार्मिकॊऽतिगुणान्वितः ॥ रूपकारणमुद्दिश्य गतः क्षोभं कथञ्चन ॥
अतीव मानी तेजस्वी धार्मिकश्चातिगुणान्वितः। रूपनिमित्तमुद्दिश्य स कथञ्चित् क्षोभमाप॥
Verse 19
नारदस्त्वेवमेवं च प्रतिपूज्य हरेर्वचः ॥ अन्तरज्ञ उवाचेदं साम्बशापकरेण तथा ॥
नारदस्त्वेवं हरेर्वाक्यं प्रतिपूज्य यथाविधि। अन्तरज्ञः स उवाचेदं साम्बशापकरं तथा॥
Verse 20
यथा एकेन चक्रेण रथस्य न गतिर्भवेत् ॥ पुरुषास्वादनाच्चैवं क्षरन्ति सततं स्त्रियः ॥
यथैकचक्रेण रथस्य न गतिर्भवेत्। तथा पुरुषास्वादनात् स्त्रियः सततं क्षरन्ति॥
Verse 21
पुंसः सुदृष्टिपातेन कृतकृत्या भवन्ति ताः ॥ प्रद्युम्नं वीक्ष्य नार्यस्तु लज्जामापुः सुपुष्कलाम् ॥
पुंसः सुदृष्टिपातेन कृतकृत्या भवन्ति ताः। प्रद्युम्नं वीक्ष्य नार्यस्तु लज्जामापुः सुपुष्कलाम्॥
Verse 22
साम्बं दृष्ट्वैव ताः सर्वा अनङ्गेन प्रपीडिताः ॥ उद्दीपनविभावोऽयं तासां गन्धादिकं यथा ॥
साम्बं दृष्ट्वैव ताः सर्वा अनङ्गेन प्रपीडिताः। उद्दीपनविभावोऽयं तासां गन्धादिकं यथा॥
Verse 23
तस्मात्साम्बस्तु दुष्टात्मा तव स्त्रीणां विनाशकृत् ॥ सत्यलोके प्रवादो यस्तव जातो दुरत्ययः ॥
तस्मात् साम्बो दुष्टात्मा तव स्त्रीणां विनाशहेतुः भवति; सत्यलोके तव विषये योऽयं प्रवादः जातः, स दुरत्ययः।
Verse 24
मया श्रुतस्तु लोकेभ्यो ब्रह्मर्षिभ्यो मुहुर्मुहुः ॥ साम्बत्यागात्प्रमार्ष्टुं त्वमयशः कुलनाशकम् ॥
मया लोकेभ्यः ब्रह्मर्षिभ्यश्च मुहुर्मुहुः श्रुतम्—साम्बस्य त्यागेन त्वं कुलनाशकरम् अयशः प्रमार्ष्टुमर्हसि।
Verse 25
त्वमिहार्हस्यमेयात्मन् मया नु कथितं हितम् ॥ इत्युक्त्वा वचनं तत्र नारदो मौनमास्थितः ॥
अमेयात्मन्, त्वम् इह तदनुसारं कर्तुमर्हसि; मया नु हितमेव कथितम्। इत्युक्त्वा तत्र नारदः मौनमास्थितः।
Verse 26
शरीरात्तु गलद्रक्तं पूतिगन्धयुतं सदा ॥ पशुवत्कर्तितो यस्तु तद्वद्देहोऽस्य दृश्यते ॥
शरीरात् सदा पूतिगन्धयुक्तं रक्तं गलति; पशुवत् कर्तितस्य यथा, तथैवास्य देहावस्था दृश्यते।
Verse 27
ततस्तु नारदेनैव साम्बशापविनाशकः ॥ समादिष्टो महान्धर्म आदित्यआराधनं प्रति
ततः नारदेनैव साम्बशापविनाशकः महान् धर्मः समादिष्टः—आदित्यस्य आराधनविधिः।
Verse 28
साम्ब साम्ब महाबाहो शृणु जाम्बवतीसुत ॥ पूर्वाचले च पूर्वाह्ने उद्यन्तं तु विभावसुम्
साम्ब साम्ब महाबाहो शृणु जाम्बवतीसुत । पूर्वाचले च पूर्वाह्ने उद्यन्तं तु विभावसुम् ॥
Verse 29
नमस्कुरु यथान्यायं वेदोपनिषदादिभिः ॥ त्वयोदितं रविः श्रुत्वा तुष्टिं यास्यति नान्यथा
नमस्कुरु यथान्यायं वेदोपनिषदादिभिः । त्वयोदितं रविः श्रुत्वा तुष्टिं यास्यति नान्यथा ॥
Verse 30
साम्ब उवाच ॥ अगम्यगमनात्पापाद्व्याप्तो यः पुरुषो भवेत् ॥ तस्य देवः कथं तुष्टो भविष्यति स वै मुने
साम्ब उवाच । अगम्यगमनात्पापाद्व्याप्तो यः पुरुषो भवेत् । तस्य देवः कथं तुष्टो भविष्यति स वै मुने ॥
Verse 31
नारद उवाच ॥ भविष्यत्पुराणमिति तव वादाद्भविष्यति ॥ ब्रह्मलोके पठिष्यामि ब्रह्मणोऽग्रे त्वहं सदा
नारद उवाच । भविष्यत्पुराणमिति तव वादाद्भविष्यति । ब्रह्मलोके पठिष्यामि ब्रह्मणोऽग्रे त्वहं सदा ॥
Verse 32
सुमन्तुर्मर्त्यलोके च मनोः प्र कथयिष्यति ॥ साम्ब उवाच ॥ कथं पूर्वाचले गत्वा मांसपिण्डोपमः प्रभो
सुमन्तुर्मर्त्यलोके च मनोः प्र कथयिष्यति । साम्ब उवाच । कथं पूर्वाचले गत्वा मांसपिण्डोपमः प्रभो ॥
Verse 33
त्वत्प्रसादान्महद्दुःखं प्राप्तस्त्वहमकल्मषः ॥ नारद उवाच ॥ यथोदयाचले देवमाराध्य लभते फलम्
त्वत्प्रसादान्महद्दुःखं प्राप्तोऽहं तथाप्यकल्मषः। नारद उवाच—यथोदयाचले देवं समाराध्य फलमवाप्यते।
Verse 34
मथुरायां तथा गत्वा षट्सूर्ये लभते फलम् ॥ मध्याह्ने च तथा देवं फलप्रियं अकल्मषम्
मथुरायां तथा गत्वा षट्सूर्ये फलमाप्नुयात्। मध्याह्ने च तथा देवं फलप्रियं अकल्मषं समर्चयेत्।
Verse 35
मथुरायां तथा पुण्यमुदयास्तं रवेर् जपन् ॥ मध्याह्ने प्रयतो वाग्भिः जपन् मुच्येत पातकात्
मथुरायां तथा पुण्यं रवेरुदयास्तमे जपन्। मध्याह्ने प्रयतो वाग्भिर्जपन् मुच्येत पातकात्।
Verse 36
कृष्णगङ्गोद्भवे स्नात्वा सूर्यं आराध्य यत्नतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः कुष्ठादिभ्यो विमुच्यते
कृष्णगङ्गोद्भवे स्नात्वा सूर्यं समाराध्य यत्नतः। सर्वपापविनिर्मुक्तः कुष्ठादिभ्यो विमुच्यते।
Verse 37
श्रीवराह उवाच ॥ ततः साम्बो महाबाहुः कृष्णाज्ञप्तो ययौ पुरीम् ॥ मथुरां मुक्तिफलदां रवेराराधनोत्सुकः ॥
श्रीवराह उवाच—ततः साम्बो महाबाहुः कृष्णाज्ञप्तो ययौ पुरीम्। मथुरां मुक्तिफलदां रवेराराधनोत्सुकः।
Verse 38
नारदोक्तेन विधिना साम्बो जाम्बवतीसुतः ॥ षट्सूर्यान्पूजयामास उदयन्तं दिवाकरम् ॥
नारदोक्तेन विधिना साम्बो जाम्बवतीसुतः । षट्सूर्यान् पूजयामास उदयन्तं दिवाकरम् ॥
Verse 39
कृत्वा योगेन चात्मानं साम्बस्याग्रे रविस्तदा ॥ वरं वृणीष्व भद्रं ते मद्व्रतख्यापनाय च ॥
कृत्वा योगेन चात्मानं साम्बस्याग्रे रविस्तदा । वरं वृणीष्व भद्रं ते मद्व्रतख्यापनाय च ॥
Verse 40
यस्तोषितो नारदेन तद्वदस्व ममाग्रतः ॥ साम्ब पञ्चाशकैः श्लोकैर्वेदगृह्यपदाक्षरैः ॥
यस्तोषितो नारदेन तद्वदस्व ममाग्रतः । साम्ब पञ्चाशकैः श्लोकैर्वेदगृह्यपदाक्षरैः ॥
Verse 41
यः स्तुतोऽहं त्वया वीर तेन तुष्टोऽस्मि ते सदा ॥ स्पृष्टो देवेन सर्वाङ्गे तत्क्षणाद्दीप्तसच्छविः ॥
यः स्तुतोऽहं त्वया वीर तेन तुष्टोऽस्मि ते सदा । स्पृष्टो देवेन सर्वाङ्गे तत्क्षणाद्दीप्तसच्छविः ॥
Verse 42
व्यक्ताङ्गावयवः साक्षाद्द्वितीयोऽभूद्रविर्यथा ॥ मध्याह्ने याज्ञवल्क्यस्य यज्ञं माध्यन्दिनीयकम् ॥
व्यक्ताङ्गावयवः साक्षाद्द्वितीयोऽभूद्रविर्यथा । मध्याह्ने याज्ञवल्क्यस्य यज्ञं माध्यन्दिनीयकम् ॥
Verse 43
अध्यापयत्साम्बयुतो रविर्मध्यन्दिनोऽभवत् ॥ वैकुण्ठपश्चिमे पार्श्वे तीर्थं माध्यन्दिनीयकम् ॥
साम्बयुतो रविरध्यापयत्, तेन स मध्यन्दिनपरम्परायां संबद्धोऽभवत्। वैकुण्ठस्य पश्चिमपार्श्वे ‘माध्यन्दिनीयकं’ नाम तीर्थं विद्यते॥
Verse 44
सायाह्ने कृष्णगङ्गाया दक्षिणे संस्थितस्तदा ॥ तत्र दृष्ट्वा तु सायाह्ने रविमस्तोदयं प्रभुम् ॥
सायाह्ने स तदा कृष्णगङ्गाया दक्षिणतटे स्थितः। तत्र सायाह्ने प्रभुं रविमस्तोदये सन्धिक्षणे दृष्टवान्॥
Verse 45
सर्वपापविशुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं साम्बस्य तुष्टेन मध्याह्ने तु नभस्तलात् ॥
सर्वपापविशुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति। श्रीवराह उवाच—एवं साम्बस्य तुष्टेन मध्याह्ने नभस्तलात् (प्रवृत्तम्)॥
Verse 46
द्विधाकृतात्मयोगेन साम्बकुष्ठमपोहितम् ॥ साम्बः प्रख्याततीर्थे तु तत्रैवान्तरधीयत ॥
द्विधाकृतात्मयोगेन साम्बकुष्ठमपोहितम्। साम्बः प्रख्याततीर्थे तु तत्रैवान्तरधीयत॥
Verse 47
साम्बस्तु सह सूर्येण रथस्थेन दिवानिशम् ॥ रविं पप्रच्छ धर्मात्मा पुराणं सूर्यभाषितम्
साम्बस्तु सह सूर्येण रथस्थेन दिवानिशम्। रविं पप्रच्छ धर्मात्मा पुराणं सूर्यभाषितम्॥
Verse 48
भविष्यमिति विख्यातं ख्यातं कृत्वा पुनर्नवम् ॥ साम्बः सूर्यप्रतिष्ठां च कारयामास तत्त्ववित्
भविष्यमिति विख्यातं पूर्वप्रसिद्धं पुनर्नवत्वेन ख्यातं कृत्वा, तत्त्ववित् साम्बः सूर्यप्रतिष्ठां कारयामास।
Verse 49
उदयाचलमाश्रित्य यमुनायाश्च दक्षिणे ॥ मध्ये कालप्रियं देवं मध्याह्ने स्थाप्य चोत्तमम्
उदयाचलमाश्रित्य यमुनायाः दक्षिणे तटे, मध्ये कालप्रियं देवं मध्याह्ने चोत्तमं स्थापयामास।
Verse 50
मूलस्थानं ततः पश्चादस्तमानाचले रविम् ॥ स्थाप्य त्रिमूर्तिं साम्बस्तु प्रातर्मध्यापराह्णिकम्
ततः पश्चादस्तमानाचले रविं मूलस्थानं स्थाप्य, साम्बः प्रातर्मध्यापराह्णिकं त्रिमूर्तिं स्थापयामास।
Verse 51
मथुरायां तथा चैकें स्थाप्य साम्बो वसुन्धरे ॥ स्वनाम्ना स्थापयामास पुराणविधिना स्वयम्
मथुरायां चैकं स्थाप्य, हे वसुन्धरे, साम्बः स्वनाम्ना पुराणविधिना स्वयमेव स्थापयामास।
Verse 52
गच्छन्ति तत्पदं शान्तं सूर्यमण्डलभेदकम् ॥ एतत्ते कथितं देवि साम्बशापसमुद्भवम्
ते तत्पदं शान्तं सूर्यमण्डलभेदकं गच्छन्ति। एतत्ते देवि कथितं साम्बशापसमुद्भवम्।
Verse 53
पापप्रशमनाख्यानं महापातक नाशनम्
पापप्रशमनाख्यानं महापातकनाशनं भवति।
Verse 54
एवं साम्बपुरं नाम मथुरायां कुलेश्वरम् ॥ रथयात्रां तथा कृत्वा रविणा कथिता यदा
एवं साम्बपुरं नाम मथुरायां कुलेश्वरं; रथयात्रां तथा कृत्वा रविणा यदा कथितम्।
Verse 55
यावत्त स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते ॥ पुरुषश्चाविनाशी च कथ्यते शाश्वतोऽव्ययः
यावत्तत् शब्दो भवति तावत् ‘पुरुष’ इति उच्यते; पुरुषश्चाविनाशी, शाश्वतोऽव्यय इति कथ्यते।
Verse 56
एकवासास्तथा गौरी श्यामा वा वरवर्णिनी ॥ मध्यं गता प्रगल्भा च वयोऽतीतास्तथा स्त्रियः
स्त्रियः एकवासास्तथा गौरी श्यामा वा वरवर्णिन्यः; मध्यं गताः प्रगल्भाश्च, वयोऽतीताश्च।
Verse 57
कृष्णः शशाप साम्बं तु विरूपत्वं भविष्यति ॥ शापयुक्तः स साम्बस्तु कुष्ठयुक्तोऽभवत्क्षणात् ॥
कृष्णः साम्बं शशाप—“विरूपत्वं ते भविष्यति” इति; शापयुक्तः स साम्बः क्षणात् कुष्ठयुक्तोऽभवत्।
Verse 58
मथुरायां च मध्याह्ने मध्यन्दिन रवौ तथा ॥ अस्तङ्गते तथा देवं सद्यो राज्यफलं भवेत् ॥
मथुरायां मध्याह्ने मध्यन्दिनरवौ च यः देवम् अर्चयति, तथा अस्तङ्गतेऽपि; तस्य सद्य एव राज्यतुल्यं फलं भवेत्।
Verse 59
स्नात्वा मध्यन्दिनं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ उदयास्ते ततो देवः साम्बेन सहितो विराट् ॥
स्नात्वा मध्यन्दिनं रविं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते; ततः साम्बेन सहितो विराट् देवः उदयास्तौ वर्ण्यते।
Verse 60
माघमासस्य सप्तम्यां दिव्यं साम्बपुरं नराः ॥ रथयात्रां प्रकुर्वन्ति सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥
माघमासस्य सप्तम्यां दिव्ये साम्बपुरे नराः रथयात्रां प्रकुर्वन्ति, सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः।
Inside Adhyaya 177
How it unfolds
- Where it opens
Varāha, continuing his didactic narration to Pṛthivī, introduces an episode from Kṛṣṇa’s Dvārakā life to illustrate how private misconduct becomes public disorder and how expiation is ritually engineered through Sūrya-centered discipline.
- Central event
Nārada arrives at Dvārakā, is honored, and then privately warns Kṛṣṇa that Sāmba’s extraordinary beauty is provoking celestial women and generating rumor (pravāda) that threatens kula-stability; Kṛṣṇa publicly demonstrates the agitation and frames it as a social-ethical lesson on desire’s volatility and the impossibility of secrecy in such matters.
- Climax resolution
To arrest clan-damaging disgrace, Kṛṣṇa curses Sāmba with deformity and kuṣṭha (leprosy); Nārada then prescribes a structured prāyaścitta: systematic Sūrya worship synchronized to sunrise–noon–sunset and anchored in specific tīrthas (notably Mathurā and Kṛṣṇagaṅgā), culminating in Sāmba’s cure and the establishment of Sūrya icons and public rites.
- Closing phalashruti
Implied phala: Sūryārādhana performed at the prescribed times and tīrthas removes sin, restores bodily integrity, protects lineage reputation, and promotes terrestrial well-being; the Māgha-saptamī rathayātrā at Sāmbapura is presented as especially efficacious for purification and prosperity.
Geographical context
Dvārakā; Mathurā; Yamunā; Kṛṣṇagaṅgā (a named sacred watercourse); Pūrvācala (eastern mountain/horizon region associated with sunrise rites); Astamānācala (western/setting-horizon region); Sāmbapura (a Sūrya-related sacred settlement in/near Mathurā); Vaikuṇṭha (as a directional/locational marker for a tīrtha); Mādhyandinīyaka-tīrtha (a noon-rite sacred site).
Tirtha focus
- Primary TirthaKṛṣṇagaṅgā (with Mathurā as the principal ritual hub)
- Associated RegionMathurā–Yamunā region (Braj)
- Pilgrimage MeritBathing and worship at the diurnal nodes (udaya/madhyāhna/asta) in the named waters and sites functions as prāyaścitta: it is said to burn pāpa, stabilize dharma in household and polity, and confer health and auspiciousness through Sūrya’s regulated presence.
Ritual instructions
- Primary RitualSūrya-prāyaścitta (systematic Sūrya worship with tīrtha-snāna aligned to sunrise, noon, and sunset; culminating in Māgha-saptamī rathayātrā at Sāmbapura)
- BenefitTherapeutic and moral restoration: cure/remission of kuṣṭha as narrative proof, removal of sin and disgrace, protection of kula reputation, and promotion of social order and earthly prosperity through time-disciplined devotion.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī · Didactic-purāṇic instruction blending social ethics with ritual manual (prāyaścitta), framed through exemplary narrative and sagely admonition.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (with strong Dharmic/Didactic coloring)
- Emotional ProgressionFrom social unease and reputational anxiety (rumor, moral hazard) → sharp corrective severity (curse as containment) → disciplined hope (prescribed observance) → relief and restoration (cure, icon-establishment, public festival).
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityHigh for the Mathurā–Yamunā circuit (major modern pilgrimage infrastructure); Kṛṣṇagaṅgā and Sāmbapura may require local identification/tradition-mapping, but the chapter’s itinerary can be approximated via sunrise/noon/sunset worship at Yamunā ghāṭas and nearby Sūrya shrines.
- Best SeasonMāgha (Jan–Feb) for the Māgha-saptamī focus; otherwise cooler months (Oct–Mar) for comfortable ghāṭa-based observance.
- Modern Location NameMathura–Vrindavan region, Uttar Pradesh (Yamuna ghats; local Sūrya temples/shrines as proxies for Sāmbapura/Kṛṣṇagaṅgā where exact identifications vary).
- Related FestivalMāgha Saptamī (Sūrya-jayantī/Ratha-saptamī) with rathayātrā emphasis in the chapter’s Sāmbapura framing.
Frequently Asked Questions
The text frames uncontrolled desire and public rumor (pravāda) as socially corrosive forces that endanger household and lineage stability (kula). It presents restraint and corrective discipline as necessary for communal order, and positions prāyaścitta—here, regulated Sūrya worship—as a mechanism for restoring moral and bodily integrity after misconduct.
The narrative emphasizes diurnal markers—sunrise (udaya), noon (madhyāhna/madhyandina), and sunset (asta/astamaya)—as distinct ritual moments. It also specifies a calendrical observance: Māgha-māsa saptamī, on which a rathayātrā is performed at the divya Sāmbapura.
Although the episode is framed as personal and social correction, it links bodily purification, regulated daily rhythms, and tīrtha-centered water practice (snāna in Kṛṣṇagaṅgā) to the maintenance of dharmic order. In the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame, such regulation functions as an early ‘ecology of conduct’: disciplined use of sacred landscapes and waters to stabilize community life that, by implication, supports Pṛthivī’s sustaining order.
Key figures include Kṛṣṇa and his son Sāmba (identified as Jāmbavatīsuta), the sage Nārada, and the solar deity Ravi/Sūrya. The chapter also references Dvaipāyana (Vyāsa) in connection with a cited śloka, and Yājñavalkya in relation to a noon-associated ritual context (mādhyandinīyaka), situating the narrative within recognizable Purāṇic and Vedic-sage lineages.
Ask anything about Adhyaya 177 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
